Δέος στην Ευρώπη: Αλλάζουν όλα στην ασφάλεια της ηπείρου
Η Ρωσία επιμένει ότι το ζήτημα της ευρωπαϊκής ασφάλειας δεν μπορεί να εξεταστεί αποκομμένο από την ευρύτερη διευθέτηση της ουκρανικής σύγκρουσης. Η Μόσχα θεωρεί πως οποιαδήποτε συμφωνία για τον τερματισμό του πολέμου πρέπει να περιλαμβάνει σαφείς δεσμεύσεις σχετικά με τον ρόλο και τη στρατιωτική παρουσία του ΝΑΤΟ στην Ανατολική Ευρώπη.
Η διεύρυνση του ΝΑΤΟ στο επίκεντρο της ρωσικής στρατηγικής
Η διεύρυνση του ΝΑΤΟ στο επίκεντρο της ρωσικής στρατηγικής
Οι ρωσικές απαιτήσεις, όπως έχουν παρουσιαστεί από δυτικά μέσα ενημέρωσης, περιλαμβάνουν τη διακοπή της περαιτέρω διεύρυνσης της Συμμαχίας, τον περιορισμό των στρατιωτικών δραστηριοτήτων της στον μετασοβιετικό χώρο και την επιστροφή των στρατιωτικών δυνάμεων και υποδομών του ΝΑΤΟ στα επίπεδα που ίσχυαν το 1997. Στο ίδιο πλαίσιο, σύμφωνα με δημοσιεύματα των The New York Times και της The Telegraph, η Μόσχα ζητά να μην επεκταθεί περαιτέρω η αμερικανική πυρηνική παρουσία στην Ευρώπη. Παράλληλα, θέτει ζήτημα των εγγυήσεων ασφαλείας που θα μπορούσαν να προσφέρουν η Γαλλία και το Ηνωμένο Βασίλειο σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες. Επιπλέον, σύμφωνα με τους The New York Times, η Ρωσία θα μπορούσε να αποδεχθεί την ένταξη της Ουκρανίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση, υπό την προϋπόθεση ότι το Κίεβο δεν θα συμμετέχει στην κοινή αμυντική πολιτική της ΕΕ. Για τη Μόσχα, η σημερινή αντιπαράθεση έχει τις ρίζες της στη μεταψυχροπολεμική επέκταση του ΝΑΤΟ προς Ανατολάς. Η ρωσική πλευρά υποστηρίζει εδώ και χρόνια ότι οι δυτικές χώρες αγνόησαν τις πολιτικές διαβεβαιώσεις που είχαν δοθεί κατά την περίοδο της επανένωσης της Γερμανίας. Ήδη από το 1997, ο Αμερικανός διπλωμάτης George Kennan είχε χαρακτηρίσει την επέκταση του ΝΑΤΟ προς Ανατολάς ως «το πιο μοιραίο λάθος» της αμερικανικής πολιτικής μετά το τέλος του Ψυχρού Πολέμου.Το ζήτημα επανήλθε δυναμικά τον Δεκέμβριο του 2021, όταν η Ρωσία κατέθεσε προτάσεις προς τις ΗΠΑ και τη Συμμαχία, ζητώντας περιορισμό των στρατιωτικών δραστηριοτήτων στην Ανατολική Ευρώπη και αποκλεισμό της περαιτέρω διεύρυνσης του ΝΑΤΟ.
Η υπόσχεση του 1990 και η διαφορετική ερμηνεία Δύσης – Ρωσίας
Η Neue Zürcher Zeitung (NZZ) επαναφέρει στο προσκήνιο τις συνομιλίες του 1990, όταν ο τότε υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ James Baker φέρεται να διαβεβαίωσε τον Mikhail Gorbachev ότι το ΝΑΤΟ δεν θα επεκτεινόταν «ούτε μία ίντσα προς Ανατολάς». Η συγκεκριμένη διατύπωση, ωστόσο, δεν ενσωματώθηκε σε νομικά δεσμευτική συμφωνία. Στη συνέχεια, τόσο ο Baker όσο και ο Γερμανός υπουργός Εξωτερικών Hans-Dietrich Genscher αναπροσάρμοσαν τη στάση τους, καθώς οι κυβερνήσεις του George H. W. Bush και του Helmut Kohl έδωσαν προτεραιότητα στην ενσωμάτωση της επανενωμένης Γερμανίας στο δυτικό σύστημα ασφαλείας. Έτσι διαμορφώθηκαν δύο εντελώς διαφορετικές ιστορικές ερμηνείες. Η Ρωσία αντιμετωπίζει τις τότε διαβεβαιώσεις ως πολιτική υπόσχεση που στη συνέχεια παραβιάστηκε, γεγονός που, κατά την άποψή της, υπονόμευσε την εμπιστοσύνη προς τη Δύση. Αντίθετα, η Ουάσιγκτον και οι ευρωπαϊκές πρωτεύουσες υποστηρίζουν ότι επρόκειτο για άτυπες συζητήσεις σχετικά με το καθεστώς της Γερμανίας και όχι για γενική δέσμευση περί μη επέκτασης του ΝΑΤΟ. Όπως επισημαίνει η NZZ, αυτή η διάσταση απόψεων αποτελεί ένα από τα μεγαλύτερα εμπόδια για την επίτευξη συμβιβασμού. Η Μόσχα επικαλείται τις παραβιασμένες διαβεβαιώσεις και τις ανησυχίες για την ασφάλειά της, ενώ οι Ευρωπαίοι υπερασπίζονται το δικαίωμα κάθε κράτους να επιλέγει ελεύθερα τις διεθνείς συμμαχίες του.
