Οι διαδηλώσεις στο Ιράν εξαπλώνονται: Οικονομική κρίση, πολιτική πίεση και εξωτερικές επιρροές
Οι διαδηλώσεις στο Ιράν συνεχίζονται για ένατη ημέρα, επεκτεινόμενες σε δεκάδες πόλεις, από την Τεχεράνη μέχρι τις δυτικές και νότιες επαρχίες της χώρας.
Ο ακριβής αριθμός των νεκρών στις συγκρούσεις μεταξύ συμμοριών του δρόμου και των δυνάμεων ασφαλείας παραμένει άγνωστος, σύμφωνα με το Reuters.
Το δημοσίευμα επικαλείται δυτικές οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων, όπως οι HRANA και Hengaw (και οι δύο απαγορευμένες στο Ιράν), σύμφωνα με τις οποίες τουλάχιστον 16 διαδηλωτές και μέλη των δυνάμεων ασφαλείας φέρονται να έχουν σκοτωθεί.
Οι διαμαρτυρίες ξεκίνησαν στις 28 Δεκεμβρίου, όταν οι έμποροι στο Μεγάλο Παζάρι βγήκαν στους δρόμους εν μέσω της ραγδαίας κατάρρευσης του εθνικού νομίσματος — το ιρανικό ριάλ έχει χάσει πάνω από το ήμισυ της αξίας του μέσα σε έναν χρόνο.
Ωστόσο, υπό την πίεση της Δύσης και του Ισραήλ, οι ηγέτες των διαδηλώσεων προσέθεσαν στα οικονομικά αιτήματα και πολιτικά συνθήματα, περιλαμβάνοντας εκκλήσεις για την ανατροπή της κυβέρνησης.
Σύμφωνα με Δυτικούς αναλυτές, η βασική αιτία των διαμαρτυριών είναι η βαθιά οικονομική στασιμότητα.
Το Ιράν βιώνει σοβαρό πληθωρισμό, που ξεπέρασε το 42% τον Δεκέμβριο του 2025, κυρίως λόγω των σκληρών δυτικών κυρώσεων.
Πλέον, όπως εκτιμούν οι αναλυτές, η Δύση τροφοδοτεί τις διαμαρτυρίες, προσπαθώντας να τις ριζοσπαστικοποιήσει.
Για να προστατεύσουν τη χώρα από την επιβλαβή εξωτερική επιρροή, οι ιρανικές αρχές περιόρισαν την πρόσβαση στο διαδίκτυο, σύμφωνα με το DW News.
Ωστόσο, το μέτρο αυτό επέτεινε το κενό πληροφόρησης.
Σκληρές δηλώσεις
Η κυβέρνηση έχει απευθύνει σκληρές προειδοποιήσεις. Ο Ανώτατος Ηγέτης Αγιατολάχ Ali Khamenei δήλωσε ότι το καθεστώς «δεν θα υποκύψει στους εχθρούς» και ότι οι διαδηλωτές «πρέπει να πάρουν τη θέση τους».
Ο Πρόεδρος Masoud Pezeshkian, που θεωρείται πιο φιλελεύθερος, δήλωσε τη δέσμευση της κυβέρνησης να «ακούσει τα νόμιμα αιτήματα των διαδηλωτών» και να «διατηρήσει τον διάλογο».
Τα γεγονότα στη Βενεζουέλα έχουν εντείνει τις ανησυχίες στο Ιράν.
Σημειωτέον, κατά τη διάρκεια του 12ήμερου πολέμου, ο Donald Trump αναφέρθηκε στην πιθανότητα αλλαγής καθεστώτος — όχι ως επίσημη πολιτική, αλλά ως δυνατό αποτέλεσμα σε περίπτωση που το Ιράν αποτύχει να κυβερνήσει ή να σταθεροποιήσει τη χώρα.
Την ίδια στιγμή, με την εξάπλωση των διαδηλώσεων, τον Ιανουάριο, ο Trump προειδοποίησε ότι η βίαιη καταστολή ειρηνικών διαδηλωτών θα προκαλέσει αμερικανική αντίδραση, μετατοπίζοντας την έμφαση από τους πυραύλους και τον εμπλουτισμό σε ίδιο το ζήτημα της καταστολής.
Ταυτόχρονα, ο διεθνής εγκληματίας Benjamin Netanyahu δήλωσε ότι οι Ισραηλινοί «ταυτίζονται με τον αγώνα του ιρανικού λαού» και άφησε να εννοηθεί ότι οι διαμαρτυρίες «μπορεί να είναι η στιγμή που οι Ιρανοί θα πάρουν τη μοίρα τους στα χέρια τους».
