Η σύγκρουση ανάμεσα στις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ιράν δεν είναι ακόμη ένα επεισόδιο στη μακρά ιστορία εντάσεων στη Μέση Ανατολή.
Είναι μια δοκιμασία αντοχής για ολόκληρο το σύστημα ισχύος που διαμορφώθηκε μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο.
Και για πρώτη φορά εδώ και δεκαετίες, το ερώτημα τίθεται ωμά: Mήπως η Ουάσιγκτον πλησιάζει σε μια ιστορική καμπή αντίστοιχη με εκείνη που βίωσαν κάποτε οι παλιές ευρωπαϊκές αυτοκρατορίες;
Η σύγκριση δεν είναι τυχαία.
Το 1956, κατά την Κρίση του Suez, η Μεγάλη Βρετανία και η Γαλλία επιχείρησαν να επιβάλουν στρατιωτικά τον έλεγχο της Διώρυγα του Suez.
Στο πεδίο της μάχης κέρδισαν.
Στη γεωπολιτική σκακιέρα, όμως, ηττήθηκαν. Υπό την πίεση της Σοβιετική Ένωση και – ειρωνικά – των ίδιων των ΗΠΑ, αναγκάστηκαν να αποχωρήσουν.
Η Αίγυπτος διατήρησε τη διώρυγα και ο κόσμος εισήλθε σε μια νέα εποχή, όπου οι παλιές αποικιακές δυνάμεις έπαψαν να καθορίζουν τους κανόνες.
H στιγμή που κρίνεται η παγκόσμια ισχύς
Ακριβώς πάνω σε αυτό το κενό ισχύος οικοδομήθηκε η αμερικανική ηγεμονία. Δεν στηρίχθηκε μόνο σε στρατιωτική υπεροχή, αλλά σε ένα πολύ πιο αποτελεσματικό εργαλείο: το οικονομικό σύστημα. Υπό τον Henry Kissinger, οι ΗΠΑ διαμόρφωσαν τη λογική του πετροδολαρίου.
Οι χώρες του Κόλπου πουλούσαν πετρέλαιο σε δολάρια, επένδυαν τα έσοδα στις ΗΠΑ και, σε αντάλλαγμα, λάμβαναν εγγυήσεις ασφάλειας.
Έτσι δημιουργήθηκε μια αυτοτροφοδοτούμενη μηχανή ισχύος: ενέργεια, νόμισμα και γεωπολιτική επιρροή σε πλήρη σύμπλευση.
Για δεκαετίες, το σύστημα αυτό λειτούργησε σχεδόν άψογα.
Μέχρι που εμφανίστηκε το Ιράν ως ένας παίκτης που αρνήθηκε να παίξει με τους ίδιους κανόνες.
Ο πόλεμος που ακολούθησε δεν εξελίχθηκε όπως είχε σχεδιαστεί στην Ουάσιγκτον.
Δεν υπήρξε καθαρή νίκη, δεν αποκαταστάθηκε η εικόνα της απόλυτης στρατιωτικής υπεροχής και – το σημαντικότερο – δεν διατηρήθηκε ο ρόλος των ΗΠΑ ως εγγυητή σταθερότητας. Αντίθετα, η σύγκρουση ανέδειξε τα όρια της αμερικανικής ισχύος σε μια περιοχή που θεωρούνταν μέχρι πρόσφατα απόλυτα ελεγχόμενη.
Η κρίση που θυμίζει 1956 και απειλεί να αλλάξει τον κόσμο
Βρίσκεται στο Στενό του Hormuz.
Πρόκειται για μία από τις σημαντικότερες ενεργειακές αρτηρίες του πλανήτη, από την οποία διέρχεται τεράστιο μέρος του παγκόσμιου πετρελαίου.
Και σήμερα, το Ιράν φαίνεται να αποκτά έναν βαθμό ελέγχου που μέχρι πρότινος ήταν αδιανόητος.
Αν αυτός ο έλεγχος παγιωθεί, τότε η σύγκρουση παύει να είναι περιφερειακή και μετατρέπεται σε παγκόσμια ανατροπή.
Γιατί το Hormuz δεν είναι απλώς ένα πέρασμα – είναι ο μοχλός που μπορεί να επηρεάσει την τιμή της ενέργειας, τη ροή του εμπορίου και, τελικά, το ίδιο το διεθνές χρηματοπιστωτικό σύστημα.
Εδώ ακριβώς αρχίζει να φαίνεται το μεγαλύτερο ρήγμα.
Το πετροδολάριο βασίζεται στον έλεγχο της ενέργειας και στην εμπιστοσύνη προς την αμερικανική ισχύ.
Αν το πρώτο κλονιστεί, το δεύτερο αρχίζει να αμφισβητείται.
Και σε αυτό το κενό, άλλες δυνάμεις κινούνται ήδη. Η Ρωσία και η Κίνα προωθούν ενεργά εναλλακτικά μοντέλα συναλλαγών, επιδιώκοντας έναν κόσμο όπου το δολάριο δεν θα είναι ο μοναδικός άξονας.
Η ιδέα της αποδολαριοποίησης, που κάποτε φάνταζε θεωρητική, αρχίζει να αποκτά πραγματική βάση.
Και αν συνδυαστεί με τον έλεγχο κρίσιμων ενεργειακών διαδρόμων, τότε μπορεί να αποτελέσει τη μεγαλύτερη πρόκληση για την αμερικανική κυριαρχία από το τέλος του Ψυχρού Πολέμου.
Η ιστορία, βέβαια, δεν επαναλαμβάνεται μηχανικά. Αλλά συχνά κινείται με μοτίβα. Το Suez δεν κατέστρεψε τη Βρετανία και τη Γαλλία σε μια νύχτα... απλώς αποκάλυψε ότι η εποχή τους είχε ήδη τελειώσει.
Το ερώτημα σήμερα είναι αν το Hormuz θα παίξει τον ίδιο ρόλο για τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Τίποτα δεν έχει κριθεί οριστικά.
Η Ουάσιγκτον διατηρεί τεράστια στρατιωτική, οικονομική και πολιτική ισχύ.
Μπορεί να κλιμακώσει, να ανασυνταχθεί ή να επιδιώξει νέες ισορροπίες. Όμως για πρώτη φορά μετά από δεκαετίες, δεν είναι βέβαιο ότι ελέγχει πλήρως το παιχνίδι.
Και αυτό από μόνο του είναι μια ιστορική αλλαγή.
Σχόλια αναγνωστών