Νέα πολυετής έρευνα δείχνει ότι τμήματα του Αμαζονίου γίνονται πιο πυκνά παρά την κλιματική πίεση. Ωστόσο, επιστήμονες προειδοποιούν ότι η θετική τάση μπορεί να ανατραπεί γρήγορα από αποψίλωση, πυρκαγιές και ακραία κλιματικά φαινόμενα, δημιουργώντας σοβαρούς κινδύνους για το παγκόσμιο κλιματικό σύστημα
Για δεκαετίες, το δάσος του Αμαζονίου θεωρούνταν οικοσύστημα στο χείλος μη αναστρέψιμης παρακμής.
Ωστόσο, μακροχρόνιες παρατηρήσεις πεδίου αποκαλύπτουν μια εικόνα που αμφισβητεί τα κλασικά σενάρια υποβάθμισης.
Παρά την κλιματική πίεση, η δομή του δάσους συνεχίζει να μεταβάλλεται προς πιο πυκνή ανάπτυξη.
Απροσδόκητα συμπεράσματα
Από τις αρχές της δεκαετίας του 1970, επιστήμονες παρακολουθούν συστηματικά την κατάσταση παρθένων περιοχών του Αμαζονίου.
Στο πλαίσιο μεγάλου προγράμματος παρακολούθησης, μελετήθηκαν 188 μόνιμες τοποθεσίες, μερικές από τις οποίες παρακολουθούνται για πάνω από 30 χρόνια.
Βασικός δείκτης ήταν η επιφάνεια της κόμης των δέντρων - αξιόπιστος δείκτης βιομάζας και συνολικής υγείας του δάσους, σύμφωνα με το Science & Vie.
Τα δεδομένα έδειξαν σταθερή αύξηση: η μέση επιφάνεια κόμης αυξήθηκε περίπου κατά 3,3% ανά δεκαετία. Η τάση αυτή παρατηρήθηκε σε όλες τις περιοχές του Αμαζονίου, όχι μόνο σε μεμονωμένες τοπικές ζώνες.
Η ανάπτυξη επηρέασε τόσο τα μεγάλα, ηλικιωμένα δέντρα όσο και τα νεότερα, αλλάζοντας σταδιακά την αρχιτεκτονική ολόκληρου του δάσους.
«Η διαδικασία αυτή συνεχίζεται για περισσότερα από τριάντα χρόνια, παρά τον κατακερματισμό του οικοσυστήματος και την αυξανόμενη κλιματική πίεση», τονίζει η συν-συγγραφέας της μελέτης Adriana Esquivel-Muelbert.
«Ακόμη και μικρή αλλά σταθερή αύξηση βιομάζας σε τέτοια κλίμακα σημαίνει σημαντική μετατόπιση στην παγκόσμια ισορροπία άνθρακα», σημειώνει ο οικολόγος Denis Polyakov.
Μεγάλης κλίμακας διεθνής μελέτη
Η μελέτη πραγματοποιήθηκε από το δίκτυο RAINFOR και δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Nature Plants.
Περισσότερα από 60 επιστημονικά ιδρύματα από τη Νότια Αμερική, την Ευρώπη και το Ηνωμένο Βασίλειο συμμετείχαν στο έργο.
Η μεγάλη χρονική διάρκεια και η γεωγραφική κάλυψη επέτρεψαν την καταγραφή διαδικασιών που δεν μπορούν να εντοπιστούν σε βραχυπρόθεσμες μελέτες.
Οι επιστήμονες σημειώνουν ότι η ανάπτυξη του δάσους είναι συστημική. Δεν περιορίζεται σε συγκεκριμένα είδη ή ηλικιακές ομάδες, αλλά αφορά ολόκληρο το οικοσύστημα, δημιουργώντας νέα ισορροπία.
Γιατί ο Αμαζόνιος αναπτύσσεται ταχύτερα;
Ο βασικός παράγοντας φαίνεται να είναι η αλλαγή στη σύσταση της ατμόσφαιρας.
