Το "βασίλειο" των Trump στην Αδριατική: Δισεκατομμύρια, διαδηλώσεις και οργή
Ένα εγκαταλελειμμένο στρατιωτικό νησί της κομμουνιστικής εποχής, χιλιάδες καταφύγια, υπόγειες σήραγγες, μη εκραγέντα πυρομαχικά, προστατευόμενοι υγρότοποι, φλαμίνγκο, θαλάσσιες χελώνες, φώκιες — και στη μέση ένα deal δισεκατομμυρίων που συνδέεται με τα πιο ισχυρά ονόματα της αμερικανικής πολιτικής σκηνής.
Η Αλβανία βρίσκεται αντιμέτωπη με μια υπόθεση που ξεπερνά κατά πολύ τα όρια ενός τουριστικού project.
Το σχέδιο που συνδέεται με τον Jared Kushner και την Ivanka Trump για τη μετατροπή της νήσου Sazan και της περιοχής Zvërnec σε πολυτελή τουριστικό προορισμό έχει προκαλέσει μαζικές διαδηλώσεις, πολιτική θύελλα και σοβαρά ερωτήματα για το πώς μια από τις πιο ευαίσθητες παράκτιες ζώνες της χώρας βρέθηκε στο επίκεντρο ενός τόσο μεγάλου επιχειρηματικού σχεδίου.
Στους δρόμους των Τιράνων, το σύνθημα είναι απλό και εκρηκτικό: «Η Αλβανία δεν είναι προς πώληση».
Οι διαδηλωτές βλέπουν πίσω από τις υποσχέσεις για ανάπτυξη, θέσεις εργασίας και τουρισμό υψηλής ποιότητας ένα γνώριμο βαλκανικό σκηνικό: αλλαγές χρήσεων γης, fast track διαδικασίες, προστατευόμενες περιοχές που ξαφνικά «χωρούν» επενδύσεις, αδιαφανείς τίτλους ιδιοκτησίας και πολιτική εξουσία που σπεύδει να υπερασπιστεί το project πριν ακόμη απαντηθούν τα κρίσιμα ερωτήματα.
Η κυβέρνηση του Edi Rama παρουσιάζει το σχέδιο ως μεγάλη ευκαιρία για την Αλβανία.
Οι επικριτές του, όμως, μιλούν για ξεπούλημα φυσικού πλούτου, για ανάπτυξη κομμένη και ραμμένη στα μέτρα των ισχυρών και για ένα μοντέλο όπου οι προστατευόμενες περιοχές προστατεύονται μόνο μέχρι να εμφανιστεί ο κατάλληλος επενδυτής.
Το νησί που έγινε σύμβολο
Το Sazan δεν είναι ένα τυχαίο νησί.
Είναι το μεγαλύτερο νησί της Αλβανίας, ακατοίκητο, στρατηγικά τοποθετημένο ανάμεσα στην Αδριατική και το Ιόνιο, κοντά στον Πορθμό του Οτράντο και στον Κόλπο της Αυλώνας.
Για αιώνες υπήρξε σημείο στρατιωτικού και γεωπολιτικού ενδιαφέροντος. Πέρασε από αυτοκρατορίες, στρατούς, καθεστώτα και ναυτικές δυνάμεις.
Στη σύγχρονη ιστορία του, το Sazan έγινε μια από τις πιο μυστικές στρατιωτικές βάσεις της κομμουνιστικής Αλβανίας.
Στο νησί υπάρχουν χιλιάδες καταφύγια, υπόγειες σήραγγες, εγκαταλελειμμένα στρατιωτικά κτίρια και υποδομές που θυμίζουν Ψυχρό Πόλεμο.
Σύμφωνα με δημοσιεύματα, υπάρχουν περίπου 3.600 καταφύγια, μίλια υπόγειων σηράγγων και πιθανές εστίες κινδύνου από παλαιά πυρομαχικά.
Αυτό το νησί, που κάποτε ήταν απαγορευμένη στρατιωτική ζώνη, σήμερα παρουσιάζεται ως ο επόμενος υπερπολυτελής προορισμός της Μεσογείου.
