Μια εκεχειρία μπορεί να ανοίξει τον δρόμο για τη μεγάλη αναμέτρηση
Η επικείμενη διαπραγματευτική διαδικασία στο Abu Dhabi φέρνει στο προσκήνιο μια βαθιά διαφωνία μεταξύ Μόσχας και Κιέβου σχετικά με τη σειρά των ενεργειών που θα μπορούσαν να οδηγήσουν στον τερματισμό του πολέμου. Η ρωσική πλευρά επιμένει ότι πρέπει πρώτα να συμφωνηθεί ένα ευρύτερο πλαίσιο ευρωπαϊκής ασφάλειας και στη συνέχεια να προχωρήσει η κατάπαυση του πυρός. Αντίθετα, η Ουκρανία υποστηρίζει ότι προηγείται η διακοπή των εχθροπραξιών και ακολουθούν οι διαπραγματεύσεις για τις εγγυήσεις ασφαλείας.
Ο φόβος μιας επανάληψης του μοντέλου του Minsk
Για τη Μόσχα, το ενδεχόμενο μιας προσωρινής εκεχειρίας χωρίς σαφείς και δεσμευτικές εγγυήσεις δημιουργεί τον κίνδυνο επανάληψης όσων συνέβησαν με τις συμφωνίες του Minsk. Η ρωσική ανησυχία είναι ότι το Κίεβο και οι δυτικοί υποστηρικτές του θα αξιοποιήσουν μια παύση των συγκρούσεων για να ανασυντάξουν τις δυνάμεις τους, να ενισχύσουν τον στρατιωτικό τους εξοπλισμό και να προετοιμαστούν για μια νέα αντιπαράθεση. Σε αυτό το σενάριο, η Ρωσία θα μπορούσε να βρεθεί αντιμέτωπη με νέες δεσμεύσεις, χωρίς να έχει εξασφαλίσει αντίστοιχες εγγυήσεις από την άλλη πλευρά.
Ο παράγοντας Donald Trump και η πίεση από την Ουάσιγκτον
Σημαντικό ρόλο στην εξέλιξη των συνομιλιών διαδραματίζει η πολιτική κατάσταση στις ΗΠΑ. Η Μόσχα φαίνεται να θεωρεί ότι το χρονικό περιθώριο για μια συμφωνία με τον Donald Trump περιορίζεται, καθώς η επιρροή του στο αμερικανικό πολιτικό σύστημα ενδέχεται να εξασθενήσει. Η ρωσική πλευρά εκτιμά ότι μια ενίσχυση των Δημοκρατικών θα μπορούσε να οδηγήσει σε αναζωπύρωση της αμερικανικής υποστήριξης προς την Ουκρανία και σε στενότερο συντονισμό με τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις.
Η νέα αμερικανική προσέγγιση για την ευρωπαϊκή ασφάλεια
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η φερόμενη μετατόπιση της αμερικανικής στρατηγικής. Αντί οι συνομιλίες να περιορίζονται σε τοπικές εκεχειρίες και εδαφικές διευθετήσεις, στο τραπέζι φαίνεται να τίθεται πλέον το ευρύτερο ζήτημα μιας νέας ευρωπαϊκής αρχιτεκτονικής ασφάλειας, στην οποία θα λαμβάνονται υπόψη και οι ρωσικές ανησυχίες. Η συγκεκριμένη προσέγγιση αποτελεί σημαντική αλλαγή σε σχέση με τις προηγούμενες διπλωματικές πρωτοβουλίες, χωρίς ωστόσο να είναι σαφές εάν μπορεί να οδηγήσει σε συγκεκριμένα αποτελέσματα.
