γράφει : ΜΑΡΙΝΑ ΦΟΥΝΤΑ
Η κατάσταση στην Ελλάδα είναι τόσο καταστροφική που ένα νέο σχέδιο ελάφρυνσης του χρέους καθίσταται πλέον όλο και πιθανό.
Η χρονική στιγμή όμως που θα γίνει είναι το μεγάλο ζητούμενο, αναφέρει ο Charles Wyplosz, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο της Γενεύης και ερευνητής του Ινστιτούτου CEPR.
Σύμφωνα με τον ίδιο η πιο πιθανή λύση, ωστόσο, θα δυσχεράνει σημαντική την αντιμετώπιση του δημοσιονομικού προβλήματος άλλων χωρών.
Από την αρχή της ελληνικής κρίσης, οι πολιτικοί έχουν εφεύρει "μοναδικές και εξαιρετικές" λύσεις για την αντιμετώπιση του ελληνικού προβλήματος. Αλλά οι λύσεις αυτές ήταν συνήθως το πρώτο βήμα για τα προγράμματα που εφαρμόζονται σε άλλες χώρες.
Δεν χρειάζεται να είναι κανείς ιδιοφυΐα για να παρατηρήσει ότι η οικονομική κατάσταση της Ελλάδας έχει επιδεινωθεί από την στιγμή που τέθηκε σε πρόγραμμα της τρόικας.
Σύμφωνα με τον Wyplosz η οικονομική κατάσταση είναι φρικτή:
- Το ΑΕΠ έχει μειωθεί δραματικά κατά τα τελευταία έξι χρόνια
- Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προβλέπει συνέχιση της ύφεσης και το 2013, της τάξεως του -4,1%
- Το ποσοστό ανεργίας ανέρχεται στο 27%
- Η ανεργία των νέων είναι 57%
Η χρηματοπιστωτική κατάσταση είναι το ίδιο κακή:
- Στο τέλος του 2009, την παραμονή της κρίσης, το χρέος ήταν στο 130% του ΑΕΠ, ενώ σήμερα είναι στο 175%.
- Οι τραπεζικές καταθέσεις έχουν μειωθεί κατά 30%, εν μέρει λόγω της φυγής στο εξωτερικό, και εν μέρει εξαιτίας της αναστροφής της τάσης αποταμίευσης
- Τα μη εξυπηρετούμενα δάνεια έχουν φτάσει τα εκπληκτικά επίπεδα του 25% με 31%
Σε κάθε περίπτωση, οι αριθμοί αυτοί αδυνατούν να περιγράψουν την ανθρώπινη τραγωδία που βρίσκεται σε εξέλιξη.
Το χειρότερο από όλα, είναι ότι οι αποφάσεις που ενδέχεται να ληφθούν τώρα θα συνεχίσουν να καθιστούν σχεδόν ανέφικτη την αντιμετώπιση της κρίσης, επαναλαμβάνοντας ένα γνώριμο μοτίβο.
Η Ελλάδα χρειάζεται μια Λέσχη του Παρισιού
Σήμερα, το χρέος της ελληνικής κυβέρνησης ανέρχεται στα 320 δισ. ευρώ. Η συνολική αξία των δανείων που δόθηκαν από τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις και το ΔΝΤ ανέρχεται σε 200 δισ. ευρώ, εκ των οποίων τα 176 δισ. έχουν εκταμιευθεί. Επιπλέον, τα δάνεια του Ευρωσυστήματος ανέρχονται στα 85 δισ. ευρώ.
Αυτό σημαίνει τρία πράγματα:
- Η «βοήθεια » από την Ευρώπη προς την Ελλάδα υπήρξε τον πιο σημαντικό παράγοντα για τη συσσώρευση του χρέους
Μπορεί το χρέος να μειώθηκε κατά περίπου 60 δισ. ευρώ το 2012, μέσω της συμμετοχής του ιδιωτικού τομέα στην αναδιάρθρωση του ελληνικού χρέους (PSI), αλλά το μεγαλύτερο μέρος των ζημιών που ανέλαβαν οι ελληνικές τράπεζες, δόθηκε και πάλι πίσω μέσω της διαδικασίας ανακεφαλαιοποίησης.
- Η Ελλάδα απλά δεν μπορεί να ανακτήσει μια σταθερή τροχιά ανάπτυξης υπό το βάρος του συσσωρευμένου χρέους.