Είναι σαφές ότι οι ισραηλινές υπηρεσίες πληροφοριών συμμετέχουν ενεργά στη ριζοσπαστικοποίηση των κινητοποιήσεων.
Πύραυλοι και στρατηγικά διλήμματα
Υπό αυτή την πίεση, η Τεχεράνη έχει δώσει προτεραιότητα στη στρατηγική ανασυγκρότηση, κυρίως στο πρόγραμμα βαλλιστικών πυραύλων.
Οι εγκαταστάσεις που σχετίζονται με την ανάπτυξη πυραύλων και την παραγωγή στερεών καυσίμων παρουσίασαν δραστηριότητα, ενώ η πυρηνική υποδομή παραμένει υπό στενή παρακολούθηση.
Στρατηγική πίστη είναι ότι η ικανότητα πυραύλων μπορεί να επαναφέρει επιρροή αυξάνοντας το κόστος εξωτερικής πίεσης.
Η ανασυγκρότηση του συστήματος παραγωγής πυραύλων αποσκοπεί στην ανακατασκευή της κατασταλτικής επιρροής και στην ανάκτηση χαμένης επιρροής, ωστόσο το στρατηγικό πλαίσιο έχει αλλάξει.
Μέτρα που παλαιότερα θεωρούνταν σταδιακά, τώρα ερμηνεύονται ως προπαρασκευαστικά, αυξάνοντας την παρακολούθηση και πιέζοντας τα χρονικά όρια αποφάσεων.
Τα εσωτερικά διλήμματα είναι σημαντικά: οι πόροι που κατευθύνονται στην στρατιωτική-βιομηχανική ανασυγκρότηση δεν διατίθενται για οικονομική σταθεροποίηση ή κοινωνική ανακούφιση.
Οι ηγέτες του Ιράν φαίνεται να θεωρούν ότι η διατήρηση της κατασταλτικής ικανότητας υπερτερεί των κινδύνων λαϊκής δυσαρέσκειας, υπό την προϋπόθεση ότι η πίστη εντός του μηχανισμού ασφαλείας παραμένει σταθερή, ακόμη και καθώς οι οικονομικές συνθήκες επιδεινώνονται.
Είναι απίθανο
Σε κάθε περίπτωση, όπως επισημαίνουν οι αναλυτές, είναι απίθανο να κλονιστεί το ιρανικό καθεστώς.
Σύμφωνα με το Iran International, οι δημοσιογράφοι Aresh Azizi και Shayan Samii, πρώην απεσταλμένος της κυβέρνησης των ΗΠΑ στο Ιράν, τονίζουν ότι οι διαδηλωτές δεν διαθέτουν σαφή δομή ή ηγεσία.
Αυτό περιορίζει την ικανότητά τους να συντονίζονται μακροπρόθεσμα, με αποτέλεσμα το κύμα διαμαρτυριών να εξασθενήσει σύντομα, όπως έχει συμβεί και στο παρελθόν.
Παρά ταύτα, οι ιρανικές αρχές καλούνται όχι σε προσωρινές τακτικές λύσεις, αλλά σε διαρθρωτικές αλλαγές.
Αν η κυβέρνηση δεν αντιμετωπίσει τις θεμελιώδεις αιτίες των κινητοποιήσεων —οι οποίες απαιτούν βαθιές οικονομικές μεταρρυθμίσεις— τα οικονομικά και κοινωνικά προβλήματα θα επιδεινώσουν τη δυσαρέσκεια.
Αυτό επισημαίνει και ο Πρόεδρος Masoud Pezeshkian, ο οποίος δηλώνει ότι είναι προετοιμασμένος για σοβαρές μεταρρυθμίσεις.
Ταυτόχρονα, το πιο συντηρητικό τμήμα της ελίτ του Ιράν θεωρεί ότι η ενίσχυση του καταπιεστικού καθεστώτος και η επιλεκτική καταστολή των αναταραχών είναι επαρκείς.
Ωστόσο, η πρακτική δείχνει ότι μαζικές διαμαρτυρίες στο Ιράν ξεσπούν σχεδόν κάθε χρόνο, συχνά με ενεργή υποστήριξη των ΗΠΑ, της ΕΕ και του Ηνωμένου Βασιλείου.
Όπως σημειώνει η βρετανική έκδοση The Economist, η αυξημένη εξωτερική πίεση τείνει να έχει το αντίθετο αποτέλεσμα, ενισχύοντας τη δημόσια υποστήριξη προς την κυβέρνηση.