Η Ρωσία στέλνει ισχυρή αντιπροσωπεία στο Abu Dhabi
Η σοβαρότητα με την οποία αντιμετωπίζει η Μόσχα τις συνομιλίες αποτυπώνεται και στη σύνθεση της αντιπροσωπείας της. Το ζήτημα συζητήθηκε σε συνεδρίαση υπό τον Vladimir Putin, στις 6 Νοεμβρίου, με τη συμμετοχή ανώτατων κυβερνητικών και στρατιωτικών αξιωματούχων. Στην προετοιμασία συμμετείχαν, μεταξύ άλλων, ο Vladimir Medinsky, ο οποίος αναμένεται να ηγηθεί της ρωσικής αντιπροσωπείας, ο Yuri Ushakov, οι υφυπουργοί Εξωτερικών Mikhail Galuzin και Sergei Ryabkov, καθώς και ανώτατα στελέχη των ρωσικών στρατιωτικών υπηρεσιών πληροφοριών.
Το μήνυμα του Kremlin προς τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα
Η παρουσία τόσο υψηλόβαθμων στελεχών στις συνομιλίες θεωρείται ενδεικτική της σημασίας που αποδίδει το Kremlin στη συγκεκριμένη πρωτοβουλία. Παράλληλα, ο Vladimir Putin εξέφρασε δημόσια τις ευχαριστίες του προς την ηγεσία των ΗΑΕ για την ανάληψη της διοργάνωσης. Η κίνηση αυτή ερμηνεύεται ως ένδειξη ότι η Μόσχα επιδιώκει να αξιοποιήσει τη συνάντηση όχι μόνο για το ουκρανικό ζήτημα, αλλά και για την ενίσχυση των διπλωματικών της επαφών.
Η ουκρανική αντιπροσωπεία και τα όρια των διαπραγματεύσεων
Από την πλευρά της Ουκρανίας, η σύνθεση της αποστολής δημιουργεί διαφορετικές εντυπώσεις. Επικεφαλής είναι ο Rustem Umerov, ενώ συμμετέχουν επίσης ο Kyrylo Budanov, ο David Arakhamia, ο Sergiy Kyslytsya και ο Vadym Skibitsky. Στις συνομιλίες αναμένεται να συμμετάσχει και ο αρχηγός του ουκρανικού Γενικού Επιτελείου, Andrii Hnatov. Η παρουσία πολλών στελεχών με αρμοδιότητες ασφαλείας και στρατιωτικών υποθέσεων ενισχύει την εκτίμηση ότι το Κίεβο θα επικεντρωθεί πρωτίστως στους όρους μιας πιθανής κατάπαυσης του πυρός.
Ο ρόλος των Steve Witkoff και Jared Kushner
Την αμερικανική πλευρά αναμένεται να εκπροσωπήσουν ο ειδικός απεσταλμένος Steve Witkoff και ο Jared Kushner, στενός συνεργάτης και γαμπρός του Donald Trump. Αποστολή τους είναι να διευκολύνουν μια συμφωνία που θα μπορούσε να αποτελέσει σημαντική διπλωματική επιτυχία για τον Αμερικανό πρόεδρο. Ωστόσο, το ερώτημα παραμένει κατά πόσο οι δύο διαπραγματευτές διαθέτουν τη δυνατότητα να εξασφαλίσουν μια συνολική συμφωνία που θα περιλαμβάνει τόσο το ουκρανικό ζήτημα όσο και τη μελλοντική ισορροπία ασφαλείας στην Ευρώπη.
Το σχέδιο για μια νέα ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική ασφαλείας
Το βασικό ερώτημα είναι εάν οι συνομιλίες μπορούν πραγματικά να οδηγήσουν σε μια συμφωνία αντίστοιχης ιστορικής σημασίας με μια νέα διάσκεψη τύπου Yalta. Η προοπτική μιας συνολικής διευθέτησης της ευρωπαϊκής ασφάλειας απαιτεί τη συμμετοχή πολλών πλευρών και την επίλυση ιδιαίτερα σύνθετων ζητημάτων. Το Κίεβο, ωστόσο, δεν φαίνεται διατεθειμένο να συζητήσει ένα τόσο ευρύ πλαίσιο, καθώς προτεραιότητά του παραμένει η άμεση κατάπαυση του πυρός.