Ακόμη και αν υπάρχουν αμφιβολίες σχετικά με την μελέτη των Reinhart και Rogoff (2010) που επισημαίνει ότι τα χρέη άνω του 90% του ΑΕΠ πνίγουν την ανάπτυξη, την Ελλάδα και ορισμένες άλλες χώρες είναι σε μεγάλο βαθμό πάνω από αυτό το όριο. Το υψηλό χρέος επιδεινώνει το φορτίο εξυπηρέτησης του και κάνει τη δυναμική του χρέους εξαιρετικά ασταθή.
- Το μεγαλύτερο μέρος του ελληνικού χρέους είναι πλέον σε επίσημα χέρια.
Ο φόβος ότι η αναδιάρθρωση θα αποσταθεροποιήσει τις τράπεζες σε όλο τον κόσμο - κυρίως στις ευρωπαϊκές χώρες του πυρήνα - έχει πλέον εξαφανιστεί. Η Ελλάδα πλέον αποτελεί τον ιδανικό υποψήφιο για μια συμφωνία τύπου "Κλαμπ των Παρισίων", ήτοι μια μακροχρόνια άτυπη ομάδα επίσημων πιστωτών που επιδιώκει να βρει κοινές λύσεις όταν ένα έθνος οφειλέτης αντιμετωπίζει δυσκολίες πληρωμής.
Από το PSI στο OSI: Επίσημη αναδιάρθρωση του χρέους
Στην πραγματικότητα, οι πολιτικοί έχουν εκφράσει την συναίνεση τους ότι κάποια αναδιάρθρωση του ελληνικού χρέους θα πρέπει να λάβει χώρα, παρά το γεγονός ότι όλους αυτούς τους μήνες τηρήθηκε σιγή ιχθύος λόγω των γερμανικών εκλογών.
Πιθανή μελλοντική απόφαση θα παρουσιαστεί αναμφίβολα ως μία ακόμη «μοναδική και εξαιρετική» λύση από τους πολιτικούς.
Έτσι οι όροι του προγράμματος πρέπει να διαμορφωθούν με τέτοιο τρόπο ώστε να μπορεί το μοντέλο να αναπαραχθεί αλλού, ακόμη και για τις μεγάλες χώρες.
Προς μια πιο συστηματική προσέγγιση
Η αναδιάρθρωση του χρέους μπορεί να επιτευχθεί με πολλούς τρόπους.
- Τα χρέη μπορούν να μειωθούν άμεσα, είτε μέσω swaps είτε μέσω write- downs (απομειώσεις)
- Ο χρόνος αποπληρωμής μπορεί να επιμηκυνθεί με ευνοϊκά επιτόκια.
- Τα παλαιά ομόλογα μπορεί να ανταλλαχθούν με μετοχές ή ομόλογα, όπως με τα ομόλογα Brady που είχαν χρησιμοποιηθεί με επιτυχία σε χώρες της Λατινικής Αμερικής στη δεκαετία του 1980.
Φυσικά, η αναδιάρθρωση του χρέους μπορεί και πρέπει να συνοδεύεται από πωλήσεις περιουσιακών στοιχείων, αλλά αυτό μπορεί να ανοίξει το δρόμο και για άλλες υπερχρεωμένες χώρες.
Συμπεράσματα
Οι επενδυτές δικαίως ανησυχούν για τον ηθικό κίνδυνο. Αντιτίθενται σε οποιαδήποτε αναδιάρθρωση του χρέους, με την αιτιολογία ότι θα ενθαρρύνει την Ελλάδα και άλλες χώρες να δανειστούν περισσότερο, αντί να προχωρήσουν στη δημοσιονομική προσαρμογή.
Στην πραγματικότητα, η αναδιάρθρωση του χρέους θα λύσει ένα εντελώς διαφορετικό ηθικό πρόβλημα: την τάση των μεγάλων χωρών να μην αντιμετωπίζουν το πρόβλημα, υποχρεώνοντας τις υπερχρεωμένες χώρες να δανείζονται παρά να αναδιαρθρώνουν τα χρέη τους από νωρίς, όταν είναι μικρότερα.
