Καταστροφή για ΗΠΑ και Ευρώπη…
Η Μέση Ανατολή εισέρχεται σε μια περίοδο πρωτοφανούς αβεβαιότητας, με την Υεμένη, τη Σαουδική Αραβία, το Ιράν και το Ισραήλ να βρίσκονται στο επίκεντρο μιας γεωπολιτικής σύγκρουσης που απειλεί να ανατρέψει ισορροπίες δεκαετιών.
Μέχρι πριν από λίγα χρόνια, οι Houthis —ή Ansar Allah, όπως αυτοαποκαλούνται— ήταν για μεγάλο μέρος της διεθνούς κοινής γνώμης μια σχεδόν άγνωστη δύναμη της Υεμένης.
Σήμερα, όμως, βρίσκονται στο επίκεντρο μιας κρίσης που, σύμφωνα με την ανάλυση του Ron Unz στην οποία βασίζεται το παρόν κείμενο, θα μπορούσε να έχει συνέπειες πολύ πέρα από τα σύνορα της Υεμένης.
Το κρίσιμο ερώτημα είναι πλέον ένα:
Μπορεί η στρατιωτική πίεση των Houthis να μετατραπεί σε καταλύτη για μια ευρύτερη κατάρρευση της σαουδαραβικής ισχύος;
Και εάν συμβεί αυτό, τι θα απομείνει από τη γεωπολιτική αρχιτεκτονική του Κόλπου;
Η στρατηγική σημασία της Υεμένης είναι τεράστια.
Ο έλεγχος περιοχών κοντά στην Ερυθρά Θάλασσα και στο στρατηγικό στενό Bab al-Mandab δίνει στους Houthis τη δυνατότητα να απειλήσουν μια από τις σημαντικότερες θαλάσσιες αρτηρίες του πλανήτη.
Το ζήτημα γίνεται ακόμη πιο κρίσιμο για τη Σαουδική Αραβία, καθώς η χώρα διαθέτει εναλλακτικές οδούς μεταφοράς πετρελαίου προς την Ερυθρά Θάλασσα μέσω του αγωγού Ανατολής–Δύσης, ο οποίος καταλήγει στο Yanbu.
Εάν η θαλάσσια οδός προς το Yanbu καταστεί μη ασφαλής, η δυνατότητα του Ριάντ να διοχετεύει μεγάλες ποσότητες πετρελαίου στις διεθνείς αγορές θα μπορούσε να δεχθεί σοβαρό πλήγμα.
Και τότε αρχίζει ο πραγματικός εφιάλτης για τις αγορές.
Εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου θα μπορούσαν να βρεθούν εκτός διεθνούς αγοράς.
Η συνέπεια θα μπορούσε να είναι απότομη άνοδος των τιμών ενέργειας, αύξηση του κόστους μεταφορών και νέες πληθωριστικές πιέσεις σε Ευρώπη, Ασία και Αμερική.
Το πετρέλαιο, από εργαλείο ισχύος για το Ριάντ, θα μπορούσε να μετατραπεί σε εργαλείο γεωπολιτικής πίεσης εναντίον του.
Η μεγάλη αδυναμία της Σαουδικής Αραβίας
Η εικόνα μιας πανίσχυρης πετρελαϊκής μοναρχίας με σχεδόν απεριόριστους οικονομικούς πόρους μπορεί να κρύβει μια διαφορετική πραγματικότητα.
Η Σαουδική Αραβία διαθέτει τεράστιους οικονομικούς πόρους και προηγμένα οπλικά συστήματα, όμως η μακροχρόνια σύγκρουση στην Υεμένη έχει δείξει ότι η κατοχή ακριβού στρατιωτικού εξοπλισμού δεν μεταφράζεται αυτομάτως σε αποτελεσματικότητα στο πεδίο της μάχης.
Οι Houthis, μια δύναμη με πολύ μικρότερους οικονομικούς πόρους, έχουν αποδειχθεί εξαιρετικά ανθεκτικοί.