Η Ivanka Trump έχει περιγράψει πώς εκείνη και ο Jared Kushner εντόπισαν την περιοχή κατά τη διάρκεια ταξιδιού με σκάφος φίλου τους. Όπως είπε, σταμάτησαν για μπάνιο, κολύμπησαν μέχρι το νησί, ανέβηκαν ξυπόλυτοι στην κορυφή και «μαγεύτηκαν».
Για τους υποστηρικτές του project, αυτή είναι η ρομαντική αρχή μιας μεγάλης επένδυσης. Για τους επικριτές, είναι η απόλυτη εικόνα αποικιοκρατικής αλαζονείας: ένα φυσικό και ιστορικό τοπίο μιας χώρας να αντιμετωπίζεται ως «ευκαιρία» επειδή κάποιοι ισχυροί το ανακάλυψαν από ένα yacht.
Από το Sazan στο Zvërnec: Το πραγματικό διακύβευμα
Το project δεν αφορά μόνο το Sazan.
Περιλαμβάνει και την περιοχή Zvërnec, κοντά στη λιμνοθάλασσα Narta και στο Δέλτα του ποταμού Vjosa, μια από τις πιο σημαντικές περιοχές βιοποικιλότητας της Αλβανίας.
Εδώ βρίσκεται και η μεγάλη έκρηξη.
Η περιοχή συνδέεται με προστατευόμενους υγροτόπους, αποδημητικά πουλιά, φλαμίνγκο, πελεκάνους, ερωδιούς, θαλάσσιες χελώνες και τη μεσογειακή φώκια.
Περιβαλλοντικές οργανώσεις προειδοποιούν ότι η κατασκευή δρόμων, ξενοδοχείων, βιλών, μαρινών και τουριστικών εγκαταστάσεων μπορεί να προκαλέσει μη αναστρέψιμη ζημιά.
Οι εικόνες από την περιοχή έχουν ήδη εξοργίσει κατοίκους και ακτιβιστές: βαριά μηχανήματα, φράχτες, εργασίες πρόσβασης, παρεμβάσεις στην άμμο και σε περιοχές με πεύκα.
Οι διαδηλωτές κρατούν ροζ φλαμίνγκο από χαρτόνι, μετατρέποντας το προστατευόμενο πουλί σε σύμβολο αντίστασης απέναντι σε μια επένδυση που, όπως λένε, απειλεί να μετατρέψει έναν φυσικό παράδεισο σε real estate προϊόν.
Τα δισεκατομμύρια και οι αντιφάσεις
Στα διεθνή δημοσιεύματα εμφανίζονται διαφορετικά ποσά, ανάλογα με το αν γίνεται αναφορά στο project του Sazan, στη ζώνη Zvërnec ή στο ευρύτερο αναπτυξιακό πακέτο.
Το σχέδιο για το Sazan έχει παρουσιαστεί ως επένδυση περίπου 1,4 δισ. δολαρίων ή 1,4 δισ. ευρώ, ενώ το ευρύτερο project σε Sazan και Zvërnec έχει συνδεθεί με ποσά που φτάνουν περίπου τα 4 με 4,7 δισ. δολάρια.
Ανεξάρτητα από την ακριβή αποτίμηση, το μέγεθος είναι τεράστιο για τα δεδομένα της Αλβανίας.
Μιλάμε για ένα project που δεν είναι απλώς τουριστικό. Είναι πολιτικό, οικονομικό, περιβαλλοντικό και γεωστρατηγικό.
Και όταν ένα τέτοιο project συνδέεται με τον Jared Kushner, τον γαμπρό του Donald Trump, και την Ivanka Trump, η υπόθεση παύει να είναι εσωτερική αλβανική διαμάχη. Μετατρέπεται σε διεθνές ζήτημα ισχύος, επιρροής και πιθανής σύγκρουσης συμφερόντων.
Η κυβέρνηση Rama και το αφήγημα της «ανάπτυξης»
Ο Edi Rama υπερασπίζεται το project με πάθος. Υποστηρίζει ότι η Αλβανία δεν μπορεί να φοβάται μεγάλες επενδύσεις και ότι η χώρα έχει ανάγκη από έργα που θα την αναβαθμίσουν τουριστικά και οικονομικά.
Το επιχείρημα της κυβέρνησης είναι γνωστό: νέες θέσεις εργασίας, αναβάθμιση υποδομών, τουρισμός υψηλής ποιότητας, διεθνής προβολή, επενδυτική εμπιστοσύνη και ενίσχυση της ευρωπαϊκής πορείας της χώρας.