Οι δημοσιονομικά απείθαρχες χώρες έχουν τιμωρηθεί αυστηρά κατά τη διάρκεια των τελευταίων ετών. Έχει έρθει η ώρα οι χώρες - δανειστές να φανούν πιο γενναιόδωρες και να αφήσουν πίσω τις κοντόφθαλμες προσεγγίσεις τους.
www.bankingnews.gr
Σύμφωνα με τον ίδιο η πιο πιθανή λύση, ωστόσο, θα δυσχεράνει σημαντική την αντιμετώπιση του δημοσιονομικού προβλήματος άλλων χωρών.
Από την αρχή της ελληνικής κρίσης, οι πολιτικοί έχουν εφεύρει "μοναδικές και εξαιρετικές" λύσεις για την αντιμετώπιση του ελληνικού προβλήματος. Αλλά οι λύσεις αυτές ήταν συνήθως το πρώτο βήμα για τα προγράμματα που εφαρμόζονται σε άλλες χώρες.
Δεν χρειάζεται να είναι κανείς ιδιοφυΐα για να παρατηρήσει ότι η οικονομική κατάσταση της Ελλάδας έχει επιδεινωθεί από την στιγμή που τέθηκε σε πρόγραμμα της τρόικας.
Σύμφωνα με τον Wyplosz η οικονομική κατάσταση είναι φρικτή:
- Το ΑΕΠ έχει μειωθεί δραματικά κατά τα τελευταία έξι χρόνια
- Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προβλέπει συνέχιση της ύφεσης και το 2013, της τάξεως του -4,1%
- Το ποσοστό ανεργίας ανέρχεται στο 27%
- Η ανεργία των νέων είναι 57%
Η χρηματοπιστωτική κατάσταση είναι το ίδιο κακή:
- Στο τέλος του 2009, την παραμονή της κρίσης, το χρέος ήταν στο 130% του ΑΕΠ, ενώ σήμερα είναι στο 175%.
- Οι τραπεζικές καταθέσεις έχουν μειωθεί κατά 30%, εν μέρει λόγω της φυγής στο εξωτερικό, και εν μέρει εξαιτίας της αναστροφής της τάσης αποταμίευσης
- Τα μη εξυπηρετούμενα δάνεια έχουν φτάσει τα εκπληκτικά επίπεδα του 25% με 31%
Σε κάθε περίπτωση, οι αριθμοί αυτοί αδυνατούν να περιγράψουν την ανθρώπινη τραγωδία που βρίσκεται σε εξέλιξη.
Το χειρότερο από όλα, είναι ότι οι αποφάσεις που ενδέχεται να ληφθούν τώρα θα συνεχίσουν να καθιστούν σχεδόν ανέφικτη την αντιμετώπιση της κρίσης, επαναλαμβάνοντας ένα γνώριμο μοτίβο.
Η Ελλάδα χρειάζεται μια Λέσχη του Παρισιού
Σήμερα, το χρέος της ελληνικής κυβέρνησης ανέρχεται στα 320 δισ. ευρώ. Η συνολική αξία των δανείων που δόθηκαν από τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις και το ΔΝΤ ανέρχεται σε 200 δισ. ευρώ, εκ των οποίων τα 176 δισ. έχουν εκταμιευθεί. Επιπλέον, τα δάνεια του Ευρωσυστήματος ανέρχονται στα 85 δισ. ευρώ.
Αυτό σημαίνει τρία πράγματα:
- Η «βοήθεια » από την Ευρώπη προς την Ελλάδα υπήρξε τον πιο σημαντικό παράγοντα για τη συσσώρευση του χρέους
Μπορεί το χρέος να μειώθηκε κατά περίπου 60 δισ. ευρώ το 2012, μέσω της συμμετοχής του ιδιωτικού τομέα στην αναδιάρθρωση του ελληνικού χρέους (PSI), αλλά το μεγαλύτερο μέρος των ζημιών που ανέλαβαν οι ελληνικές τράπεζες, δόθηκε και πάλι πίσω μέσω της διαδικασίας ανακεφαλαιοποίησης.
- Η Ελλάδα απλά δεν μπορεί να ανακτήσει μια σταθερή τροχιά ανάπτυξης υπό το βάρος του συσσωρευμένου χρέους.