Αυτό δημιουργεί ένα επικίνδυνο προηγούμενο:
Τι συμβαίνει όταν μια πάμπλουτη περιφερειακή δύναμη αδυνατεί να επιβάλει τη βούλησή της σε έναν πολύ φτωχότερο αντίπαλο;
Το ερώτημα αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία εάν η στρατιωτική σύγκρουση μεταφερθεί από την Υεμένη στο ίδιο το σαουδαραβικό έδαφος.
Το σενάριο που τρομάζει το Ριάντ
Ορισμένοι αναλυτές που επικαλείται το αρχικό κείμενο έχουν προχωρήσει ακόμη περισσότερο, εξετάζοντας το ενδεχόμενο μιας μεγάλης εσωτερικής αποσταθεροποίησης της Σαουδικής Αραβίας.
Ο πρώην αξιωματούχος του αμερικανικού υπουργείου Εξωτερικών Larry Wilkerson έχει μιλήσει για ένα υποθετικό σενάριο στο οποίο οι Houthis, αφού επικρατήσουν στην Υεμένη, θα μπορούσαν να επιχειρήσουν να μεταφέρουν τη σύγκρουση πέρα από τα σύνορα.
Ο Alastair Crooke έχει επίσης αναφερθεί σε πιθανούς κινδύνους εσωτερικής αποσταθεροποίησης, ενώ ο πρώην πρέσβης των ΗΠΑ στη Σαουδική Αραβία Chas Freeman έχει αναδείξει το ιστορικό ζήτημα των εδαφών που προσαρτήθηκαν από τη Σαουδική Αραβία στις αρχές του 20ού αιώνα.
Πρόκειται για σενάρια και όχι για επιβεβαιωμένη πρόβλεψη.
Όμως η απλή συζήτησή τους αποκαλύπτει το μέγεθος της γεωπολιτικής αβεβαιότητας.
Μια σοβαρή στρατιωτική ήττα της Σαουδικής Αραβίας θα μπορούσε να ενθαρρύνει περιφερειακές δυνάμεις, τοπικούς παράγοντες ή φυλετικές ομάδες να αμφισβητήσουν την κεντρική εξουσία.
Το ακόμη πιο ακραίο σενάριο θα ήταν μια διαδικασία εδαφικού κατακερματισμού.
Ένα ενιαίο βασίλειο θα μπορούσε, θεωρητικά, να βρεθεί αντιμέτωπο με φυγόκεντρες δυνάμεις από διαφορετικές κατευθύνσεις.
Και στη μέση βρίσκεται το πετρέλαιο
Η πραγματική «βόμβα» όμως δεν βρίσκεται μόνο στο πεδίο της μάχης.
Βρίσκεται κάτω από την άμμο.
Τα μεγαλύτερα πετρελαϊκά κοιτάσματα της Σαουδικής Αραβίας βρίσκονται στα ανατολικά της χώρας, σε περιοχή όπου υπάρχει σημαντική σιιτική παρουσία.
Αυτό έχει οδηγήσει ορισμένους αναλυτές να εξετάσουν ένα ιδιαίτερα ευαίσθητο σενάριο: την πιθανότητα μιας πολιτικής κρίσης στην περιοχή των πετρελαϊκών εγκαταστάσεων.
Εάν μια τέτοια κρίση συνέπιπτε με αποκλεισμό θαλάσσιων οδών, επιθέσεις σε αγωγούς και γενικότερη στρατιωτική αποσταθεροποίηση, οι συνέπειες για την παγκόσμια αγορά πετρελαίου θα μπορούσαν να είναι τεράστιες.
Δεν θα επρόκειτο απλώς για κρίση στη Μέση Ανατολή.
Θα επρόκειτο για κρίση της παγκόσμιας ενεργειακής ασφάλειας.
Από τον Κόλπο στη Wall Street
Υπάρχει και ένας δεύτερος κίνδυνος.
Η Σαουδική Αραβία διαθέτει τεράστια διεθνή χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία. Σε περίπτωση μεγάλης δημοσιονομικής πίεσης, θα μπορούσε να χρειαστεί να αντλήσει ρευστότητα από μέρος των επενδύσεών της.
Μαζικές πωλήσεις περιουσιακών στοιχείων μεγάλης κλίμακας θα μπορούσαν να δημιουργήσουν αναταράξεις στις διεθνείς αγορές.