Η αύξηση του διοξειδίου του άνθρακα ενισχύει τη φωτοσύνθεση, παρέχοντας επιπλέον πόρους στα φυτά. Το φαινόμενο αυτό είναι γνωστό ως «λίπανση CO₂».
Σύμφωνα με ερευνητική ομάδα του Πανεπιστημίου του Birmingham, το επιπλέον διοξείδιο του άνθρακα ενισχύει τόσο τα μεγάλα κυρίαρχα είδη όσο και τα νεαρά δέντρα.
Καμία προηγούμενη πρόβλεψη δεν είχε δείξει τόσο ομοιόμορφη αντίδραση.
Υπάρχει ανθεκτικότητα, αλλά όχι απεριόριστη
Οι επιστήμονες χαρακτηρίζουν τα αποτελέσματα ενθαρρυντικά, αλλά τονίζουν ότι αυτό ισχύει μόνο για άθικτα δάση.
Μόλις το οικοσύστημα κατακερματιστεί ή αποψιλωθεί, το θετικό αποτέλεσμα εξαφανίζεται.
«Τα ψηλά δέντρα δεν μπορούν να αντικατασταθούν βραχυπρόθεσμα», προειδοποιεί η ερευνήτρια Rebecca Banbury Morgan από το Πανεπιστήμιο του Bristol.
Τα μεγάλα δέντρα είναι κρίσιμα για αποθήκευση άνθρακα και διατήρηση βιοποικιλότητας. Η απώλειά τους μειώνει δραματικά την ανθεκτικότητα του οικοσυστήματος.
Μελλοντικοί κλιματικοί κίνδυνοι
Τα κλιματικά μοντέλα δείχνουν αυξημένες ξηρασίες, περισσότερες πυρκαγιές και περαιτέρω αύξηση θερμοκρασίας. Αυτοί οι παράγοντες μπορεί να ακυρώσουν τα οφέλη που συσσωρεύτηκαν επί δεκαετίες.
«Τα μεγάλα δέντρα θα επιβιώσουν μόνο αν διατηρηθεί η συνδεσιμότητα του οικοσυστήματος», τονίζει ο συν-συγγραφέας Oliver Phillips.
Η αποψίλωση λειτουργεί ως πολλαπλασιαστής κινδύνου, ικανός να διακόψει γρήγορα τη σημερινή θετική δυναμική.
www.bankingnews.gr
Ωστόσο, μακροχρόνιες παρατηρήσεις πεδίου αποκαλύπτουν μια εικόνα που αμφισβητεί τα κλασικά σενάρια υποβάθμισης.
Παρά την κλιματική πίεση, η δομή του δάσους συνεχίζει να μεταβάλλεται προς πιο πυκνή ανάπτυξη.
Απροσδόκητα συμπεράσματα
Από τις αρχές της δεκαετίας του 1970, επιστήμονες παρακολουθούν συστηματικά την κατάσταση παρθένων περιοχών του Αμαζονίου.
Στο πλαίσιο μεγάλου προγράμματος παρακολούθησης, μελετήθηκαν 188 μόνιμες τοποθεσίες, μερικές από τις οποίες παρακολουθούνται για πάνω από 30 χρόνια.
Βασικός δείκτης ήταν η επιφάνεια της κόμης των δέντρων - αξιόπιστος δείκτης βιομάζας και συνολικής υγείας του δάσους, σύμφωνα με το Science & Vie.
Τα δεδομένα έδειξαν σταθερή αύξηση: η μέση επιφάνεια κόμης αυξήθηκε περίπου κατά 3,3% ανά δεκαετία. Η τάση αυτή παρατηρήθηκε σε όλες τις περιοχές του Αμαζονίου, όχι μόνο σε μεμονωμένες τοπικές ζώνες.
Η ανάπτυξη επηρέασε τόσο τα μεγάλα, ηλικιωμένα δέντρα όσο και τα νεότερα, αλλάζοντας σταδιακά την αρχιτεκτονική ολόκληρου του δάσους.
