Για δεκαετίες, η υψηλή στρατηγική των ΗΠΑ βασιζόταν στην πεποίθηση ότι οι απαράμιλλες στρατιωτικές τους δυνατότητες τους επέτρεπαν να διαμορφώνουν τα αποτελέσματα σε κάθε γωνιά της γης. Ωστόσο, μετά το Ιράκ και το Αφγανιστάν, η αμερικανική κοινή γνώμη κατέληξε σε ένα σκληρό συμπέρασμα: το κόστος αυτής της κυριαρχίας δεν είναι πλέον βιώσιμο.
Η σύγκρουση με το Ιράν δεν αποτελεί απλώς ένα ακόμα κεφάλαιο στην ταραγμένη ιστορία της Μέσης Ανατολής.
Για τους γεωπολιτικούς αναλυτές, είναι το οριστικό σημείο καμπής που γκρεμίζει την κεντρική παραδοχή των τελευταίων δεκαετιών: ότι οι ΗΠΑ, λόγω μεγέθους και στρατιωτικής ισχύος, μπορούν να επιβάλλουν τη θέλησή τους οπουδήποτε στον πλανήτη.
Το μάθημα της Ουκρανίας ως προοίμιο της κρίσης
Ο πόλεμος στην Ουκρανία είχε ήδη αρχίσει να κλονίζει τις βεβαιότητες.
Εκεί αποδείχθηκε ότι ένα θεωρητικά ασθενέστερο κράτος, με τη σωστή στρατηγική, τη γεωγραφική εκμετάλλευση και την αποφασιστικότητα, μπορεί να αμβλύνει —και σε ορισμένα σημεία να νικήσει— έναν πολύ ισχυρότερο αντίπαλο. Οι ΗΠΑ αντιμετωπίζουν τώρα έναν επώδυνο παραλληλισμό.
Ο πόλεμος με το Ιράν εκθέτει παρόμοια όρια στην αμερικανική ισχύ, αποδεικνύοντας ότι η εποχή της απόλυτης κυριαρχίας έχει περάσει ανεπιστρεπτί.
Η κατάρρευση της στρατηγικής της «παντοκρατορίας»
Για δεκαετίες, η υψηλή στρατηγική των ΗΠΑ βασιζόταν στην πεποίθηση ότι οι απαράμιλλες στρατιωτικές τους δυνατότητες τους επέτρεπαν να διαμορφώνουν τα αποτελέσματα σε κάθε γωνιά της γης.
Ωστόσο, μετά το Ιράκ και το Αφγανιστάν, η αμερικανική κοινή γνώμη κατέληξε σε ένα σκληρό συμπέρασμα: το κόστος αυτής της κυριαρχίας δεν είναι πλέον βιώσιμο.
Μια στρατηγική που εξαρτάται από τη στρατιωτική κυριαρχία παντού και πάντα, αναπόφευκτα σημαίνει ότι οι ΗΠΑ θα βρίσκονται σε πόλεμο κάπου, όλη την ώρα.
Οι «αέναοι πόλεμοι» δεν ήταν ατύχημα, αλλά το προϊόν αυτής της προσέγγισης.
Ιράκ εναντίον Ιράν: Η διαφορά μεταξύ νίκης και αδιεξόδου
Η σύγκριση με το παρελθόν είναι αποκαλυπτική.
Οι ΗΠΑ κέρδισαν τον πόλεμο στο Ιράκ σε λιγότερο από τρεις εβδομάδες.
Η στρατιωτική τους υπεροχή δεν αμφισβητήθηκε ποτέ — έχασαν όμως την ειρήνη, αποτυγχάνοντας να σταθεροποιήσουν τη χώρα.
Στην περίπτωση του Ιράν, οι ΗΠΑ δεν κατάφεραν να κερδίσουν ούτε το στρατιωτικό σκέλος.