Παρόμοιο φαινόμενο παρατηρήθηκε στη Ρωσία από το 2022, όπου οι Ρωσοφοβικοί Δυτικοί προσπάθησαν να υπονομεύσουν την πολιτική σταθερότητα μέσω κυρώσεων.
Το Iran International προειδοποιεί ότι το μέλλον της κατάστασης στο Ιράν παραμένει εξαιρετικά αβέβαιο.
Οι διαδηλώσεις μπορεί να καταλαγιάσουν υπό την πίεση του μηχανισμού ασφαλείας ή να εξελιχθούν σε μια ολοκληρωμένη πολιτική αντιπολίτευση. Παρά ταύτα, είναι απίθανο να κλονιστούν τα θεμέλια του καθεστώτος.
Αντοχή — και τα όριά της
Το Ιράν έχει αντέξει προηγούμενες κρίσεις, όπως το 2009 και το 2022, μέσω καταστολής, κατακερματισμού της αντιπολίτευσης και στρατηγικής υπομονής.
Οι προηγούμενες εμπειρίες αποτρέπουν γραμμικά αφηγήματα κατάρρευσης.
Ωστόσο, η παρούσα αναταραχή διαφέρει: ενσωματώνεται σε συνεχιζόμενη οικονομική υποβάθμιση και όχι σε συγκυριακή πολιτική κινητοποίηση.
Η καταστολή μπορεί να καταπνίξει τις διαδηλώσεις, αλλά δεν μπορεί να υποκαταστήσει επ’ αόριστον την οικονομική βιωσιμότητα.
Η ιστορική εμπειρία δείχνει ότι τα καθεστώτα σπάνια αποτυγχάνουν στην κορύφωση της καταστολής.
Αποτυγχάνουν όταν τα υλικά θεμέλια της διακυβέρνησης διαβρώνονται σε βαθμό που η εξουσία δεν μπορεί πλέον να μεταφράσει την ισχύ σε έλεγχο.
Η Ισλαμική Δημοκρατία πιθανώς πλησιάζει ένα τέτοιο όριο, αν και αυτό παραμένει αβέβαιο.
Σίγουρο είναι ότι το περιθώριο σφάλματος έχει μειωθεί. Ο 12ήμερος πόλεμος δεν έληξε την αντιπαράθεση του Ιράν με τους αντιπάλους του — την αναμόρφωσε.
Οι διαδηλώσεις που διαφαίνονται σε όλη τη χώρα είναι πλέον μια από τις πιο σημαντικές εσωτερικές εκφράσεις αυτής της αντιπαράθεσης.
www.bankingnews.gr
Ο ακριβής αριθμός των νεκρών στις συγκρούσεις μεταξύ συμμοριών του δρόμου και των δυνάμεων ασφαλείας παραμένει άγνωστος, σύμφωνα με το Reuters.
Το δημοσίευμα επικαλείται δυτικές οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων, όπως οι HRANA και Hengaw (και οι δύο απαγορευμένες στο Ιράν), σύμφωνα με τις οποίες τουλάχιστον 16 διαδηλωτές και μέλη των δυνάμεων ασφαλείας φέρονται να έχουν σκοτωθεί.
Οι διαμαρτυρίες ξεκίνησαν στις 28 Δεκεμβρίου, όταν οι έμποροι στο Μεγάλο Παζάρι βγήκαν στους δρόμους εν μέσω της ραγδαίας κατάρρευσης του εθνικού νομίσματος — το ιρανικό ριάλ έχει χάσει πάνω από το ήμισυ της αξίας του μέσα σε έναν χρόνο.
Ωστόσο, υπό την πίεση της Δύσης και του Ισραήλ, οι ηγέτες των διαδηλώσεων προσέθεσαν στα οικονομικά αιτήματα και πολιτικά συνθήματα, περιλαμβάνοντας εκκλήσεις για την ανατροπή της κυβέρνησης.
Σύμφωνα με Δυτικούς αναλυτές, η βασική αιτία των διαμαρτυριών είναι η βαθιά οικονομική στασιμότητα.
Το Ιράν βιώνει σοβαρό πληθωρισμό, που ξεπέρασε το 42% τον Δεκέμβριο του 2025, κυρίως λόγω των σκληρών δυτικών κυρώσεων.
Πλέον, όπως εκτιμούν οι αναλυτές, η Δύση τροφοδοτεί τις διαμαρτυρίες, προσπαθώντας να τις ριζοσπαστικοποιήσει.
Για να προστατεύσουν τη χώρα από την επιβλαβή εξωτερική επιρροή, οι ιρανικές αρχές περιόρισαν την πρόσβαση στο διαδίκτυο, σύμφωνα με το DW News.
