Ο κόσμος θα χρειαστεί πολύ χρόνο για να βγει από την κρίση, εν μέρει λόγω της κατεστραμμένης υποδομής, η αποκατάσταση της οποίας θα απαιτήσει πολύ χρόνο.
Μέσα σε αυτό το ζοφερό σκηνικό, η Ευρώπη πανηγυρίζει για μια φαινομενική νίκη: την κατακόρυφη αύξηση των πωλήσεων ηλεκτρικών αυτοκινήτων (EVs) κατά 40% τον φετινό Μάρτιο.
Μέσα σε αυτό το ζοφερό σκηνικό, η Ευρώπη πανηγυρίζει για μια φαινομενική νίκη: την κατακόρυφη αύξηση των πωλήσεων ηλεκτρικών αυτοκινήτων (EVs) κατά 40% τον φετινό Μάρτιο.
(upd)Η ιστορία δεν έχει ξαναζήσει τέτοιο όλεθρο.
Η ανθρωπότητα βιώνει αυτή τη στιγμή τη μεγαλύτερη ενεργειακή κρίση που έχει καταγραφεί ποτέ, ένας εφιάλτης που ξεπερνά σε κλίμακα όλους τους προηγούμενους — του 1973, του 1979 και του 2022.
Αυτή την τρομακτική αλήθεια αναγκάστηκε να παραδεχθεί ακόμη και ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας (IEA), σφραγίζοντας την αρχή μιας εποχής απόλυτης αβεβαιότητας.
Βρισκόμαστε στα πρόθυρα ενός ενεργειακού ολοκαυτώματος που θα κάνει τις κρίσεις του παρελθόντος να μοιάζουν με παιδικό παιχνίδι.
Η ιστορία των ενεργειακών κρίσεων δεν είναι απλώς μια καταγραφή τιμών και ποσοστώσεων.
Είναι μια αφήγηση γεωπολιτικού εκβιασμού, οικονομικής κατάρρευσης και κοινωνικού χάους.
Κάθε κρίση, από το πρώτο σοκ του 1973 έως την τρέχουσα αναταραχή του 2022 και την επερχόμενη απειλή του 2026, φέρει τα δικά της μοναδικά χαρακτηριστικά, αποδεικνύοντας ότι η ανθρωπότητα παραμένει όμηρος των πηγών ενέργειάς της.
Ο κόσμος βλέπει την "τέλεια καταιγίδα" του 2026 νά 'ρχεται όχι σαν μια απλή οικονομική διαταραχή, αλλά για μια υπαρξιακή απειλή που θα σαρώσει τα πάντα στο πέρασμά της, από τις παγκόσμιες αγορές μέχρι τη σταθερότητα των κυβερνήσεων.
Και η Ευρώπη είναι πρώτη στην λίστα αυτή.
Η κρίση που πυροδότηταν οι ΗΠΑ με το Ισραήλ στο Ιράν, σύμφωνα με έγκριτους αναλυτές θα γίνει η θρυαλλίδα κατάρρευσης της Ευρώπης.
Την οικονομική κρίση που πυροδότησαν οι κρίσεις του παρελθόντος την είδαμε το 1973, 1979, 2022 και το ζούμε τώρα, το 2026.
Αυτό όμως που θα ζήσουμε το 2026 θα είναι πρωτόγνωρο όσον αφορά στις πολιτικές αλλαγές και καταρρεύσεις κυβερνήσεων και θεσμών.
Α. 1973: Το πρώτο σοκ και το όπλο του πετρελαίου
Μέχρι σήμερα, η κρίση του 1973 θεωρούνταν η απόλυτη καταστροφή, όταν ο OPEC επέβαλε πετρελαϊκό εμπάργκο στη Δύση, εκτινάσσοντας τις τιμές από τα τρία στα 12 δολάρια το βαρέλι, και στη συνέχεια στα 24 δολάρια.
Ήταν το πρώτο σοκ που γονάτισε τις οικονομίες και η στιγμή που ο κόσμος συνειδητοποίησε ότι το πετρέλαιο δεν είναι απλώς ένα καύσιμο, αλλά ένα φονικό γεωπολιτικό όπλο.
Τον Οκτώβριο του 1973, ξέσπασε ο Πόλεμος του Yom Kippur μεταξύ του Ισραήλ και ενός συνασπισμού αραβικών κρατών υπό την ηγεσία της Αιγύπτου και της Συρίας.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες και άλλες δυτικές χώρες έσπευσαν να υποστηρίξουν στρατιωτικά το Ισραήλ.
Σε αντίποινα, ο Οργανισμός Αραβικών Πετρελαιοεξαγωγικών Κρατών (OAPEC), στον οποίο κυριαρχούσε η Σαουδική Αραβία, ανακοίνωσε ένα σταδιακό εμπάργκο στις εξαγωγές πετρελαίου προς τις χώρες που υποστήριζαν το Ισραήλ (ΗΠΑ, Ολλανδία, Πορτογαλία, Ρωσία, Νότια Αφρική).
Ταυτόχρονα, μείωσαν τη συνολική παραγωγή.
Οι συνέπειες ήταν άμεσες και καταστροφικές... τιμές σε ουράνια ύψη, ουρές τρόμου, οικονομική κατάρρευση
Η τιμή του πετρελαίου τετραπλασιάστηκε, από τα 3 δολάρια το βαρέλι στα 12 δολάρια.
Στις ΗΠΑ και την Ευρώπη, οι καταναλωτές ήρθαν αντιμέτωποι με άδεια βενζινάδικα.
Οι ουρές χιλιομέτρων, το δελτίο στα καύσιμα και η απαγόρευση της οδήγησης τις Κυριακές έγιναν η νέα πραγματικότητα.
Η κρίση πυροδότησε έναν φαύλο κύκλο πληθωρισμού και ύφεσης (στασιμοπληθωρισμός), γονατίζοντας τις δυτικές οικονομίες και προκαλώντας μαζική ανεργία.
Το 1973 γέννησε τον Διεθνή Οργανισμό Ενέργειας (IEA) και την ιδέα των Στρατηγικών Αποθεμάτων Πετρελαίου (SPR), σε μια απεγνωσμένη προσπάθεια της Δύσης να μην ξαναβρεθεί ποτέ σε αυτή τη θέση.
Β. 1979: Το δεύτερο σοκ
Το καζάνι που έβραζε: Ο Σάχης και η δυσαρέσκεια, η πτώση του και η άνοδος του Khomeini
Η δεύτερη κρίση, το 1979, πυροδοτήθηκε από την Ισλαμική Επανάσταση στο Ιράν, εκδιώκοντας τις δυτικές εταιρείες και προκαλώντας κατακόρυφη πτώση της παραγωγής, με τις τιμές να σκαρφαλώνουν από τα 14 στα 40 δολάρια.
Η ενεργειακή κρίση του 1979, γνωστή και ως το "Δεύτερο Πετρελαϊκό Σοκ", δεν ήταν απλώς μια οικονομική διαταραχή.
Ήταν μια γεωπολιτική σεισμική δόνηση που ξεκίνησε από τα έγκατα του Ιράν και εξαπλώθηκε σαν πυρκαγιά, γονατίζοντας τις δυτικές οικονομίες και αναδιαμορφώνοντας τον παγκόσμιο χάρτη ενέργειας.
Η κατάρρευση της ιρανικής πετρελαϊκής βιομηχανίας ήταν το αποτέλεσμα μιας τέλειας καταιγίδας πολιτικής εξέγερσης, βιομηχανικής δολιοφθοράς και της οριστικής ρήξης με τη Δύση.
Για να κατανοήσουμε την κρίση, πρέπει να δούμε το Ιράν πριν από το 1979.
Ο Σάχης Mohammad Reza Pahlavi, με την υποστήριξη των Ηνωμένων Πολιτειών, εφάρμοζε ένα πρόγραμμα ταχείας και συχνά βίαιης δυτικοποίησης.
Παρά τον τεράστιο πλούτο από το πετρέλαιο, η ανισότητα γιγαντωνόταν.
Οι εργάτες στον πετρελαϊκό τομέα, αν και καλύτερα αμειβόμενοι από τον μέσο Ιρανό, ζούσαν σε άθλιες συνθήκες σε πόλεις όπως το Abadan, την έδρα του μεγαλύτερου διυλιστηρίου στον κόσμο. Η δυσαρέσκεια ήταν υπόκωφη, τροφοδοτούμενη από την καταπίεση της μυστικής αστυνομίας SAVAK και την αίσθηση ότι ο εθνικός πλούτος λεηλατούνταν από ξένες εταιρείες.
Το ξέσπασμα της απεργίας: Όταν τα διυλιστήρια σίγησαν
Το καλοκαίρι του 1978, η πολιτική αναταραχή στο Ιράν κλιμακώθηκε.
Οι διαδηλώσεις κατά του Σάχη έγιναν καθημερινό φαινόμενο.
ον Σεπτέμβριο, μια σειρά απεργιών ξεκίνησε στα νοτιοδυτικά πετρελαιοφόρα πεδία. Δεν ήταν απλώς οικονομικά τα αιτήματα.
Οι εργάτες ζητούσαν την απελευθέρωση πολιτικών κρατουμένων, το τέλος του στρατιωτικού νόμου και την εθνικοποίηση της πετρελαϊκής βιομηχανίας.