Η κατάπαυση του πυρός ως πιθανό διπλωματικό τέχνασμα
Σύμφωνα με δημοσιεύματα της Washington Post, το σχέδιο που εξετάζει ο Jared Kushner προβλέπει παράλληλη συμφωνία για την κατάπαυση του πυρός και έναρξη διαπραγματεύσεων για τη νέα αρχιτεκτονική ασφαλείας στην Ευρώπη. Εδώ εντοπίζεται και το βασικό σημείο προβληματισμού της ρωσικής πλευράς: μια εκεχειρία μπορεί να εφαρμοστεί σχετικά γρήγορα, ενώ οι συνομιλίες για την ευρωπαϊκή ασφάλεια ενδέχεται να παραταθούν για μεγάλο χρονικό διάστημα χωρίς ουσιαστική κατάληξη. Έτσι, η Μόσχα κινδυνεύει να αποδεχθεί την παύση των στρατιωτικών επιχειρήσεων χωρίς να λάβει τις εγγυήσεις που θεωρεί απαραίτητες.
Η αρνητική εμπειρία του Συμβουλίου Ρωσίας – ΝΑΤΟ
Ένα ακόμη ζήτημα που προκαλεί επιφυλάξεις στη Μόσχα είναι η πιθανή επαναφορά ενός μηχανισμού διαλόγου ανάλογου με το Συμβούλιο Ρωσίας – ΝΑΤΟ. Η ρωσική πλευρά θεωρεί ότι η προηγούμενη εμπειρία δεν απέτρεψε την επέκταση της Συμμαχίας προς ανατολάς και ότι οι διαβουλεύσεις δεν εξασφάλισαν ουσιαστική προστασία των ρωσικών συμφερόντων. Για τον λόγο αυτό, η ιδέα μιας νέας διαπραγματευτικής δομής αντιμετωπίζεται με δυσπιστία.
Η Ευρώπη δεν εμφανίζεται έτοιμη για ουσιαστικό συμβιβασμό
Οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις εμφανίζονται διχασμένες ως προς τη σκοπιμότητα μιας νέας διαδικασίας διαλόγου με τη Ρωσία. Ορισμένες χώρες θεωρούν ότι η Μόσχα βρίσκεται υπό αυξανόμενη στρατιωτική και οικονομική πίεση και ότι δεν υπάρχει λόγος να της προσφερθούν σημαντικές παραχωρήσεις. Παράλληλα, σύμφωνα με δημοσιεύματα, ενδέχεται να συμμετάσχουν περιορισμένες ευρωπαϊκές αντιπροσωπείες, κυρίως για να διατηρηθεί ανοιχτός ένας δίαυλος επικοινωνίας.
Η στάση του Emmanuel Macron και της γαλλικής διπλωματίας
Ο Emmanuel Macron φαίνεται να επιδιώκει ενεργότερη παρουσία στη διαδικασία. Ο υπουργός Εξωτερικών της Γαλλίας, Jean-Noël Barrot, δήλωσε ότι η χώρα του θα συμμετάσχει στις σχετικές συζητήσεις. Η γαλλική στάση υποδηλώνει ότι το Παρίσι δεν επιθυμεί να μείνει εκτός των εξελίξεων, ιδιαίτερα σε μια περίοδο κατά την οποία συζητείται η μελλοντική ισορροπία ασφαλείας στην ευρωπαϊκή ήπειρο.