Όμως οι επικριτές απαντούν ότι η ανάπτυξη δεν μπορεί να είναι άλλοθι για να θυσιαστεί κάθε τι δημόσιο, φυσικό και προστατευόμενο. Δεν μπορεί, λένε, η Αλβανία να μετατραπεί σε πειραματικό πεδίο πολυτελούς real estate για ξένα funds και πολιτικά συνδεδεμένους επενδυτές.
Ο Rama έχει απορρίψει τις κατηγορίες ότι υπάρχει «Trump family island» ή ότι η οικογένεια του Αμερικανού προέδρου καταλαμβάνει προστατευόμενες περιοχές.
Δήλωσε μάλιστα ότι «δεν υπάρχει ακόμη project» με τον τρόπο που παρουσιάζεται και ότι οι κατηγορίες περί φλαμίνγκο που σκοτώνονται είναι μέρος παραπληροφόρησης.
Ωστόσο, το γεγονός ότι οι διαδηλώσεις συνεχίζονται και ότι η υπόθεση έχει προκαλέσει παρέμβαση της ειδικής εισαγγελίας κατά της διαφθοράς δείχνει πως η κοινωνική δυσπιστία δεν σβήνει με επικοινωνιακές διαψεύσεις.
Το ερώτημα της διαφθοράς
Το πιο βαρύ πολιτικό φορτίο της υπόθεσης δεν είναι μόνο περιβαλλοντικό.
Είναι θεσμικό.
Η ειδική εισαγγελία κατά της διαφθοράς και του οργανωμένου εγκλήματος στην Αλβανία, SPAK, έχει επιβεβαιώσει ότι διερευνά πτυχές της υπόθεσης. Σύμφωνα με διεθνή μέσα, η έρευνα αφορά μεταξύ άλλων τα κεφάλαια που χρησιμοποιήθηκαν για την απόκτηση τίτλων γης και τη μεταβίβασή τους σε επενδυτές, καθώς και ζητήματα που συνδέονται με αλλαγές στο καθεστώς προστατευόμενων περιοχών.
Εδώ βρίσκεται ο πυρήνας του σκανδάλου, όπως το βλέπουν οι διαδηλωτές: ποιος είχε τη γη, πώς αποκτήθηκε, πώς μεταβιβάστηκε, ποιος άλλαξε τους κανόνες, ποιος ωφελείται και ποιος πληρώνει το κόστος.
Η κυβέρνηση λέει ότι η γη που αφορά το project είναι ιδιωτική.
Όμως έχουν υπάρξει αντικρουόμενες αξιώσεις και αμφισβητήσεις για την ιδιωτικοποίηση, κάτι που στην Αλβανία —όπως και σε άλλα βαλκανικά κράτη— αποτελεί διαχρονικό πεδίο συγκρούσεων, σκιών και πολιτικής καχυποψίας.
Όταν μια προστατευόμενη περιοχή μετατρέπεται σε επενδυτικό φιλέτο, όταν οι άδειες επιταχύνονται, όταν οι τίτλοι γης αμφισβητούνται και όταν οι πολίτες μαθαίνουν τις λεπτομέρειες εκ των υστέρων, το ερώτημα δεν είναι αν υπάρχει πολιτικό πρόβλημα.
Το ερώτημα είναι πόσο βαθύ είναι.
Το “Trump Island” και η οργή των πολιτών
Οι ντόπιοι έχουν ήδη βαφτίσει το Sazan ως “Trump Island”. Το όνομα δεν είναι τυχαίο. Συμβολίζει την αίσθηση ότι ένα κομμάτι της αλβανικής γης και ιστορίας παραδίδεται σε ένα πανίσχυρο διεθνές brand.
Στις διαδηλώσεις ακούγονται συνθήματα όπως «Cancel the project», «Albania is not for sale» και «Ivanka, go home». Για πολλούς Αλβανούς, η υπόθεση δεν αφορά μόνο ένα θέρετρο. Αφορά την αξιοπρέπεια μιας χώρας που δεν θέλει να βλέπει την ακτογραμμή της να μετατρέπεται σε ιδιωτικό κλαμπ για υπερπλούσιους.
