Νέα επιστημονική έρευνα αποκαλύπτει τους μηχανισμούς που μετατρέπουν το smartphone σε εργαλείο ψυχολογικής εξάρτησης
Εκατομμύρια άνθρωποι χάνουν σταδιακά τον έλεγχο του χρόνου που περνούν στο διαδίκτυο, με τα social media και τις ψηφιακές πλατφόρμες να μετατρέπονται ολοένα περισσότερο σε μηχανισμούς εξάρτησης.
Την ώρα που πολιτικοί σε διάφορες χώρες προτείνουν ηλικιακούς περιορισμούς για τη χρήση των κοινωνικών δικτύων, η επιστήμη προσπαθεί να κατανοήσει βαθύτερα τι ακριβώς συμβαίνει στον ανθρώπινο εγκέφαλο.
Νέα έρευνα αποκαλύπτει πλέον τους βασικούς μηχανισμούς που μετατρέπουν ένα απλό smartphone σε «συσκευή ψυχολογικής αιχμαλωσίας».
Ο καθηγητής Matthias Brand από το Πανεπιστήμιο του Duisburg-Essen πραγματοποίησε μια μεγάλη εργαστηριακή μελέτη με τη συμμετοχή 819 ατόμων.
Οι ερευνητές εγκατέλειψαν τη γενική έννοια του «εθισμού στο ίντερνετ» και επικεντρώθηκαν σε πιο συγκεκριμένες συμπεριφορές:
1. εθισμό στον τζόγο,
2. παθολογικές αγορές,
3. και ατελείωτο scrolling στα social media.
Μέσω ειδικών τεστ μέτρησαν την ικανότητα ελέγχου των παρορμήσεων, δηλαδή κατά πόσο κάποιος μπορεί να αντισταθεί στο πάτημα μιας ειδοποίησης ή ενός νέου ψηφιακού ερεθίσματος.
Οι τρεις πυλώνες του ψηφιακού εθισμού
Η μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο Comprehensive Psychiatry, εντόπισε τρεις βασικούς μηχανισμούς που δημιουργούν τον φαύλο κύκλο της εξάρτησης.
Ο πρώτος είναι η λεγόμενη «ηδονική διόρθωση»: η χρήση του διαδικτύου για την καταστολή αρνητικών συναισθημάτων.
Ο δεύτερος είναι ο «καταναγκασμός», όταν η ευχαρίστηση μετατρέπεται σταδιακά σε εμμονική ανάγκη.
Ο τρίτος είναι το «γνωστικό έλλειμμα», δηλαδή η αδυναμία του εγκεφάλου να φρενάρει μια παρόρμηση ακόμη κι όταν το άτομο γνωρίζει ότι η συμπεριφορά του είναι επιβλαβής.
Η ψυχίατρος Maria Litvinova εξήγησε: «Ο εθισμός δεν είναι αδυναμία χαρακτήρα. Είναι απορρύθμιση του συστήματος συναισθηματικού αυτοελέγχου, όπου ο εγκέφαλος χρησιμοποιεί τη γρήγορη ντοπαμινεργική ανταμοιβή σαν δεκανίκι».
Δεν είναι μόνο οι αλγόριθμοι
Μια διαφορετική προσέγγιση παρουσιάζει έρευνα του International Journal of Electronic Marketing and Retailing.
Οι επιστήμονες υποστηρίζουν ότι οι άνθρωποι δεν είναι απλώς παθητικά θύματα των αλγορίθμων.
Αντίθετα, πολλοί χρησιμοποιούν συνειδητά τα social media για να καλύψουν συναισθηματικά κενά, να καταπολεμήσουν τη μοναξιά, ή να διαχειριστούν το άγχος τους.
Σύμφωνα με τη μελέτη, η ανάγκη συμμόρφωσης με τάσεις και μόδες δεν αποδείχθηκε τόσο ισχυρός παράγοντας εξάρτησης όσο η κοινωνική απομόνωση.
Η μοναξιά φαίνεται να αποτελεί τον βασικότερο κινητήριο μηχανισμό.
Τα social media λειτουργούν έτσι σαν ένα «ψυχολογικό τσιρότο» που προσφέρει προσωρινή ανακούφιση.
Η ψυχολόγος Nadezhda Osipova προειδοποίησε: «Ένα ψηφιακό detox χωρίς αντιμετώπιση της μοναξιάς ή του άγχους απλώς δημιουργεί ένα κενό που ο άνθρωπος θα καλύψει με κάποια άλλη καταστροφική συμπεριφορά».
Γιατί οι απαγορεύσεις δεν αρκούν
Οι ειδικοί τονίζουν ότι οι σκληρές απαγορεύσεις από μόνες τους δεν λύνουν το πρόβλημα, επειδή αγνοούν τη βαθύτερη ανθρώπινη ανάγκη για σύνδεση και αποδοχή.
Σύμφωνα με τους επιστήμονες, η σωστή αντιμετώπιση απαιτεί στοχευμένη θεραπεία που να λαμβάνει υπόψη τον κυρίαρχο μηχανισμό εξάρτησης κάθε ανθρώπου ξεχωριστά.