Η απάντηση του καθεστώτος ήταν η καταστολή.
Στις 8 Σεπτεμβρίου 1978, τη "Μαύρη Παρασκευή", ο στρατός άνοιξε πύρ κατά διαδηλωτών στην Τεχεράνη, προκαλώντας εκατοντάδες νεκρούς. Αυτό ήταν το σημείο χωρίς επιστροφή. Οι απεργίες στα πετρέλαια έγιναν καθολικές.
Οι εργάτες κατέλαβαν εγκαταστάσεις, δολιοφθόρησαν αγωγούς και σταμάτησαν τη ροή του αργού πετρελαίου προς τα διυλιστήρια και τα λιμάνια εξαγωγής. Το Abadan, ο πνεύμονας της ιρανικής οικονομίας, νέκρωσε.
Μέχρι τον Δεκέμβριο του 1978, η παραγωγή πετρελαίου του Ιράν είχε πέσει από τα 6 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα σε λιγότερο από 1 εκατομμύριο. Οι εξαγωγές σταμάτησαν σχεδόν ολοκληρωτικά. Ο Σάχης, απομονωμένος και ανίκανος να ελέγξει την κατάσταση, εγκατέλειψε τη χώρα τον Ιανουάριο του 1979.
Την 1η Φεβρουαρίου 1979, ο Αγιατολάχ Ruhollah Khomeini επέστρεψε θριαμβευτικά από την εξορία στο Παρίσι.
Η Ισλαμική Επανάσταση είχε νικήσει. Ένα από τα πρώτα μέτρα της νέας κυβέρνησης ήταν η επίσημη ακύρωση όλων των συμβολαίων με τις ξένες πετρελαϊκές εταιρείες (το λεγόμενο "Consortium") και η πλήρης εθνικοποίηση της βιομηχανίας υπό την Εθνική Ιρανική Πετρελαϊκή Εταιρεία (NIOC).
Οι Δυτικοί τεχνικοί και μάνατζερ εκδιώχθηκαν.
Το παγκόσμιο ντόμινο: Πανικός, ουρές και ύφεση
Η εξαφάνιση του ιρανικού πετρελαίου από την παγκόσμια αγορά (περίπου το 5% της παγκόσμιας προσφοράς) προκάλεσε άμεσο πανικό. Αν και άλλες χώρες του OPEC, όπως η Σαουδική Αραβία, αύξησαν την παραγωγή τους, δεν μπόρεσαν να καλύψουν πλήρως το κενό, ειδικά για το ελαφρύ αργό που παρήγαγε το Ιράν.
Οι τιμές του πετρελαίου εκτινάχθηκαν.
Από τα 13 δολάρια το βαρέλι το 1978, ξεπέρασαν τα 30 δολάρια το 1979 και άγγιξαν τα 40 δολάρια το 1980. Στις Ηνωμένες Πολιτείες και την Ευρώπη, οι καταναλωτές ήρθαν αντιμέτωποι με μια πρωτόγνωρη πραγματικότητα.
Ο πανικός οδήγησε σε "εφόδους" στα πρατήρια.
Οι οδηγοί περίμεναν για ώρες, συχνά με δελτίο, για να γεμίσουν τα ρεζερβουάρ τους.
Στο Los Angeles και το Λονδίνο, οι ουρές χιλιομέτρων έγιναν το σύμβολο της κρίσης.
Η αύξηση του κόστους ενέργειας διαχύθηκε σε όλη την οικονομία.
Ο πληθωρισμός εκτινάχθηκε σε διψήφια νούμερα, ενώ η οικονομική δραστηριότητα επιβραδύνθηκε απότομα.
Η "στασιμοπληθωρισμός" (stagflation) έγινε η νέα οικονομική πραγματικότητα.
Η κρίση έπληξε θανάσιμα την κυβέρνηση του Jimmy Carter στις ΗΠΑ.
Η αδυναμία του να διαχειριστεί την έλλειψη καυσίμων, σε συνδυασμό με την κρίση των ομήρων στην Τεχεράνη που ακολούθησε τον Νοέμβριο του 1979, σφράγισε την πολιτική του μοίρα, όπως θα σφραγίσει και αυτή η κρίση την πολιτική μοίρα του Donald Trump.
Η κληρονομιά της κρίσης: Ένας νέος ενεργειακός χάρτης
Η ιρανική ενεργειακή κρίση του 1979 άλλαξε τον κόσμο για πάντα.
Ανάγκασε τις δυτικές χώρες να συνειδητοποιήσουν την επικίνδυνη εξάρτησή τους από το πετρέλαιο της Μέσης Ανατολής.
Οι ΗΠΑ και άλλες χώρες επιτάχυναν τη δημιουργία των Στρατηγικών Αποθεμάτων Πετρελαίου (Strategic Petroleum Reserves), όπως αυτό στην Louisiana, για να προστατευτούν από μελλοντικά σοκ εφοδιασμού.
Ξεκίνησε μια μαζική προσπάθεια για την ανάπτυξη πετρελαιοφόρων πεδίων εκτός Μέσης Ανατολής, όπως στη Βόρεια Θάλασσα και την Αλάσκα.
Η κρίση έδωσε ώθηση στην ανάπτυξη πιο οικονομικών αυτοκινήτων (τα ιαπωνικά μοντέλα κυριάρχησαν) και στην έρευνα για εναλλακτικές πηγές ενέργειας, συμπεριλαμβανομένης της πυρηνικής ενέργειας, της ηλιακής και της αιολικής, αν και οι τελευταίες χρειάστηκαν δεκαετίες για να γίνουν ανταγωνιστικές.
Το 1979 ήταν η χρονιά που η ενέργεια έγινε όπλο και η ανθρωπότητα έμαθε, με τον σκληρό τρόπο, πόσο εύθραυστη είναι η ισορροπία του σύγχρονου πολιτισμού.
Το 2022 και ο τρόμος των κυρώσεων
Η κρίση του 2022 ήταν διαφορετική...
Πυροδοτήθηκε από τις κυρώσεις κατά της Ρωσίας.
Οι τιμές άγγιξαν στιγμιαία τα 140 δολάρια το βαρέλι, καθώς οι αγορές πανικοβλήθηκαν από το εμπάργκο των Ηνωμένων Πολιτειών και τον φόβο των Ευρωπαίων να αγοράσουν ρωσικό πετρέλαιο.
Ωστόσο, η Ρωσία βρήκε νέους αγοραστές και οι τιμές εξομαλύνθηκαν, καθιστώντας αυτή την κρίση, εκ των υστέρων, την πιο "ελαφριά" από τις προηγούμενες, ενώ η κρίση απέδειξε ότι το φάντασμα του γεωπολιτικού εκβιασμού παραμένει ζωντανό.
Τον Φεβρουάριο του 2022, η Ρωσία ξεκίνησε την ειδική στρατιωτική επιχείρηση στην Ουκρανία.
Η Δύση αντέδρασε με μια σειρά πρωτοφανών οικονομικών κυρώσεων κατά της Μόσχας, στοχεύοντας στην απομόνωση της ρωσικής οικονομίας.
Η Ρωσία, ο μεγαλύτερος προμηθευτής φυσικού αερίου στην Ευρώπη, χρησιμοποίησε την ενέργεια ως όπλο αντίποινων.
Η Μόσχα μείωσε σταδιακά και τελικά σταμάτησε τις ροές φυσικού αερίου μέσω βασικών αγωγών, όπως ο Nord Stream 1, επικαλούμενη "τεχνικά προβλήματα" λόγω των κυρώσεων.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση, σε μια προσπάθεια να απεξαρτηθεί από τη ρωσική ενέργεια, επέβαλε εμπάργκο στις εισαγωγές ρωσικού άνθρακα και πετρελαίου (με κάποιες εξαιρέσεις).
Αποτέλεσμα; Λογαριασμοί "φωτιά", αβεβαιότητα
Οι τιμές του φυσικού αερίου και του ηλεκτρικού ρεύματος στην Ευρώπη εκτινάχθηκαν σε ιστορικά υψηλά επίπεδα, φέρνοντας σε απόγνωση νοικοκυριά και επιχειρήσεις.
Η Ευρώπη πέρασε το καλοκαίρι και το φθινόπωρο σε μια απεγνωσμένη κούρσα για να γεμίσει τις αποθήκες αερίου της, υπό τον φόβο ενός χειμώνα με δελτίο στην ενέργεια και συσκότιση.
Η κρίση τροφοδότησε τον πληθωρισμό παγκοσμίως, αυξάνοντας το κόστος ζωής και προκαλώντας φόβους για μια νέα παγκόσμια ύφεση.
Το 2022 επιτάχυνε τη στροφή της Ευρώπης προς το υγροποιημένο φυσικό αέριο (LNG) από χώρες όπως οι ΗΠΑ και το Κατάρ, και έδωσε νέα ώθηση στην πράσινη μετάβαση, αν και με βαρύ οικονομικό κόστος.
Το 2026: Η τέλεια καταιγίδα του Hormuz
Αν το 1973 και το 2022 ήταν σοκ, η κρίση που προβλέπεται για το 2026 υπόσχεται να είναι η απόλυτη καταστροφή, καθώς συνδυάζει όλα τα στοιχεία του τρόμου.