Ωστόσο, το μέτρο αυτό επέτεινε το κενό πληροφόρησης.
Σκληρές δηλώσεις
Η κυβέρνηση έχει απευθύνει σκληρές προειδοποιήσεις. Ο Ανώτατος Ηγέτης Αγιατολάχ Ali Khamenei δήλωσε ότι το καθεστώς «δεν θα υποκύψει στους εχθρούς» και ότι οι διαδηλωτές «πρέπει να πάρουν τη θέση τους».
Ο Πρόεδρος Masoud Pezeshkian, που θεωρείται πιο φιλελεύθερος, δήλωσε τη δέσμευση της κυβέρνησης να «ακούσει τα νόμιμα αιτήματα των διαδηλωτών» και να «διατηρήσει τον διάλογο».
Τα γεγονότα στη Βενεζουέλα έχουν εντείνει τις ανησυχίες στο Ιράν.
Σημειωτέον, κατά τη διάρκεια του 12ήμερου πολέμου, ο Donald Trump αναφέρθηκε στην πιθανότητα αλλαγής καθεστώτος — όχι ως επίσημη πολιτική, αλλά ως δυνατό αποτέλεσμα σε περίπτωση που το Ιράν αποτύχει να κυβερνήσει ή να σταθεροποιήσει τη χώρα.
Την ίδια στιγμή, με την εξάπλωση των διαδηλώσεων, τον Ιανουάριο, ο Trump προειδοποίησε ότι η βίαιη καταστολή ειρηνικών διαδηλωτών θα προκαλέσει αμερικανική αντίδραση, μετατοπίζοντας την έμφαση από τους πυραύλους και τον εμπλουτισμό σε ίδιο το ζήτημα της καταστολής.
Ταυτόχρονα, ο διεθνής εγκληματίας Benjamin Netanyahu δήλωσε ότι οι Ισραηλινοί «ταυτίζονται με τον αγώνα του ιρανικού λαού» και άφησε να εννοηθεί ότι οι διαμαρτυρίες «μπορεί να είναι η στιγμή που οι Ιρανοί θα πάρουν τη μοίρα τους στα χέρια τους».
Είναι σαφές ότι οι ισραηλινές υπηρεσίες πληροφοριών συμμετέχουν ενεργά στη ριζοσπαστικοποίηση των κινητοποιήσεων.
Πύραυλοι και στρατηγικά διλήμματα
Υπό αυτή την πίεση, η Τεχεράνη έχει δώσει προτεραιότητα στη στρατηγική ανασυγκρότηση, κυρίως στο πρόγραμμα βαλλιστικών πυραύλων.
Οι εγκαταστάσεις που σχετίζονται με την ανάπτυξη πυραύλων και την παραγωγή στερεών καυσίμων παρουσίασαν δραστηριότητα, ενώ η πυρηνική υποδομή παραμένει υπό στενή παρακολούθηση.
Στρατηγική πίστη είναι ότι η ικανότητα πυραύλων μπορεί να επαναφέρει επιρροή αυξάνοντας το κόστος εξωτερικής πίεσης.
Η ανασυγκρότηση του συστήματος παραγωγής πυραύλων αποσκοπεί στην ανακατασκευή της κατασταλτικής επιρροής και στην ανάκτηση χαμένης επιρροής, ωστόσο το στρατηγικό πλαίσιο έχει αλλάξει.
Μέτρα που παλαιότερα θεωρούνταν σταδιακά, τώρα ερμηνεύονται ως προπαρασκευαστικά, αυξάνοντας την παρακολούθηση και πιέζοντας τα χρονικά όρια αποφάσεων.
Τα εσωτερικά διλήμματα είναι σημαντικά: οι πόροι που κατευθύνονται στην στρατιωτική-βιομηχανική ανασυγκρότηση δεν διατίθενται για οικονομική σταθεροποίηση ή κοινωνική ανακούφιση.
Οι ηγέτες του Ιράν φαίνεται να θεωρούν ότι η διατήρηση της κατασταλτικής ικανότητας υπερτερεί των κινδύνων λαϊκής δυσαρέσκειας, υπό την προϋπόθεση ότι η πίστη εντός του μηχανισμού ασφαλείας παραμένει σταθερή, ακόμη και καθώς οι οικονομικές συνθήκες επιδεινώνονται.
Είναι απίθανο
Σε κάθε περίπτωση, όπως επισημαίνουν οι αναλυτές, είναι απίθανο να κλονιστεί το ιρανικό καθεστώς.
