Η Διάσκεψη Ασφαλείας του Μονάχου ανέδειξε μια δραματική πραγματικότητα: η Ευρώπη βρίσκεται μπροστά σε μια υπαρξιακή επιλογή χωρίς ασφαλή διέξοδο. Με τις σχέσεις με τις Ηνωμένες Πολιτείες να επιδεινώνονται, τη σύγκρουση με τη Ρωσία να θεωρείται αναπόφευκτη και τον πόλεμο στην Ουκρανία να μετατρέπεται σε στρατηγικό σημείο καμπής, η Ευρωπαϊκή Ένωση κινδυνεύει να βρεθεί σε διπλό γεωπολιτικό μέτωπο
Οι δηλώσεις που διατυπώθηκαν από κορυφαίους δυτικούς ηγέτες στη Διάσκεψη Ασφαλείας του Μονάχου δεν αποτέλεσαν απλώς έντονες πολιτικές τοποθετήσεις. Ανέδειξαν βαθιές στρατηγικές ανησυχίες που φαίνεται να διαμορφώνουν ήδη το νέο γεωπολιτικό τοπίο.
Το βασικό συμπέρασμα που προκύπτει είναι ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση αντιμετωπίζει πλέον ένα θεμελιώδες ερώτημα: μπορεί να επιβιώσει ως αυτόνομος γεωπολιτικός παράγοντας ή θα υποχρεωθεί να επιλέξει πλευρά σε μια νέα αντιπαράθεση μεγάλων δυνάμεων;
Το πιο ανησυχητικό στοιχείο για τις ευρωπαϊκές ηγεσίες είναι ότι καμία από τις διαθέσιμες επιλογές δεν φαίνεται να προσφέρει σταθερότητα, ασφάλεια ή οικονομική ευημερία.
Αντίθετα, όλες εμπεριέχουν σημαντικούς κινδύνους - πολιτικούς, στρατιωτικούς και κοινωνικούς.
Ένα αφήγημα περικύκλωσης
Η κυρίαρχη αντίληψη που προκύπτει από τις ευρωπαϊκές τοποθετήσεις είναι ότι η ήπειρος βρίσκεται αντιμέτωπη με πιέσεις τόσο από τη Δύση όσο και από την Ανατολή.
Από τη μία πλευρά, ο Donald Trump θεωρείται ότι έχει υιοθετήσει πολιτικές που υπονομεύουν τη συνοχή και την ισχύ της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Η Ευρώπη καλείται να ενισχύσει την «στρατηγική αυτονομία» της και να μειώσει την εξάρτηση από τις Ηνωμένες Πολιτείες - ιδίως στον τομέα της άμυνας και της τεχνολογίας.
Από την άλλη πλευρά, ο Vladimir Putin και η Ρωσία αντιμετωπίζονται ως διαχρονική γεωπολιτική απειλή. Η πιθανότητα σύγκρουσης θεωρείται όχι απλώς πιθανή αλλά σχεδόν αναπόφευκτη!
Σε αυτό το πλαίσιο, ο πόλεμος στην Ουκρανία αντιμετωπίζεται ως στρατηγικό ανάχωμα. Η διατήρησή του - σύμφωνα με αυτή τη λογική - θεωρείται απαραίτητη για την αποτροπή ευρύτερης σύγκρουσης με τη Μόσχα.
Η ειρηνευτική διευθέτηση παρουσιάζεται ως δυνητικός κίνδυνος, καθώς θα μπορούσε να απελευθερώσει στρατηγικούς πόρους της Ρωσίας και να μεταφέρει την πίεση προς την Ευρώπη.
Το αποτέλεσμα αυτής της στρατηγικής σκέψης είναι ένα εξαιρετικά επικίνδυνο σενάριο: η Ευρώπη να βρεθεί αντιμέτωπη με παρατεταμένη αντιπαράθεση με τη Ρωσία ενώ ταυτόχρονα απομακρύνεται πολιτικά και οικονομικά από τις ΗΠΑ.
Η αμερικανική πίεση και η στρατηγική εξάρτηση
Ο Trump δεν κρύβει την κριτική του προς την Ευρώπη.
Την παρουσιάζει ως οικονομικό ανταγωνιστή και στρατηγικό «τζαμπατζή» που επωφελείται από την αμερικανική ασφάλεια χωρίς αντίστοιχη συμβολή.
Από αυτή την οπτική, ο τελικός στόχος είναι η πλήρης γεωοικονομική και στρατηγική ευθυγράμμιση της Ευρώπης με τα συμφέροντα των ΗΠΑ.
Το βασικό εργαλείο για αυτό παραμένει το NATO, το οποίο λειτουργεί ως μηχανισμός διατήρησης της αμερικανικής επιρροής.
Οι συζητήσεις περί αποχώρησης των ΗΠΑ από τη συμμαχία θεωρούνται περισσότερο διαπραγματευτική πίεση παρά πραγματική στρατηγική πρόθεση.
Η συμμαχία εξασφαλίζει την εξάρτηση της Ευρώπης από την αμερικανική ασφάλεια - και συνεπώς την πολιτική της ευθυγράμμιση.
