Σχετικά Άρθρα
Η «νίκη» Trump στη Βενεζουέλα μπορεί να εξελιχθεί σε καταστροφή, προειδοποιεί Ρώσος γερουσιαστής
Ο Trump θέλει τα πετρέλαια της Βενεζουέλας, δεν θα είναι εύκολο - Μεγαλύτερο το ρίσκο, παρά το όφελος
Η αμερικανική επίθεση στη Βενεζουέλα δεν είναι απλώς ένα ακόμη γεωπολιτικό επεισόδιο.
Είναι ένα καμπανάκι κινδύνου για τον Παγκόσμιο Νότο: σε έναν κόσμο που αλλάζει βίαια, η κυριαρχία κινδυνεύει να μείνει κενή λέξη και η πολυπολικότητα να μετατραπεί σε ιεραρχία ισχύος.
Ένα σοκ που ταρακούνησε τον κόσμο
Στις 3 Ιανουαρίου 2026, ο κόσμος παρακολούθησε με σοκ τη σειρά αεροπορικών επιδρομών των Ηνωμένων Πολιτειών κατά της Βενεζουέλας.
Σύμφωνα με τον Πρόεδρο Donald Trump, ο Πρόεδρος της Βενεζουέλας Nicolas Maduro και η σύζυγός του συνελήφθησαν από τις αμερικανικές αρχές με κατηγορίες περί «ναρκοτρομοκρατικής συνωμοσίας» και η χώρα τέθηκε υπό προσωρινό αμερικανικό έλεγχο έως ότου υπάρξει μια «ασφαλής, ορθή και συνετή μετάβαση».
Οι ισχυρισμοί αυτοί απορρίφθηκαν από την κυβέρνηση της Βενεζουέλας και δεν έχουν επιβεβαιωθεί ανεξάρτητα, γεγονός που υπογραμμίζει τον μονομερή χαρακτήρα της αμερικανικής ενέργειας.
Η επιχείρηση, με την κωδική ονομασία «Operation Absolute Resolve», άνοιξε εκ νέου τη συζήτηση για το αν πρόκειται για περιφερειακή επέμβαση ή για μια ψυχρά υπολογισμένη τακτική κίνηση.
Για τις χώρες των BRICS, το γεγονός αυτό αποκαλύπτει την ευθραυστότητα της διεθνούς νομικής τάξης.
Για τον υπόλοιπο κόσμο, θέτει και ένα βαθύτερο ερώτημα: ποια είναι πλέον η χρησιμότητα του ΟΗΕ ως θεματοφύλακα της παγκόσμιας ειρήνης και σταθερότητας;
Έχουν ακόμη ουσία οι διεθνείς νόμοι και δεσμεύσεις ή ο κόσμος ολισθαίνει προς την κανονικοποίηση των νομικών δύο μέτρων και δύο σταθμών;
Το «νόμιμο» είναι και νόμιμο;
Ο Καταστατικός Χάρτης του ΟΗΕ και πληθώρα κανόνων του διεθνούς δικαίου απαγορεύουν ρητά σε ένα κράτος να επιτίθεται σε άλλο χωρίς πρόκληση ή εκτός πλαισίου αυτοάμυνας.
Ακόμη και τότε, η έγκριση οφείλει να περνά από το Συμβούλιο Ασφαλείας.
Η «Operation Absolute Resolve» δεν πληροί κανένα από τα δύο νομικά κριτήρια, όπως αυτά έχουν επανειλημμένα επιβεβαιωθεί από το Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης, ακόμη και στην υπόθεση Nicaragua v United States (1986).
Εκείνη η απόφαση αποτέλεσε ορόσημο για την προστασία των μετα-αποικιακών κρατών από παρεμβάσεις ισχυρών δυνάμεων και για την καθιέρωση της κυριαρχίας ως θεμελιώδους αρχής.
Όσο πειστική κι αν ακούγεται η ανθρωπιστική ρητορική και τα αφηγήματα ασφάλειας του Donald Trump και των υποστηρικτών του, το διεθνές δίκαιο δεν τα αναγνωρίζει ως έγκυρη βάση για επίθεση.
Οι ΗΠΑ έχουν ήδη πληρώσει βαρύ τίμημα για την κατάχρηση τέτοιων αφηγημάτων, όπως στην εισβολή στο Ιράκ το 2003.
Σε παρόμοιες περιπτώσεις έχει καταστεί σαφές ότι οι ισχυρισμοί περί «νομιμοποίησης» δεν μετατρέπουν την παρανομία σε νόμο. Το δίλημμα νομιμότητας και νομιμοποίησης αναδείχθηκε και στην επέμβαση του ΝΑΤΟ στο Κόσοβο το 1999, που συχνά παρουσιάζεται ως ανθρωπιστικό προηγούμενο, αλλά από νομικούς χαρακτηρίστηκε «παράνομο αλλά νομιμοποιημένο».