Αυτό όμως παραμένει ένα υποθετικό σενάριο και όχι αποδεδειγμένη επικείμενη εξέλιξη.
Το κρίσιμο είναι ότι μια παρατεταμένη πτώση των πετρελαϊκών εσόδων θα μπορούσε να περιορίσει τη δυνατότητα του Ριάντ να χρηματοδοτεί ταυτόχρονα στρατιωτικές δαπάνες, κρατικές επιδοτήσεις και φιλόδοξα επενδυτικά σχέδια.
Το πετρέλαιο, δηλαδή, μπορεί να γίνει ταυτόχρονα ασπίδα και αχίλλειος πτέρνα.
Εάν η Σαουδική Αραβία αποδυναμωθεί σοβαρά, το κενό ισχύος δεν θα παραμείνει κενό για πολύ.
Ιράν, Τουρκία, Ιράκ, Πακιστάν και άλλες περιφερειακές δυνάμεις θα έπρεπε να επανεξετάσουν τη στρατηγική τους.
Το ίδιο θα ίσχυε για τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Για δεκαετίες, η αμερικανική στρατηγική στον Κόλπο βασίστηκε σε ένα πλέγμα συμμαχιών, στρατιωτικών βάσεων και σχέσεων ασφαλείας.
Μια σοβαρή αποδυνάμωση του Ριάντ θα μπορούσε να αλλάξει ριζικά αυτή την ισορροπία.
Και τότε η Μέση Ανατολή που γνωρίζαμε θα μπορούσε να αποτελεί παρελθόν.
Το Ιράν και η νέα ισορροπία
Στο επίκεντρο βρίσκεται το Ιράν.
Η Τεχεράνη διαθέτει μεγάλο πληθυσμό, σημαντικές ενεργειακές πηγές, εγχώρια αμυντική βιομηχανία και ένα εκτεταμένο δίκτυο περιφερειακών συμμάχων.
Η ενίσχυση της ιρανικής επιρροής θα μπορούσε να αλλάξει τον συσχετισμό δυνάμεων στον Κόλπο.
Και εδώ βρίσκεται μια από τις πιο σημαντικές αντιφάσεις της σημερινής κρίσης:
Μια προσπάθεια περιορισμού του Ιράν μπορεί, υπό ορισμένες συνθήκες, να οδηγήσει σε μεγαλύτερη περιφερειακή επιρροή της Τεχεράνης.
Αυτό αποτελεί αντικείμενο έντονης συζήτησης μεταξύ αναλυτών και δεν μπορεί να θεωρηθεί δεδομένο αποτέλεσμα.
Και το «Μεγάλο Ισραήλ»;
Στο άλλο άκρο της εξίσωσης βρίσκεται το Ισραήλ.
Ο όρος «Μεγάλο Ισραήλ» χρησιμοποιείται με διαφορετικές σημασίες και συχνά συγχέεται η θρησκευτική ή ιδεολογική αναφορά σε βιβλικά εδάφη με συγκεκριμένο επίσημο κρατικό σχέδιο.
Ωστόσο, υπάρχουν πράγματι Ισραηλινοί πολιτικοί και δημόσιοι παράγοντες που έχουν εκφράσει επεκτατικές αντιλήψεις για τα σύνορα ή για τον έλεγχο εδαφών.
Η συζήτηση αυτή απέκτησε νέα ένταση μετά τον πόλεμο στη Γάζα και τις συγκρούσεις με τη Χεζμπολάχ και το Ιράν.
Το ερώτημα που τίθεται πλέον είναι αν μια ενδεχόμενη ενίσχυση του Ιράν και των συμμάχων του θα μπορούσε να λειτουργήσει ως φρένο σε οποιαδήποτε προσπάθεια περαιτέρω περιφερειακής επέκτασης.
Εάν η Τεχεράνη παραμείνει ισχυρή και οι αμερικανικές δυνάμεις μειώσουν την παρουσία τους στον Κόλπο, το στρατηγικό περιβάλλον του Ισραήλ αλλάζει δραματικά.
Αυτό, όμως, δεν σημαίνει αυτομάτως ότι κάποιο συγκεκριμένο σχέδιο «Μεγάλου Ισραήλ» έχει εγκαταλειφθεί ή ότι πρόκειται να καταρρεύσει.