Αυτό που ζούμε σήμερα, το 2026, δεν έχει προηγούμενο.
Η κρίση που εκτυλίσσεται μπροστά στα μάτια μας χαρακτηρίζεται από μια σειρά εφιαλτικών διαφορών.
Αν και ορισμένες πλούσιες ασιατικές χώρες διαθέτουν στρατηγικά αποθέματα —μια ιδέα που γεννήθηκε μετά τις κρίσεις της δεκαετίας του '70— αυτό δεν αρκεί για να αναχαιτίσει την καταστροφή.
Το 1970, η απόσυρση του 10% του παγκόσμιου πετρελαίου από τον OPEC προκάλεσε φυσική έλλειψη καυσίμων, ουρές στα βενζινάδικα και την κατάρρευση της αμερικανικής αυτοκινητοβιομηχανίας.
Το 2026, ο κόσμος αναμένεται να βρεθεί αντιμέτωπος με μια "τέλεια καταιγίδα" παραγόντων:
Η παγκόσμια ζήτηση για ενέργεια, ειδικά από την Ασία, θα φτάσει σε επίπεδα ρεκόρ, καθώς οι οικονομίες ανακάμπτουν πλήρως από την πανδημία.
Χρόνια υποεπενδύσεων σε ορυκτά καύσιμα, λόγω της πίεσης για την πράσινη μετάβαση, θα έχουν ως αποτέλεσμα μια δραματική μείωση της παγκόσμιας παραγωγικής ικανότητας πετρελαίου και αερίου.
Η σύγκρουση στην Ουκρανία παραμένει ενεργή, ενώ νέες εστίες έντασης στη Μέση Ανατολή και την Ασία θα απειλούν τους δρόμους εφοδιασμού.
Η σπίθα μπορεί να είναι οποιαδήποτε: μια νέα γεωπολιτική κρίση, μια φυσική καταστροφή που θα πλήξει κρίσιμες υποδομές, ή απλώς η συνειδητοποίηση ότι η προσφορά δεν επαρκεί για να καλύψει τη ζήτηση.
Οι τιμές του πετρελαίου και του αερίου θα μπορούσαν να ξεπεράσουν κάθε προηγούμενο ρεκόρ, καθιστώντας την ενέργεια απρόσιτη για τον μέσο πολίτη.
Ο τρόμος του... δελτίου (παγκοσμίως) στα καύσιμα και την ηλεκτρική ενέργεια θα γίνει παγκόσμιος.
Ολόκληρες βιομηχανίες θα αναγκαστούν να κλείσουν, προκαλώντας μια οικονομική κατάρρευση βιβλικών διαστάσεων.
Η έλλειψη ενέργειας θα οδηγήσει σε ελλείψεις τροφίμων και φαρμάκων, προκαλώντας κοινωνικές εξεγέρσεις, πολιτική αστάθεια και μια μεταναστευτική κρίση χωρίς προηγούμενο.
Το τέλος της πράσινης μετάβασης και η κληρονομιά άν υπάρξει...
Μπροστά στον κίνδυνο της άμεσης κατάρρευσης, οι κυβερνήσεις θα αναγκαστούν να εγκαταλείψουν τους στόχους για το κλίμα, επιστρέφοντας μαζικά στα πιο ρυπογόνα καύσιμα, όπως ο άνθρακας.
Η κρίση του 2026 θα αναγκάσει την ανθρωπότητα να επανεξετάσει ριζικά το ενεργειακό της μοντέλο, όχι πλέον ως επιλογή, αλλά ως ζήτημα επιβίωσης.
Η Ασία στις φλόγες και η ρωσική σανίδα σωτηρίας
Φέτος, το 2026, η παγκόσμια αγορά έχασε πάνω από το 20% των όγκων πετρελαίου λόγω του κλεισίματος των Στενών του Hormuz.
Παρά τις προσπάθειες της Σαουδικής Αραβίας και των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων να εκτρέψουν ποσότητες μέσω αγωγών, η έλλειψη είναι τραγική.
Η πραγματική κρίση χτύπησε τις φτωχότερες ασιατικές χώρες, όπως το Bangladesh, την Αιθιοπία και τη Σρι Λάνκα, όπου το 40% των βενζινάδικων έχει κλείσει.
Ακόμη και στην Ινδία έχουν επιβληθεί ποσοστώσεις.
Ο μόνος λόγος που η Κίνα αντέχει, επτά εβδομάδες μετά τον αποκλεισμό του Hormuz, είναι τα στρατηγικά της αποθέματα και η πρόσβαση στο ρωσικό πετρέλαιο.
Το τάνκερ-φάντασμα και η "φίμωση" του Κατάρ
Σε αυτή την παράνοια, το ρωσικό πετρέλαιο που ήταν αποθηκευμένο σε τάνκερ στη θάλασσα αποδείχθηκε σωτήριο. Πριν από την κρίση, 160 εκατομμύρια βαρέλια είχαν συσσωρευτεί καθώς οι αγοραστές φοβούνταν τις κυρώσεις.
Τώρα, μετά τον αποκλεισμό του Hormuz και την προσωρινή άρση των αμερικανικών κυρώσεων, αυτό το πετρέλαιο "αρπάζεται" σαν ζεστό ψωμί από την Ινδία και άλλους, με τη Ρωσία να το πουλάει με χαρά σε τιμές "premium".
Η διπλή απειλή: Πετρέλαιο και φυσικό αέριο
Αυτό που κάνει την κρίση του 2026 μοναδική είναι ότι δεν είναι μόνο πετρελαϊκή, αλλά ταυτόχρονα και αερίου.
Ασία και Ευρώπη έχασαν έναν κρίσιμο προμηθευτή LNG, το Κατάρ, λόγω της καταστροφής των υποδομών.
Ενώ η Κίνα σώζεται αυξάνοντας τις εισαγωγές ρωσικού αερίου, η Ευρώπη έχει εγκλωβίσει τον εαυτό της σε μια κρίση που θα μπορούσε να αποφύγει.
Η ευρωπαϊκή αυτοκτονία και το ρωσικό "δωράκι"
Η Ευρώπη έχει την πολυτέλεια να αποφύγει την κρίση του αερίου.
Θα αρκούσε να άρει τους πολιτικούς περιορισμούς και να εκκινήσει τον εναπομείναντα κλάδο του Nord Stream 2, το πολωνικό τμήμα του αγωγού Yamal–Europe ή ακόμη και το ουκρανικό τράνζιτ.
Η Ρωσία θα μπορούσε να "πνίξει" την Ευρώπη στο αέριο.
Αυτό θα ωφελούσε και τις ασιατικές χώρες, καθώς θα απελευθερώνονταν ποσότητες LNG.
Αυτή η "ένεση φρέσκου αίματος" θα γκρέμιζε τις τιμές του αερίου σε Ευρώπη και Ασία.
Όμως, οι Ευρωπαίοι πολιτικοί έχουν πάψει προ πολλού να υπολογίζουν τα χρήματα των ψηφοφόρων τους.
Η χάρτινη AccelerateEU και ο πράσινος εμπαιγμός
Αντί αυτού, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δημοσιεύει ένα άχρηστο σχέδιο καταπολέμησης της ενεργειακής κρίσης, το AccelerateEU.
Το σχέδιο αυτό δεν προβλέπει καμία στοχευμένη βοήθεια, επιδοτήσεις ή ελαφρύνσεις στους λογαριασμούς ρεύματος.
Αν τα κράτη-μέλη θέλουν να το κάνουν, είναι δικό τους θέμα.
Αντ' αυτού, η ΕΚ αναλώνεται για άλλη μια φορά στην επιτάχυνση της μετάβασης στην πράσινη ενέργεια, ώστε η θέρμανση και τα αυτοκίνητα να λειτουργούν με ηλεκτρισμό, ο οποίος θα παράγεται από τον ήλιο, τον άνεμο, το νερό και τους πυρηνικούς σταθμούς.
Μόνο που αυτό το σχέδιο δεν λύνει τα τρέχοντα προβλήματα της κρίσης του αερίου και των υψηλών τιμών.
Ο παγκόσμιος λιμός και το τέλος του αλουμινίου
Η κρίση του 2026 είναι μοναδική γιατί επηρέασε όχι μόνο την ενέργεια, αλλά και τη διακίνηση αμέτρητων αγαθών σε όλο τον κόσμο.
Αυτό οδήγησε σε διακοπές στις προμήθειες λιπασμάτων, απειλώντας με επισιτιστική κρίση, ειδικά τις φτωχότερες χώρες.
Το κλείσιμο εργοστασίων αλουμινίου στη Μέση Ανατολή προκάλεσε τη μεγαλύτερη έλλειψη και κρίση στην ιστορία αυτής της αγοράς.
Σοβαρά προβλήματα εμφανίστηκαν επίσης με την έλλειψη και την αύξηση της τιμής του ηλίου, ενός στοιχείου κρίσιμου για πολλές βιομηχανίες.
Η υπόσχεση της καταστροφής... κι όμως κάποιοι τρίβουν τα χέρια τους
Όλα αυτά υπόσχονται ένα πράγμα: ακόμη και όταν οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ιράν επιλύσουν τη σύγκρουσή τους και τα Στενά του Hormuz ανοίξουν ξανά, τα προβλήματα δεν θα εξαφανιστούν. Ο κόσμος θα χρειαστεί πολύ χρόνο για να βγει από την κρίση, εν μέρει λόγω της κατεστραμμένης υποδομής, η αποκατάσταση της οποίας θα απαιτήσει πολύ χρόνο.