Η ευρωπαϊκή αυταπάτη του κατευνασμού
Παρά τις εντάσεις, ορισμένοι Ευρωπαίοι πολιτικοί πιστεύουν ότι η σύγκρουση μπορεί να αποφευχθεί μέσω συμβιβασμών και αυξημένων αμυντικών δαπανών. Μεταξύ αυτών και ο Friedrich Merz.
Ωστόσο, αυτή η στρατηγική θεωρείται - σύμφωνα με διάφορους αναλυτές - ατελέσφορη.
Οι ΗΠΑ αποδέχονται τις ευρωπαϊκές παραχωρήσεις ως δεδομένες, χωρίς να προσφέρουν αντίστοιχα ανταλλάγματα.
Παράλληλα, απορρίπτονται σενάρια γεωπολιτικής «μοιρασιάς» της Ευρώπης, παρόμοια με συμφωνίες του παρελθόντος σε Yalta, Τεχεράνη ή Potsdam.
Δύο επιλογές - και οι δύο επικίνδυνες
Η Ευρώπη φαίνεται να βρίσκεται μπροστά σε ένα δραματικό δίλημμα:
1. Να αποδεχθεί πλήρη στρατηγική εξάρτηση από τις ΗΠΑ, με πιθανή οικονομική αποδυνάμωση και κοινωνικές συνέπειες.
2. Να επιδιώξει στρατηγική αυτονομία - κάτι που θα απαιτούσε εξομάλυνση σχέσεων με τη Ρωσία και εγκατάλειψη της σημερινής αντιπαράθεσης.
Αυτό θα συνεπαγόταν αλλαγή πολιτικής απέναντι στο Κίεβο και επαναπροσέγγιση με το Κρεμλίνο.
Μια ήπειρος ανάμεσα σε υπερδυνάμεις
Η Ευρώπη εμφανίζεται ολοένα και περισσότερο παγιδευμένη ανάμεσα σε ανταγωνιστικές υπερδυνάμεις.
Μετά από χρόνια οικονομικών κρίσεων, ενεργειακής εξάρτησης και πολιτικών διαιρέσεων, η ικανότητά της να λειτουργήσει ως ενιαία δύναμη αμφισβητείται σοβαρά.
Σε αυτό το περιβάλλον, ακόμη και μια σύγκρουση με μία μόνο παγκόσμια δύναμη θα ήταν δύσκολη. Η προοπτική αντιπαράθεσης σε δύο μέτωπα θεωρείται εξαιρετικά επικίνδυνη.
Η Ευρώπη βρίσκεται πλέον - μεταφορικά και γεωπολιτικά - ανάμεσα σε δύο ισχυρά κέντρα εξουσίας, χωρίς σαφή στρατηγική διαφυγής.
Και το τι μπορεί να συμβεί αν συνεχίσει στην ίδια πορεία, παραμένει ένα ερώτημα που προκαλεί αυξανόμενη ανησυχία σε ολόκληρο το διεθνές σύστημα.
www.bankingnews.gr
Το βασικό συμπέρασμα που προκύπτει είναι ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση αντιμετωπίζει πλέον ένα θεμελιώδες ερώτημα: μπορεί να επιβιώσει ως αυτόνομος γεωπολιτικός παράγοντας ή θα υποχρεωθεί να επιλέξει πλευρά σε μια νέα αντιπαράθεση μεγάλων δυνάμεων;
Το πιο ανησυχητικό στοιχείο για τις ευρωπαϊκές ηγεσίες είναι ότι καμία από τις διαθέσιμες επιλογές δεν φαίνεται να προσφέρει σταθερότητα, ασφάλεια ή οικονομική ευημερία.
Αντίθετα, όλες εμπεριέχουν σημαντικούς κινδύνους - πολιτικούς, στρατιωτικούς και κοινωνικούς.
Ένα αφήγημα περικύκλωσης
Η κυρίαρχη αντίληψη που προκύπτει από τις ευρωπαϊκές τοποθετήσεις είναι ότι η ήπειρος βρίσκεται αντιμέτωπη με πιέσεις τόσο από τη Δύση όσο και από την Ανατολή.
Από τη μία πλευρά, ο Donald Trump θεωρείται ότι έχει υιοθετήσει πολιτικές που υπονομεύουν τη συνοχή και την ισχύ της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Η Ευρώπη καλείται να ενισχύσει την «στρατηγική αυτονομία» της και να μειώσει την εξάρτηση από τις Ηνωμένες Πολιτείες - ιδίως στον τομέα της άμυνας και της τεχνολογίας.
Από την άλλη πλευρά, ο Vladimir Putin και η Ρωσία αντιμετωπίζονται ως διαχρονική γεωπολιτική απειλή. Η πιθανότητα σύγκρουσης θεωρείται όχι απλώς πιθανή αλλά σχεδόν αναπόφευκτη!