Το Ιράν χρησιμοποίησε τη γεωγραφία και ασύμμετρες τακτικές για να ακυρώσει την αμερικανική ισχύ και να επιφέρει ένα στρατηγικό πλήγμα.
Οι ισχυρισμοί ότι οι αμερικανικές αεροπορικές επιδρομές είχαν υποβαθμίσει τις δυνατότητες των ιρανικών drones και πυραύλων αποδείχθηκαν υπερβολικοί.
Το μάθημα είναι σαφές: ο έλεγχος των αιθέρων δεν εγγυάται τον έλεγχο των πολιτικών αποτελεσμάτων.
Χωρίς τη θέληση για χερσαίες δυνάμεις, η αμερικανική παντοκρατορία αρχίζει να φαίνεται ολοένα και πιο κενή περιεχομένου.
Εσωτερική συσπείρωση και παγκόσμια οικονομική αναταραχή
Αντί ο πόλεμος να αποδυναμώσει το καθεστώς της Τεχεράνης, φαίνεται να το ενισχύει, ενοποιώντας το εσωτερικό της χώρας.
Επιπλέον, ενώ ο πόλεμος στο Ιράκ δεν προκάλεσε παγκόσμια πετρελαϊκή κρίση ή ελλείψεις τροφίμων, ο πόλεμος στο Ιράν έχει ήδη βυθίσει τις ενεργειακές αγορές στο χάος, οδηγώντας τις τιμές σε ιστορικά υψηλά επίπεδα.
Η στρατηγική που βασίζεται στην κυριαρχία μέσω κλιμάκωσης (escalation dominance) καταρρέει όταν η ίδια η κλιμάκωση γίνεται υπερβολικά επικίνδυνη για να χρησιμοποιηθεί.
Η ανατολή ενός νέου διεθνούς συστήματος «αμοιβαίας άρνησης»
Αυτό που αναδύεται δεν είναι η απόλυτη κυριαρχία μιας δύναμης, αλλά μια διεθνής τάξη που ορίζεται από την «αμοιβαία άρνηση», όπως σημειώνει το Responsible Statecraft.
Σε αυτόν τον κόσμο, οι μεγάλες δυνάμεις δεν μπορούν εύκολα να επιβάλουν τη θέλησή τους και τα μικρότερα κράτη μπορούν να τους αντισταθούν με ανεκτό κόστος.
Το αποτέλεσμα δεν είναι απαραίτητα το χάος, αλλά ο περιορισμός.
Οι ΗΠΑ μπορεί να αποχωρήσουν από τις διαπραγματεύσεις, αλλά είναι απίθανο να επανέλθουν σε έναν πόλεμο πλήρους κλίμακας — όχι επειδή στερούνται δυνατοτήτων, αλλά επειδή στερούνται τη στρατηγική ελευθερία να τις χρησιμοποιήσουν.
Εγερτήριο για τους συμμάχους και το μέλλον
Για τα κράτη που επέλεξαν να εξαρτώνται από την αμερικανική προστασία, αυτό πρέπει να λειτουργήσει ως εγερτήριο.
Οι συμμαχίες δεν θα καταρρεύσουν, αλλά θα αλλάξουν.
Οι σύμμαχοι θα αναζητήσουν αντισταθμιστικά οφέλη, θα διαφοροποιήσουν τις σχέσεις ασφαλείας τους και θα δώσουν μεγαλύτερη έμφαση στις περιφερειακές ισορροπίες ισχύος παρά στην εξάρτηση από έναν μόνο εγγυητή.
Ο πόλεμος στο Ιράν αποκαλύπτει ότι οι μικρότερες δυνάμεις δεν χρειάζονται καν μια ζωτική υδάτινη οδό όπως τα Στενά του Hormuz για να περιορίσουν αποτελεσματικά μια υπερδύναμη.
Η διαμόρφωση του εδάφους και της γεωγραφίας —όπως έκαναν οι Ουκρανοί— είναι επαρκής.