Μέσα σε αυτό το ζοφερό σκηνικό, η Ευρώπη πανηγυρίζει για μια φαινομενική νίκη: την κατακόρυφη αύξηση των πωλήσεων ηλεκτρικών αυτοκινήτων (EVs) κατά 40% τον φετινό Μάρτιο.
Πρόκειται όμως για μια πραγματική ελπίδα ή για ένα πράσινο "πυροτέχνημα" που απλώς συγκαλύπτει το βάθος της επερχόμενης καταστροφής;
Τα στοιχεία είναι εντυπωσιακά: τον Μάρτιο του 2024, οι πωλήσεις ηλεκτρικών αυτοκινήτων στην Ευρώπη κατέγραψαν ιστορικό ρεκόρ, ξεπερνώντας κάθε πρόβλεψη.
Οι Ευρωπαίοι καταναλωτές, τρομοκρατημένοι από τις μνήμες των τιμών "φωτιά" στα καύσιμα το 2022 και τις δυσοίωνες προβλέψεις για το 2026, στρέφονται μαζικά στην ηλεκτροκίνηση.
Ο φόβος ως καταλύτης
Η αύξηση αυτή δεν είναι αποτέλεσμα μιας ξαφνικής οικολογικής συνείδησης, αλλά του τρόμου.
Οι καταναλωτές σε Παρίσι, Βερολίνο και Λονδίνο, βλέποντας τον γεωπολιτικό εκβιασμό να γίνεται η νέα κανονικότητα, σπεύδουν να απεξαρτηθούν από τις αντλίες των βενζιναδίκων, αναζητώντας καταφύγιο στις πρίζες.
Οι γενναιόδωρες κρατικές επιδοτήσεις, τα φορολογικά κίνητρα και οι απαγορεύσεις κυκλοφορίας για τα συμβατικά οχήματα σε πολλές ευρωπαϊκές μεγαλουπόλεις, όπως το Μιλάνο και η Μαδρίτη, έχουν δημιουργήσει μια τεχνητή ζήτηση.
Πρόκειται για μια απεγνωσμένη προσπάθεια των Βρυξελλών να σπρώξουν την αγορά προς την πράσινη μετάβαση, πάση θυσία.
Η ειρωνεία του 2026: Όταν το λίθιο συναντά τον άνθρακα
Εδώ έγκειται η απόλυτη ειρωνεία.
Η Ευρώπη επενδύει δισεκατομμύρια σε μια τεχνολογία που, ενώ υπόσχεται ένα καθαρότερο μέλλον, κινδυνεύει να γίνει το πρώτο θύμα του ενεργειακού εφιάλτη του 2026.
Για να φορτίσουν τα εκατομμύρια νέα ηλεκτρικά αυτοκίνητα, η Ευρώπη χρειάζεται τεράστιες ποσότητες ηλεκτρικής ενέργειας.
Και το 2026, η ενέργεια αυτή θα είναι το πιο σπάνιο και ακριβό αγαθό στον πλανήτη.
Μπροστά στον κίνδυνο του παγκόσμιου δελτίου στην ενέργεια το 2026, οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις θα αναγκαστούν να εγκαταλείψουν τους πράσινους στόχους.
Για να κρατήσουν τα φώτα αναμμένα και τα εργοστάσια σε λειτουργία, θα επιστρέψουν μαζικά στα καύσιμα, όπως ο άνθρακας και ο λιγνίτης.
Στο εφιαλτικό σενάριο του 2026, με το ηλεκτρικό δίκτυο στα πρόθυρα της κατάρρευσης, η φόρτιση ενός ηλεκτρικού αυτοκινήτου θα γίνει και αυτό πολυτέλεια.
Οι καταναλωτές που σήμερα πανηγυρίζουν για τα νέα τους EVs, μπορεί να βρεθούν με ακριβά, ακίνητα οχήματα, θύματα μιας ψευδαίσθησης που τους στέρησε και την τελευταία δυνατότητα μετακίνησης.
Η κρίση των πρώτων υλών: Ο άλλος εφιάλτης
Η αύξηση των πωλήσεων EVs τον Μάρτιο φέρνει στην επιφάνεια και έναν άλλο, εξίσου τρομακτικό εφιάλτη, που συνδέεται άμεσα με την κρίση του 2026: τον πόλεμο για τις πρώτες ύλες.
Η παραγωγή μπαταριών απαιτεί τεράστιες ποσότητες κρίσιμων ορυκτών, όπως το λίθιο, το κοβάλτιο και το νικέλιο.
Το 2026, με την παγκόσμια ζήτηση στα ύψη και την εφοδιαστική αλυσίδα κατεστραμμένη, οι χώρες που ελέγχουν αυτές τις πρώτες ύλες, όπως η Κίνα, θα μπορούν να ασκήσουν έναν ενεργειακό εκβιασμό αντίστοιχο με αυτόν του πετρελαίου το 1973.
Η Ευρώπη, στην προσπάθειά της να απεξαρτηθεί από το ρωσικό αέριο και το αραβικό πετρέλαιο, κινδυνεύει να εγκλωβιστεί σε μια νέα, ακόμη πιο επικίνδυνη εξάρτηση από τις πρώτες ύλες της Ασίας.
Η αύξηση των πωλήσεων ηλεκτρικών αυτοκινήτων τον Μάρτιο στην Ευρώπη δεν είναι η λύση, αλλά ένα ακόμη σύμπτωμα της παγκόσμιας ενεργειακής κρίσης.
Είναι μια απεγνωσμένη αντίδραση στον φόβο του επερχόμενου εφιάλτη του 2026.
Η Ευρώπη, στην προσπάθειά της να σωθεί, κινδυνεύει να παραμείνει εγκλωβισμένη σε μια πράσινη παγίδα, όπου τα ηλεκτρικά αυτοκίνητα θα γίνουν τα σύμβολα μιας αποτυχημένης μετάβασης, και μιας "τέλειας καταιγίδας" που υπόσχεται να σβήσει το μέλλον μας.
Τρομερές οι πολιτικές συνέπειες για την Ευρώπη - Ο πόλεμος στο Ιράν ως η θρυαλλίδα της ευρωπαϊκής κατάρρευσης
Σε αυτό το εφιαλτικό σκηνικό, μια νέα, ακόμη πιο τρομακτική προειδοποίηση έρχεται να προστεθεί από έναν άνθρωπο που γνωρίζει καλά τα γρανάζια της παγκόσμιας ισχύος.
Όπως επανέλαβε ο Douglas McGregor, πρώην σύμβουλος του Πενταγώνου των ΗΠΑ, ένας ενδεχόμενος πόλεμος των ΗΠΑ κατά του Ιράν δεν θα είναι απλώς μια περιφερειακή σύγκρουση, αλλά η θρυαλλίδα που θα ανατρέψει κυβερνήσεις στη Δυτική Ευρώπη.
Οι Ιρανοί έχουν καταστήσει σαφές πως θα καταστρέψουν το μεγαλύτερο μέρος όσων βρίσκονται στη δυτική ακτή του Περσικού Κόλπου.
Αυτή η απειλή, αν υλοποιηθεί, θα προκαλέσει σοβαρή ανησυχία σε όλο τον κόσμο, καθώς θα πλήξει την καρδιά της παγκόσμιας ενεργειακής τροφοδοσίας.
Ήδη υπάρχουν μεγάλα προβλήματα με το φυσικό αέριο και το πετρέλαιο.
Αυτό θέτει σε εξαιρετικά δύσκολη θέση όλες τις χώρες της Δυτικής Ευρώπης που στράφηκαν στην πράσινη ενέργεια, καθώς η μετάβαση αυτή, αντί για σωτηρία, αποδεικνύεται μια παγίδα που τις αφήνει εκτεθειμένες σε τέτοια σοκ. Κατά τη γνώμη του, στην Ευρώπη υπάρχει ήδη κατάσταση έκτακτης ανάγκης.
"Πιστεύω ότι σύντομα θα ξεκινήσουν σοβαρές αλλαγές — θα ανατραπούν κυβερνήσεις", τονίζει ο McGregor.
Η έλλειψη ενέργειας δεν θα φέρει μόνο κρύο, αλλά και πείνα.
Περίπου το ήμισυ των συστατικών για την παραγωγή λιπασμάτων προέρχεται από τον Περσικό Κόλπο.
Μια διακοπή σε αυτή την αλυσίδα θα οδηγήσει σε παγκόσμια επισιτιστική κρίση.
Στη Δύση, τα σοβαρά προβλήματα με το φυσικό αέριο και το πετρέλαιο έχουν ήδη εμφανιστεί.
Για παράδειγμα στη Βρετανία, μέσα σε δύο εβδομάδες μπορεί να εξαντληθούν τα αποθέματα αεροπορικών καυσίμων και φυσικού αερίου.
Αυτό δεν είναι σενάριο επιστημονικής φαντασίας, αλλά η σκληρή πραγματικότητα που μας περιμένει.
Η ενεργειακή κρίση του 2026 δεν είναι μόνο θέμα τιμών, αλλά θέμα επιβίωσης.