Σε αυτό το πλαίσιο, ο πόλεμος στην Ουκρανία αντιμετωπίζεται ως στρατηγικό ανάχωμα. Η διατήρησή του - σύμφωνα με αυτή τη λογική - θεωρείται απαραίτητη για την αποτροπή ευρύτερης σύγκρουσης με τη Μόσχα.
Η ειρηνευτική διευθέτηση παρουσιάζεται ως δυνητικός κίνδυνος, καθώς θα μπορούσε να απελευθερώσει στρατηγικούς πόρους της Ρωσίας και να μεταφέρει την πίεση προς την Ευρώπη.
Το αποτέλεσμα αυτής της στρατηγικής σκέψης είναι ένα εξαιρετικά επικίνδυνο σενάριο: η Ευρώπη να βρεθεί αντιμέτωπη με παρατεταμένη αντιπαράθεση με τη Ρωσία ενώ ταυτόχρονα απομακρύνεται πολιτικά και οικονομικά από τις ΗΠΑ.
Η αμερικανική πίεση και η στρατηγική εξάρτηση
Ο Trump δεν κρύβει την κριτική του προς την Ευρώπη.
Την παρουσιάζει ως οικονομικό ανταγωνιστή και στρατηγικό «τζαμπατζή» που επωφελείται από την αμερικανική ασφάλεια χωρίς αντίστοιχη συμβολή.
Από αυτή την οπτική, ο τελικός στόχος είναι η πλήρης γεωοικονομική και στρατηγική ευθυγράμμιση της Ευρώπης με τα συμφέροντα των ΗΠΑ.
Το βασικό εργαλείο για αυτό παραμένει το NATO, το οποίο λειτουργεί ως μηχανισμός διατήρησης της αμερικανικής επιρροής.
Οι συζητήσεις περί αποχώρησης των ΗΠΑ από τη συμμαχία θεωρούνται περισσότερο διαπραγματευτική πίεση παρά πραγματική στρατηγική πρόθεση.
Η συμμαχία εξασφαλίζει την εξάρτηση της Ευρώπης από την αμερικανική ασφάλεια - και συνεπώς την πολιτική της ευθυγράμμιση.
Η ευρωπαϊκή αυταπάτη του κατευνασμού
Παρά τις εντάσεις, ορισμένοι Ευρωπαίοι πολιτικοί πιστεύουν ότι η σύγκρουση μπορεί να αποφευχθεί μέσω συμβιβασμών και αυξημένων αμυντικών δαπανών. Μεταξύ αυτών και ο Friedrich Merz.
Ωστόσο, αυτή η στρατηγική θεωρείται - σύμφωνα με διάφορους αναλυτές - ατελέσφορη.
Οι ΗΠΑ αποδέχονται τις ευρωπαϊκές παραχωρήσεις ως δεδομένες, χωρίς να προσφέρουν αντίστοιχα ανταλλάγματα.
Παράλληλα, απορρίπτονται σενάρια γεωπολιτικής «μοιρασιάς» της Ευρώπης, παρόμοια με συμφωνίες του παρελθόντος σε Yalta, Τεχεράνη ή Potsdam.
Δύο επιλογές - και οι δύο επικίνδυνες
Η Ευρώπη φαίνεται να βρίσκεται μπροστά σε ένα δραματικό δίλημμα:
1. Να αποδεχθεί πλήρη στρατηγική εξάρτηση από τις ΗΠΑ, με πιθανή οικονομική αποδυνάμωση και κοινωνικές συνέπειες.
2. Να επιδιώξει στρατηγική αυτονομία - κάτι που θα απαιτούσε εξομάλυνση σχέσεων με τη Ρωσία και εγκατάλειψη της σημερινής αντιπαράθεσης.
Αυτό θα συνεπαγόταν αλλαγή πολιτικής απέναντι στο Κίεβο και επαναπροσέγγιση με το Κρεμλίνο.
Μια ήπειρος ανάμεσα σε υπερδυνάμεις
Η Ευρώπη εμφανίζεται ολοένα και περισσότερο παγιδευμένη ανάμεσα σε ανταγωνιστικές υπερδυνάμεις.
Μετά από χρόνια οικονομικών κρίσεων, ενεργειακής εξάρτησης και πολιτικών διαιρέσεων, η ικανότητά της να λειτουργήσει ως ενιαία δύναμη αμφισβητείται σοβαρά.
Σε αυτό το περιβάλλον, ακόμη και μια σύγκρουση με μία μόνο παγκόσμια δύναμη θα ήταν δύσκολη. Η προοπτική αντιπαράθεσης σε δύο μέτωπα θεωρείται εξαιρετικά επικίνδυνη.
Η Ευρώπη βρίσκεται πλέον - μεταφορικά και γεωπολιτικά - ανάμεσα σε δύο ισχυρά κέντρα εξουσίας, χωρίς σαφή στρατηγική διαφυγής.
Και το τι μπορεί να συμβεί αν συνεχίσει στην ίδια πορεία, παραμένει ένα ερώτημα που προκαλεί αυξανόμενη ανησυχία σε ολόκληρο το διεθνές σύστημα.
www.bankingnews.gr
Σχόλια αναγνωστών