Το σημαντικότερο στοιχείο ίσως είναι ότι οι Houthis απέδειξαν πως μπορούν να επηρεάσουν γεγονότα πολύ πέρα από τα σύνορα της Υεμένης.
Από τις επιθέσεις κατά της ναυτιλίας στην Ερυθρά Θάλασσα μέχρι την απειλή εναντίον κρίσιμων ενεργειακών υποδομών, η οργάνωση έχει καταφέρει να μετατρέψει τη γεωγραφία της Υεμένης σε στρατηγικό όπλο.
Και αυτό δημιουργεί έναν εφιαλτικό υπολογισμό για τις πετρελαϊκές αγορές:
Bab al-Mandab + Hormuz + σαουδαραβικοί αγωγοί = πιθανός εκρηκτικός συνδυασμός για την παγκόσμια ενεργειακή αγορά.
Ακόμη και χωρίς πλήρη διακοπή των εξαγωγών, ο φόβος για την ασφάλεια των μεταφορών μπορεί να αυξήσει το κόστος ασφάλισης, να επιμηκύνει τις διαδρομές των πλοίων και να προκαλέσει σημαντικές διακυμάνσεις στις τιμές.
Το πραγματικό πρόβλημα δεν είναι απαραίτητα μια άμεση «κατάρρευση» της Σαουδικής Αραβίας.
Το μεγαλύτερο ρίσκο είναι η αλυσιδωτή αντίδραση.
Μια επίθεση στην Υεμένη μπορεί να οδηγήσει σε αντίποινα.
Τα αντίποινα μπορούν να πλήξουν ενεργειακές υποδομές.
Η διακοπή των εξαγωγών μπορεί να προκαλέσει άνοδο των τιμών.
Η οικονομική πίεση μπορεί να δημιουργήσει πολιτικές εντάσεις.
Και μια περιφερειακή σύγκρουση μπορεί να προσελκύσει ξανά τις μεγάλες δυνάμεις.
Έτσι ξεκινούν οι κρίσεις που κανείς δεν σχεδίαζε να δημιουργήσει.
Το μεγάλο ερώτημα
Η εικόνα που παρουσιάζεται από την ανάλυση του Ron Unz είναι εξαιρετικά δραματική: μια Σαουδική Αραβία υπό πίεση, ένα Ιράν που ενισχύεται, μια Υεμένη που διεκδικεί αυξημένο περιφερειακό ρόλο και ένα Ισραήλ που αντιμετωπίζει ένα ολοένα πιο σύνθετο στρατηγικό περιβάλλον.
Ωστόσο, τα πιο ακραία σενάρια —διάλυση της Σαουδικής Αραβίας, προσάρτηση κρατών του Κόλπου ή ολοκληρωτική ανατροπή των συνόρων της περιοχής— παραμένουν υποθετικά.
Αυτό δεν σημαίνει ότι μπορούν να αγνοηθούν.
Στη Μέση Ανατολή, οι μεγαλύτερες ανατροπές συχνά ξεκινούν από γεγονότα που αρχικά θεωρούνταν απίθανα.
Και σήμερα υπάρχει ένας παράγοντας που κανείς δεν μπορεί πλέον να αντιμετωπίζει ως περιθωριακό:
οι Houthis.
Μια δύναμη που ξεκίνησε ως αντάρτικο κίνημα στην Υεμένη έχει πλέον τη δυνατότητα να επηρεάζει τη ναυσιπλοΐα, τις πετρελαϊκές ροές και τους υπολογισμούς των μεγαλύτερων στρατιωτικών δυνάμεων του κόσμου.
Εάν η σύγκρουση κλιμακωθεί, το ερώτημα δεν θα είναι πλέον ποιος ελέγχει μια πόλη ή μια επαρχία της Υεμένης.
Το ερώτημα θα είναι εάν ολόκληρη η γεωπολιτική τάξη που οικοδομήθηκε στον Περσικό Κόλπο εδώ και έναν αιώνα μπορεί να επιβιώσει.
Και τότε, η πραγματική μάχη δεν θα δίνεται μόνο στην έρημο.
