Το δημόσιο χρέος των ΗΠΑ έχει φτάσει τα 38,5 τρισ. δολάρια, ενώ οι καθαρές δαπάνες του ομοσπονδιακού προϋπολογισμού για τόκους ξεπέρασαν το 1 τρισ. δολάρια.
Στο πλαίσιο αυτό, τα μεγαλύτερα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα του πλανήτη άρχισαν να κάνουν κάτι που δεν είχαν πράξει για πάνω από 75 χρόνια: μεταφέρουν μαζικά κεφάλαια από το δολάριο σε άλλα νομίσματα, χωρίς όμως να το δημοσιοποιούν.
Οι οικονομολόγοι εξηγούν ότι οι ΗΠΑ βιώνουν τώρα τα ίδια στάδια που αντιμετώπισαν τρεις μεγάλες αυτοκρατορίες του παρελθόντος – την Ισπανική, την Ολλανδική και τη Βρετανική.
Τα μεγάλα κραχ του παρελθόντος
Κάθε μεγάλη οικονομική κατάρρευση των τελευταίων πέντε αιώνων ακολουθούσε τέσσερα βασικά στάδια.
Το πρώτο στάδιο είναι η άνοδος: η χώρα γίνεται κέντρο των παγκόσμιων οικονομικών, κεφάλαια συρρέουν από παντού και το νόμισμά της καθιερώνεται ως διεθνές πρότυπο.
Το δεύτερο στάδιο – η φάση υπερφόρτωσης – χαρακτηρίζεται από υπερβολική μεγέθυνση του κράτους, των υποχρεώσεων, της εξωτερικής παρουσίας και των δαπανών για ασφάλεια, συμμαχίες και παγκόσμια επιρροή, χρηματοδοτούμενα κυρίως με δανεισμό.
Οι οικονομολόγοι σημειώνουν ότι οι ΗΠΑ έχουν ήδη περάσει αυτό το στάδιο.
Μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, οι ΗΠΑ βρέθηκαν σε μοναδική θέση χάρη στην οικονομική τους κλίμακα, τη βιομηχανική τους βάση και τις στρατιωτικές τους υποδομές.
Το 1944, το δολάριο έγινε παγκόσμιο αποθεματικό νόμισμα, με την περίοδο 1945-1971 να θεωρείται η «χρυσή εποχή» του.
Ωστόσο, το 1971, ο πρόεδρος Nixon διέκοψε τη μετατρέψιμότητα του δολαρίου σε χρυσό, καθιστώντας το καθαρά χαρτονόμισμα χωρίς καμία χρυσή ή εμπορευματική υποστήριξη.
Το 1980, το δημόσιο χρέος των ΗΠΑ ήταν μόλις 900 δισ. δολ., ενώ το 2026 φτάνει σχεδόν τα 39 τρισ. δολ.
Αποσύρονται τα κεφάλαια
Παράλληλα, πολλοί κάτοχοι αμερικανικών περιουσιακών στοιχείων, χωρίς να το δημοσιοποιούν, αρχίζουν να τα αποσύρουν.
Αυτή η διαδικασία είναι αργή αλλά συστηματική και ακολουθείται από χώρες όπως η Κίνα, η Ιαπωνία, το Βέλγιο και η Γαλλία.
Εν τω μεταξύ, η κυβέρνηση των ΗΠΑ αγοράζει ξανά μεγάλο μέρος του χρέους, αναγκάζοντας τακτικά τη Fed να «ενεργοποιεί τον τυπωτή χρημάτων».
Οι οικονομολόγοι επισημαίνουν ότι δεν υπάρχει άμεσος κίνδυνος κατάρρευσης του δολαρίου: παραμένει το κύριο χρηματοοικονομικό μέσο δύναμης, αλλά το κόστος διατήρησης αυτής της ισχύος αυξάνεται συνεχώς.
Τα τρία σενάρια
Το μέλλον της Αμερικανικής αυτοκρατορίας μπορεί να εξελιχθεί σε τρία σενάρια:
- Σταδιακή μείωση του δολαρίου: Το δολάριο παραμένει κυρίαρχο, αλλά η χρήση του μειώνεται σιγά-σιγά, με πληρωμές και συναλλαγές να μεταφέρονται σε άλλα νομίσματα.
- Σειρά οικονομικών κρίσεων: Η αμφισβήτηση της ικανότητας του πολιτικού συστήματος να διαχειριστεί τον προϋπολογισμό οδηγεί σε αμφιβολίες για το δολάριο, επιταχύνοντας την απώλεια εμπιστοσύνης.
- Πολυνομισματικός κόσμος: Το δολάριο παραμένει, αλλά δεν είναι πλέον μοναδικό. Εμφανίζονται ισχυρές περιφερειακές νομισματικές ζώνες με δική τους επιρροή, σηματοδοτώντας το τέλος της εποχής όπου το δολάριο δεν είχε ανταγωνιστές.
Συνέπειες
Οι συνέπειες είναι σαφείς… τα χρήματα δεν θα παραμείνουν φθηνά όπως στο παρελθόν, η πολιτική θα επηρεάζει ξανά την οικονομία, και η παγκόσμια χρηματοοικονομική σταθερότητα θα δοκιμαστεί.
