Ο πόλεμος του Donald Trump κατά του Ιράν πέτυχε αυτό που συχνά κάνουν οι αυτοκρατορικοί πόλεμοι: απογύμνωσε τη γλώσσα από το νόημά της.
Λέξεις όπως ασφάλεια, σταθερότητα, αποτροπή και τάξη παραμένουν, αλλά δεν καλύπτουν πλέον την πραγματικότητα.
Όταν ένας πρόεδρος απειλεί να καταστρέψει ενεργειακές υποδομές, γέφυρες και τις βασικές συνθήκες ζωής των πολιτών, η αφήγηση καταρρέει και απομένει μια σκληρή αλήθεια: μια μεγάλη δύναμη διεκδικεί το δικαίωμα να λειτουργεί εκτός νόμου, απαιτώντας ταυτόχρονα από τους άλλους να τον σέβονται.
Η διπλή φιλοδοξία της αμερικανικής ισχύος
Δεν πρόκειται απλώς για το ύφος του Trump, σημειώνει η ανάλυση του Modern Diplomacy.
Ο πόλεμος αυτός αποκαλύπτει μια βαθύτερη αντίφαση της αμερικανικής ισχύος: την επιθυμία για το κύρος της νομιμότητας και ταυτόχρονα την ελευθερία εξαίρεσης από αυτήν.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες θέλουν να διαμορφώνουν τους κανόνες και να μιλούν στο όνομά τους, αλλά και να τους παρακάμπτουν όταν περιορίζουν τη δύναμή τους.
Αυτή η πρακτική δεν είναι νέα.
Από την απόρριψη της απόφασης του Διεθνούς Δικαστηρίου το 1986 για τη Νικαράγουα έως την εισβολή στο Ιράκ το 2003 χωρίς νέα εξουσιοδότηση του Συμβουλίου Ασφαλείας, η ίδια αντίφαση επανεμφανίζεται. Στην περίπτωση του Ιράν, όμως, βρίσκεται στο επίκεντρο.
Απειλές που αποκαλύπτουν τη λογική της ισχύος
Ο Trump προειδοποίησε ότι οι ΗΠΑ θα «αφανίσουν» ενεργειακές εγκαταστάσεις του Ιράν εάν δεν ανοίξουν τα Στενά του Hormuz και απείλησε να στείλει τη χώρα «στη λίθινη εποχή». Αυτή η φράση δεν είναι απλώς υπερβολή.
Αποκαλύπτει πώς η καθημερινή ζωή των πολιτών μετατρέπεται σε εργαλείο πίεσης — κάτι που μπορεί να διακοπεί, να καταστραφεί ή να στερηθεί μέχρι να επιτευχθεί συμμόρφωση.
Ο ρόλος του διεθνούς δικαίου και η παραβίασή του
Ακριβώς για αυτό υπάρχει το διεθνές δίκαιο: για να θέτει όρια στους ισχυρούς. Η απαγόρευση χρήσης βίας στον Καταστατικό Χάρτη του ΟΗΕ δημιουργήθηκε για να αποτρέψει την κυριαρχία της ωμής ισχύος.
Ωστόσο, περισσότεροι από 100 νομικοί εκτιμούν ότι οι επιθέσεις των ΗΠΑ και του Ισραήλ στις 28 Φεβρουαρίου παραβιάζουν αυτό το πλαίσιο, καθώς δεν πληρούν τα κριτήρια αυτοάμυνας ή εξουσιοδότησης από τον ΟΗΕ.
Οι ίδιοι προειδοποιούν ότι οι απειλές κατά πολιτικών υποδομών δείχνουν περιφρόνηση όχι μόνο για τον Χάρτη, αλλά και για το διεθνές ανθρωπιστικό δίκαιο.
Η πολιτική κουλτούρα της ισχύος
Οι μελετητές Kimberlé Crenshaw και Timothy Snyder προσφέρουν ένα χρήσιμο πλαίσιο: η εξουσία δεν επιβάλλεται μόνο — διδάσκει.
Καθορίζει τι θεωρείται αποδεκτό και τι όχι. Όταν οι κοινωνίες περνούν από την κριτική στην εξιδανίκευση — εθνικών μύθων, ηγετών ή «αθωότητας» — τότε το δίκαιο μετατρέπεται σε θέατρο και όχι σε πραγματικό περιορισμό της εξουσίας.
Δύο σταθμά στη χρήση της βίας
Η αμερικανική βία παρουσιάζεται ως στρατηγική διαχείριση, ενώ η αντίδραση άλλων κρατών ως παράλογη ή επικίνδυνη.
Αυτή η ασυμμετρία δεν είναι τυχαία — αποτελεί διαχρονικό χαρακτηριστικό της αυτοκρατορικής λογικής.