Η εικόνα είναι πολιτικά εκρηκτική: από τη μία πλευρά, μια κυβέρνηση που μιλά για επενδύσεις και ανάπτυξη· από την άλλη, πολίτες που βλέπουν προστατευόμενη γη, φυσικό πλούτο και δημόσιο συμφέρον να υποχωρούν μπροστά στα δισεκατομμύρια.
Περιβάλλον ή real estate;
Η Αλβανία διαθέτει περίπου 450 χιλιόμετρα ακτογραμμής. Για δεκαετίες, λόγω της απομόνωσης της κομμουνιστικής περιόδου, μεγάλες ζώνες παρέμειναν σχετικά ανέγγιχτες σε σχέση με άλλες μεσογειακές χώρες.
Αυτό σήμερα είναι ευλογία και κατάρα. Ευλογία, γιατί η χώρα διαθέτει ακόμη σπάνια φυσικά τοπία. Κατάρα, γιατί αυτά τα τοπία αποτελούν πλέον τεράστιο δέλεαρ για funds, developers και τουριστικά μεγαθήρια.
Το ερώτημα είναι απλό: θα γίνει η Αλβανία ένας προορισμός που προστατεύει το φυσικό της κεφάλαιο ή θα ακολουθήσει το μοντέλο της άναρχης ανάπτυξης, όπου κάθε παραλία, κάθε νησί και κάθε βιότοπος γίνεται οικόπεδο;
Η απάντηση που δίνει το project των Sazan και Zvërnec, σύμφωνα με τους επικριτές, είναι εφιαλτική: ακόμη και οι προστατευόμενες περιοχές μπορούν να αλλάξουν χαρακτήρα όταν το επενδυτικό ενδιαφέρον είναι αρκετά ισχυρό.
Η μεγάλη εικόνα: εξουσία, χρήμα και αδιαφάνεια
Η υπόθεση Sazan-Zvërnec είναι η συμπύκνωση ενός ευρύτερου φαινομένου. Σε πολλές χώρες των Βαλκανίων, η «ανάπτυξη» χρησιμοποιείται ως λέξη-κλειδί για να νομιμοποιούνται αποφάσεις που λαμβάνονται χωρίς ουσιαστική συμμετοχή των πολιτών.
Οι κυβερνήσεις μιλούν για επενδύσεις. Οι επενδυτές μιλούν για όραμα. Οι τοπικές κοινωνίες, όμως, συχνά βλέπουν φράχτες, μπουλντόζες, αλλαγές χρήσεων γης και μια αίσθηση ότι όλα έχουν ήδη αποφασιστεί.
Αυτό ακριβώς εξοργίζει τους Αλβανούς. Δεν είναι μόνο η παρουσία των Trump και Kushner. Είναι η υποψία ότι το κράτος λειτουργεί ως μεσάζων ισχυρών συμφερόντων, όχι ως προστάτης του δημόσιου συμφέροντος.
Και όταν σε μια τέτοια υπόθεση εμπλέκονται ονόματα με άμεση σύνδεση με την αμερικανική πολιτική εξουσία, τότε η συζήτηση γίνεται ακόμη πιο τοξική. Διότι η γραμμή ανάμεσα στην επένδυση, την επιρροή και την πολιτική συναλλαγή γίνεται εξαιρετικά λεπτή.
Το project που συνδέεται με τον Jared Kushner και την Ivanka Trump παρουσιάζεται ως ευκαιρία για την Αλβανία. Όμως για χιλιάδες πολίτες μοιάζει με προειδοποίηση: ότι η χώρα κινδυνεύει να ανταλλάξει τη φυσική της κληρονομιά με υποσχέσεις πολυτελούς ανάπτυξης.
Το Sazan δεν είναι απλώς ένα νησί. Το Zvërnec δεν είναι απλώς μια παραθαλάσσια έκταση. Είναι τεστ για το αν η Αλβανία θα λειτουργήσει ως ευρωπαϊκό κράτος δικαίου ή ως αγορά ευκαιρίας για όσους έχουν αρκετά χρήματα, αρκετές γνωριμίες και αρκετή πολιτική ισχύ.
Μέχρι να απαντηθούν καθαρά τα ερωτήματα για τη γη, τις άδειες, τις αλλαγές στο καθεστώς προστασίας, τα κεφάλαια και τις διαδικασίες, το project θα παραμένει πολιτικά εκρηκτικό.