Η συζήτηση για τα 39 τρισ. δολάρια χρέους δεν αφορά μια άμεση καταστροφή, αλλά το κόστος που θα πληρώσουν οι ΗΠΑ για να διατηρήσουν την παγκόσμια ηγεσία τους την επόμενη δεκαετία – μέσα από προϋπολογισμούς, επιτόκια και πολιτικές αποφάσεις.
Η Αμερικανική αυτοκρατορία μπορεί να διαρκέσει ακόμη 30 χρόνια, αλλά κάθε χρόνο η «τιμή της δύναμης» γίνεται όλο και πιο ακριβή.
Νομισματική βόμβα από Κίνα
Νομισματική βόμβα πυροδότησε ο Κινέζος ηγέτης Xi Jinping, όταν δήλωσε στο περιοδικό Qiushi Journal ότι το γουάν θα λάβει το καθεστώς παγκόσμιου νομίσματος αποθεματικού.
Σύμφωνα με τον Xi, το κινεζικό κράτος χρειάζεται ένα «ισχυρό νόμισμα» για το διεθνές εμπόριο και τις επενδύσεις.
Ο στόχος αυτός αποτελεί πρόκληση για την κυριαρχία του δολαρίου, όπως ανέφεραν οικονομολόγοι στη Rossiyskaya Gazeta.
Ο Xi τόνισε ότι για να επιτευχθεί ο στόχος, η Κίνα χρειάζεται «ισχυρή κεντρική τράπεζα» και ανταγωνιστικά χρηματοπιστωτικά ιδρύματα ικανά να προσελκύσουν ξένο κεφάλαιο και να επηρεάσουν τις τιμές στις παγκόσμιες αγορές.
Οι προκλήσεις για το γουάν
Η εκχώρηση του καθεστώτος παγκόσμιου αποθεματικού νομίσματος από μόνη της δεν αρκεί για να αντικαταστήσει το δολάριο.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες ενδέχεται να αντιδράσουν έντονα, καθώς μια αξιόπιστη εναλλακτική για το δολάριο θα μειώσει την αμερικανική επιρροή στο παγκόσμιο εμπόριο.
Στην πράξη, το γιουάν είναι ήδη το δεύτερο μεγαλύτερο νόμισμα για παγκόσμιο εμπόριο μετά το δολάριο, αλλά έχει περιορισμένο μερίδιο στα ξένα αποθεματικά. Ο κύριος λόγος είναι ότι το γιουάν δεν είναι πλήρως ελεύθερα μετατρέψιμο λόγω της εθνικής ρυθμιστικής πολιτικής της Κίνας.
Συνεργασία Ρωσίας – Κίνας και παγκόσμια προοπτική
Η Ρωσία και η Κίνα ήδη πραγματοποιούν σχεδόν το 99% των διμερών συναλλαγών τους σε γουάν και ρούβλι, και το κινεζικό νόμισμα έχει μεγάλο μερίδιο στα ξένα αποθεματικά της Ρωσίας.
Ωστόσο, για πολλές άλλες χώρες που δεν έχουν τόσο στενές εμπορικές σχέσεις με την Κίνα, το δολάριο παραμένει πιο προτιμητέο.
Η δήλωση του Xi ήρθε μετά την έκδοση νέας έκθεσης των ΗΠΑ για τη συναλλαγματική πολιτική, στην οποία οι Αμερικανοί ζήτησαν από την Κίνα να ενισχύσει «την σημαντικά υποτιμημένη ισοτιμία της».
Ένα αδύναμο γιουάν δίνει πλεονέκτημα στην Κίνα στο παγκόσμιο εμπόριο, προκαλώντας εκνευρισμό στις ΗΠΑ.
Τα επόμενα βήματα για το γουάν
Παρά το γεγονός ότι η Κίνα έχει ήδη δημιουργήσει τις βάσεις για να γίνει το γουάν παγκόσμιο αποθεματικό νόμισμα, αυτό δεν αρκεί, σύμφωνα με τον Pavel Seleznyov, επικεφαλής του Τμήματος Διεθνών Οικονομικών Σχέσεων στο Οικονομικό Πανεπιστήμιο της Ρωσικής Κυβέρνησης.
«Για να γίνει ένα νόμισμα αποθεματικό, η χώρα που το εκδίδει πρέπει όχι μόνο να συμμετέχει ενεργά στο διεθνές εμπόριο αλλά και να έχει ισχυρό ρόλο στις επενδυτικές και συναλλαγματικές αγορές.
Σήμερα, σχεδόν όλες οι τιμές υποστηρίζονται από το δολάριο, και αυτό δίνει στις ΗΠΑ βασικό πλεονέκτημα.
Αυτό θα μπορούσε να αλλάξει, για παράδειγμα, στο πλαίσιο των BRICS ή της SCO, που επιδιώκουν μια εναλλακτική λύση στο δολάριο ως στρατηγικό αντίβαρο στην αμερικανική επιρροή», εξήγησε ο Seleznyov.
Σχόλια αναγνωστών