Ακόμη και αν υπάρχουν αμφιβολίες σχετικά με την μελέτη των Reinhart και Rogoff (2010) που επισημαίνει ότι τα χρέη άνω του 90% του ΑΕΠ πνίγουν την ανάπτυξη, την Ελλάδα και ορισμένες άλλες χώρες είναι σε μεγάλο βαθμό πάνω από αυτό το όριο. Το υψηλό χρέος επιδεινώνει το φορτίο εξυπηρέτησης του και κάνει τη δυναμική του χρέους εξαιρετικά ασταθή.
- Το μεγαλύτερο μέρος του ελληνικού χρέους είναι πλέον σε επίσημα χέρια.
Ο φόβος ότι η αναδιάρθρωση θα αποσταθεροποιήσει τις τράπεζες σε όλο τον κόσμο - κυρίως στις ευρωπαϊκές χώρες του πυρήνα - έχει πλέον εξαφανιστεί. Η Ελλάδα πλέον αποτελεί τον ιδανικό υποψήφιο για μια συμφωνία τύπου "Κλαμπ των Παρισίων", ήτοι μια μακροχρόνια άτυπη ομάδα επίσημων πιστωτών που επιδιώκει να βρει κοινές λύσεις όταν ένα έθνος οφειλέτης αντιμετωπίζει δυσκολίες πληρωμής.
Από το PSI στο OSI: Επίσημη αναδιάρθρωση του χρέους
Στην πραγματικότητα, οι πολιτικοί έχουν εκφράσει την συναίνεση τους ότι κάποια αναδιάρθρωση του ελληνικού χρέους θα πρέπει να λάβει χώρα, παρά το γεγονός ότι όλους αυτούς τους μήνες τηρήθηκε σιγή ιχθύος λόγω των γερμανικών εκλογών.
Πιθανή μελλοντική απόφαση θα παρουσιαστεί αναμφίβολα ως μία ακόμη «μοναδική και εξαιρετική» λύση από τους πολιτικούς.
Έτσι οι όροι του προγράμματος πρέπει να διαμορφωθούν με τέτοιο τρόπο ώστε να μπορεί το μοντέλο να αναπαραχθεί αλλού, ακόμη και για τις μεγάλες χώρες.
Προς μια πιο συστηματική προσέγγιση
Η αναδιάρθρωση του χρέους μπορεί να επιτευχθεί με πολλούς τρόπους.
- Τα χρέη μπορούν να μειωθούν άμεσα, είτε μέσω swaps είτε μέσω write- downs (απομειώσεις)
- Ο χρόνος αποπληρωμής μπορεί να επιμηκυνθεί με ευνοϊκά επιτόκια.
- Τα παλαιά ομόλογα μπορεί να ανταλλαχθούν με μετοχές ή ομόλογα, όπως με τα ομόλογα Brady που είχαν χρησιμοποιηθεί με επιτυχία σε χώρες της Λατινικής Αμερικής στη δεκαετία του 1980.
Φυσικά, η αναδιάρθρωση του χρέους μπορεί και πρέπει να συνοδεύεται από πωλήσεις περιουσιακών στοιχείων, αλλά αυτό μπορεί να ανοίξει το δρόμο και για άλλες υπερχρεωμένες χώρες.
Συμπεράσματα
Οι επενδυτές δικαίως ανησυχούν για τον ηθικό κίνδυνο. Αντιτίθενται σε οποιαδήποτε αναδιάρθρωση του χρέους, με την αιτιολογία ότι θα ενθαρρύνει την Ελλάδα και άλλες χώρες να δανειστούν περισσότερο, αντί να προχωρήσουν στη δημοσιονομική προσαρμογή.
Στην πραγματικότητα, η αναδιάρθρωση του χρέους θα λύσει ένα εντελώς διαφορετικό ηθικό πρόβλημα: την τάση των μεγάλων χωρών να μην αντιμετωπίζουν το πρόβλημα, υποχρεώνοντας τις υπερχρεωμένες χώρες να δανείζονται παρά να αναδιαρθρώνουν τα χρέη τους από νωρίς, όταν είναι μικρότερα.
Οι δημοσιονομικά απείθαρχες χώρες έχουν τιμωρηθεί αυστηρά κατά τη διάρκεια των τελευταίων ετών. Έχει έρθει η ώρα οι χώρες - δανειστές να φανούν πιο γενναιόδωρες και να αφήσουν πίσω τις κοντόφθαλμες προσεγγίσεις τους.
www.bankingnews.gr
Σχόλια αναγνωστών