Θα δίνεται στις πετρελαϊκές αγορές, στις θαλάσσιες οδούς και στα κέντρα ισχύος ολόκληρου του πλανήτη.
www.bankingnews.gr
Μέχρι πριν από λίγα χρόνια, οι Houthis —ή Ansar Allah, όπως αυτοαποκαλούνται— ήταν για μεγάλο μέρος της διεθνούς κοινής γνώμης μια σχεδόν άγνωστη δύναμη της Υεμένης.
Σήμερα, όμως, βρίσκονται στο επίκεντρο μιας κρίσης που, σύμφωνα με την ανάλυση του Ron Unz στην οποία βασίζεται το παρόν κείμενο, θα μπορούσε να έχει συνέπειες πολύ πέρα από τα σύνορα της Υεμένης.
Το κρίσιμο ερώτημα είναι πλέον ένα:
Μπορεί η στρατιωτική πίεση των Houthis να μετατραπεί σε καταλύτη για μια ευρύτερη κατάρρευση της σαουδαραβικής ισχύος;
Και εάν συμβεί αυτό, τι θα απομείνει από τη γεωπολιτική αρχιτεκτονική του Κόλπου;
Η στρατηγική σημασία της Υεμένης είναι τεράστια.
Ο έλεγχος περιοχών κοντά στην Ερυθρά Θάλασσα και στο στρατηγικό στενό Bab al-Mandab δίνει στους Houthis τη δυνατότητα να απειλήσουν μια από τις σημαντικότερες θαλάσσιες αρτηρίες του πλανήτη.
Το ζήτημα γίνεται ακόμη πιο κρίσιμο για τη Σαουδική Αραβία, καθώς η χώρα διαθέτει εναλλακτικές οδούς μεταφοράς πετρελαίου προς την Ερυθρά Θάλασσα μέσω του αγωγού Ανατολής–Δύσης, ο οποίος καταλήγει στο Yanbu.
Εάν η θαλάσσια οδός προς το Yanbu καταστεί μη ασφαλής, η δυνατότητα του Ριάντ να διοχετεύει μεγάλες ποσότητες πετρελαίου στις διεθνείς αγορές θα μπορούσε να δεχθεί σοβαρό πλήγμα.
Και τότε αρχίζει ο πραγματικός εφιάλτης για τις αγορές.
Εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου θα μπορούσαν να βρεθούν εκτός διεθνούς αγοράς.
Η συνέπεια θα μπορούσε να είναι απότομη άνοδος των τιμών ενέργειας, αύξηση του κόστους μεταφορών και νέες πληθωριστικές πιέσεις σε Ευρώπη, Ασία και Αμερική.
Το πετρέλαιο, από εργαλείο ισχύος για το Ριάντ, θα μπορούσε να μετατραπεί σε εργαλείο γεωπολιτικής πίεσης εναντίον του.
Η μεγάλη αδυναμία της Σαουδικής Αραβίας
Η εικόνα μιας πανίσχυρης πετρελαϊκής μοναρχίας με σχεδόν απεριόριστους οικονομικούς πόρους μπορεί να κρύβει μια διαφορετική πραγματικότητα.
Η Σαουδική Αραβία διαθέτει τεράστιους οικονομικούς πόρους και προηγμένα οπλικά συστήματα, όμως η μακροχρόνια σύγκρουση στην Υεμένη έχει δείξει ότι η κατοχή ακριβού στρατιωτικού εξοπλισμού δεν μεταφράζεται αυτομάτως σε αποτελεσματικότητα στο πεδίο της μάχης.
Οι Houthis, μια δύναμη με πολύ μικρότερους οικονομικούς πόρους, έχουν αποδειχθεί εξαιρετικά ανθεκτικοί.
Αυτό δημιουργεί ένα επικίνδυνο προηγούμενο:
Τι συμβαίνει όταν μια πάμπλουτη περιφερειακή δύναμη αδυνατεί να επιβάλει τη βούλησή της σε έναν πολύ φτωχότερο αντίπαλο;
Το ερώτημα αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία εάν η στρατιωτική σύγκρουση μεταφερθεί από την Υεμένη στο ίδιο το σαουδαραβικό έδαφος.