Ένας πόλεμος στο Ιράν θα μπορούσε να είναι η τελευταία πράξη μιας τραγωδίας που θα οδηγήσει στην κατάρρευση της Ευρώπης, αποδεικνύοντας ότι ούτε τα ηλεκτρικά αυτοκίνητα, ούτε η πράσινη ενέργεια μπορούν να μας σώσουν από τον επερχόμενο παγκόσμιο ενεργειακό Αρμαγεδδώνα.
www.bankingnews.gr
Η ανθρωπότητα βιώνει αυτή τη στιγμή τη μεγαλύτερη ενεργειακή κρίση που έχει καταγραφεί ποτέ, ένας εφιάλτης που ξεπερνά σε κλίμακα όλους τους προηγούμενους — του 1973, του 1979 και του 2022.
Αυτή την τρομακτική αλήθεια αναγκάστηκε να παραδεχθεί ακόμη και ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας (IEA), σφραγίζοντας την αρχή μιας εποχής απόλυτης αβεβαιότητας.
Βρισκόμαστε στα πρόθυρα ενός ενεργειακού ολοκαυτώματος που θα κάνει τις κρίσεις του παρελθόντος να μοιάζουν με παιδικό παιχνίδι.
Η ιστορία των ενεργειακών κρίσεων δεν είναι απλώς μια καταγραφή τιμών και ποσοστώσεων.
Είναι μια αφήγηση γεωπολιτικού εκβιασμού, οικονομικής κατάρρευσης και κοινωνικού χάους.
Κάθε κρίση, από το πρώτο σοκ του 1973 έως την τρέχουσα αναταραχή του 2022 και την επερχόμενη απειλή του 2026, φέρει τα δικά της μοναδικά χαρακτηριστικά, αποδεικνύοντας ότι η ανθρωπότητα παραμένει όμηρος των πηγών ενέργειάς της.
Ο κόσμος βλέπει την "τέλεια καταιγίδα" του 2026 νά 'ρχεται όχι σαν μια απλή οικονομική διαταραχή, αλλά για μια υπαρξιακή απειλή που θα σαρώσει τα πάντα στο πέρασμά της, από τις παγκόσμιες αγορές μέχρι τη σταθερότητα των κυβερνήσεων.
Και η Ευρώπη είναι πρώτη στην λίστα αυτή.
Η κρίση που πυροδότηταν οι ΗΠΑ με το Ισραήλ στο Ιράν, σύμφωνα με έγκριτους αναλυτές θα γίνει η θρυαλλίδα κατάρρευσης της Ευρώπης.
Την οικονομική κρίση που πυροδότησαν οι κρίσεις του παρελθόντος την είδαμε το 1973, 1979, 2022 και το ζούμε τώρα, το 2026.
Αυτό όμως που θα ζήσουμε το 2026 θα είναι πρωτόγνωρο όσον αφορά στις πολιτικές αλλαγές και καταρρεύσεις κυβερνήσεων και θεσμών.
Α. 1973: Το πρώτο σοκ και το όπλο του πετρελαίου
Μέχρι σήμερα, η κρίση του 1973 θεωρούνταν η απόλυτη καταστροφή, όταν ο OPEC επέβαλε πετρελαϊκό εμπάργκο στη Δύση, εκτινάσσοντας τις τιμές από τα τρία στα 12 δολάρια το βαρέλι, και στη συνέχεια στα 24 δολάρια.
Ήταν το πρώτο σοκ που γονάτισε τις οικονομίες και η στιγμή που ο κόσμος συνειδητοποίησε ότι το πετρέλαιο δεν είναι απλώς ένα καύσιμο, αλλά ένα φονικό γεωπολιτικό όπλο.
Τον Οκτώβριο του 1973, ξέσπασε ο Πόλεμος του Yom Kippur μεταξύ του Ισραήλ και ενός συνασπισμού αραβικών κρατών υπό την ηγεσία της Αιγύπτου και της Συρίας.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες και άλλες δυτικές χώρες έσπευσαν να υποστηρίξουν στρατιωτικά το Ισραήλ.
Σε αντίποινα, ο Οργανισμός Αραβικών Πετρελαιοεξαγωγικών Κρατών (OAPEC), στον οποίο κυριαρχούσε η Σαουδική Αραβία, ανακοίνωσε ένα σταδιακό εμπάργκο στις εξαγωγές πετρελαίου προς τις χώρες που υποστήριζαν το Ισραήλ (ΗΠΑ, Ολλανδία, Πορτογαλία, Ρωσία, Νότια Αφρική).
Ταυτόχρονα, μείωσαν τη συνολική παραγωγή.
Οι συνέπειες ήταν άμεσες και καταστροφικές... τιμές σε ουράνια ύψη, ουρές τρόμου, οικονομική κατάρρευση
Η τιμή του πετρελαίου τετραπλασιάστηκε, από τα 3 δολάρια το βαρέλι στα 12 δολάρια.
Στις ΗΠΑ και την Ευρώπη, οι καταναλωτές ήρθαν αντιμέτωποι με άδεια βενζινάδικα.
Οι ουρές χιλιομέτρων, το δελτίο στα καύσιμα και η απαγόρευση της οδήγησης τις Κυριακές έγιναν η νέα πραγματικότητα.
Η κρίση πυροδότησε έναν φαύλο κύκλο πληθωρισμού και ύφεσης (στασιμοπληθωρισμός), γονατίζοντας τις δυτικές οικονομίες και προκαλώντας μαζική ανεργία.
Το 1973 γέννησε τον Διεθνή Οργανισμό Ενέργειας (IEA) και την ιδέα των Στρατηγικών Αποθεμάτων Πετρελαίου (SPR), σε μια απεγνωσμένη προσπάθεια της Δύσης να μην ξαναβρεθεί ποτέ σε αυτή τη θέση.
Β. 1979: Το δεύτερο σοκ
Το καζάνι που έβραζε: Ο Σάχης και η δυσαρέσκεια, η πτώση του και η άνοδος του Khomeini
Η δεύτερη κρίση, το 1979, πυροδοτήθηκε από την Ισλαμική Επανάσταση στο Ιράν, εκδιώκοντας τις δυτικές εταιρείες και προκαλώντας κατακόρυφη πτώση της παραγωγής, με τις τιμές να σκαρφαλώνουν από τα 14 στα 40 δολάρια.
Η ενεργειακή κρίση του 1979, γνωστή και ως το "Δεύτερο Πετρελαϊκό Σοκ", δεν ήταν απλώς μια οικονομική διαταραχή.
Ήταν μια γεωπολιτική σεισμική δόνηση που ξεκίνησε από τα έγκατα του Ιράν και εξαπλώθηκε σαν πυρκαγιά, γονατίζοντας τις δυτικές οικονομίες και αναδιαμορφώνοντας τον παγκόσμιο χάρτη ενέργειας.
Η κατάρρευση της ιρανικής πετρελαϊκής βιομηχανίας ήταν το αποτέλεσμα μιας τέλειας καταιγίδας πολιτικής εξέγερσης, βιομηχανικής δολιοφθοράς και της οριστικής ρήξης με τη Δύση.
Για να κατανοήσουμε την κρίση, πρέπει να δούμε το Ιράν πριν από το 1979.
Ο Σάχης Mohammad Reza Pahlavi, με την υποστήριξη των Ηνωμένων Πολιτειών, εφάρμοζε ένα πρόγραμμα ταχείας και συχνά βίαιης δυτικοποίησης.
Παρά τον τεράστιο πλούτο από το πετρέλαιο, η ανισότητα γιγαντωνόταν.
Οι εργάτες στον πετρελαϊκό τομέα, αν και καλύτερα αμειβόμενοι από τον μέσο Ιρανό, ζούσαν σε άθλιες συνθήκες σε πόλεις όπως το Abadan, την έδρα του μεγαλύτερου διυλιστηρίου στον κόσμο. Η δυσαρέσκεια ήταν υπόκωφη, τροφοδοτούμενη από την καταπίεση της μυστικής αστυνομίας SAVAK και την αίσθηση ότι ο εθνικός πλούτος λεηλατούνταν από ξένες εταιρείες.
Το ξέσπασμα της απεργίας: Όταν τα διυλιστήρια σίγησαν
Το καλοκαίρι του 1978, η πολιτική αναταραχή στο Ιράν κλιμακώθηκε.
Οι διαδηλώσεις κατά του Σάχη έγιναν καθημερινό φαινόμενο.
ον Σεπτέμβριο, μια σειρά απεργιών ξεκίνησε στα νοτιοδυτικά πετρελαιοφόρα πεδία. Δεν ήταν απλώς οικονομικά τα αιτήματα.
Οι εργάτες ζητούσαν την απελευθέρωση πολιτικών κρατουμένων, το τέλος του στρατιωτικού νόμου και την εθνικοποίηση της πετρελαϊκής βιομηχανίας.
Η απάντηση του καθεστώτος ήταν η καταστολή.
Στις 8 Σεπτεμβρίου 1978, τη "Μαύρη Παρασκευή", ο στρατός άνοιξε πύρ κατά διαδηλωτών στην Τεχεράνη, προκαλώντας εκατοντάδες νεκρούς. Αυτό ήταν το σημείο χωρίς επιστροφή. Οι απεργίες στα πετρέλαια έγιναν καθολικές.
