Η εμπιστοσύνη, μόλις δηλητηριαστεί, γίνεται μια αργή, δαπανηρή ασθένεια που κανένα κοινό ανακοινωθέν δεν μπορεί να θεραπεύσει
Σχετικά Άρθρα
Τέλος ο ΟΗΕ και το ΝΑΤΟ – Ο Trump ετοιμάζει το δικό το παγκόσμιο «Συμβούλιο Ειρήνης»… ζητά 1 δισ. για συμμετοχή ή αντίποινα
Είτε ο Trump εισβάλει ποτέ στη Γροιλανδία είτε όχι, το ζήτημα είναι σχεδόν αδιάφορο.
Η ζημιά έχει ήδη γίνει. Η πρόταση έχει ειπωθεί, η σκέψη έχει ομαλοποιηθεί, το αδιανόητο έχει μετατραπεί σε υποθετικό θέμα για κοκτέιλ πάρτι.
Αυτό και μόνο θα έπρεπε να τρομάζει όποιον πιστεύει ακόμα ότι το NATO είναι μια ιερή συμμαχία αντί για μια εύθραυστη συμφωνία κολλημένη μαζί με φόβο, μνήμη και φθίνουσες συνήθειες εμπιστοσύνης.
Το NATO ως ψυχολογικό συμβόλαιο
Όπως σημειώνει το Modern Diplomacy, το NATO δεν ήταν ποτέ μόνο στρατιωτική συμμαχία. Ήταν ψυχολογικό συμβόλαιο. Ένας όρκος ότι ορισμένα όρια δεν θα ξεπεραστούν ποτέ, ότι ορισμένες ιδέες δεν θα τεθούν καν σε συζήτηση. Δεν αστειεύεσαι με την προσάρτηση συμμάχων. Δεν αφήνεις πειραματικές φήμες για την κατάτμηση φιλικών εδαφών σαν ένας βαριεστημένος αυτοκράτορας που κοιτάζει χάρτες για την επόμενη ενασχόλησή του. Μόλις το κάνεις, η συμμαχία παύει να είναι οικογένεια και γίνεται ομηρεία.
Η ζημιά στην «σπονδυλική στήλη» της συμμαχίας
Και αυτή είναι η πραγματική πληγή — όχι στα τανκς, ούτε στους προϋπολογισμούς, ούτε στις εκθέσεις ετοιμότητας, αλλά στη σπονδυλική στήλη. Η εμπιστοσύνη είναι το μοναδικό όπλο του NATO που δεν μπορεί να κατασκευαστεί. Οι πύραυλοι μπορούν να χτιστούν. Οι στρατιώτες μπορούν να εκπαιδευτούν. Οι στρατηγικές μπορούν να ξαναγραφούν κάθε δεκαετία. Η εμπιστοσύνη, μόλις δηλητηριαστεί, γίνεται μια αργή, δαπανηρή ασθένεια που κανένα κοινό ανακοινωθέν δεν μπορεί να θεραπεύσει.
Η απώλεια της προβλεψιμότητας
Για εβδομήντα πέντε χρόνια, το NATO αυτοπαρουσιαζόταν ως προβλεψιμότητα σε έναν απρόβλεπτο κόσμο. Μια βαρετή μηχανή συναίνεσης, χαρτοφυλακίου, κοινών ασκήσεων και ρητρών αμοιβαίας άμυνας, γραμμένων στη ξηρή γλώσσα των δικηγόρων και με μελάνι βουτηγμένο στο αίμα της ιστορίας. Η δύναμή του δεν ήταν το δράμα, αλλά η αξιοπιστία. Ήξερες ποιος είναι σε ποια πλευρά. Ήξερες τους κανόνες. Ήξερες ότι αν συμβεί το χειρότερο, κανείς δεν θα αποφασίσει ξαφνικά ότι οι συμμαχίες είναι προαιρετικές και τα σύνορα απλώς ευγενικές προτάσεις. Τώρα αυτή η βεβαιότητα έχει χαθεί.
Η ζημιά από την ρητορική της υπερδύναμης
Όταν ο ηγέτης του ισχυρότερου μέλους της συμμαχίας αμφισβητεί την αξία του NATO, φλερτάρει με την εγκατάλειψή του ή παίζει με την ιδέα εδαφικής απόκτησης από έναν εταίρο, κάτι θεμελιώδες καταρρέει. Ακόμη και αν δεν συμβεί τίποτα. Ακόμη και αν ήταν «μόνο ρητορική». Ακόμη και αν η κυβέρνηση αλλάξει και επιστρέψει ένας πιο πολιτισμένος τόνος. Η ρωγμή παραμένει. Γιατί οι σύμμαχοι δεν ακούνε μόνο τι κάνεις. Ακούν τι σκέφτεσαι να κάνεις.