Και όσο η κυβέρνηση επιμένει ότι δεν υπάρχει λόγος ανησυχίας, τόσο οι δρόμοι των Τιράνων θα απαντούν με το ίδιο σύνθημα:
Η Αλβανία δεν πωλείται.
www.bankingnews.gr
Η Αλβανία βρίσκεται αντιμέτωπη με μια υπόθεση που ξεπερνά κατά πολύ τα όρια ενός τουριστικού project.
Το σχέδιο που συνδέεται με τον Jared Kushner και την Ivanka Trump για τη μετατροπή της νήσου Sazan και της περιοχής Zvërnec σε πολυτελή τουριστικό προορισμό έχει προκαλέσει μαζικές διαδηλώσεις, πολιτική θύελλα και σοβαρά ερωτήματα για το πώς μια από τις πιο ευαίσθητες παράκτιες ζώνες της χώρας βρέθηκε στο επίκεντρο ενός τόσο μεγάλου επιχειρηματικού σχεδίου.
Στους δρόμους των Τιράνων, το σύνθημα είναι απλό και εκρηκτικό: «Η Αλβανία δεν είναι προς πώληση».
Οι διαδηλωτές βλέπουν πίσω από τις υποσχέσεις για ανάπτυξη, θέσεις εργασίας και τουρισμό υψηλής ποιότητας ένα γνώριμο βαλκανικό σκηνικό: αλλαγές χρήσεων γης, fast track διαδικασίες, προστατευόμενες περιοχές που ξαφνικά «χωρούν» επενδύσεις, αδιαφανείς τίτλους ιδιοκτησίας και πολιτική εξουσία που σπεύδει να υπερασπιστεί το project πριν ακόμη απαντηθούν τα κρίσιμα ερωτήματα.
Η κυβέρνηση του Edi Rama παρουσιάζει το σχέδιο ως μεγάλη ευκαιρία για την Αλβανία.
Οι επικριτές του, όμως, μιλούν για ξεπούλημα φυσικού πλούτου, για ανάπτυξη κομμένη και ραμμένη στα μέτρα των ισχυρών και για ένα μοντέλο όπου οι προστατευόμενες περιοχές προστατεύονται μόνο μέχρι να εμφανιστεί ο κατάλληλος επενδυτής.
Το νησί που έγινε σύμβολο
Το Sazan δεν είναι ένα τυχαίο νησί.
Είναι το μεγαλύτερο νησί της Αλβανίας, ακατοίκητο, στρατηγικά τοποθετημένο ανάμεσα στην Αδριατική και το Ιόνιο, κοντά στον Πορθμό του Οτράντο και στον Κόλπο της Αυλώνας.
Για αιώνες υπήρξε σημείο στρατιωτικού και γεωπολιτικού ενδιαφέροντος. Πέρασε από αυτοκρατορίες, στρατούς, καθεστώτα και ναυτικές δυνάμεις.
Στη σύγχρονη ιστορία του, το Sazan έγινε μια από τις πιο μυστικές στρατιωτικές βάσεις της κομμουνιστικής Αλβανίας.
Στο νησί υπάρχουν χιλιάδες καταφύγια, υπόγειες σήραγγες, εγκαταλελειμμένα στρατιωτικά κτίρια και υποδομές που θυμίζουν Ψυχρό Πόλεμο.
Σύμφωνα με δημοσιεύματα, υπάρχουν περίπου 3.600 καταφύγια, μίλια υπόγειων σηράγγων και πιθανές εστίες κινδύνου από παλαιά πυρομαχικά.
Αυτό το νησί, που κάποτε ήταν απαγορευμένη στρατιωτική ζώνη, σήμερα παρουσιάζεται ως ο επόμενος υπερπολυτελής προορισμός της Μεσογείου.
Η Ivanka Trump έχει περιγράψει πώς εκείνη και ο Jared Kushner εντόπισαν την περιοχή κατά τη διάρκεια ταξιδιού με σκάφος φίλου τους. Όπως είπε, σταμάτησαν για μπάνιο, κολύμπησαν μέχρι το νησί, ανέβηκαν ξυπόλυτοι στην κορυφή και «μαγεύτηκαν».