Το σενάριο που τρομάζει το Ριάντ
Ορισμένοι αναλυτές που επικαλείται το αρχικό κείμενο έχουν προχωρήσει ακόμη περισσότερο, εξετάζοντας το ενδεχόμενο μιας μεγάλης εσωτερικής αποσταθεροποίησης της Σαουδικής Αραβίας.
Ο πρώην αξιωματούχος του αμερικανικού υπουργείου Εξωτερικών Larry Wilkerson έχει μιλήσει για ένα υποθετικό σενάριο στο οποίο οι Houthis, αφού επικρατήσουν στην Υεμένη, θα μπορούσαν να επιχειρήσουν να μεταφέρουν τη σύγκρουση πέρα από τα σύνορα.
Ο Alastair Crooke έχει επίσης αναφερθεί σε πιθανούς κινδύνους εσωτερικής αποσταθεροποίησης, ενώ ο πρώην πρέσβης των ΗΠΑ στη Σαουδική Αραβία Chas Freeman έχει αναδείξει το ιστορικό ζήτημα των εδαφών που προσαρτήθηκαν από τη Σαουδική Αραβία στις αρχές του 20ού αιώνα.
Πρόκειται για σενάρια και όχι για επιβεβαιωμένη πρόβλεψη.
Όμως η απλή συζήτησή τους αποκαλύπτει το μέγεθος της γεωπολιτικής αβεβαιότητας.
Μια σοβαρή στρατιωτική ήττα της Σαουδικής Αραβίας θα μπορούσε να ενθαρρύνει περιφερειακές δυνάμεις, τοπικούς παράγοντες ή φυλετικές ομάδες να αμφισβητήσουν την κεντρική εξουσία.
Το ακόμη πιο ακραίο σενάριο θα ήταν μια διαδικασία εδαφικού κατακερματισμού.
Ένα ενιαίο βασίλειο θα μπορούσε, θεωρητικά, να βρεθεί αντιμέτωπο με φυγόκεντρες δυνάμεις από διαφορετικές κατευθύνσεις.
Και στη μέση βρίσκεται το πετρέλαιο
Η πραγματική «βόμβα» όμως δεν βρίσκεται μόνο στο πεδίο της μάχης.
Βρίσκεται κάτω από την άμμο.
Τα μεγαλύτερα πετρελαϊκά κοιτάσματα της Σαουδικής Αραβίας βρίσκονται στα ανατολικά της χώρας, σε περιοχή όπου υπάρχει σημαντική σιιτική παρουσία.
Αυτό έχει οδηγήσει ορισμένους αναλυτές να εξετάσουν ένα ιδιαίτερα ευαίσθητο σενάριο: την πιθανότητα μιας πολιτικής κρίσης στην περιοχή των πετρελαϊκών εγκαταστάσεων.
Εάν μια τέτοια κρίση συνέπιπτε με αποκλεισμό θαλάσσιων οδών, επιθέσεις σε αγωγούς και γενικότερη στρατιωτική αποσταθεροποίηση, οι συνέπειες για την παγκόσμια αγορά πετρελαίου θα μπορούσαν να είναι τεράστιες.
Δεν θα επρόκειτο απλώς για κρίση στη Μέση Ανατολή.
Θα επρόκειτο για κρίση της παγκόσμιας ενεργειακής ασφάλειας.
Από τον Κόλπο στη Wall Street
Υπάρχει και ένας δεύτερος κίνδυνος.
Η Σαουδική Αραβία διαθέτει τεράστια διεθνή χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία. Σε περίπτωση μεγάλης δημοσιονομικής πίεσης, θα μπορούσε να χρειαστεί να αντλήσει ρευστότητα από μέρος των επενδύσεών της.
Μαζικές πωλήσεις περιουσιακών στοιχείων μεγάλης κλίμακας θα μπορούσαν να δημιουργήσουν αναταράξεις στις διεθνείς αγορές.
Αυτό όμως παραμένει ένα υποθετικό σενάριο και όχι αποδεδειγμένη επικείμενη εξέλιξη.