Η στρατηγική του Ιράν είναι αντιγράψιμη παντού.
Το τέλος μιας εποχής είναι εδώ: η υπόσχεση της παντοκρατορίας ήταν ο έλεγχος, αλλά η πραγματικότητα του πολέμου στο Ιράν αποκάλυψε μόνο περιορισμούς.
www.bankingnews.gr
Για τους γεωπολιτικούς αναλυτές, είναι το οριστικό σημείο καμπής που γκρεμίζει την κεντρική παραδοχή των τελευταίων δεκαετιών: ότι οι ΗΠΑ, λόγω μεγέθους και στρατιωτικής ισχύος, μπορούν να επιβάλλουν τη θέλησή τους οπουδήποτε στον πλανήτη.
Το μάθημα της Ουκρανίας ως προοίμιο της κρίσης
Ο πόλεμος στην Ουκρανία είχε ήδη αρχίσει να κλονίζει τις βεβαιότητες.
Εκεί αποδείχθηκε ότι ένα θεωρητικά ασθενέστερο κράτος, με τη σωστή στρατηγική, τη γεωγραφική εκμετάλλευση και την αποφασιστικότητα, μπορεί να αμβλύνει —και σε ορισμένα σημεία να νικήσει— έναν πολύ ισχυρότερο αντίπαλο. Οι ΗΠΑ αντιμετωπίζουν τώρα έναν επώδυνο παραλληλισμό.
Ο πόλεμος με το Ιράν εκθέτει παρόμοια όρια στην αμερικανική ισχύ, αποδεικνύοντας ότι η εποχή της απόλυτης κυριαρχίας έχει περάσει ανεπιστρεπτί.
Η κατάρρευση της στρατηγικής της «παντοκρατορίας»
Για δεκαετίες, η υψηλή στρατηγική των ΗΠΑ βασιζόταν στην πεποίθηση ότι οι απαράμιλλες στρατιωτικές τους δυνατότητες τους επέτρεπαν να διαμορφώνουν τα αποτελέσματα σε κάθε γωνιά της γης.
Ωστόσο, μετά το Ιράκ και το Αφγανιστάν, η αμερικανική κοινή γνώμη κατέληξε σε ένα σκληρό συμπέρασμα: το κόστος αυτής της κυριαρχίας δεν είναι πλέον βιώσιμο.
Μια στρατηγική που εξαρτάται από τη στρατιωτική κυριαρχία παντού και πάντα, αναπόφευκτα σημαίνει ότι οι ΗΠΑ θα βρίσκονται σε πόλεμο κάπου, όλη την ώρα.
Οι «αέναοι πόλεμοι» δεν ήταν ατύχημα, αλλά το προϊόν αυτής της προσέγγισης.
Ιράκ εναντίον Ιράν: Η διαφορά μεταξύ νίκης και αδιεξόδου
Η σύγκριση με το παρελθόν είναι αποκαλυπτική.
Οι ΗΠΑ κέρδισαν τον πόλεμο στο Ιράκ σε λιγότερο από τρεις εβδομάδες.
Η στρατιωτική τους υπεροχή δεν αμφισβητήθηκε ποτέ — έχασαν όμως την ειρήνη, αποτυγχάνοντας να σταθεροποιήσουν τη χώρα.
Στην περίπτωση του Ιράν, οι ΗΠΑ δεν κατάφεραν να κερδίσουν ούτε το στρατιωτικό σκέλος.
Το Ιράν χρησιμοποίησε τη γεωγραφία και ασύμμετρες τακτικές για να ακυρώσει την αμερικανική ισχύ και να επιφέρει ένα στρατηγικό πλήγμα.
Οι ισχυρισμοί ότι οι αμερικανικές αεροπορικές επιδρομές είχαν υποβαθμίσει τις δυνατότητες των ιρανικών drones και πυραύλων αποδείχθηκαν υπερβολικοί.
