Η άνοδος των πατριωτικών κινημάτων στην Ευρώπη φέρνει ανατροπές, αλλά ταυτόχρονα αποκαλύπτει σοβαρές δομικές αδυναμίες - από οικονομικά προβλήματα και ιδεολογική ασυνέπεια μέχρι γεωπολιτικές αντιφάσεις - που ενδέχεται να υπονομεύσουν τη μακροπρόθεσμη επιτυχία τους
Το σημαντικότερο σύγχρονο πολιτικό φαινόμενο στην Ευρώπη είναι η άνοδος των πατριωτικών κομμάτων/κινημάτων ή αλλίως όπως αποκαλείται από τις ελίτ του λεγόμενου «λαϊκισμού» (μερικές φορές αποκαλούμενου και «κυριαρχισμού»), που προέρχεται από αυτό που τα κυρίαρχα μέσα ενημέρωσης χαρακτηρίζουν «ακροδεξιά».
Στην πράξη, ο «λαϊκισμός» χρησιμοποιείται γενικά για να περιγράψει έναν δημαγωγικό τύπο πολιτικής, στον οποίο, για την απόκτηση και διατήρηση της εξουσίας ή της λαϊκής υποστήριξης, ένας ηγέτης απευθύνεται στις μάζες, υποκύπτοντας στα συμφέροντά τους και προσφέροντας γρήγορες λύσεις (ακόμη κι αν δεν είναι ιδανικές) στα προβλήματά τους.
Στη συγκεκριμένη περίπτωση του σύγχρονου λαϊκιστικού φαινομένου, όμως, η ενόχληση των φιλελεύθερων προέρχεται απλώς από την αυθεντική προσπάθεια επανασύνδεσης της δημοκρατικής πολιτικής με τη «γενική βούληση» του λαού.
Δεδομένου ότι η πολιτική της Ευρωπαϊκής Ένωσης έχει ασκηθεί με την πλάτη στραμμένη προς τους πολίτες, δεν προκαλεί έκπληξη ότι προκύπτει απαίτηση να ακουστούν οι αποκλίνουσες φωνές των πολιτών σε ζητήματα όπως η μετανάστευση, η συμμετοχή στην ΕΕ, η συμμετοχή στο ΝΑΤΟ κ.λπ.
Το (αντι)παράδειγμα της Ουγγαρίας
Σε αυτό το πλαίσιο, σε τουλάχιστον μία περίπτωση, οι πατριωτικές δυνάμεις κατάφεραν να φτάσουν στην εξουσία: στην Ουγγαρία (καθώς και στη Σλοβακία και ίσως στην Ιταλία).
Ο Viktor Orbán παρέμεινε στην εξουσία για 16 χρόνια, αμφισβητώντας επανειλημμένα την Ευρωπαϊκή Ένωση τόσο σε εσωτερικά όσο και σε διεθνή ζητήματα.
Ωστόσο, πριν από λίγες ημέρες υπέστη σημαντική ήττα και το κόμμα του εμφανίστηκε σημαντικά αποδυναμωμένο.
Πώς, μετά από 16 χρόνια εξουσίας, με δυνατότητα υλοποίησης σχεδόν όλων των επιθυμητών μεταρρυθμίσεων και με ελεύθερο πεδίο στο εσωτερικό, ηττήθηκε ο Orbán;
Η οικονομική διάσταση δεν μπορεί να αγνοηθεί, καθώς από την περίοδο της πανδημίας και μετά, η Ουγγαρία αντιμετωπίζει ύφεση.
Πρόκειται για ένα συνδυασμό παραγόντων: περιορισμοί και διαταραχές στην εφοδιαστική αλυσίδα λόγω πανδημίας, δυσκολίες πρόσβασης σε φθηνό ρωσικό φυσικό αέριο λόγω κυρώσεων και πιέσεων, καθώς και οικονομικός πόλεμος από τις Βρυξέλλες μέσω δέσμευσης κονδυλίων.