Για τους υποστηρικτές του project, αυτή είναι η ρομαντική αρχή μιας μεγάλης επένδυσης. Για τους επικριτές, είναι η απόλυτη εικόνα αποικιοκρατικής αλαζονείας: ένα φυσικό και ιστορικό τοπίο μιας χώρας να αντιμετωπίζεται ως «ευκαιρία» επειδή κάποιοι ισχυροί το ανακάλυψαν από ένα yacht.
Από το Sazan στο Zvërnec: Το πραγματικό διακύβευμα
Το project δεν αφορά μόνο το Sazan.
Περιλαμβάνει και την περιοχή Zvërnec, κοντά στη λιμνοθάλασσα Narta και στο Δέλτα του ποταμού Vjosa, μια από τις πιο σημαντικές περιοχές βιοποικιλότητας της Αλβανίας.
Εδώ βρίσκεται και η μεγάλη έκρηξη.
Η περιοχή συνδέεται με προστατευόμενους υγροτόπους, αποδημητικά πουλιά, φλαμίνγκο, πελεκάνους, ερωδιούς, θαλάσσιες χελώνες και τη μεσογειακή φώκια.
Περιβαλλοντικές οργανώσεις προειδοποιούν ότι η κατασκευή δρόμων, ξενοδοχείων, βιλών, μαρινών και τουριστικών εγκαταστάσεων μπορεί να προκαλέσει μη αναστρέψιμη ζημιά.
Οι εικόνες από την περιοχή έχουν ήδη εξοργίσει κατοίκους και ακτιβιστές: βαριά μηχανήματα, φράχτες, εργασίες πρόσβασης, παρεμβάσεις στην άμμο και σε περιοχές με πεύκα.
Οι διαδηλωτές κρατούν ροζ φλαμίνγκο από χαρτόνι, μετατρέποντας το προστατευόμενο πουλί σε σύμβολο αντίστασης απέναντι σε μια επένδυση που, όπως λένε, απειλεί να μετατρέψει έναν φυσικό παράδεισο σε real estate προϊόν.
Τα δισεκατομμύρια και οι αντιφάσεις
Στα διεθνή δημοσιεύματα εμφανίζονται διαφορετικά ποσά, ανάλογα με το αν γίνεται αναφορά στο project του Sazan, στη ζώνη Zvërnec ή στο ευρύτερο αναπτυξιακό πακέτο.
Το σχέδιο για το Sazan έχει παρουσιαστεί ως επένδυση περίπου 1,4 δισ. δολαρίων ή 1,4 δισ. ευρώ, ενώ το ευρύτερο project σε Sazan και Zvërnec έχει συνδεθεί με ποσά που φτάνουν περίπου τα 4 με 4,7 δισ. δολάρια.
Ανεξάρτητα από την ακριβή αποτίμηση, το μέγεθος είναι τεράστιο για τα δεδομένα της Αλβανίας.
Μιλάμε για ένα project που δεν είναι απλώς τουριστικό. Είναι πολιτικό, οικονομικό, περιβαλλοντικό και γεωστρατηγικό.
Και όταν ένα τέτοιο project συνδέεται με τον Jared Kushner, τον γαμπρό του Donald Trump, και την Ivanka Trump, η υπόθεση παύει να είναι εσωτερική αλβανική διαμάχη. Μετατρέπεται σε διεθνές ζήτημα ισχύος, επιρροής και πιθανής σύγκρουσης συμφερόντων.
Η κυβέρνηση Rama και το αφήγημα της «ανάπτυξης»
Ο Edi Rama υπερασπίζεται το project με πάθος. Υποστηρίζει ότι η Αλβανία δεν μπορεί να φοβάται μεγάλες επενδύσεις και ότι η χώρα έχει ανάγκη από έργα που θα την αναβαθμίσουν τουριστικά και οικονομικά.
Το επιχείρημα της κυβέρνησης είναι γνωστό: νέες θέσεις εργασίας, αναβάθμιση υποδομών, τουρισμός υψηλής ποιότητας, διεθνής προβολή, επενδυτική εμπιστοσύνη και ενίσχυση της ευρωπαϊκής πορείας της χώρας.
Όμως οι επικριτές απαντούν ότι η ανάπτυξη δεν μπορεί να είναι άλλοθι για να θυσιαστεί κάθε τι δημόσιο, φυσικό και προστατευόμενο. Δεν μπορεί, λένε, η Αλβανία να μετατραπεί σε πειραματικό πεδίο πολυτελούς real estate για ξένα funds και πολιτικά συνδεδεμένους επενδυτές.
