Υπάρχει ένας αριθμός που θα έπρεπε να απασχολεί κάθε δημοτική αρχή και κάθε οικονομικό επιτελείο στη χώρα. Σύμφωνα με πρόσφατη ανάλυση της Allianz Research, ένα σοβαρό πλημμυρικό φαινόμενο στην Ελλάδα θα προκαλούσε άμεσες ζημιές της τάξης του 1,2 δισ. ευρώ — αλλά το συνολικό κόστος σε όρους απώλειας ΑΕΠ θα έφτανε τα 6,9 δισ. ευρώ, δηλαδή περίπου το 0,8% του ΑΕΠ και έξι φορές περισσότερο από την ορατή ζημιά. Ο λόγος είναι ότι οι πλημμύρες δεν καταστρέφουν μόνο ό,τι βρίσκουν μπροστά τους: διαταράσσουν εφοδιαστικές αλυσίδες, παγώνουν την παραγωγή, ανεβάζουν τιμές και διευρύνουν το δημοσιονομικό έλλειμμα.
Η ίδια έρευνα καταλήγει σε ένα εξίσου εύγλωττο συμπέρασμα: οι επενδύσεις σε ανθεκτικές υποδομές και ο περιορισμός της δόμησης σε πλημμυρικές ζώνες μπορούν να αποφέρουν τέσσερα ευρώ όφελος για κάθε ένα ευρώ που επενδύεται. Και δεν πρόκειται για θεωρητικό σενάριο: η κακοκαιρία Daniel στη Θεσσαλία αποτιμήθηκε από τον ίδιο τον Πρωθυπουργό σε περίπου 3,3 δισ. ευρώ, ήτοι 1,7% του ΑΕΠ.
Με άλλα λόγια, η ανθεκτικότητα έχει πάψει να είναι ζήτημα περιβαλλοντικής ευαισθησίας. Είναι ζήτημα δημοσιονομικής σύνεσης.
Δεν μπορείς να διαχειριστείς αυτό που δεν μετράς
Το πρόβλημα, όμως, είναι ότι οι περισσότεροι ελληνικοί δήμοι μαθαίνουν ότι κάτι πάει στραβά την ώρα που έχει ήδη πάει στραβά: όταν ο δρόμος έχει πλημμυρίσει, όταν το φρεάτιο έχει φράξει, όταν η παραλία έχει ήδη μολυνθεί. Η διαχείριση είναι, στην πράξη, αντίδραση — και η αντίδραση είναι πάντα ακριβότερη από την πρόληψη.
Εδώ ακριβώς παρεμβαίνει η τεχνολογία, με έναν τρόπο εντυπωσιακά χαμηλών τόνων. Δεν πρόκειται για θεαματικά έργα, αλλά για αισθητήρες: μικρές συσκευές που μετρούν, καταγράφουν και ειδοποιούν. Στον Δήμο Πατρέων, για παράδειγμα, έχουν εγκατασταθεί αισθητήρες υπερήχων μέσα σε φρεάτια, οι οποίοι παρακολουθούν σε συνεχή βάση τη στάθμη στο δίκτυο ομβρίων υδάτων. Το ζητούμενο είναι απλό και κρίσιμο: να ξέρει ο δήμος, πριν από την καταιγίδα και κατά τη διάρκειά της, πού το δίκτυο πλησιάζει τα όριά του.
Το ίδιο μοντέλο επεκτείνεται και σε άλλες παραμέτρους. Οκτώ σταθμοί μέτρησης της ποιότητας του αέρα σε περιοχές με έντονη κυκλοφοριακή συμφόρηση και εννέα σταθμοί μέτρησης της ποιότητας των υδάτων σε παραλίες κολύμβησης δίνουν στην πόλη μια εικόνα του περιβάλλοντός της σε πραγματικό χρόνο. Όλα αυτά στηρίζονται σε δίκτυο χαμηλής κατανάλωσης ενέργειας και μεγάλης εμβέλειας (LoRaWAN), με εξοπλισμό σε δεκάδες σημεία σε όλη την έκταση του δήμου — μια υποδομή που κοστίζει ελάχιστα σε λειτουργία και μπορεί να φιλοξενήσει διαρκώς νέες μετρήσεις.