Το μάθημα είναι σαφές: ο έλεγχος των αιθέρων δεν εγγυάται τον έλεγχο των πολιτικών αποτελεσμάτων.
Χωρίς τη θέληση για χερσαίες δυνάμεις, η αμερικανική παντοκρατορία αρχίζει να φαίνεται ολοένα και πιο κενή περιεχομένου.
Εσωτερική συσπείρωση και παγκόσμια οικονομική αναταραχή
Αντί ο πόλεμος να αποδυναμώσει το καθεστώς της Τεχεράνης, φαίνεται να το ενισχύει, ενοποιώντας το εσωτερικό της χώρας.
Επιπλέον, ενώ ο πόλεμος στο Ιράκ δεν προκάλεσε παγκόσμια πετρελαϊκή κρίση ή ελλείψεις τροφίμων, ο πόλεμος στο Ιράν έχει ήδη βυθίσει τις ενεργειακές αγορές στο χάος, οδηγώντας τις τιμές σε ιστορικά υψηλά επίπεδα.
Η στρατηγική που βασίζεται στην κυριαρχία μέσω κλιμάκωσης (escalation dominance) καταρρέει όταν η ίδια η κλιμάκωση γίνεται υπερβολικά επικίνδυνη για να χρησιμοποιηθεί.
Η ανατολή ενός νέου διεθνούς συστήματος «αμοιβαίας άρνησης»
Αυτό που αναδύεται δεν είναι η απόλυτη κυριαρχία μιας δύναμης, αλλά μια διεθνής τάξη που ορίζεται από την «αμοιβαία άρνηση», όπως σημειώνει το Responsible Statecraft.
Σε αυτόν τον κόσμο, οι μεγάλες δυνάμεις δεν μπορούν εύκολα να επιβάλουν τη θέλησή τους και τα μικρότερα κράτη μπορούν να τους αντισταθούν με ανεκτό κόστος.
Το αποτέλεσμα δεν είναι απαραίτητα το χάος, αλλά ο περιορισμός.
Οι ΗΠΑ μπορεί να αποχωρήσουν από τις διαπραγματεύσεις, αλλά είναι απίθανο να επανέλθουν σε έναν πόλεμο πλήρους κλίμακας — όχι επειδή στερούνται δυνατοτήτων, αλλά επειδή στερούνται τη στρατηγική ελευθερία να τις χρησιμοποιήσουν.
Εγερτήριο για τους συμμάχους και το μέλλον
Για τα κράτη που επέλεξαν να εξαρτώνται από την αμερικανική προστασία, αυτό πρέπει να λειτουργήσει ως εγερτήριο.
Οι συμμαχίες δεν θα καταρρεύσουν, αλλά θα αλλάξουν.
Οι σύμμαχοι θα αναζητήσουν αντισταθμιστικά οφέλη, θα διαφοροποιήσουν τις σχέσεις ασφαλείας τους και θα δώσουν μεγαλύτερη έμφαση στις περιφερειακές ισορροπίες ισχύος παρά στην εξάρτηση από έναν μόνο εγγυητή.
Ο πόλεμος στο Ιράν αποκαλύπτει ότι οι μικρότερες δυνάμεις δεν χρειάζονται καν μια ζωτική υδάτινη οδό όπως τα Στενά του Hormuz για να περιορίσουν αποτελεσματικά μια υπερδύναμη.
Η διαμόρφωση του εδάφους και της γεωγραφίας —όπως έκαναν οι Ουκρανοί— είναι επαρκής.
Η στρατηγική του Ιράν είναι αντιγράψιμη παντού.
Το τέλος μιας εποχής είναι εδώ: η υπόσχεση της παντοκρατορίας ήταν ο έλεγχος, αλλά η πραγματικότητα του πολέμου στο Ιράν αποκάλυψε μόνο περιορισμούς.
www.bankingnews.gr
Σχόλια αναγνωστών