Το γεγονός ότι το ιρανικό καθεστώς είναι αυταρχικό δεν αλλάζει το βασικό ερώτημα: το διεθνές δίκαιο δοκιμάζεται όταν εφαρμόζεται σε εχθρούς, όχι σε συμμάχους.
Οι πολίτες ως «στόχοι»
Η έννοια της «πολιτικής υποδομής» απογυμνώνει τη βία από την ανθρώπινη διάσταση.
Γέφυρες, σταθμοί ηλεκτροδότησης, εγκαταστάσεις ύδρευσης μετατρέπονται σε «στόχους», ενώ στην πραγματικότητα αποτελούν τις βασικές συνθήκες ζωής εκατομμυρίων ανθρώπων.
Νομικοί εκφράζουν ανησυχία ότι τέτοιες ενέργειες ενδέχεται να συνιστούν εγκλήματα πολέμου, ειδικά όταν πλήττονται υποδομές κρίσιμες για την επιβίωση των πολιτών.
Το πλήγμα σε σχολείο και η «γλώσσα της ευθύνης»
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί η επίθεση στο σχολείο κοριτσιών Shajareh Tayyebeh στο Minab, όπου, σύμφωνα με ιρανικές αρχές, σκοτώθηκαν τουλάχιστον 168 άνθρωποι, πολλοί εκ των οποίων παιδιά. Προκαταρκτικά ευρήματα φέρονται να δείχνουν πιθανή εμπλοκή αμερικανικών δυνάμεων και χρήση παρωχημένων πληροφοριών.
Η δημόσια διαχείριση τέτοιων γεγονότων ακολουθεί γνώριμο μοτίβο: «πιθανή ευθύνη», «έρευνα σε εξέλιξη», «λανθασμένες πληροφορίες». Τα παιδιά, όμως, παραμένουν νεκρά.
Επιλεκτική ενσυναίσθηση
Ορισμένες ζωές αναγνωρίζονται πλήρως, με όνομα και ιστορία. Άλλες περιορίζονται σε αριθμούς. Αυτή η επιλεκτική ενσυναίσθηση δεν είναι μόνο θέμα ΜΜΕ — αποτελεί μέρος μιας ευρύτερης ιεραρχίας αξίας ζωών.
Έτσι διατηρείται η «αθωότητα» της ισχύος: όχι μόνο με άρνηση της βίας, αλλά και με άνιση κατανομή του πένθους.
Η εσωτερική διάβρωση των θεσμών
Υπάρχει και μια εσωτερική συνέπεια: κράτη που αντιμετωπίζουν το διεθνές δίκαιο ως αναλώσιμο στο εξωτερικό, δύσκολα παραμένουν πιστά στο συνταγματικό κράτος δικαίου στο εσωτερικό. Οι ίδιες πρακτικές μεταφέρονται: τα δικαστήρια γίνονται εμπόδια, ο έλεγχος σαμποτάζ, τα κοινοβούλια διακοσμητικά.
Το αποτέλεσμα είναι ένας «συνταγματικός μηδενισμός», όπου οι θεσμοί υπάρχουν τυπικά, αλλά η εξουσία έχει ήδη μετακινηθεί αλλού.
Ο Trump ως σύμπτωμα, όχι εξαίρεση
Ο Trump δεν αποτελεί ρήξη, αλλά αποκάλυψη. Εκφράζει πιο ωμά αυτό που η αμερικανική ισχύς υπονοούσε επί δεκαετίες: ότι η τάξη είναι ό,τι ορίζει η ίδια και ότι η νομιμότητα ισχύει κυρίως για τους άλλους.
Ένα διεθνές σύστημα σε κρίση αξιοπιστίας
Η ρητορική περί «κανόνων» επιβιώνει, αλλά αποδυναμωμένη. Ο πόλεμος στο Ιράν ανέδειξε αυτή την κενότητα.
Το κλείσιμο των Στενών, το ενεργειακό σοκ και οι απώλειες αμάχων δεν οδήγησαν σε αυτοσυγκράτηση, αλλά σε περισσότερες απειλές.
Το ερώτημα πλέον δεν είναι αν το ιρανικό καθεστώς αξίζει κριτική.
Το ζήτημα είναι αν το διεθνές δίκαιο έχει νόημα όταν η ισχυρότερη χώρα του κόσμου το θεωρεί προαιρετικό.
Μια σύγκρουση που ξεπερνά το Ιράν
Ο πόλεμος του Trump δεν είναι μόνο επίθεση σε ένα κράτος.
Είναι πλήγμα στην ίδια την ιδέα ότι η ισχύς μπορεί να περιοριστεί από αρχές. Και αν αυτή η ιδέα αποδυναμωθεί περαιτέρω, οι συνέπειες δεν θα μείνουν στην Τεχεράνη ή στο Ορμούζ — θα επεκταθούν παντού. Όπως συμβαίνει πάντα.
www.bankingnews.gr
Σχόλια αναγνωστών