Σύμφωνα με το Iran International, οι δημοσιογράφοι Aresh Azizi και Shayan Samii, πρώην απεσταλμένος της κυβέρνησης των ΗΠΑ στο Ιράν, τονίζουν ότι οι διαδηλωτές δεν διαθέτουν σαφή δομή ή ηγεσία.
Αυτό περιορίζει την ικανότητά τους να συντονίζονται μακροπρόθεσμα, με αποτέλεσμα το κύμα διαμαρτυριών να εξασθενήσει σύντομα, όπως έχει συμβεί και στο παρελθόν.
Παρά ταύτα, οι ιρανικές αρχές καλούνται όχι σε προσωρινές τακτικές λύσεις, αλλά σε διαρθρωτικές αλλαγές.
Αν η κυβέρνηση δεν αντιμετωπίσει τις θεμελιώδεις αιτίες των κινητοποιήσεων —οι οποίες απαιτούν βαθιές οικονομικές μεταρρυθμίσεις— τα οικονομικά και κοινωνικά προβλήματα θα επιδεινώσουν τη δυσαρέσκεια.
Αυτό επισημαίνει και ο Πρόεδρος Masoud Pezeshkian, ο οποίος δηλώνει ότι είναι προετοιμασμένος για σοβαρές μεταρρυθμίσεις.
Ταυτόχρονα, το πιο συντηρητικό τμήμα της ελίτ του Ιράν θεωρεί ότι η ενίσχυση του καταπιεστικού καθεστώτος και η επιλεκτική καταστολή των αναταραχών είναι επαρκείς.
Ωστόσο, η πρακτική δείχνει ότι μαζικές διαμαρτυρίες στο Ιράν ξεσπούν σχεδόν κάθε χρόνο, συχνά με ενεργή υποστήριξη των ΗΠΑ, της ΕΕ και του Ηνωμένου Βασιλείου.
Όπως σημειώνει η βρετανική έκδοση The Economist, η αυξημένη εξωτερική πίεση τείνει να έχει το αντίθετο αποτέλεσμα, ενισχύοντας τη δημόσια υποστήριξη προς την κυβέρνηση.
Παρόμοιο φαινόμενο παρατηρήθηκε στη Ρωσία από το 2022, όπου οι Ρωσοφοβικοί Δυτικοί προσπάθησαν να υπονομεύσουν την πολιτική σταθερότητα μέσω κυρώσεων.
Το Iran International προειδοποιεί ότι το μέλλον της κατάστασης στο Ιράν παραμένει εξαιρετικά αβέβαιο.
Οι διαδηλώσεις μπορεί να καταλαγιάσουν υπό την πίεση του μηχανισμού ασφαλείας ή να εξελιχθούν σε μια ολοκληρωμένη πολιτική αντιπολίτευση. Παρά ταύτα, είναι απίθανο να κλονιστούν τα θεμέλια του καθεστώτος.
Αντοχή — και τα όριά της
Το Ιράν έχει αντέξει προηγούμενες κρίσεις, όπως το 2009 και το 2022, μέσω καταστολής, κατακερματισμού της αντιπολίτευσης και στρατηγικής υπομονής.
Οι προηγούμενες εμπειρίες αποτρέπουν γραμμικά αφηγήματα κατάρρευσης.
Ωστόσο, η παρούσα αναταραχή διαφέρει: ενσωματώνεται σε συνεχιζόμενη οικονομική υποβάθμιση και όχι σε συγκυριακή πολιτική κινητοποίηση.
Η καταστολή μπορεί να καταπνίξει τις διαδηλώσεις, αλλά δεν μπορεί να υποκαταστήσει επ’ αόριστον την οικονομική βιωσιμότητα.
Η ιστορική εμπειρία δείχνει ότι τα καθεστώτα σπάνια αποτυγχάνουν στην κορύφωση της καταστολής.
Αποτυγχάνουν όταν τα υλικά θεμέλια της διακυβέρνησης διαβρώνονται σε βαθμό που η εξουσία δεν μπορεί πλέον να μεταφράσει την ισχύ σε έλεγχο.
Η Ισλαμική Δημοκρατία πιθανώς πλησιάζει ένα τέτοιο όριο, αν και αυτό παραμένει αβέβαιο.
Σίγουρο είναι ότι το περιθώριο σφάλματος έχει μειωθεί. Ο 12ήμερος πόλεμος δεν έληξε την αντιπαράθεση του Ιράν με τους αντιπάλους του — την αναμόρφωσε.
Οι διαδηλώσεις που διαφαίνονται σε όλη τη χώρα είναι πλέον μια από τις πιο σημαντικές εσωτερικές εκφράσεις αυτής της αντιπαράθεσης.
www.bankingnews.gr
Σχόλια αναγνωστών