Κάθε ευρωπαϊκή πρωτεύουσα άκουσε το μήνυμα δυνατά και καθαρά: οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν είναι πλέον σταθερότητα. Είναι καιρός καιρικού φαινομένου. Μερικές φορές ήλιος. Μερικές φορές βία. Μερικές φορές καταστροφική. Πάντα απρόβλεπτη. Μπορείς να διαπραγματευτείς με εχθρό. Μπορείς να αποτρέψεις αντίπαλο. Αλλά δεν μπορείς να βασίσεις τη στρατηγική επιβίωσής σου σε μια ρουλέτα μεταμφιεσμένη σε υπερδύναμη.
Το NATO σε κατάσταση «συντήρησης»
Σήμερα το NATO υπάρχει σε μια παράξενη, κουτσή κατάσταση. Επίσημα ενωμένο. Πρακτικά νευρικό. Δημόσια πιστό. Ιδιωτικά προετοιμάζεται για προδοσία. Τα υπουργεία Άμυνας δεν ρωτούν πλέον πώς να συντονιστούν με την Ουάσιγκτον· ρωτούν πώς να επιβιώσουν χωρίς αυτήν αν χρειαστεί. Όχι από ιδεολογία, αλλά από ένστικτο. Και αυτό το ένστικτο είναι θανατηφόρο για τις συμμαχίες.
Όταν οι σύμμαχοι αρχίζουν να σχεδιάζουν για πιθανή εγκατάλειψη, η συνεργασία γίνεται συναλλακτική. Η αλληλεγγύη γίνεται υπό όρους. Οι συναντήσεις μετατρέπονται σε παραστάσεις. Οι δηλώσεις σε θέατρο. Το διάσημο Άρθρο 5 αρχίζει να φαίνεται λιγότερο ως εγγύηση και περισσότερο ως ρήτρα γραμμένη με μελάνι που εξαφανίζεται.
Η διαφορά από παρελθοντικές κρίσεις
Κάποιοι υποστηρίζουν ότι το NATO έχει επιβιώσει χειρότερων καταστάσεων — Βιετνάμ, Ιράκ, ο Trump προηγουμένως. Ναι. Αλλά αυτή τη φορά είναι διαφορετικό σε ένα κρίσιμο σημείο: η απειλή δεν είναι διαφωνία για πολιτική. Είναι διαφωνία για την ίδια την ιδέα της συμμαχίας. Η πρόταση ότι η πίστη είναι διαπραγματεύσιμη. Ότι οι συνθήκες είναι προσωρινές. Ότι οι εταίροι είναι βάρος εκτός αν «πληρώσουν ενοίκιο». Αυτή η λογική δεν είναι διπλωματία. Είναι οικονομία εκβιασμού. Και μόλις εισέλθει στο αίμα της παγκόσμιας πολιτικής, δεν φεύγει ευγενικά.
Ακόμη και αν μελλοντικοί Αμερικανοί πρόεδροι καλύψουν τον εαυτό τους με ατλαντικές σημαίες και εκφωνήσουν λόγους για κοινές αξίες, οι Ευρωπαίοι ηγέτες θα θυμούνται. Οι στρατοί θα θυμούνται. Οι υπηρεσίες πληροφοριών θα θυμούνται. Οι χάρτες θα ξανασχεδιαστούν ήσυχα· οι προϋπολογισμοί θα αλλάξουν σιωπηλά· οι δοκτρίνες θα ξαναγραφούν με προσεκτική γλώσσα που μεταφράζεται σε μία σκληρή πρόταση: μην εμπιστεύεσαι κανέναν πλήρως.
Η σημασία της Γροιλανδίας
Το Γροιλανδία σε αυτό το πλαίσιο, δεν είναι γεωγραφία. Είναι σύμβολο. Αντιπροσωπεύει τη στιγμή που η συμμαχία σταμάτησε να σημαίνει «στέκομαστε μαζί» και άρχισε να σημαίνει «στέκομαστε μαζί εκτός αν εμφανιστεί κάτι καλύτερο». Αυτό δεν είναι συμμαχία. Είναι αγορά. Και οι αγορές δεν εμπνέουν στρατιώτες να πεθάνουν ο ένας για τον άλλο.
Η αργή φθορά της εμπιστοσύνης
Το NATO δεν καταρρέει με έκρηξη. Διαβρώνεται αθόρυβα. Ευγενικά. Με δελτία τύπου, διπλωματική γλώσσα και προσεκτικά επιλεγμένες λέξεις που κρύβουν τη σήψη από κάτω. Μια μέρα το κτίριο στέκεται ακόμα, η σημαία πετάει, ο ύμνος παίζει — κι όμως όλοι μέσα ξέρουν ότι το θεμέλιο είναι ραγισμένο και οι έξοδοι ξαφνικά πολύ σημαντικές.
Η εμπιστοσύνη, μόλις χαθεί, δεν επιστρέφει με εκλογές. Επιστρέφει, αν ποτέ, με δεκαετίες συνεπούς συμπεριφοράς, ταπεινότητας και αυτοσυγκράτησης. Τρία χαρακτηριστικά που η σύγχρονη γεωπολιτική θεωρεί αδυναμίες.
www.bankingnews.gr
Σχόλια αναγνωστών