«Η διαδικασία αυτή συνεχίζεται για περισσότερα από τριάντα χρόνια, παρά τον κατακερματισμό του οικοσυστήματος και την αυξανόμενη κλιματική πίεση», τονίζει η συν-συγγραφέας της μελέτης Adriana Esquivel-Muelbert.
«Ακόμη και μικρή αλλά σταθερή αύξηση βιομάζας σε τέτοια κλίμακα σημαίνει σημαντική μετατόπιση στην παγκόσμια ισορροπία άνθρακα», σημειώνει ο οικολόγος Denis Polyakov.
Μεγάλης κλίμακας διεθνής μελέτη
Η μελέτη πραγματοποιήθηκε από το δίκτυο RAINFOR και δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Nature Plants.
Περισσότερα από 60 επιστημονικά ιδρύματα από τη Νότια Αμερική, την Ευρώπη και το Ηνωμένο Βασίλειο συμμετείχαν στο έργο.
Η μεγάλη χρονική διάρκεια και η γεωγραφική κάλυψη επέτρεψαν την καταγραφή διαδικασιών που δεν μπορούν να εντοπιστούν σε βραχυπρόθεσμες μελέτες.
Οι επιστήμονες σημειώνουν ότι η ανάπτυξη του δάσους είναι συστημική. Δεν περιορίζεται σε συγκεκριμένα είδη ή ηλικιακές ομάδες, αλλά αφορά ολόκληρο το οικοσύστημα, δημιουργώντας νέα ισορροπία.
Γιατί ο Αμαζόνιος αναπτύσσεται ταχύτερα;
Ο βασικός παράγοντας φαίνεται να είναι η αλλαγή στη σύσταση της ατμόσφαιρας.
Η αύξηση του διοξειδίου του άνθρακα ενισχύει τη φωτοσύνθεση, παρέχοντας επιπλέον πόρους στα φυτά. Το φαινόμενο αυτό είναι γνωστό ως «λίπανση CO₂».
Σύμφωνα με ερευνητική ομάδα του Πανεπιστημίου του Birmingham, το επιπλέον διοξείδιο του άνθρακα ενισχύει τόσο τα μεγάλα κυρίαρχα είδη όσο και τα νεαρά δέντρα.
Καμία προηγούμενη πρόβλεψη δεν είχε δείξει τόσο ομοιόμορφη αντίδραση.
Υπάρχει ανθεκτικότητα, αλλά όχι απεριόριστη
Οι επιστήμονες χαρακτηρίζουν τα αποτελέσματα ενθαρρυντικά, αλλά τονίζουν ότι αυτό ισχύει μόνο για άθικτα δάση.
Μόλις το οικοσύστημα κατακερματιστεί ή αποψιλωθεί, το θετικό αποτέλεσμα εξαφανίζεται.
«Τα ψηλά δέντρα δεν μπορούν να αντικατασταθούν βραχυπρόθεσμα», προειδοποιεί η ερευνήτρια Rebecca Banbury Morgan από το Πανεπιστήμιο του Bristol.
Τα μεγάλα δέντρα είναι κρίσιμα για αποθήκευση άνθρακα και διατήρηση βιοποικιλότητας. Η απώλειά τους μειώνει δραματικά την ανθεκτικότητα του οικοσυστήματος.
Μελλοντικοί κλιματικοί κίνδυνοι
Τα κλιματικά μοντέλα δείχνουν αυξημένες ξηρασίες, περισσότερες πυρκαγιές και περαιτέρω αύξηση θερμοκρασίας. Αυτοί οι παράγοντες μπορεί να ακυρώσουν τα οφέλη που συσσωρεύτηκαν επί δεκαετίες.
«Τα μεγάλα δέντρα θα επιβιώσουν μόνο αν διατηρηθεί η συνδεσιμότητα του οικοσυστήματος», τονίζει ο συν-συγγραφέας Oliver Phillips.
Η αποψίλωση λειτουργεί ως πολλαπλασιαστής κινδύνου, ικανός να διακόψει γρήγορα τη σημερινή θετική δυναμική.
www.bankingnews.gr
Σχόλια αναγνωστών