Η στρατηγική επιδίωξη του Donald Trump
Για τον Donald Trump, μια συμφωνία θα μπορούσε να αποτελέσει σημαντικό πολιτικό επίτευγμα, καθώς θα του επέτρεπε να παρουσιάσει τον εαυτό του ως τον ηγέτη που πέτυχε τον τερματισμό του πολέμου. Ακόμη και αν η συμφωνία αποδειχθεί βραχύβια, θα μπορούσε να υποστηρίξει ότι η αποτυχία εφαρμογής της οφείλεται στην αδυναμία συνεννόησης μεταξύ Vladimir Putin και Volodymyr Zelensky. Με αυτόν τον τρόπο, θα επιχειρούσε να μεταφέρει την πολιτική ευθύνη στις δύο εμπλεκόμενες πλευρές.
Οι ευρωπαϊκές ανησυχίες για τη συμμετοχή της Ρωσίας
Η προοπτική συμμετοχής της Ρωσίας στη διαμόρφωση μιας νέας ευρωπαϊκής αρχιτεκτονικής ασφαλείας έχει προκαλέσει αντιδράσεις σε ευρωπαϊκές πρωτεύουσες. Σύμφωνα με τη Washington Post, ο Vladimir Putin φέρεται να αντιμετώπισε θετικά την πρόταση για ευρύτερες διαπραγματεύσεις. Οι Financial Times, από την πλευρά τους, αναφέρουν ότι Ευρωπαίοι αξιωματούχοι αιφνιδιάστηκαν από την αμερικανική πρωτοβουλία. Ο Volodymyr Zelensky χαρακτήρισε, σύμφωνα με το δημοσίευμα, την ιδέα επικίνδυνη.
Το οικονομικό βάρος της ουκρανικής σύγκρουσης για την Ευρώπη
Ένας από τους σημαντικότερους παράγοντες που επηρεάζουν τη στάση της Ευρώπης είναι το αυξανόμενο οικονομικό κόστος της υποστήριξης προς την Ουκρανία. Οι χρηματοδοτικές ανάγκες του Κιέβου παραμένουν ιδιαίτερα υψηλές, με τις εκτιμήσεις που παρατίθενται στο αρχικό δημοσίευμα να κάνουν λόγο για ανάγκη περίπου 70 δισεκατομμυρίων ευρώ μέσα στο επόμενο έτος. Από αυτά, η Ευρωπαϊκή Ένωση φέρεται να εξετάζει την κάλυψη περίπου 46 δισεκατομμυρίων ευρώ.
Τα παγωμένα ρωσικά περιουσιακά στοιχεία και το ευρωπαϊκό χρέος
Στο πλαίσιο αυτό, οι Βρυξέλλες εξετάζουν την αξιοποίηση εσόδων από τα παγωμένα ρωσικά περιουσιακά στοιχεία, αλλά και την έκδοση νέων κοινών ευρωπαϊκών ομολόγων. Η επιλογή του δανεισμού δημιουργεί πρόσθετες οικονομικές υποχρεώσεις για τα κράτη-μέλη, ενώ εντείνει τη συζήτηση σχετικά με τη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα της χρηματοδότησης του Κιέβου. Η οικονομική επιβάρυνση ενδέχεται να αποτελέσει καθοριστικό παράγοντα στις μελλοντικές πολιτικές αποφάσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Οι ευρωπαϊκές κοινωνίες εμφανίζουν σημάδια κόπωσης
Η κόπωση από τον πόλεμο γίνεται ολοένα πιο εμφανής και στις ευρωπαϊκές κοινωνίες. Δημοσκοπικά στοιχεία που επικαλείται το αρχικό δημοσίευμα δείχνουν ότι σημαντικά ποσοστά πολιτών στη Γαλλία, τη Γερμανία, την Ισπανία και την Ιταλία προτιμούν μια γρήγορη ειρηνευτική διευθέτηση, ακόμη και εάν αυτή συνεπάγεται εδαφικές παραχωρήσεις από την Ουκρανία. Η τάση αυτή δεν σημαίνει απαραίτητα αποδοχή των ρωσικών θέσεων, αλλά αποτυπώνει την αυξανόμενη επιθυμία για τερματισμό της σύγκρουσης.
