Σε μια Ευρώπη που διακηρύσσει αρχές αλλά διστάζει να τις υπερασπιστεί, τα πιο ευάλωτα κράτη βρίσκονται για ακόμη μία φορά μπροστά σε μια σκληρή πραγματικότητα: η επιβίωσή τους μπορεί να απαιτήσει υποχωρήσεις.
Το Κόσοβο, η Γεωργία και η Μολδαβία αποτελούν σήμερα το πιο καθαρό τεστ για το αν η Ευρώπη έχει μάθει από τα λάθη της ή αν θα επαναλάβει το μοτίβο της επιβεβλημένης «ειρήνης» εις βάρος των αδυνάμων.
Η πρόσφατη συμφωνία της Ευρώπης για τον «Συνασπισμό των Προθύμων» σχετικά με την Ουκρανία αποτελεί μια θετική εξέλιξη, σύμφωνα με την Euractiv.
Ωστόσο, η αποστολή της οφείλει να επεκταθεί ώστε να καλύψει και άλλα ευάλωτα κράτη, όπως η Μολδαβία, το Κόσοβο και η Γεωργία.
Στη σημερινή ρευστή παγκόσμια τάξη, οι τρεις αυτές χώρες είναι ιδιαίτερα εκτεθειμένες: μικρές, φτωχές σε πόρους και περικυκλωμένες από ανοιχτά εχθρικούς γείτονες. Η Ουάσιγκτον έχει καταστήσει σαφές ότι η Ευρώπη — και ιδίως τα μικρότερα κράτη — δεν μπορούν πλέον να βασίζονται στην αμερικανική προστασία. Αυτό καθιστά επιτακτική την ανάγκη η Ευρώπη να τους δώσει πολύ μεγαλύτερη προσοχή.
Η λογική της ισχύος πάνω από τις αρχές
Για δεκαετίες, η εξωτερική πολιτική των ΗΠΑ ακολουθεί μια σταθερή λογική: πρώτα τα στρατηγικά συμφέροντα, μετά οι αρχές. Είτε ντύνεται με τη γλώσσα της δημοκρατίας, της ασφάλειας ή της ανθρωπιστικής παρέμβασης, το αποτέλεσμα παραμένει το ίδιο: τα μικρά και αδύναμα κράτη πληρώνουν το τίμημα, ενώ οι μεγάλες δυνάμεις διαπραγματεύονται τη μοίρα τους.
Από τη Βοσνία έως το Ιράκ και από τη Βενεζουέλα έως την Ουκρανία, το ιστορικό της Ουάσιγκτον δεν αντικατοπτρίζει ηθική σαφήνεια αλλά στρατηγική σκοπιμότητα. Η μεταπολεμική Ευρώπη, παρά τη ρητορική της και τη γεωγραφική της εγγύτητα σε πολλές από αυτές τις κρίσεις, συμμερίζεται αυτή την κληρονομιά, αποτυγχάνοντας επανειλημμένα να δράσει αποφασιστικά και επιτρέποντας στις αδικίες να παγιωθούν.
Από τη Βοσνία στην Ουκρανία: το ίδιο μήνυμα
Η πολιτική των ΗΠΑ απέναντι στη Βενεζουέλα και ο πόλεμος στην Ουκρανία αναδεικνύουν δύο ζοφερές αλήθειες που θα έπρεπε να ανησυχούν ιδιαίτερα την Ευρώπη και κυρίως μικρά κράτη όπως το Κόσοβο, η Μολδαβία και η Γεωργία. Η Ουάσιγκτον δεν κρύβει ότι η κυριαρχία των μεγάλων δυνάμεων στις περιφερειακές τους «αυλές» θεωρείται φυσιολογική. Πρόκειται για μια εξωτερική πολιτική που τιμωρεί το θύμα και αποδίδει νομιμοποίηση στον επιτιθέμενο — μια πραγματικότητα που αποκαλύφθηκε ξεκάθαρα κατά τους πολέμους στα Βαλκάνια.
Οι Συμφωνίες του Dayton το 1995 έθεσαν τέλος στον πόλεμο της Βοσνίας, αλλά με τεράστιο ηθικό κόστος.
Μεγάλα τμήματα βοσνιακού εδάφους παραχωρήθηκαν στην Κροατία και τη Σερβία — χώρες με μεγαλύτερη οικονομική και στρατηγική αξία για την Ουάσιγκτον και τις Βρυξέλλες. Η συμφωνία ουσιαστικά επιβράβευσε την επιθετικότητα και την εθνοκάθαρση.
Αυτό το αποτέλεσμα δεν ήταν απρόβλεπτο.