Γιατί η επιστροφή στα όρια του 1997 θεωρείται δύσκολη
Οι The New York Times εκτιμούν ότι η επιστροφή της στρατιωτικής παρουσίας του ΝΑΤΟ στα δεδομένα του 1997 αποτελεί το δυσκολότερο σημείο μιας ενδεχόμενης συμφωνίας. Μια τέτοια εξέλιξη θα περιόριζε τις αμυντικές δυνατότητες της Πολωνίας και των χωρών της Βαλτικής, προκαλώντας ισχυρές αντιδράσεις στο εσωτερικό της Συμμαχίας. Παράλληλα, θεωρείται μάλλον απίθανη μια συνολική απαγόρευση των δυτικών προμηθειών επιθετικών οπλικών συστημάτων προς την Ουκρανία. Αντίθετα, το ενδεχόμενο ενός ουδέτερου ή αδέσμευτου καθεστώτος για την Ουκρανία θα μπορούσε να αποτελέσει αντικείμενο διαπραγμάτευσης. Μια τέτοια εξέλιξη, ωστόσο, θα προϋπέθετε ισχυρές διεθνείς εγγυήσεις ασφαλείας για το Κίεβο, ώστε η εγκατάλειψη της προοπτικής ένταξης στο ΝΑΤΟ να συνοδευτεί από συγκεκριμένες δεσμεύσεις προστασίας.
Το ουκρανικό καθεστώς και οι πιθανές στρατιωτικές εγγυήσεις
Από την πλευρά του, ο Volodymyr Zelenskyy έχει παρουσιάσει ως πιθανό διαπραγματευτικό σενάριο την ένταξη της Ουκρανίας στο ΝΑΤΟ με αντάλλαγμα την παραχώρηση ελέγχου σε τμήματα του Donbas. Οι The Sunday Times σημειώνουν, ωστόσο, ότι μια τέτοια πρόταση είναι απαράδεκτη για τη Μόσχα. Ένα πιο συγκεκριμένο πεδίο διαπραγμάτευσης θα μπορούσε να αφορά την απαγόρευση μόνιμης εγκατάστασης ξένων στρατευμάτων και στρατιωτικών βάσεων στην Ουκρανία μετά το τέλος των εχθροπραξιών. Ωστόσο, οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις ενδέχεται να επιδιώξουν τη διατήρηση της δυνατότητας ανάπτυξης προσωρινών ειρηνευτικών ή αποστολών παρατήρησης, κάτι στο οποίο η Ρωσία αναμένεται να αντιταχθεί.
Η Ευρώπη ζητά απευθείας διάλογο με τη Μόσχα
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, οι ευρωπαϊκές χώρες επιδιώκουν να αποκτήσουν ουσιαστικότερη συμμετοχή στις συζητήσεις για τη μελλοντική αρχιτεκτονική ασφαλείας της ηπείρου. Οι Financial Times υπογραμμίζουν την ανάγκη αποκατάστασης των απευθείας διαύλων επικοινωνίας με τη Μόσχα, χωρίς αυτό να σημαίνει υποχώρηση από την αμυντική ενίσχυση της Ευρώπης. Το δημοσίευμα επισημαίνει ότι οι συμφωνίες ελέγχου των εξοπλισμών έχουν σχεδόν εξαφανιστεί, ενώ τα στρατιωτικά και διπλωματικά κανάλια επικοινωνίας έχουν αποδυναμωθεί σημαντικά. Ως αποτέλεσμα, η κατανόηση των προθέσεων της κάθε πλευράς έχει περιοριστεί, αυξάνοντας τον κίνδυνο λανθασμένων εκτιμήσεων και ανεξέλεγκτης κλιμάκωσης.
Η αποτροπή του πολέμου απαιτεί και διπλωματία
«Τα ευρωπαϊκά μέλη του ΝΑΤΟ θα πρέπει να καταβάλλουν εξίσου μεγάλη προσπάθεια για την αποτροπή ενός πολέμου όσο και για την προετοιμασία τους για αυτόν», επισημαίνουν οι Financial Times. Η αποκατάσταση των μηχανισμών επικοινωνίας, η επανεκκίνηση των συζητήσεων για τον έλεγχο των εξοπλισμών και η διαμόρφωση κοινών κανόνων στρατιωτικής συμπεριφοράς θα μπορούσαν να αποτελέσουν την αφετηρία μιας νέας προσέγγισης. Σε τελική ανάλυση, η ευρωπαϊκή ασφάλεια δεν μπορεί να εξαρτάται αποκλειστικά από την ενίσχυση των στρατιωτικών δυνάμεων ή από την αναδιαμόρφωση συνόρων και σφαιρών επιρροής. Χρειάζεται παράλληλα ένα λειτουργικό πλαίσιο διαλόγου που θα περιορίζει τις εντάσεις και θα μειώνει τον κίνδυνο μιας νέας σύγκρουσης. Το ζητούμενο είναι η Ευρώπη να συνειδητοποιήσει ότι η αποτροπή του πολέμου απαιτεί όχι μόνο στρατιωτική ετοιμότητα, αλλά και διπλωματία, επικοινωνία και ουσιαστική συμμετοχή στη διαμόρφωση των όρων της ειρήνης.
www.bankingnews.gr
www.bankingnews.gr
Σχόλια αναγνωστών