Ωστόσο, η αδυναμία αντιμετώπισης αυτών των προβλημάτων αποκαλύπτει βαθύτερες δομικές αδυναμίες της κυβέρνησης Orbán, οι οποίες μπορούν να επεκταθούν γενικότερα στον ευρωπαϊκό πατριωτικό χώρο.
Αμερικανισμός
Εδώ εμφανίζεται το παράδοξο του πατριώτη που μιμείται τις ΗΠΑ ή ευθυγραμμίζει το κίνημά του με τον αμερικανικό λαϊκισμό τύπου Trump.
Δεν υπάρχει μεγαλύτερη αντίφαση από έναν Ευρωπαίο πατριώτη που υπερασπίζεται την εθνική ταυτότητα αλλά υιοθετεί άκριτα τη γεωπολιτική ατζέντα των ΗΠΑ.
Αγνοείται έτσι ότι τα στρατηγικά συμφέροντα της Ευρώπης συχνά αποκλίνουν από αυτά των ΗΠΑ.
Παράδειγμα αποτελεί το κόμμα Vox στην Ισπανία, που διατηρεί σχέσεις με το think tank Heritage Foundation. Παράλληλα, οι ΗΠΑ συχνά υιοθετούν θέσεις αντίθετες με τα ισπανικά συμφέροντα, όπως στις σχέσεις με το Μαρόκο.
Αντίθετα, ο Tino Chrupalla της Εναλλακτικής για τη Γερμανία (AfD) δήλωσε ότι οι ΗΠΑ πρέπει να αποσύρουν τα στρατεύματά τους από τη Γερμανία, γεγονός που συνοδεύτηκε από άνοδο του AfD στις δημοσκοπήσεις. Παρόμοια, η Giorgia Meloni έχει εκφράσει διαφωνίες με τις ΗΠΑ σε συγκεκριμένα ζητήματα.
Σιωνισμός
Ένα ακόμη λάθος είναι η αυτόματη ευθυγράμμιση με το σιωνιστικό σχέδιο, συχνά υπό το πρίσμα της «υπεράσπισης του ιουδαιοχριστιανικού πολιτισμού».
Η προσέγγιση αυτή δεν αποδίδει πολιτικά οφέλη και μπορεί να έχει αρνητικές συνέπειες στην εικόνα των κομμάτων.
Υπερβολική μετριοπάθεια
Όταν φτάνουν στην εξουσία, οι πατριώτες συχνά εγκαταλείπουν τις ριζοσπαστικές τους θέσεις.
Υποσχέσεις για αποχώρηση από το ΝΑΤΟ ή την ΕΕ δεν υλοποιούνται, γεγονός που δημιουργεί απογοήτευση στους ψηφοφόρους και εικόνα «προδοσίας».
Έλλειψη συνεκτικής ιδεολογίας
Ο ευρωπαϊκός πατριωτικός χώρος χαρακτηρίζεται από αντιφάσεις: υποστήριξη κρατικού παρεμβατισμού αλλά και ελεύθερης αγοράς, κριτική στη μετανάστευση αλλά ταυτόχρονη χρήση μεταναστευτικής εργασίας.
Η απουσία σαφούς ιδεολογίας δυσκολεύει τη διαμόρφωση μακροπρόθεσμων πολιτικών.
Αποσύνδεση από τα καθημερινά προβλήματα
Παρότι η μετανάστευση αποτελεί σημαντικό ζήτημα, οι πολίτες αντιμετωπίζουν καθημερινά προβλήματα όπως εργασία, υγεία και κόστος ζωής.
Σε πολλά από αυτά, τα πατριωτικά κόμματα δεν προσφέρουν πειστικές λύσεις.
Το παράδειγμα του Orbán δείχνει ότι η εστίαση σε γεωπολιτικά ζητήματα χωρίς απαντήσεις στην οικονομία μπορεί να οδηγήσει σε φθορά.