Μια νομική ρήξη για τις αναδυόμενες δυνάμεις
Για τις μικρές και αναδυόμενες δυνάμεις, ιδίως για τις χώρες των BRICS, η αμερικανική επίθεση στη Βενεζουέλα δεν αποτελεί αφηρημένο ηθικό ζήτημα. Είναι μια νομική ρήξη, μια παραβίαση μιας διεθνούς τάξης που υποτίθεται ότι περιορίζει την ηγεμονία των μεγάλων δυνάμεων. Σε αντίθεση με συμμαχίες δεσμευμένες από συνθήκες και στρατιωτικές εγγυήσεις, τα κράτη των BRICS βασίζονται κυρίως στο διεθνές δίκαιο, στους πολυμερείς θεσμούς και στη διπλωματία για να διατηρήσουν τη στρατηγική τους αυτονομία.
Η διάβρωση αυτής της τάξης κάνει τις ανισορροπίες ισχύος πιο ωμές και δυσκολότερα διαχειρίσιμες μέσω περιφερειακών ή διεθνών θεσμών και καθιερωμένων διπλωματικών πρακτικών.
Η θέση της Κίνας στη μεταβαλλόμενη τάξη
Σε αυτό το πλαίσιο, η Κίνα εμφανίζεται ως στρατηγικός παρατηρητής με ιδιαίτερο βάρος.
Το Πεκίνο παρουσιάζεται διαχρονικά ως υπερασπιστής των βασικών αρχών του Χάρτη του ΟΗΕ — κυριαρχία, εδαφική ακεραιότητα, μη επέμβαση — όχι μόνο από ιδεαλισμό, αλλά από ρεαλιστική κατανόηση ότι οι δυτικές παρεμβάσεις και μια δυτικοκεντρική διεθνής τάξη απειλούν τη δική του άνοδο.
Με κάθε αμερικανική ενέργεια στο Ιράκ, τη Λιβύη και τώρα τη Βενεζουέλα, η κινεζική αφήγηση περί «κανόνων» ενισχύεται και η φωνή της στον Παγκόσμιο Νότο και στους BRICS αποκτά μεγαλύτερη απήχηση.
Η αποδυνάμωση της δυτικής αξιοπιστίας στο διεθνές δίκαιο προσφέρει έδαφος στο κινεζικό όραμα μιας τάξης με λιγότερες επεμβάσεις και μεγαλύτερο σεβασμό στην κυριαρχία.
Οι BRICS και τα δυτικά διπλά στάνταρ
Η συγκυρία αυτή δίνει την ευκαιρία και σε χώρες όπως η Ινδία, η Βραζιλία και η Νότια Αφρική να αναδείξουν τα δυτικά διπλά πρότυπα, ιδίως μέσω της πολιτικής βέτο στο Συμβούλιο Ασφαλείας.
Αν ο ΟΗΕ δεν μπορεί να συγκρατήσει ισχυρά μέλη όπως οι ΗΠΑ από κατάφωρες παραβιάσεις των θεμελιωδών του αρχών, τότε ποιος είναι ο ρόλος του; Η αποστολή του θα έπρεπε να είναι η διατήρηση ενός κοινού νομικού πλαισίου που επιτρέπει και στα μικρότερα κράτη να διεκδικούν χώρο ισχύος.
Η Κίνα φαίνεται να προσαρμόζεται προσεκτικά σε έναν κόσμο που επιλέγει κατά περίπτωση ποιο διεθνές δίκαιο θα εφαρμόσει, χωρίς να αμφισβητεί ανοιχτά το σύστημα του ΟΗΕ.
Αυτό της επιτρέπει να κινείται σε μια ζώνη νομικής ασάφειας, αλλά με σαφή στρατηγική κατεύθυνση.
Μια στιγμή απολογισμού
Η Βενεζουέλα αποτελεί ωμή υπενθύμιση ενός κόσμου όπου το διεθνές δίκαιο και οι θεσμοί αντιμετωπίζονται ως εργαλεία ευκαιρίας και ο ΟΗΕ χάνει τη σημασία του ως εγγυητής της παγκόσμιας τάξης.
Οι αμερικανικές επιθέσεις δείχνουν ότι οι ισχυροί επιχειρούν να αναδιαμορφώσουν τον κόσμο με τους δικούς τους όρους.
Για τις χώρες των BRICS, αυτό είναι προειδοποίηση για έναν επερχόμενο κόσμο όπου η κυριαρχία θα είναι ρητορική και η πολυπολικότητα θα σημαίνει ιεραρχία.
www.bankingnews.gr
Σχόλια αναγνωστών