Σε επιστολή του το 1994, ο Strobe Talbott, τότε αναπληρωτής υπουργός Εξωτερικών, προειδοποίησε τον πρέσβη Chris Hill ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες θα δυσκολεύονταν να διατηρήσουν την «ηθική τους καθαρότητα» πιέζοντας τους Μουσουλμάνους της Βοσνίας να αποδεχθούν μια επιβεβλημένη λύση, «τιμωρώντας τα θύματα». Η προειδοποίηση αποδείχθηκε προφητική. Η ειρήνη επιτεύχθηκε, αλλά η δικαιοσύνη αναβλήθηκε, και το μήνυμα προς τα μικρά κράτη ήταν σαφές: η επιβίωση μπορεί να απαιτεί παράδοση.
Η επικίνδυνη αυταπάτη της δυτικής προστασίας
Δυστυχώς, αυτό το μάθημα συχνά χανόταν μέσα στα αντικρουόμενα μηνύματα που εξέπεμπαν τα προγράμματα δημοκρατικής ανάπτυξης που χρηματοδοτούσαν οι ΗΠΑ. Έπειτα από περισσότερα από είκοσι χρόνια ενασχόλησης με τέτοια προγράμματα στην περιοχή, έγινε σαφές πως κράτη όπως η Γεωργία, η Μολδαβία και το Κόσοβο παρερμήνευαν συχνά την αμερικανική και ευρωπαϊκή στήριξη ως εγγύηση ασφάλειας.
Σήμερα, περισσότερο από ποτέ, η υπόθεση ότι οι κοινές δυτικές αξίες εξασφαλίζουν προστασία απέναντι στη ρωσική ή σερβική επιθετικότητα αποτελεί επικίνδυνη ψευδαίσθηση. Η θεσμική στήριξη και η ιδεολογική ευθυγράμμιση δεν ισοδυναμούν με αμυντικές εγγυήσεις.
Η Ουκρανία ως προειδοποίηση
Η σημερινή κατάσταση της Ουκρανίας δεν θα έπρεπε να εκπλήσσει κανέναν που γνωρίζει το ιστορικό προηγούμενο των ΗΠΑ. Η στρατιωτική βοήθεια συνοδεύεται από αυστηρά όρια κλιμάκωσης, στέλνοντας το μήνυμα ότι η ασφάλεια της Ουκρανίας είναι διαπραγματεύσιμη.
Η ευρωπαϊκή απάντηση, ο Συνασπισμός των Προθύμων, περιλαμβάνει 35 χώρες και προβλέπει δράση μόνο μετά την επίτευξη εκεχειρίας μεταξύ Μόσχας και Κιέβου.
Για ακόμη μία φορά, το βάρος πέφτει στο θύμα, στο όνομα της «σταθερότητας» και της «αποφυγής ευρύτερου πολέμου» — ηχώ της Βοσνίας και της Γεωργίας το 2008.
Η ευρωπαϊκή ευθύνη που δεν μπορεί να αναβληθεί
Για χρόνια, οι Ευρωπαίοι ηγέτες ανέθεσαν τη στρατηγική σκέψη στην Ουάσιγκτον. Το αποτέλεσμα ήταν μια ήπειρος απροετοίμαστη κάθε φορά που οι αμερικανικές προτεραιότητες άλλαζαν.
Η εξωτερική πολιτική των ΗΠΑ λειτουργεί συναλλακτικά· η αγνόηση αυτής της πραγματικότητας αυξάνει τον κίνδυνο στρατηγικών λαθών.
Το Κόσοβο, η Γεωργία και η Μολδαβία αντιμετωπίζουν ένα σκληρό δίλημμα: να προωθήσουν δημοκρατικές μεταρρυθμίσεις χωρίς αξιόπιστη ασφάλεια από τις ΗΠΑ ή, όπως συμβαίνει στη Μολδαβία και τη Γεωργία όπου ενισχύονται φιλορωσικές δυνάμεις, να περιορίσουν τις φιλοδοξίες τους προσαρμοζόμενες στους ισχυρότερους γείτονες για να αποφύγουν τη σύγκρουση.
Αν κάποιο από αυτά τα κράτη δεχθεί επίθεση, η εξάρτηση από τις ΗΠΑ προσφέρει ελάχιστη παρηγοριά.
Από τη Βοσνία έως την Ουκρανία, το μάθημα είναι σαφές: η Ιστορία δείχνει ότι πιέζονται τα θύματα, όχι οι επιτιθέμενοι, ιδιαίτερα όταν τα κράτη αυτά έχουν μικρή οικονομική ή στρατηγική αξία για την Ουάσιγκτον.
www.bankingnews.gr
Σχόλια αναγνωστών