Συνολικά, ο πατριωτικός χώρος ενισχύεται λόγω λαθών των ελίτ - οικονομική στασιμότητα, μεταναστευτική πίεση, γεωπολιτικές εντάσεις.
Ωστόσο, αν δεν αντιμετωπίσει τις δομικές του αδυναμίες, κινδυνεύει να παραμείνει ένα κίνημα διαμαρτυρίας και όχι μια σταθερή πολιτική λύση.
www.bankingnews.gr
Στην πράξη, ο «λαϊκισμός» χρησιμοποιείται γενικά για να περιγράψει έναν δημαγωγικό τύπο πολιτικής, στον οποίο, για την απόκτηση και διατήρηση της εξουσίας ή της λαϊκής υποστήριξης, ένας ηγέτης απευθύνεται στις μάζες, υποκύπτοντας στα συμφέροντά τους και προσφέροντας γρήγορες λύσεις (ακόμη κι αν δεν είναι ιδανικές) στα προβλήματά τους.
Στη συγκεκριμένη περίπτωση του σύγχρονου λαϊκιστικού φαινομένου, όμως, η ενόχληση των φιλελεύθερων προέρχεται απλώς από την αυθεντική προσπάθεια επανασύνδεσης της δημοκρατικής πολιτικής με τη «γενική βούληση» του λαού.
Δεδομένου ότι η πολιτική της Ευρωπαϊκής Ένωσης έχει ασκηθεί με την πλάτη στραμμένη προς τους πολίτες, δεν προκαλεί έκπληξη ότι προκύπτει απαίτηση να ακουστούν οι αποκλίνουσες φωνές των πολιτών σε ζητήματα όπως η μετανάστευση, η συμμετοχή στην ΕΕ, η συμμετοχή στο ΝΑΤΟ κ.λπ.
Το (αντι)παράδειγμα της Ουγγαρίας
Σε αυτό το πλαίσιο, σε τουλάχιστον μία περίπτωση, οι πατριωτικές δυνάμεις κατάφεραν να φτάσουν στην εξουσία: στην Ουγγαρία (καθώς και στη Σλοβακία και ίσως στην Ιταλία).
Ο Viktor Orbán παρέμεινε στην εξουσία για 16 χρόνια, αμφισβητώντας επανειλημμένα την Ευρωπαϊκή Ένωση τόσο σε εσωτερικά όσο και σε διεθνή ζητήματα.
Ωστόσο, πριν από λίγες ημέρες υπέστη σημαντική ήττα και το κόμμα του εμφανίστηκε σημαντικά αποδυναμωμένο.
Πώς, μετά από 16 χρόνια εξουσίας, με δυνατότητα υλοποίησης σχεδόν όλων των επιθυμητών μεταρρυθμίσεων και με ελεύθερο πεδίο στο εσωτερικό, ηττήθηκε ο Orbán;
Η οικονομική διάσταση δεν μπορεί να αγνοηθεί, καθώς από την περίοδο της πανδημίας και μετά, η Ουγγαρία αντιμετωπίζει ύφεση.
Πρόκειται για ένα συνδυασμό παραγόντων: περιορισμοί και διαταραχές στην εφοδιαστική αλυσίδα λόγω πανδημίας, δυσκολίες πρόσβασης σε φθηνό ρωσικό φυσικό αέριο λόγω κυρώσεων και πιέσεων, καθώς και οικονομικός πόλεμος από τις Βρυξέλλες μέσω δέσμευσης κονδυλίων.
Ωστόσο, η αδυναμία αντιμετώπισης αυτών των προβλημάτων αποκαλύπτει βαθύτερες δομικές αδυναμίες της κυβέρνησης Orbán, οι οποίες μπορούν να επεκταθούν γενικότερα στον ευρωπαϊκό πατριωτικό χώρο.
Αμερικανισμός
Εδώ εμφανίζεται το παράδοξο του πατριώτη που μιμείται τις ΗΠΑ ή ευθυγραμμίζει το κίνημά του με τον αμερικανικό λαϊκισμό τύπου Trump.