Οι εργάτες κατέλαβαν εγκαταστάσεις, δολιοφθόρησαν αγωγούς και σταμάτησαν τη ροή του αργού πετρελαίου προς τα διυλιστήρια και τα λιμάνια εξαγωγής. Το Abadan, ο πνεύμονας της ιρανικής οικονομίας, νέκρωσε.
Μέχρι τον Δεκέμβριο του 1978, η παραγωγή πετρελαίου του Ιράν είχε πέσει από τα 6 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα σε λιγότερο από 1 εκατομμύριο. Οι εξαγωγές σταμάτησαν σχεδόν ολοκληρωτικά. Ο Σάχης, απομονωμένος και ανίκανος να ελέγξει την κατάσταση, εγκατέλειψε τη χώρα τον Ιανουάριο του 1979.
Την 1η Φεβρουαρίου 1979, ο Αγιατολάχ Ruhollah Khomeini επέστρεψε θριαμβευτικά από την εξορία στο Παρίσι.
Η Ισλαμική Επανάσταση είχε νικήσει. Ένα από τα πρώτα μέτρα της νέας κυβέρνησης ήταν η επίσημη ακύρωση όλων των συμβολαίων με τις ξένες πετρελαϊκές εταιρείες (το λεγόμενο "Consortium") και η πλήρης εθνικοποίηση της βιομηχανίας υπό την Εθνική Ιρανική Πετρελαϊκή Εταιρεία (NIOC).
Οι Δυτικοί τεχνικοί και μάνατζερ εκδιώχθηκαν.
Το παγκόσμιο ντόμινο: Πανικός, ουρές και ύφεση
Η εξαφάνιση του ιρανικού πετρελαίου από την παγκόσμια αγορά (περίπου το 5% της παγκόσμιας προσφοράς) προκάλεσε άμεσο πανικό. Αν και άλλες χώρες του OPEC, όπως η Σαουδική Αραβία, αύξησαν την παραγωγή τους, δεν μπόρεσαν να καλύψουν πλήρως το κενό, ειδικά για το ελαφρύ αργό που παρήγαγε το Ιράν.
Οι τιμές του πετρελαίου εκτινάχθηκαν.
Από τα 13 δολάρια το βαρέλι το 1978, ξεπέρασαν τα 30 δολάρια το 1979 και άγγιξαν τα 40 δολάρια το 1980. Στις Ηνωμένες Πολιτείες και την Ευρώπη, οι καταναλωτές ήρθαν αντιμέτωποι με μια πρωτόγνωρη πραγματικότητα.
Ο πανικός οδήγησε σε "εφόδους" στα πρατήρια.
Οι οδηγοί περίμεναν για ώρες, συχνά με δελτίο, για να γεμίσουν τα ρεζερβουάρ τους.
Στο Los Angeles και το Λονδίνο, οι ουρές χιλιομέτρων έγιναν το σύμβολο της κρίσης.
Η αύξηση του κόστους ενέργειας διαχύθηκε σε όλη την οικονομία.
Ο πληθωρισμός εκτινάχθηκε σε διψήφια νούμερα, ενώ η οικονομική δραστηριότητα επιβραδύνθηκε απότομα.
Η "στασιμοπληθωρισμός" (stagflation) έγινε η νέα οικονομική πραγματικότητα.
Η κρίση έπληξε θανάσιμα την κυβέρνηση του Jimmy Carter στις ΗΠΑ.
Η αδυναμία του να διαχειριστεί την έλλειψη καυσίμων, σε συνδυασμό με την κρίση των ομήρων στην Τεχεράνη που ακολούθησε τον Νοέμβριο του 1979, σφράγισε την πολιτική του μοίρα, όπως θα σφραγίσει και αυτή η κρίση την πολιτική μοίρα του Donald Trump.
Η κληρονομιά της κρίσης: Ένας νέος ενεργειακός χάρτης
Η ιρανική ενεργειακή κρίση του 1979 άλλαξε τον κόσμο για πάντα.
Ανάγκασε τις δυτικές χώρες να συνειδητοποιήσουν την επικίνδυνη εξάρτησή τους από το πετρέλαιο της Μέσης Ανατολής.
Οι ΗΠΑ και άλλες χώρες επιτάχυναν τη δημιουργία των Στρατηγικών Αποθεμάτων Πετρελαίου (Strategic Petroleum Reserves), όπως αυτό στην Louisiana, για να προστατευτούν από μελλοντικά σοκ εφοδιασμού.
Ξεκίνησε μια μαζική προσπάθεια για την ανάπτυξη πετρελαιοφόρων πεδίων εκτός Μέσης Ανατολής, όπως στη Βόρεια Θάλασσα και την Αλάσκα.
Η κρίση έδωσε ώθηση στην ανάπτυξη πιο οικονομικών αυτοκινήτων (τα ιαπωνικά μοντέλα κυριάρχησαν) και στην έρευνα για εναλλακτικές πηγές ενέργειας, συμπεριλαμβανομένης της πυρηνικής ενέργειας, της ηλιακής και της αιολικής, αν και οι τελευταίες χρειάστηκαν δεκαετίες για να γίνουν ανταγωνιστικές.
Το 1979 ήταν η χρονιά που η ενέργεια έγινε όπλο και η ανθρωπότητα έμαθε, με τον σκληρό τρόπο, πόσο εύθραυστη είναι η ισορροπία του σύγχρονου πολιτισμού.
Το 2022 και ο τρόμος των κυρώσεων
Η κρίση του 2022 ήταν διαφορετική...
Πυροδοτήθηκε από τις κυρώσεις κατά της Ρωσίας.
Οι τιμές άγγιξαν στιγμιαία τα 140 δολάρια το βαρέλι, καθώς οι αγορές πανικοβλήθηκαν από το εμπάργκο των Ηνωμένων Πολιτειών και τον φόβο των Ευρωπαίων να αγοράσουν ρωσικό πετρέλαιο.
Ωστόσο, η Ρωσία βρήκε νέους αγοραστές και οι τιμές εξομαλύνθηκαν, καθιστώντας αυτή την κρίση, εκ των υστέρων, την πιο "ελαφριά" από τις προηγούμενες, ενώ η κρίση απέδειξε ότι το φάντασμα του γεωπολιτικού εκβιασμού παραμένει ζωντανό.
Τον Φεβρουάριο του 2022, η Ρωσία ξεκίνησε την ειδική στρατιωτική επιχείρηση στην Ουκρανία.
Η Δύση αντέδρασε με μια σειρά πρωτοφανών οικονομικών κυρώσεων κατά της Μόσχας, στοχεύοντας στην απομόνωση της ρωσικής οικονομίας.
Η Ρωσία, ο μεγαλύτερος προμηθευτής φυσικού αερίου στην Ευρώπη, χρησιμοποίησε την ενέργεια ως όπλο αντίποινων.
Η Μόσχα μείωσε σταδιακά και τελικά σταμάτησε τις ροές φυσικού αερίου μέσω βασικών αγωγών, όπως ο Nord Stream 1, επικαλούμενη "τεχνικά προβλήματα" λόγω των κυρώσεων.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση, σε μια προσπάθεια να απεξαρτηθεί από τη ρωσική ενέργεια, επέβαλε εμπάργκο στις εισαγωγές ρωσικού άνθρακα και πετρελαίου (με κάποιες εξαιρέσεις).
Αποτέλεσμα; Λογαριασμοί "φωτιά", αβεβαιότητα
Οι τιμές του φυσικού αερίου και του ηλεκτρικού ρεύματος στην Ευρώπη εκτινάχθηκαν σε ιστορικά υψηλά επίπεδα, φέρνοντας σε απόγνωση νοικοκυριά και επιχειρήσεις.
Η Ευρώπη πέρασε το καλοκαίρι και το φθινόπωρο σε μια απεγνωσμένη κούρσα για να γεμίσει τις αποθήκες αερίου της, υπό τον φόβο ενός χειμώνα με δελτίο στην ενέργεια και συσκότιση.
Η κρίση τροφοδότησε τον πληθωρισμό παγκοσμίως, αυξάνοντας το κόστος ζωής και προκαλώντας φόβους για μια νέα παγκόσμια ύφεση.
Το 2022 επιτάχυνε τη στροφή της Ευρώπης προς το υγροποιημένο φυσικό αέριο (LNG) από χώρες όπως οι ΗΠΑ και το Κατάρ, και έδωσε νέα ώθηση στην πράσινη μετάβαση, αν και με βαρύ οικονομικό κόστος.
Το 2026: Η τέλεια καταιγίδα του Hormuz
Αν το 1973 και το 2022 ήταν σοκ, η κρίση που προβλέπεται για το 2026 υπόσχεται να είναι η απόλυτη καταστροφή, καθώς συνδυάζει όλα τα στοιχεία του τρόμου.
Αυτό που ζούμε σήμερα, το 2026, δεν έχει προηγούμενο.
Η κρίση που εκτυλίσσεται μπροστά στα μάτια μας χαρακτηρίζεται από μια σειρά εφιαλτικών διαφορών.
Αν και ορισμένες πλούσιες ασιατικές χώρες διαθέτουν στρατηγικά αποθέματα —μια ιδέα που γεννήθηκε μετά τις κρίσεις της δεκαετίας του '70— αυτό δεν αρκεί για να αναχαιτίσει την καταστροφή.
