Η εκεχειρία μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών, Ιράν και Ισραήλ δεν αποτέλεσε ποτέ μια πλήρως ευθυγραμμισμένη συμφωνία, αλλά μάλλον μια συγκυριακή σύγκλιση συμφερόντων. Κάθε πλευρά εισήλθε στη συμφωνία με διαφορετικές παραδοχές ως προς το περιεχόμενο και τους όρους της.
Η ασυμφωνία αυτή έγινε άμεσα εμφανής, σημειώνει το Reuters,καθώς οι ισραηλινές αεροπορικές επιδρομές στον Λίβανο συνεχίστηκαν, προκαλώντας εκατοντάδες θύματα και αναδεικνύοντας μια βασική διαφωνία: το Ιράν θεωρεί τον Λίβανο αναπόσπαστο μέρος της εκεχειρίας, ενώ το Ισραήλ τον εξαιρεί ρητά.
Αντί να τερματίσει τη σύγκρουση, η συμφωνία ουσιαστικά «πάγωσε» ένα επίπεδο πολέμου, επιτρέποντας ταυτόχρονα τη συνέχιση ενός άλλου.
Ο Λίβανος ως στρατηγικό ρήγμα
Ο Λίβανος βρίσκεται στο επίκεντρο όχι επειδή αποτελεί τυπικά μέρος του πολέμου, αλλά επειδή είναι δομικά ενταγμένος στην περιφερειακή στρατηγική επιρροής του Ιράν.
Από την επανάσταση του 1979, η Τεχεράνη έχει αναπτύξει ένα δίκτυο συμμαχικών ένοπλων ομάδων στην περιοχή, με κυριότερη τη Hezbollah, που λειτουργεί τόσο ως στρατιωτική δύναμη όσο και ως πολιτικός παράγοντας στον Λίβανο.
Μαζί με τη Hamas στη Γάζα και τους Houthis, η Hezbollah αποτελεί μέρος μιας ευρύτερης αρχιτεκτονικής αποτροπής που ενισχύει την ιρανική επιρροή και περιορίζει την ελευθερία κινήσεων του Ισραήλ.
Για το Ισραήλ, οι δυνάμεις αυτές δεν είναι περιφερειακές απειλές αλλά άμεσες. Υπό τον Benjamin Netanyahu, η στρατηγική εστιάζει στην αποδυνάμωσή τους και στη δημιουργία ζωνών ασφαλείας πέρα από τα σύνορα, ιδίως στον νότιο Λίβανο.
Έτσι, ο Λίβανος μετατρέπεται στο σημείο όπου συγκρούονται άμεσα η ιρανική επιρροή και το ισραηλινό δόγμα ασφάλειας.
Ασυμβίβαστοι στόχοι
Στην καρδιά της εύθραυστης εκεχειρίας βρίσκονται αντικρουόμενοι στόχοι.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες, υπό τον Donald Trump, επιδιώκουν μια ελεγχόμενη αποκλιμάκωση που θα τους επιτρέψει να αποχωρήσουν διατηρώντας την εικόνα επιτυχίας.
Το Ιράν θέλει να διατηρήσει την περιφερειακή του επιρροή, κυρίως μέσω του δικτύου συμμάχων του.
Το Ισραήλ επιδιώκει τη μόνιμη αποδυνάμωση ή εξάλειψη άμεσων απειλών όπως η Hezbollah.
Οι στόχοι αυτοί δεν μπορούν να ικανοποιηθούν ταυτόχρονα. Κάθε παραχώρηση προς το Ιράν υπονομεύει την ισραηλινή στρατηγική, ενώ οι ισραηλινές επιχειρήσεις στον Λίβανο παραβιάζουν τις «κόκκινες γραμμές» της Τεχεράνης.
Ο πόλεμος δι’ αντιπροσώπων συνεχίζεται
Η παρούσα κατάσταση αποκαλύπτει ότι ο άμεσος πόλεμος ΗΠΑ–Ιράν και η σύγκρουση Ιράν–Ισραήλ μέσω τρίτων δεν είναι ξεχωριστά μέτωπα, αλλά διαφορετικά επίπεδα της ίδιας περιφερειακής αντιπαράθεσης.
Ακόμη και αν οι άμεσες συγκρούσεις μειώνονται, ο πόλεμος μέσω συμμάχων συνεχίζεται. Οι επιθέσεις της Hezbollah και τα ισραηλινά αντίποινα δείχνουν ότι η ένταση παραμένει ενεργή.