Από τη μέτρηση στην απόφαση
Ένας αισθητήρας από μόνος του, ωστόσο, δεν σώζει καμία πόλη. Η αξία προκύπτει όταν τα δεδομένα φτάνουν εγκαίρως σε αυτόν που πρέπει να αποφασίσει. Αυτό σημαίνει τρία πράγματα: κατώφλια συναγερμού (πότε μια μέτρηση γίνεται προειδοποίηση), αυτοματοποιημένη ειδοποίηση των αρμόδιων υπηρεσιών, και ενοποιημένη εικόνα ώστε η πολιτική προστασία να βλέπει ταυτόχρονα τι συμβαίνει στο δίκτυο ομβρίων, στην ατμόσφαιρα και στο θαλάσσιο μέτωπο.
Εκεί, η ανθεκτικότητα παύει να είναι σχέδιο σε ένα συρτάρι και γίνεται λειτουργική ικανότητα: ο δήμος μπορεί να στείλει συνεργείο στο σωστό φρεάτιο πριν αυτό υπερχειλίσει, να κλείσει προληπτικά ένα υπόγειο πέρασμα, να ενημερώσει τους πολίτες πριν και όχι μετά. Και, εξίσου σημαντικό, μπορεί να τεκμηριώσει την επόμενη επένδυσή του με στοιχεία: πού πλημμυρίζει επανειλημμένα, ποιο τμήμα του δικτύου είναι υποδιαστασιολογημένο, πού αξίζει να μπει το επόμενο ευρώ.
Το επιχείρημα των ευρωπαϊκών πόρων
Η καλή είδηση είναι ότι η χρηματοδότηση υπάρχει. Έργα αυτού του τύπου εντάσσονται σήμερα σε προγράμματα έξυπνων πόλεων και κλιματικής προσαρμογής, με πόρους από την ΕΕ, και το κόστος τους είναι κλάσματα του κόστους μιας μοναδικής αποκατάστασης ζημιών. Η πιο δύσκολη μεταβλητή δεν είναι το κεφάλαιο· είναι η βιωσιμότητα μετά την παράδοση — ποιος συντηρεί τους αισθητήρες, ποιος ελέγχει τα δεδομένα, ποιος αντιδρά στον συναγερμό στις τρεις τα ξημερώματα.
Ένα δίκτυο μέτρησης που δεν συντηρείται σβήνει σιωπηλά μέσα σε δύο χρόνια, και το χειρότερο είναι ότι κανείς δεν το παίρνει είδηση — μέχρι την επόμενη καταιγίδα. Γι' αυτό, στα έργα ανθεκτικότητας, η συμφωνία συντήρησης και λειτουργίας δεν είναι λεπτομέρεια της σύμβασης· είναι η ίδια η ουσία της.
Η τεχνογνωσία πίσω από τα δεδομένα
Το πραγματικά απαιτητικό κομμάτι ενός συστήματος πρόληψης δεν είναι η προμήθεια των αισθητήρων, αλλά η διαχείριση της πληροφορίας που παράγουν. Χιλιάδες μετρήσεις την ημέρα, από ετερογενείς συσκευές και διαφορετικούς κατασκευαστές, πρέπει να συλλεχθούν αξιόπιστα, να καθαριστούν από τον «θόρυβο» και τις εσφαλμένες ενδείξεις, να αποθηκευτούν με χρονική συνέπεια και να μετατραπούν σε κάτι που ένας υπάλληλος της πολιτικής προστασίας μπορεί να διαβάσει σε δέκα δευτερόλεπτα. Ανάμεσα στον αισθητήρα και στην απόφαση μεσολαβεί, δηλαδή, μια ολόκληρη αλυσίδα λογισμικού.