Ο Rama έχει απορρίψει τις κατηγορίες ότι υπάρχει «Trump family island» ή ότι η οικογένεια του Αμερικανού προέδρου καταλαμβάνει προστατευόμενες περιοχές.
Δήλωσε μάλιστα ότι «δεν υπάρχει ακόμη project» με τον τρόπο που παρουσιάζεται και ότι οι κατηγορίες περί φλαμίνγκο που σκοτώνονται είναι μέρος παραπληροφόρησης.
Ωστόσο, το γεγονός ότι οι διαδηλώσεις συνεχίζονται και ότι η υπόθεση έχει προκαλέσει παρέμβαση της ειδικής εισαγγελίας κατά της διαφθοράς δείχνει πως η κοινωνική δυσπιστία δεν σβήνει με επικοινωνιακές διαψεύσεις.
Το ερώτημα της διαφθοράς
Το πιο βαρύ πολιτικό φορτίο της υπόθεσης δεν είναι μόνο περιβαλλοντικό.
Είναι θεσμικό.
Η ειδική εισαγγελία κατά της διαφθοράς και του οργανωμένου εγκλήματος στην Αλβανία, SPAK, έχει επιβεβαιώσει ότι διερευνά πτυχές της υπόθεσης. Σύμφωνα με διεθνή μέσα, η έρευνα αφορά μεταξύ άλλων τα κεφάλαια που χρησιμοποιήθηκαν για την απόκτηση τίτλων γης και τη μεταβίβασή τους σε επενδυτές, καθώς και ζητήματα που συνδέονται με αλλαγές στο καθεστώς προστατευόμενων περιοχών.
Εδώ βρίσκεται ο πυρήνας του σκανδάλου, όπως το βλέπουν οι διαδηλωτές: ποιος είχε τη γη, πώς αποκτήθηκε, πώς μεταβιβάστηκε, ποιος άλλαξε τους κανόνες, ποιος ωφελείται και ποιος πληρώνει το κόστος.
Η κυβέρνηση λέει ότι η γη που αφορά το project είναι ιδιωτική.
Όμως έχουν υπάρξει αντικρουόμενες αξιώσεις και αμφισβητήσεις για την ιδιωτικοποίηση, κάτι που στην Αλβανία —όπως και σε άλλα βαλκανικά κράτη— αποτελεί διαχρονικό πεδίο συγκρούσεων, σκιών και πολιτικής καχυποψίας.
Όταν μια προστατευόμενη περιοχή μετατρέπεται σε επενδυτικό φιλέτο, όταν οι άδειες επιταχύνονται, όταν οι τίτλοι γης αμφισβητούνται και όταν οι πολίτες μαθαίνουν τις λεπτομέρειες εκ των υστέρων, το ερώτημα δεν είναι αν υπάρχει πολιτικό πρόβλημα.
Το ερώτημα είναι πόσο βαθύ είναι.
Το “Trump Island” και η οργή των πολιτών
Οι ντόπιοι έχουν ήδη βαφτίσει το Sazan ως “Trump Island”. Το όνομα δεν είναι τυχαίο. Συμβολίζει την αίσθηση ότι ένα κομμάτι της αλβανικής γης και ιστορίας παραδίδεται σε ένα πανίσχυρο διεθνές brand.
Στις διαδηλώσεις ακούγονται συνθήματα όπως «Cancel the project», «Albania is not for sale» και «Ivanka, go home». Για πολλούς Αλβανούς, η υπόθεση δεν αφορά μόνο ένα θέρετρο. Αφορά την αξιοπρέπεια μιας χώρας που δεν θέλει να βλέπει την ακτογραμμή της να μετατρέπεται σε ιδιωτικό κλαμπ για υπερπλούσιους.
Η εικόνα είναι πολιτικά εκρηκτική: από τη μία πλευρά, μια κυβέρνηση που μιλά για επενδύσεις και ανάπτυξη· από την άλλη, πολίτες που βλέπουν προστατευόμενη γη, φυσικό πλούτο και δημόσιο συμφέρον να υποχωρούν μπροστά στα δισεκατομμύρια.