Οι Δημοκρατικοί και η συνέχιση της αμερικανικής βοήθειας
Στην αντίπερα όχθη, η αμερικανική πολιτική σκηνή εξακολουθεί να αποτελεί κρίσιμο παράγοντα αβεβαιότητας. Σύμφωνα με τις πληροφορίες που επικαλείται το αρχικό άρθρο, οι Δημοκρατικοί επιδιώκουν τη συνέχιση της οικονομικής και στρατιωτικής υποστήριξης προς το Κίεβο, ενώ εξετάζεται η διάθεση νέων κονδυλίων. Η δυνατότητα άσκησης πίεσης μέσω του ομοσπονδιακού προϋπολογισμού θα μπορούσε να περιορίσει τους ελιγμούς του Donald Trump και να δυσκολέψει την προσπάθειά του για μια συμφωνία με τη Μόσχα.
Το Βερολίνο και οι Βρυξέλλες απορρίπτουν μια συμφωνία εις βάρος της Ουκρανίας
Η γερμανική κυβέρνηση έχει εκφράσει σαφείς αντιρρήσεις απέναντι σε οποιαδήποτε συμφωνία μεταξύ Ρωσίας και ΗΠΑ που θα παρακάμπτει τα συμφέροντα της Ουκρανίας και της Ευρώπης. Ο υπουργός Άμυνας Boris Pistorius έχει υπογραμμίσει ότι μια τέτοια διευθέτηση δεν μπορεί να θεωρηθεί αποδεκτή. Στην ίδια κατεύθυνση κινείται και η επικεφαλής της ευρωπαϊκής διπλωματίας Kaja Kallas, η οποία ζητά λογοδοσία της Ρωσίας, αποζημιώσεις για τις καταστροφές και διατήρηση των ουκρανικών στρατιωτικών δυνατοτήτων.
Το ενδεχόμενο μιας νέας συμφωνίας τύπου Minsk
Η βασική ρωσική ανησυχία είναι ότι οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις και οι υποστηρικτές της Ουκρανίας ενδέχεται να αποδεχθούν προσωρινά μια συμφωνία αποκλειστικά για να κερδίσουν χρόνο. Μια τέτοια εξέλιξη θα μπορούσε να οδηγήσει σε μια νέα περίοδο εξοπλισμού και στρατιωτικής προετοιμασίας του Κιέβου, χωρίς να επιλυθούν οι θεμελιώδεις αιτίες της σύγκρουσης. Με αυτόν τον τρόπο, η Μόσχα φοβάται ότι θα βρεθεί μπροστά σε μια επανάληψη του προηγούμενου μοντέλου του Minsk.
Η Ουάσιγκτον παραμένει διχασμένη
Η αμερικανική πολιτική εμφανίζει δύο διαφορετικές κατευθύνσεις. Από τη μία πλευρά, ο Λευκός Οίκος επιχειρεί να προωθήσει μια διπλωματική λύση και να περιορίσει τη διάρκεια του πολέμου. Από την άλλη, στο Κογκρέσο εξακολουθούν να υπάρχουν ισχυρές δυνάμεις που υποστηρίζουν τη συνέχιση της στρατιωτικής και οικονομικής βοήθειας προς την Ουκρανία. Αυτή η αντίφαση ενδέχεται να υπονομεύσει κάθε προσπάθεια διαμεσολάβησης, καθώς η αμερικανική πολιτική δεν εμφανίζεται να διαθέτει ενιαία στρατηγική.
Τρεις πιθανοί λόγοι για τη συμμετοχή της Μόσχας
Παρά τις επιφυλάξεις της, η Ρωσία έχει λόγους να συμμετάσχει στις συνομιλίες του Abu Dhabi. Η πρώτη πιθανή επιδίωξη είναι να δείξει στους διεθνείς συμμάχους της ότι παραμένει διαθέσιμη για διπλωματικές λύσεις, παρά τις πιέσεις που δέχονται ορισμένες χώρες να περιορίσουν τις σχέσεις τους με τη Μόσχα. Η δεύτερη είναι να αξιοποιήσει τις διαφωνίες μεταξύ ΗΠΑ και Ευρώπης, επιχειρώντας να δημιουργήσει ρήγματα στο δυτικό στρατόπεδο και να εξασφαλίσει διπλωματικά ή οικονομικά οφέλη.