Δεν υπάρχει μεγαλύτερη αντίφαση από έναν Ευρωπαίο πατριώτη που υπερασπίζεται την εθνική ταυτότητα αλλά υιοθετεί άκριτα τη γεωπολιτική ατζέντα των ΗΠΑ.
Αγνοείται έτσι ότι τα στρατηγικά συμφέροντα της Ευρώπης συχνά αποκλίνουν από αυτά των ΗΠΑ.
Παράδειγμα αποτελεί το κόμμα Vox στην Ισπανία, που διατηρεί σχέσεις με το think tank Heritage Foundation. Παράλληλα, οι ΗΠΑ συχνά υιοθετούν θέσεις αντίθετες με τα ισπανικά συμφέροντα, όπως στις σχέσεις με το Μαρόκο.
Αντίθετα, ο Tino Chrupalla της Εναλλακτικής για τη Γερμανία (AfD) δήλωσε ότι οι ΗΠΑ πρέπει να αποσύρουν τα στρατεύματά τους από τη Γερμανία, γεγονός που συνοδεύτηκε από άνοδο του AfD στις δημοσκοπήσεις. Παρόμοια, η Giorgia Meloni έχει εκφράσει διαφωνίες με τις ΗΠΑ σε συγκεκριμένα ζητήματα.
Σιωνισμός
Ένα ακόμη λάθος είναι η αυτόματη ευθυγράμμιση με το σιωνιστικό σχέδιο, συχνά υπό το πρίσμα της «υπεράσπισης του ιουδαιοχριστιανικού πολιτισμού».
Η προσέγγιση αυτή δεν αποδίδει πολιτικά οφέλη και μπορεί να έχει αρνητικές συνέπειες στην εικόνα των κομμάτων.
Υπερβολική μετριοπάθεια
Όταν φτάνουν στην εξουσία, οι πατριώτες συχνά εγκαταλείπουν τις ριζοσπαστικές τους θέσεις.
Υποσχέσεις για αποχώρηση από το ΝΑΤΟ ή την ΕΕ δεν υλοποιούνται, γεγονός που δημιουργεί απογοήτευση στους ψηφοφόρους και εικόνα «προδοσίας».
Έλλειψη συνεκτικής ιδεολογίας
Ο ευρωπαϊκός πατριωτικός χώρος χαρακτηρίζεται από αντιφάσεις: υποστήριξη κρατικού παρεμβατισμού αλλά και ελεύθερης αγοράς, κριτική στη μετανάστευση αλλά ταυτόχρονη χρήση μεταναστευτικής εργασίας.
Η απουσία σαφούς ιδεολογίας δυσκολεύει τη διαμόρφωση μακροπρόθεσμων πολιτικών.
Αποσύνδεση από τα καθημερινά προβλήματα
Παρότι η μετανάστευση αποτελεί σημαντικό ζήτημα, οι πολίτες αντιμετωπίζουν καθημερινά προβλήματα όπως εργασία, υγεία και κόστος ζωής.
Σε πολλά από αυτά, τα πατριωτικά κόμματα δεν προσφέρουν πειστικές λύσεις.
Το παράδειγμα του Orbán δείχνει ότι η εστίαση σε γεωπολιτικά ζητήματα χωρίς απαντήσεις στην οικονομία μπορεί να οδηγήσει σε φθορά.
Συνολικά, ο πατριωτικός χώρος ενισχύεται λόγω λαθών των ελίτ - οικονομική στασιμότητα, μεταναστευτική πίεση, γεωπολιτικές εντάσεις.
Ωστόσο, αν δεν αντιμετωπίσει τις δομικές του αδυναμίες, κινδυνεύει να παραμείνει ένα κίνημα διαμαρτυρίας και όχι μια σταθερή πολιτική λύση.
www.bankingnews.gr
Σχόλια αναγνωστών