Το κρίσιμο είναι ότι μια παρατεταμένη πτώση των πετρελαϊκών εσόδων θα μπορούσε να περιορίσει τη δυνατότητα του Ριάντ να χρηματοδοτεί ταυτόχρονα στρατιωτικές δαπάνες, κρατικές επιδοτήσεις και φιλόδοξα επενδυτικά σχέδια.
Το πετρέλαιο, δηλαδή, μπορεί να γίνει ταυτόχρονα ασπίδα και αχίλλειος πτέρνα.
Εάν η Σαουδική Αραβία αποδυναμωθεί σοβαρά, το κενό ισχύος δεν θα παραμείνει κενό για πολύ.
Ιράν, Τουρκία, Ιράκ, Πακιστάν και άλλες περιφερειακές δυνάμεις θα έπρεπε να επανεξετάσουν τη στρατηγική τους.
Το ίδιο θα ίσχυε για τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Για δεκαετίες, η αμερικανική στρατηγική στον Κόλπο βασίστηκε σε ένα πλέγμα συμμαχιών, στρατιωτικών βάσεων και σχέσεων ασφαλείας.
Μια σοβαρή αποδυνάμωση του Ριάντ θα μπορούσε να αλλάξει ριζικά αυτή την ισορροπία.
Και τότε η Μέση Ανατολή που γνωρίζαμε θα μπορούσε να αποτελεί παρελθόν.
Το Ιράν και η νέα ισορροπία
Στο επίκεντρο βρίσκεται το Ιράν.
Η Τεχεράνη διαθέτει μεγάλο πληθυσμό, σημαντικές ενεργειακές πηγές, εγχώρια αμυντική βιομηχανία και ένα εκτεταμένο δίκτυο περιφερειακών συμμάχων.
Η ενίσχυση της ιρανικής επιρροής θα μπορούσε να αλλάξει τον συσχετισμό δυνάμεων στον Κόλπο.
Και εδώ βρίσκεται μια από τις πιο σημαντικές αντιφάσεις της σημερινής κρίσης:
Μια προσπάθεια περιορισμού του Ιράν μπορεί, υπό ορισμένες συνθήκες, να οδηγήσει σε μεγαλύτερη περιφερειακή επιρροή της Τεχεράνης.
Αυτό αποτελεί αντικείμενο έντονης συζήτησης μεταξύ αναλυτών και δεν μπορεί να θεωρηθεί δεδομένο αποτέλεσμα.
Και το «Μεγάλο Ισραήλ»;
Στο άλλο άκρο της εξίσωσης βρίσκεται το Ισραήλ.
Ο όρος «Μεγάλο Ισραήλ» χρησιμοποιείται με διαφορετικές σημασίες και συχνά συγχέεται η θρησκευτική ή ιδεολογική αναφορά σε βιβλικά εδάφη με συγκεκριμένο επίσημο κρατικό σχέδιο.
Ωστόσο, υπάρχουν πράγματι Ισραηλινοί πολιτικοί και δημόσιοι παράγοντες που έχουν εκφράσει επεκτατικές αντιλήψεις για τα σύνορα ή για τον έλεγχο εδαφών.
Η συζήτηση αυτή απέκτησε νέα ένταση μετά τον πόλεμο στη Γάζα και τις συγκρούσεις με τη Χεζμπολάχ και το Ιράν.
Το ερώτημα που τίθεται πλέον είναι αν μια ενδεχόμενη ενίσχυση του Ιράν και των συμμάχων του θα μπορούσε να λειτουργήσει ως φρένο σε οποιαδήποτε προσπάθεια περαιτέρω περιφερειακής επέκτασης.
Εάν η Τεχεράνη παραμείνει ισχυρή και οι αμερικανικές δυνάμεις μειώσουν την παρουσία τους στον Κόλπο, το στρατηγικό περιβάλλον του Ισραήλ αλλάζει δραματικά.
Αυτό, όμως, δεν σημαίνει αυτομάτως ότι κάποιο συγκεκριμένο σχέδιο «Μεγάλου Ισραήλ» έχει εγκαταλειφθεί ή ότι πρόκειται να καταρρεύσει.
Το σημαντικότερο στοιχείο ίσως είναι ότι οι Houthis απέδειξαν πως μπορούν να επηρεάσουν γεγονότα πολύ πέρα από τα σύνορα της Υεμένης.