Η θεραπεύτρια Anna Kuznetsova σημείωσε χαρακτηριστικά: «Όταν ένας ασθενής λέει ότι δεν μπορεί να ξεκολλήσει από την οθόνη, πρώτα αναζητούμε πιθανή αγχώδη διαταραχή και όχι απλώς του λέμε να κλείσει το κινητό του».
www.bankingnews.gr
Την ώρα που πολιτικοί σε διάφορες χώρες προτείνουν ηλικιακούς περιορισμούς για τη χρήση των κοινωνικών δικτύων, η επιστήμη προσπαθεί να κατανοήσει βαθύτερα τι ακριβώς συμβαίνει στον ανθρώπινο εγκέφαλο.
Νέα έρευνα αποκαλύπτει πλέον τους βασικούς μηχανισμούς που μετατρέπουν ένα απλό smartphone σε «συσκευή ψυχολογικής αιχμαλωσίας».
Ο καθηγητής Matthias Brand από το Πανεπιστήμιο του Duisburg-Essen πραγματοποίησε μια μεγάλη εργαστηριακή μελέτη με τη συμμετοχή 819 ατόμων.
Οι ερευνητές εγκατέλειψαν τη γενική έννοια του «εθισμού στο ίντερνετ» και επικεντρώθηκαν σε πιο συγκεκριμένες συμπεριφορές:
1. εθισμό στον τζόγο,
2. παθολογικές αγορές,
3. και ατελείωτο scrolling στα social media.
Μέσω ειδικών τεστ μέτρησαν την ικανότητα ελέγχου των παρορμήσεων, δηλαδή κατά πόσο κάποιος μπορεί να αντισταθεί στο πάτημα μιας ειδοποίησης ή ενός νέου ψηφιακού ερεθίσματος.
Οι τρεις πυλώνες του ψηφιακού εθισμού
Η μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο Comprehensive Psychiatry, εντόπισε τρεις βασικούς μηχανισμούς που δημιουργούν τον φαύλο κύκλο της εξάρτησης.
Ο πρώτος είναι η λεγόμενη «ηδονική διόρθωση»: η χρήση του διαδικτύου για την καταστολή αρνητικών συναισθημάτων.
Ο δεύτερος είναι ο «καταναγκασμός», όταν η ευχαρίστηση μετατρέπεται σταδιακά σε εμμονική ανάγκη.
Ο τρίτος είναι το «γνωστικό έλλειμμα», δηλαδή η αδυναμία του εγκεφάλου να φρενάρει μια παρόρμηση ακόμη κι όταν το άτομο γνωρίζει ότι η συμπεριφορά του είναι επιβλαβής.
Η ψυχίατρος Maria Litvinova εξήγησε: «Ο εθισμός δεν είναι αδυναμία χαρακτήρα. Είναι απορρύθμιση του συστήματος συναισθηματικού αυτοελέγχου, όπου ο εγκέφαλος χρησιμοποιεί τη γρήγορη ντοπαμινεργική ανταμοιβή σαν δεκανίκι».
Δεν είναι μόνο οι αλγόριθμοι
Μια διαφορετική προσέγγιση παρουσιάζει έρευνα του International Journal of Electronic Marketing and Retailing.
Οι επιστήμονες υποστηρίζουν ότι οι άνθρωποι δεν είναι απλώς παθητικά θύματα των αλγορίθμων.
Αντίθετα, πολλοί χρησιμοποιούν συνειδητά τα social media για να καλύψουν συναισθηματικά κενά, να καταπολεμήσουν τη μοναξιά, ή να διαχειριστούν το άγχος τους.
Σύμφωνα με τη μελέτη, η ανάγκη συμμόρφωσης με τάσεις και μόδες δεν αποδείχθηκε τόσο ισχυρός παράγοντας εξάρτησης όσο η κοινωνική απομόνωση.
Η μοναξιά φαίνεται να αποτελεί τον βασικότερο κινητήριο μηχανισμό.
Τα social media λειτουργούν έτσι σαν ένα «ψυχολογικό τσιρότο» που προσφέρει προσωρινή ανακούφιση.
Η ψυχολόγος Nadezhda Osipova προειδοποίησε: «Ένα ψηφιακό detox χωρίς αντιμετώπιση της μοναξιάς ή του άγχους απλώς δημιουργεί ένα κενό που ο άνθρωπος θα καλύψει με κάποια άλλη καταστροφική συμπεριφορά».
Γιατί οι απαγορεύσεις δεν αρκούν
Οι ειδικοί τονίζουν ότι οι σκληρές απαγορεύσεις από μόνες τους δεν λύνουν το πρόβλημα, επειδή αγνοούν τη βαθύτερη ανθρώπινη ανάγκη για σύνδεση και αποδοχή.
Σύμφωνα με τους επιστήμονες, η σωστή αντιμετώπιση απαιτεί στοχευμένη θεραπεία που να λαμβάνει υπόψη τον κυρίαρχο μηχανισμό εξάρτησης κάθε ανθρώπου ξεχωριστά.
Η θεραπεύτρια Anna Kuznetsova σημείωσε χαρακτηριστικά: «Όταν ένας ασθενής λέει ότι δεν μπορεί να ξεκολλήσει από την οθόνη, πρώτα αναζητούμε πιθανή αγχώδη διαταραχή και όχι απλώς του λέμε να κλείσει το κινητό του».
www.bankingnews.gr
Σχόλια αναγνωστών