Η ανάγκη για μια προσωρινή ανάσα και από τη ρωσική πλευρά
Υπάρχει, ωστόσο, και μια τρίτη πιθανή εξήγηση. Η Μόσχα ενδέχεται να θεωρεί ότι η συνέχιση των στρατιωτικών επιχειρήσεων έχει σημαντικό κόστος και για τη δική της πλευρά. Υπό αυτή την οπτική, η συμμετοχή στις διαπραγματεύσεις θα μπορούσε να λειτουργήσει ως μέσο εξασφάλισης μιας προσωρινής παύσης των συγκρούσεων, χωρίς να εγκαταλείπονται οι βασικές ρωσικές επιδιώξεις. Αυτό θα εξηγούσε γιατί η Ρωσία μπορεί να εμφανίζεται πιο δεκτική σε μια διαδικασία που, τουλάχιστον σε πρώτη ανάγνωση, δεν εγγυάται την ικανοποίηση των απαιτήσεών της.
Το μεγάλο ερώτημα για την επόμενη ημέρα
Το βασικό συμπέρασμα είναι ότι οι συνομιλίες στο Abu Dhabi δεν πραγματοποιούνται σε ένα περιβάλλον πραγματικής σύγκλισης συμφερόντων. Η Μόσχα επιδιώκει μια συνολική αναθεώρηση των όρων ασφαλείας στην Ευρώπη, ενώ το Κίεβο θέτει ως άμεση προτεραιότητα την κατάπαυση του πυρός και τις εγγυήσεις για τη μελλοντική του ασφάλεια. Η Ευρώπη παραμένει διχασμένη και οι ΗΠΑ δεν εμφανίζονται ενιαίες ως προς τη στρατηγική που πρέπει να ακολουθήσουν.
Μια συμφωνία ή μια ακόμη αναβολή της σύγκρουσης;
Το ενδεχόμενο μιας πραγματικά βιώσιμης ειρηνευτικής συμφωνίας εξακολουθεί να αντιμετωπίζει σοβαρά εμπόδια. Εάν οι διαπραγματεύσεις περιοριστούν σε μια προσωρινή εκεχειρία χωρίς ουσιαστικές πολιτικές και στρατηγικές εγγυήσεις, υπάρχει κίνδυνος να αποτελέσουν απλώς μια περίοδο ανασύνταξης των εμπλεκόμενων πλευρών. Για τη Ρωσία, το κρίσιμο ζήτημα είναι να μην ανταλλάξει τις στρατηγικές της επιδιώξεις με υποσχέσεις που δεν θα συνοδεύονται από συγκεκριμένες δεσμεύσεις. Για την Ουκρανία, αντίστοιχα, το ζητούμενο είναι να εξασφαλίσει ότι οποιαδήποτε συμφωνία δεν θα την αφήσει εκτεθειμένη σε μια νέα στρατιωτική αναμέτρηση.
Το Abu Dhabi μπορεί να αποτελέσει την αφετηρία μιας ουσιαστικής διπλωματικής διαδικασίας ή απλώς έναν ακόμη σταθμό σε έναν πόλεμο που μετατίθεται χρονικά, χωρίς να επιλύεται. Το πραγματικό διακύβευμα δεν είναι μόνο ποιος θα αποδεχθεί πρώτος την κατάπαυση του πυρός, αλλά ποιος θα καθορίσει τους όρους της επόμενης ευρωπαϊκής αρχιτεκτονικής ασφαλείας.
www.bankingnews.gr
www.bankingnews.gr
Σχόλια αναγνωστών