Περιβάλλον ή real estate;
Η Αλβανία διαθέτει περίπου 450 χιλιόμετρα ακτογραμμής. Για δεκαετίες, λόγω της απομόνωσης της κομμουνιστικής περιόδου, μεγάλες ζώνες παρέμειναν σχετικά ανέγγιχτες σε σχέση με άλλες μεσογειακές χώρες.
Αυτό σήμερα είναι ευλογία και κατάρα. Ευλογία, γιατί η χώρα διαθέτει ακόμη σπάνια φυσικά τοπία. Κατάρα, γιατί αυτά τα τοπία αποτελούν πλέον τεράστιο δέλεαρ για funds, developers και τουριστικά μεγαθήρια.
Το ερώτημα είναι απλό: θα γίνει η Αλβανία ένας προορισμός που προστατεύει το φυσικό της κεφάλαιο ή θα ακολουθήσει το μοντέλο της άναρχης ανάπτυξης, όπου κάθε παραλία, κάθε νησί και κάθε βιότοπος γίνεται οικόπεδο;
Η απάντηση που δίνει το project των Sazan και Zvërnec, σύμφωνα με τους επικριτές, είναι εφιαλτική: ακόμη και οι προστατευόμενες περιοχές μπορούν να αλλάξουν χαρακτήρα όταν το επενδυτικό ενδιαφέρον είναι αρκετά ισχυρό.
Η μεγάλη εικόνα: εξουσία, χρήμα και αδιαφάνεια
Η υπόθεση Sazan-Zvërnec είναι η συμπύκνωση ενός ευρύτερου φαινομένου. Σε πολλές χώρες των Βαλκανίων, η «ανάπτυξη» χρησιμοποιείται ως λέξη-κλειδί για να νομιμοποιούνται αποφάσεις που λαμβάνονται χωρίς ουσιαστική συμμετοχή των πολιτών.
Οι κυβερνήσεις μιλούν για επενδύσεις. Οι επενδυτές μιλούν για όραμα. Οι τοπικές κοινωνίες, όμως, συχνά βλέπουν φράχτες, μπουλντόζες, αλλαγές χρήσεων γης και μια αίσθηση ότι όλα έχουν ήδη αποφασιστεί.
Αυτό ακριβώς εξοργίζει τους Αλβανούς. Δεν είναι μόνο η παρουσία των Trump και Kushner. Είναι η υποψία ότι το κράτος λειτουργεί ως μεσάζων ισχυρών συμφερόντων, όχι ως προστάτης του δημόσιου συμφέροντος.
Και όταν σε μια τέτοια υπόθεση εμπλέκονται ονόματα με άμεση σύνδεση με την αμερικανική πολιτική εξουσία, τότε η συζήτηση γίνεται ακόμη πιο τοξική. Διότι η γραμμή ανάμεσα στην επένδυση, την επιρροή και την πολιτική συναλλαγή γίνεται εξαιρετικά λεπτή.
Το project που συνδέεται με τον Jared Kushner και την Ivanka Trump παρουσιάζεται ως ευκαιρία για την Αλβανία. Όμως για χιλιάδες πολίτες μοιάζει με προειδοποίηση: ότι η χώρα κινδυνεύει να ανταλλάξει τη φυσική της κληρονομιά με υποσχέσεις πολυτελούς ανάπτυξης.
Το Sazan δεν είναι απλώς ένα νησί. Το Zvërnec δεν είναι απλώς μια παραθαλάσσια έκταση. Είναι τεστ για το αν η Αλβανία θα λειτουργήσει ως ευρωπαϊκό κράτος δικαίου ή ως αγορά ευκαιρίας για όσους έχουν αρκετά χρήματα, αρκετές γνωριμίες και αρκετή πολιτική ισχύ.
Μέχρι να απαντηθούν καθαρά τα ερωτήματα για τη γη, τις άδειες, τις αλλαγές στο καθεστώς προστασίας, τα κεφάλαια και τις διαδικασίες, το project θα παραμένει πολιτικά εκρηκτικό.
Και όσο η κυβέρνηση επιμένει ότι δεν υπάρχει λόγος ανησυχίας, τόσο οι δρόμοι των Τιράνων θα απαντούν με το ίδιο σύνθημα:
Η Αλβανία δεν πωλείται.
www.bankingnews.gr
Σχόλια αναγνωστών