Το 1970, η απόσυρση του 10% του παγκόσμιου πετρελαίου από τον OPEC προκάλεσε φυσική έλλειψη καυσίμων, ουρές στα βενζινάδικα και την κατάρρευση της αμερικανικής αυτοκινητοβιομηχανίας.
Το 2026, ο κόσμος αναμένεται να βρεθεί αντιμέτωπος με μια "τέλεια καταιγίδα" παραγόντων:
Η παγκόσμια ζήτηση για ενέργεια, ειδικά από την Ασία, θα φτάσει σε επίπεδα ρεκόρ, καθώς οι οικονομίες ανακάμπτουν πλήρως από την πανδημία.
Χρόνια υποεπενδύσεων σε ορυκτά καύσιμα, λόγω της πίεσης για την πράσινη μετάβαση, θα έχουν ως αποτέλεσμα μια δραματική μείωση της παγκόσμιας παραγωγικής ικανότητας πετρελαίου και αερίου.
Η σύγκρουση στην Ουκρανία παραμένει ενεργή, ενώ νέες εστίες έντασης στη Μέση Ανατολή και την Ασία θα απειλούν τους δρόμους εφοδιασμού.
Η σπίθα μπορεί να είναι οποιαδήποτε: μια νέα γεωπολιτική κρίση, μια φυσική καταστροφή που θα πλήξει κρίσιμες υποδομές, ή απλώς η συνειδητοποίηση ότι η προσφορά δεν επαρκεί για να καλύψει τη ζήτηση.
Οι τιμές του πετρελαίου και του αερίου θα μπορούσαν να ξεπεράσουν κάθε προηγούμενο ρεκόρ, καθιστώντας την ενέργεια απρόσιτη για τον μέσο πολίτη.
Ο τρόμος του... δελτίου (παγκοσμίως) στα καύσιμα και την ηλεκτρική ενέργεια θα γίνει παγκόσμιος.
Ολόκληρες βιομηχανίες θα αναγκαστούν να κλείσουν, προκαλώντας μια οικονομική κατάρρευση βιβλικών διαστάσεων.
Η έλλειψη ενέργειας θα οδηγήσει σε ελλείψεις τροφίμων και φαρμάκων, προκαλώντας κοινωνικές εξεγέρσεις, πολιτική αστάθεια και μια μεταναστευτική κρίση χωρίς προηγούμενο.
Το τέλος της πράσινης μετάβασης και η κληρονομιά άν υπάρξει...
Μπροστά στον κίνδυνο της άμεσης κατάρρευσης, οι κυβερνήσεις θα αναγκαστούν να εγκαταλείψουν τους στόχους για το κλίμα, επιστρέφοντας μαζικά στα πιο ρυπογόνα καύσιμα, όπως ο άνθρακας.
Η κρίση του 2026 θα αναγκάσει την ανθρωπότητα να επανεξετάσει ριζικά το ενεργειακό της μοντέλο, όχι πλέον ως επιλογή, αλλά ως ζήτημα επιβίωσης.
Η Ασία στις φλόγες και η ρωσική σανίδα σωτηρίας
Φέτος, το 2026, η παγκόσμια αγορά έχασε πάνω από το 20% των όγκων πετρελαίου λόγω του κλεισίματος των Στενών του Hormuz.
Παρά τις προσπάθειες της Σαουδικής Αραβίας και των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων να εκτρέψουν ποσότητες μέσω αγωγών, η έλλειψη είναι τραγική.
Η πραγματική κρίση χτύπησε τις φτωχότερες ασιατικές χώρες, όπως το Bangladesh, την Αιθιοπία και τη Σρι Λάνκα, όπου το 40% των βενζινάδικων έχει κλείσει.
Ακόμη και στην Ινδία έχουν επιβληθεί ποσοστώσεις.
Ο μόνος λόγος που η Κίνα αντέχει, επτά εβδομάδες μετά τον αποκλεισμό του Hormuz, είναι τα στρατηγικά της αποθέματα και η πρόσβαση στο ρωσικό πετρέλαιο.
Το τάνκερ-φάντασμα και η "φίμωση" του Κατάρ
Σε αυτή την παράνοια, το ρωσικό πετρέλαιο που ήταν αποθηκευμένο σε τάνκερ στη θάλασσα αποδείχθηκε σωτήριο. Πριν από την κρίση, 160 εκατομμύρια βαρέλια είχαν συσσωρευτεί καθώς οι αγοραστές φοβούνταν τις κυρώσεις.
Τώρα, μετά τον αποκλεισμό του Hormuz και την προσωρινή άρση των αμερικανικών κυρώσεων, αυτό το πετρέλαιο "αρπάζεται" σαν ζεστό ψωμί από την Ινδία και άλλους, με τη Ρωσία να το πουλάει με χαρά σε τιμές "premium".
Η διπλή απειλή: Πετρέλαιο και φυσικό αέριο
Αυτό που κάνει την κρίση του 2026 μοναδική είναι ότι δεν είναι μόνο πετρελαϊκή, αλλά ταυτόχρονα και αερίου.
Ασία και Ευρώπη έχασαν έναν κρίσιμο προμηθευτή LNG, το Κατάρ, λόγω της καταστροφής των υποδομών.
Ενώ η Κίνα σώζεται αυξάνοντας τις εισαγωγές ρωσικού αερίου, η Ευρώπη έχει εγκλωβίσει τον εαυτό της σε μια κρίση που θα μπορούσε να αποφύγει.
Η ευρωπαϊκή αυτοκτονία και το ρωσικό "δωράκι"
Η Ευρώπη έχει την πολυτέλεια να αποφύγει την κρίση του αερίου.
Θα αρκούσε να άρει τους πολιτικούς περιορισμούς και να εκκινήσει τον εναπομείναντα κλάδο του Nord Stream 2, το πολωνικό τμήμα του αγωγού Yamal–Europe ή ακόμη και το ουκρανικό τράνζιτ.
Η Ρωσία θα μπορούσε να "πνίξει" την Ευρώπη στο αέριο.
Αυτό θα ωφελούσε και τις ασιατικές χώρες, καθώς θα απελευθερώνονταν ποσότητες LNG.
Αυτή η "ένεση φρέσκου αίματος" θα γκρέμιζε τις τιμές του αερίου σε Ευρώπη και Ασία.
Όμως, οι Ευρωπαίοι πολιτικοί έχουν πάψει προ πολλού να υπολογίζουν τα χρήματα των ψηφοφόρων τους.
Η χάρτινη AccelerateEU και ο πράσινος εμπαιγμός
Αντί αυτού, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δημοσιεύει ένα άχρηστο σχέδιο καταπολέμησης της ενεργειακής κρίσης, το AccelerateEU.
Το σχέδιο αυτό δεν προβλέπει καμία στοχευμένη βοήθεια, επιδοτήσεις ή ελαφρύνσεις στους λογαριασμούς ρεύματος.
Αν τα κράτη-μέλη θέλουν να το κάνουν, είναι δικό τους θέμα.
Αντ' αυτού, η ΕΚ αναλώνεται για άλλη μια φορά στην επιτάχυνση της μετάβασης στην πράσινη ενέργεια, ώστε η θέρμανση και τα αυτοκίνητα να λειτουργούν με ηλεκτρισμό, ο οποίος θα παράγεται από τον ήλιο, τον άνεμο, το νερό και τους πυρηνικούς σταθμούς.
Μόνο που αυτό το σχέδιο δεν λύνει τα τρέχοντα προβλήματα της κρίσης του αερίου και των υψηλών τιμών.
Ο παγκόσμιος λιμός και το τέλος του αλουμινίου
Η κρίση του 2026 είναι μοναδική γιατί επηρέασε όχι μόνο την ενέργεια, αλλά και τη διακίνηση αμέτρητων αγαθών σε όλο τον κόσμο.
Αυτό οδήγησε σε διακοπές στις προμήθειες λιπασμάτων, απειλώντας με επισιτιστική κρίση, ειδικά τις φτωχότερες χώρες.
Το κλείσιμο εργοστασίων αλουμινίου στη Μέση Ανατολή προκάλεσε τη μεγαλύτερη έλλειψη και κρίση στην ιστορία αυτής της αγοράς.
Σοβαρά προβλήματα εμφανίστηκαν επίσης με την έλλειψη και την αύξηση της τιμής του ηλίου, ενός στοιχείου κρίσιμου για πολλές βιομηχανίες.
Η υπόσχεση της καταστροφής... κι όμως κάποιοι τρίβουν τα χέρια τους
Όλα αυτά υπόσχονται ένα πράγμα: ακόμη και όταν οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ιράν επιλύσουν τη σύγκρουσή τους και τα Στενά του Hormuz ανοίξουν ξανά, τα προβλήματα δεν θα εξαφανιστούν. Ο κόσμος θα χρειαστεί πολύ χρόνο για να βγει από την κρίση, εν μέρει λόγω της κατεστραμμένης υποδομής, η αποκατάσταση της οποίας θα απαιτήσει πολύ χρόνο.
Μέσα σε αυτό το ζοφερό σκηνικό, η Ευρώπη πανηγυρίζει για μια φαινομενική νίκη: την κατακόρυφη αύξηση των πωλήσεων ηλεκτρικών αυτοκινήτων (EVs) κατά 40% τον φετινό Μάρτιο.