Σε αυτό ακριβώς το σημείο τοποθετείται η τεχνογνωσία της DOTSOFT. Η εταιρεία σχεδιάζει και υλοποιεί πλατφόρμες που ενοποιούν δεδομένα από δίκτυα αισθητήρων IoT διαφορετικών τύπων και προμηθευτών σε ένα ενιαίο περιβάλλον διαχείρισης, με ορισμό κατωφλίων και κανόνων συναγερμού, αυτόματες ειδοποιήσεις προς τις αρμόδιες υπηρεσίες, ιστορικότητα μετρήσεων για την ανάλυση τάσεων, οπτικοποίηση σε χάρτη και πίνακες ελέγχου, καθώς και διάθεση των δεδομένων ως ανοικτών προς τους πολίτες. Η ενοποιημένη πλατφόρμα διαχείρισης έξυπνης πόλης «Smartiscity», που η εταιρεία έχει αναπτύξει και αξιοποιεί σε ελληνικούς δήμους, λειτουργεί ακριβώς ως αυτός ο ενοποιητικός κόμβος — από την περιβαλλοντική παρακολούθηση και την κινητικότητα μέχρι την ενεργειακή κατανάλωση δημοτικών κτιρίων.
Το πλεονέκτημα αυτής της προσέγγισης είναι ότι ο δήμος δεν εγκλωβίζεται σε μία τεχνολογία ή έναν προμηθευτή αισθητήρων: μπορεί να προσθέτει σταδιακά νέες μετρήσεις -σήμερα τα όμβρια, αύριο η ποιότητα του αέρα, μεθαύριο η στάθμη ενός ρέματος- χωρίς να ξαναχτίζει από την αρχή την υποδομή διαχείρισης. Και, εξίσου κρίσιμο, τα δεδομένα παραμένουν περιουσιακό στοιχείο του δήμου, αξιοποιήσιμα και μετά τη λήξη του κάθε έργου.
«Η ανθεκτική πόλη δεν είναι αυτή που αντέχει τη μεγάλη καταιγίδα· είναι αυτή που την είδε να έρχεται. Μιλάμε για τεχνολογίες που δεν εντυπωσιάζουν -έναν αισθητήρα μέσα σε ένα φρεάτιο, έναν σταθμό μέτρησης σε μια παραλία- αλλά που δίνουν στη δημοτική αρχή το πιο πολύτιμο αγαθό σε μια κρίση: χρόνο. Στη DOTSOFT έχουμε επενδύσει ακριβώς σε αυτό το κρίσιμο ενδιάμεσο: στη συλλογή, ενοποίηση και αξιοποίηση δεδομένων από ετερογενή δίκτυα αισθητήρων, ώστε η μέτρηση να γίνεται έγκαιρη ειδοποίηση και η ειδοποίηση να γίνεται απόφαση. Και όταν η πρόληψη αποδεδειγμένα κοστίζει πολλαπλάσια λιγότερο από την αποκατάσταση, η επένδυση σε αυτήν δεν είναι πολυτέλεια· είναι στοιχειώδης οικονομική λογική.»
Το ερώτημα που θα κρίνει την επόμενη δεκαετία
Οι ελληνικοί δήμοι θα κληθούν τα επόμενα χρόνια να απαντήσουν σε ένα δύσκολο ερώτημα: πόσα είναι διατεθειμένοι να επενδύσουν σήμερα για κάτι που, αν πετύχει, δεν θα φανεί ποτέ. Γιατί η επιτυχία ενός συστήματος πρόληψης είναι, εξ ορισμού, αόρατη — η πλημμύρα που δεν έγινε, η ζημιά που αποφεύχθηκε, η κρίση που έμεινε συμβάν.
Η αποτίμηση όμως έχει ήδη γίνει, και τα νούμερα είναι σαφή: ένα ευρώ πρόληψης έναντι τεσσάρων ευρώ οφέλους, και μια ορατή ζημιά που κρύβει από πίσω της μια εξαπλάσια. Το ερώτημα, τελικά, δεν είναι αν οι πόλεις μας αντέχουν το επόμενο ακραίο φαινόμενο. Είναι αν θα το δουν να έρχεται.
www.bankingnews.gr
Σχόλια αναγνωστών