Για το Ιράν, η εγκατάλειψη της Hezbollah θα σήμαινε διάλυση βασικού πυλώνα της στρατηγικής του. Για το Ισραήλ, η παρουσία της κοντά στα σύνορα είναι απαράδεκτη.
Έτσι, ο Λίβανος παραμένει ενεργό πεδίο σύγκρουσης, ανεξάρτητα από τις διπλωματικές εξελίξεις.
Περιορισμένη επιρροή των ΗΠΑ
Κρίσιμο ερώτημα είναι κατά πόσο οι Ηνωμένες Πολιτείες μπορούν να επιβάλουν συνοχή στο «στρατόπεδό» τους. Αν και η Ουάσινγκτον διατηρεί επιρροή στο Ισραήλ, αυτή δεν είναι απόλυτη.
Δεν υπάρχουν ενδείξεις ότι ο Trump είναι διατεθειμένος να ασκήσει ισχυρή πίεση στον Netanyahu για να σταματήσουν οι επιχειρήσεις στον Λίβανο, ούτε είναι σαφές αν το θεωρεί στρατηγικά απαραίτητο.
Αυτό αποδυναμώνει την αξιοπιστία της εκεχειρίας, καθώς μια πλευρά συνεχίζει στρατιωτικές επιχειρήσεις που άλλη πλευρά θεωρεί κεντρικές για τη συμφωνία.
Η ιδεολογική διάσταση της ιρανικής στάσης
Η στάση του Ιράν δεν είναι μόνο στρατηγική αλλά και ιδεολογική. Η αντίθεση στο Ισραήλ και η στήριξη συμμάχων όπως η Hezbollah αποτελούν βασικά στοιχεία της ταυτότητας του καθεστώτος.
Αυτό περιορίζει τη διαπραγματευτική ευελιξία της Τεχεράνης. Ακόμη και αν οι στρατιωτικές της δυνατότητες έχουν πληγεί, η πολιτική της δέσμευση παραμένει ισχυρή.
Κατά συνέπεια, δύσκολα θα αποδεχθεί συμφωνία που επιτρέπει στο Ισραήλ να επιχειρεί ανεμπόδιστα κατά της Hezbollah.
Εύθραυστο μέλλον για την εκεχειρία
Η εκεχειρία δύσκολα θα διατηρηθεί με τη σημερινή της μορφή. Στην καλύτερη περίπτωση, θα λειτουργήσει ως προσωρινή παύση της άμεσης σύγκρουσης ΗΠΑ–Ιράν, ενώ οι συγκρούσεις μέσω τρίτων θα ενταθούν.
Στη χειρότερη, η συνεχιζόμενη βία στον Λίβανο μπορεί να οδηγήσει σε πλήρη κατάρρευση των συνομιλιών και νέα κλιμάκωση.
Το πιθανότερο σενάριο είναι μια σταδιακή διάβρωση της συμφωνίας, καθώς οι παραβιάσεις συσσωρεύονται και η εμπιστοσύνη μειώνεται.
Μια ελλιπής στρατηγική εξόδου
Η προσέγγιση του Trump δείχνει έμφαση σε βραχυπρόθεσμα πολιτικά οφέλη, παρά σε μια βιώσιμη επίλυση της σύγκρουσης. Η ανάγκη για επίδειξη επιτυχίας ενισχύει την τάση για γρήγορη απεμπλοκή, ακόμη και αν τα βασικά προβλήματα παραμένουν.
Αυτό εξηγεί και την αποδοχή πλαισίων διαπραγμάτευσης που προηγουμένως θεωρούνταν απαράδεκτα.
Ωστόσο, οι προτάσεις αυτές περιλαμβάνουν όρους που συγκρούονται με τις θέσεις ΗΠΑ και Ισραήλ, όπως ο έλεγχος των Στενών του Ορμούζ από το Ιράν και η συνέχιση του εμπλουτισμού ουρανίου.
Μακροπρόθεσμη αστάθεια στην περιοχή
Ακόμη και αν οι Ηνωμένες Πολιτείες αποχωρήσουν, οι βασικοί παράγοντες αστάθειας θα παραμείνουν.
Το Ιράν θα συνεχίσει να βασίζεται σε δίκτυα συμμάχων.
Το Ισραήλ θα συνεχίσει προληπτικές και αντίποινες επιχειρήσεις.
Περιοχές όπως ο Λίβανος θα παραμείνουν ενεργά μέτωπα.
Το πιθανότερο είναι μια επιστροφή σε κύκλους έντασης και αποκλιμάκωσης, αντί για μια μόνιμη ειρήνη.
Σχόλια αναγνωστών