Πρόκειται όμως για μια πραγματική ελπίδα ή για ένα πράσινο "πυροτέχνημα" που απλώς συγκαλύπτει το βάθος της επερχόμενης καταστροφής;
Τα στοιχεία είναι εντυπωσιακά: τον Μάρτιο του 2024, οι πωλήσεις ηλεκτρικών αυτοκινήτων στην Ευρώπη κατέγραψαν ιστορικό ρεκόρ, ξεπερνώντας κάθε πρόβλεψη.
Οι Ευρωπαίοι καταναλωτές, τρομοκρατημένοι από τις μνήμες των τιμών "φωτιά" στα καύσιμα το 2022 και τις δυσοίωνες προβλέψεις για το 2026, στρέφονται μαζικά στην ηλεκτροκίνηση.
Ο φόβος ως καταλύτης
Η αύξηση αυτή δεν είναι αποτέλεσμα μιας ξαφνικής οικολογικής συνείδησης, αλλά του τρόμου.
Οι καταναλωτές σε Παρίσι, Βερολίνο και Λονδίνο, βλέποντας τον γεωπολιτικό εκβιασμό να γίνεται η νέα κανονικότητα, σπεύδουν να απεξαρτηθούν από τις αντλίες των βενζιναδίκων, αναζητώντας καταφύγιο στις πρίζες.
Οι γενναιόδωρες κρατικές επιδοτήσεις, τα φορολογικά κίνητρα και οι απαγορεύσεις κυκλοφορίας για τα συμβατικά οχήματα σε πολλές ευρωπαϊκές μεγαλουπόλεις, όπως το Μιλάνο και η Μαδρίτη, έχουν δημιουργήσει μια τεχνητή ζήτηση.
Πρόκειται για μια απεγνωσμένη προσπάθεια των Βρυξελλών να σπρώξουν την αγορά προς την πράσινη μετάβαση, πάση θυσία.
Η ειρωνεία του 2026: Όταν το λίθιο συναντά τον άνθρακα
Εδώ έγκειται η απόλυτη ειρωνεία.
Η Ευρώπη επενδύει δισεκατομμύρια σε μια τεχνολογία που, ενώ υπόσχεται ένα καθαρότερο μέλλον, κινδυνεύει να γίνει το πρώτο θύμα του ενεργειακού εφιάλτη του 2026.
Για να φορτίσουν τα εκατομμύρια νέα ηλεκτρικά αυτοκίνητα, η Ευρώπη χρειάζεται τεράστιες ποσότητες ηλεκτρικής ενέργειας.
Και το 2026, η ενέργεια αυτή θα είναι το πιο σπάνιο και ακριβό αγαθό στον πλανήτη.
Μπροστά στον κίνδυνο του παγκόσμιου δελτίου στην ενέργεια το 2026, οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις θα αναγκαστούν να εγκαταλείψουν τους πράσινους στόχους.
Για να κρατήσουν τα φώτα αναμμένα και τα εργοστάσια σε λειτουργία, θα επιστρέψουν μαζικά στα καύσιμα, όπως ο άνθρακας και ο λιγνίτης.
Στο εφιαλτικό σενάριο του 2026, με το ηλεκτρικό δίκτυο στα πρόθυρα της κατάρρευσης, η φόρτιση ενός ηλεκτρικού αυτοκινήτου θα γίνει και αυτό πολυτέλεια.
Οι καταναλωτές που σήμερα πανηγυρίζουν για τα νέα τους EVs, μπορεί να βρεθούν με ακριβά, ακίνητα οχήματα, θύματα μιας ψευδαίσθησης που τους στέρησε και την τελευταία δυνατότητα μετακίνησης.
Η κρίση των πρώτων υλών: Ο άλλος εφιάλτης
Η αύξηση των πωλήσεων EVs τον Μάρτιο φέρνει στην επιφάνεια και έναν άλλο, εξίσου τρομακτικό εφιάλτη, που συνδέεται άμεσα με την κρίση του 2026: τον πόλεμο για τις πρώτες ύλες.
Η παραγωγή μπαταριών απαιτεί τεράστιες ποσότητες κρίσιμων ορυκτών, όπως το λίθιο, το κοβάλτιο και το νικέλιο.
Το 2026, με την παγκόσμια ζήτηση στα ύψη και την εφοδιαστική αλυσίδα κατεστραμμένη, οι χώρες που ελέγχουν αυτές τις πρώτες ύλες, όπως η Κίνα, θα μπορούν να ασκήσουν έναν ενεργειακό εκβιασμό αντίστοιχο με αυτόν του πετρελαίου το 1973.
Η Ευρώπη, στην προσπάθειά της να απεξαρτηθεί από το ρωσικό αέριο και το αραβικό πετρέλαιο, κινδυνεύει να εγκλωβιστεί σε μια νέα, ακόμη πιο επικίνδυνη εξάρτηση από τις πρώτες ύλες της Ασίας.
Η αύξηση των πωλήσεων ηλεκτρικών αυτοκινήτων τον Μάρτιο στην Ευρώπη δεν είναι η λύση, αλλά ένα ακόμη σύμπτωμα της παγκόσμιας ενεργειακής κρίσης.
Είναι μια απεγνωσμένη αντίδραση στον φόβο του επερχόμενου εφιάλτη του 2026.
Η Ευρώπη, στην προσπάθειά της να σωθεί, κινδυνεύει να παραμείνει εγκλωβισμένη σε μια πράσινη παγίδα, όπου τα ηλεκτρικά αυτοκίνητα θα γίνουν τα σύμβολα μιας αποτυχημένης μετάβασης, και μιας "τέλειας καταιγίδας" που υπόσχεται να σβήσει το μέλλον μας.
Τρομερές οι πολιτικές συνέπειες για την Ευρώπη - Ο πόλεμος στο Ιράν ως η θρυαλλίδα της ευρωπαϊκής κατάρρευσης
Σε αυτό το εφιαλτικό σκηνικό, μια νέα, ακόμη πιο τρομακτική προειδοποίηση έρχεται να προστεθεί από έναν άνθρωπο που γνωρίζει καλά τα γρανάζια της παγκόσμιας ισχύος.
Όπως επανέλαβε ο Douglas McGregor, πρώην σύμβουλος του Πενταγώνου των ΗΠΑ, ένας ενδεχόμενος πόλεμος των ΗΠΑ κατά του Ιράν δεν θα είναι απλώς μια περιφερειακή σύγκρουση, αλλά η θρυαλλίδα που θα ανατρέψει κυβερνήσεις στη Δυτική Ευρώπη.
Οι Ιρανοί έχουν καταστήσει σαφές πως θα καταστρέψουν το μεγαλύτερο μέρος όσων βρίσκονται στη δυτική ακτή του Περσικού Κόλπου.
Αυτή η απειλή, αν υλοποιηθεί, θα προκαλέσει σοβαρή ανησυχία σε όλο τον κόσμο, καθώς θα πλήξει την καρδιά της παγκόσμιας ενεργειακής τροφοδοσίας.
Ήδη υπάρχουν μεγάλα προβλήματα με το φυσικό αέριο και το πετρέλαιο.
Αυτό θέτει σε εξαιρετικά δύσκολη θέση όλες τις χώρες της Δυτικής Ευρώπης που στράφηκαν στην πράσινη ενέργεια, καθώς η μετάβαση αυτή, αντί για σωτηρία, αποδεικνύεται μια παγίδα που τις αφήνει εκτεθειμένες σε τέτοια σοκ. Κατά τη γνώμη του, στην Ευρώπη υπάρχει ήδη κατάσταση έκτακτης ανάγκης.
"Πιστεύω ότι σύντομα θα ξεκινήσουν σοβαρές αλλαγές — θα ανατραπούν κυβερνήσεις", τονίζει ο McGregor.
Η έλλειψη ενέργειας δεν θα φέρει μόνο κρύο, αλλά και πείνα.
Περίπου το ήμισυ των συστατικών για την παραγωγή λιπασμάτων προέρχεται από τον Περσικό Κόλπο.
Μια διακοπή σε αυτή την αλυσίδα θα οδηγήσει σε παγκόσμια επισιτιστική κρίση.
Στη Δύση, τα σοβαρά προβλήματα με το φυσικό αέριο και το πετρέλαιο έχουν ήδη εμφανιστεί.
Για παράδειγμα στη Βρετανία, μέσα σε δύο εβδομάδες μπορεί να εξαντληθούν τα αποθέματα αεροπορικών καυσίμων και φυσικού αερίου.
Αυτό δεν είναι σενάριο επιστημονικής φαντασίας, αλλά η σκληρή πραγματικότητα που μας περιμένει.
Η ενεργειακή κρίση του 2026 δεν είναι μόνο θέμα τιμών, αλλά θέμα επιβίωσης.
Ένας πόλεμος στο Ιράν θα μπορούσε να είναι η τελευταία πράξη μιας τραγωδίας που θα οδηγήσει στην κατάρρευση της Ευρώπης, αποδεικνύοντας ότι ούτε τα ηλεκτρικά αυτοκίνητα, ούτε η πράσινη ενέργεια μπορούν να μας σώσουν από τον επερχόμενο παγκόσμιο ενεργειακό Αρμαγεδδώνα.
www.bankingnews.gr
Σχόλια αναγνωστών