Από τις επιθέσεις κατά της ναυτιλίας στην Ερυθρά Θάλασσα μέχρι την απειλή εναντίον κρίσιμων ενεργειακών υποδομών, η οργάνωση έχει καταφέρει να μετατρέψει τη γεωγραφία της Υεμένης σε στρατηγικό όπλο.
Και αυτό δημιουργεί έναν εφιαλτικό υπολογισμό για τις πετρελαϊκές αγορές:
Bab al-Mandab + Hormuz + σαουδαραβικοί αγωγοί = πιθανός εκρηκτικός συνδυασμός για την παγκόσμια ενεργειακή αγορά.
Ακόμη και χωρίς πλήρη διακοπή των εξαγωγών, ο φόβος για την ασφάλεια των μεταφορών μπορεί να αυξήσει το κόστος ασφάλισης, να επιμηκύνει τις διαδρομές των πλοίων και να προκαλέσει σημαντικές διακυμάνσεις στις τιμές.
Το πραγματικό πρόβλημα δεν είναι απαραίτητα μια άμεση «κατάρρευση» της Σαουδικής Αραβίας.
Το μεγαλύτερο ρίσκο είναι η αλυσιδωτή αντίδραση.
Μια επίθεση στην Υεμένη μπορεί να οδηγήσει σε αντίποινα.
Τα αντίποινα μπορούν να πλήξουν ενεργειακές υποδομές.
Η διακοπή των εξαγωγών μπορεί να προκαλέσει άνοδο των τιμών.
Η οικονομική πίεση μπορεί να δημιουργήσει πολιτικές εντάσεις.
Και μια περιφερειακή σύγκρουση μπορεί να προσελκύσει ξανά τις μεγάλες δυνάμεις.
Έτσι ξεκινούν οι κρίσεις που κανείς δεν σχεδίαζε να δημιουργήσει.
Το μεγάλο ερώτημα
Η εικόνα που παρουσιάζεται από την ανάλυση του Ron Unz είναι εξαιρετικά δραματική: μια Σαουδική Αραβία υπό πίεση, ένα Ιράν που ενισχύεται, μια Υεμένη που διεκδικεί αυξημένο περιφερειακό ρόλο και ένα Ισραήλ που αντιμετωπίζει ένα ολοένα πιο σύνθετο στρατηγικό περιβάλλον.
Ωστόσο, τα πιο ακραία σενάρια —διάλυση της Σαουδικής Αραβίας, προσάρτηση κρατών του Κόλπου ή ολοκληρωτική ανατροπή των συνόρων της περιοχής— παραμένουν υποθετικά.
Αυτό δεν σημαίνει ότι μπορούν να αγνοηθούν.
Στη Μέση Ανατολή, οι μεγαλύτερες ανατροπές συχνά ξεκινούν από γεγονότα που αρχικά θεωρούνταν απίθανα.
Και σήμερα υπάρχει ένας παράγοντας που κανείς δεν μπορεί πλέον να αντιμετωπίζει ως περιθωριακό:
οι Houthis.
Μια δύναμη που ξεκίνησε ως αντάρτικο κίνημα στην Υεμένη έχει πλέον τη δυνατότητα να επηρεάζει τη ναυσιπλοΐα, τις πετρελαϊκές ροές και τους υπολογισμούς των μεγαλύτερων στρατιωτικών δυνάμεων του κόσμου.
Εάν η σύγκρουση κλιμακωθεί, το ερώτημα δεν θα είναι πλέον ποιος ελέγχει μια πόλη ή μια επαρχία της Υεμένης.
Το ερώτημα θα είναι εάν ολόκληρη η γεωπολιτική τάξη που οικοδομήθηκε στον Περσικό Κόλπο εδώ και έναν αιώνα μπορεί να επιβιώσει.
Και τότε, η πραγματική μάχη δεν θα δίνεται μόνο στην έρημο.
Θα δίνεται στις πετρελαϊκές αγορές, στις θαλάσσιες οδούς και στα κέντρα ισχύος ολόκληρου του πλανήτη.
www.bankingnews.gr
Σχόλια αναγνωστών