Παρά τις δεκαετίες κυρώσεων και τη σημερινή πολεμική σύγκρουση, η οικονομία του Ιράν παραμένει σε μεγάλο βαθμό αυτάρκης. Παρά τα σοβαρά προβλήματα που αντιμετωπίζει, εξακολουθεί να αποτελεί μία από τις μεγαλύτερες και πιο διαφοροποιημένες οικονομίες της περιοχής
Ένα από τα μεγαλύτερα ερωτήματα αλλά και αιφνίδιες εξελίξεις γύρω από τον πόλεμο μεταξύ Ιράν, Ισραήλ και ΗΠΑ είναι γιατί η οικονομική καταστροφή που έχει προκαλέσει η σύγκρουση δεν έχει αναγκάσει ακόμη το Ιράν να επιδιώξει την ειρήνη και να υποταγεί στις ΗΠΑ.
Χαρακτηριστικό είναι ότι ενώ σε ανάρτησή του ο Donald Trump κόμπασε για την κατρακύλα του ριάλ, του τοπικού νομίσματος, - δήλωσε ότι το κατέστρεψε - την ίδια ώρα στο μνημόνιο που υπέγραψε περιλαμβάνονται πρόνοιες για ένα σημαντικό ποσό σε αποζημιώσεις για τις αμερικανικές επιθέσεις, αλλά και έναν ενεργό ρόλο της Ισλαμικής λειτουργίας στο Hormuz.
Η οικονομική ήττα που υπέστησαν οι ΗΠΑ καίτοι εφάρμοσαν πρωτοφανείς πολιτικές οικονομικού αποκλεισμού – από κυρώσεις μέχρι εμπλοκή στις θαλάσσιες μεταφορές – είναι κάτι που θα γράφεται πλέον στα βιβλία της Ιστορίας.
Ιρανοί αξιωματούχοι έχουν δηλώσει ότι οι αμερικανικές και ισραηλινές επιθέσεις έχουν προκαλέσει ζημιές ύψους περίπου 270 δισεκατομμυρίων δολαρίων στις υποδομές της χώρας.
Παράλληλα, η κυβέρνηση έχει αναγκαστεί να αντλήσει σημαντικά κεφάλαια από την Κεντρική Τράπεζα για να συνεχίσει τη χρηματοδότηση του πολέμου.
Ο πληθωρισμός εξακολουθεί να αυξάνεται και ήδη ξεπερνά το 40% σε ετήσια βάση.
Με αυτά τα δεδομένα, πολλοί αναρωτιούνται γιατί η χώρα δεν έχει οδηγηθεί σε κατάρρευση ή δεν έχει αναγκαστεί να αλλάξει πορεία.
Ένας βασικός λόγος είναι ότι τα κράτη δεν λειτουργούν αποκλειστικά με οικονομικά κριτήρια.
Η εθνική ασφάλεια, η ιδεολογία, η θρησκεία και η πολιτική εξουσία επηρεάζουν εξίσου τις αποφάσεις τους.
Η εξυπνη προσαρμογή στις ασφυκτικές κυρώσεις
Επιπλέον, παρά τις δεκαετίες κυρώσεων και τη σημερινή πολεμική σύγκρουση, η οικονομία του Ιράν παραμένει σε μεγάλο βαθμό αυτάρκης. Παρά τα σοβαρά προβλήματα που αντιμετωπίζει, εξακολουθεί να αποτελεί μία από τις μεγαλύτερες και πιο διαφοροποιημένες οικονομίες της περιοχής.
Το Ιράν συνορεύει με επτά χώρες, γεγονός που του επιτρέπει να διατηρεί εμπορικές σχέσεις μέσω χερσαίων συνόρων.
Διαθέτει επίσης αρκετά λιμάνια, ορισμένα από τα οποία συνέχισαν να λειτουργούν ακόμη και κατά τη διάρκεια του πολέμου.
Η χώρα έχει επενδύσει εδώ και δεκαετίες στην εγχώρια παραγωγή.
Οι πολιτικές οικονομικού προστατευτισμού και αυτάρκειας έχουν δημιουργήσει σημαντικές βιομηχανίες, όπως η χαλυβουργία, τα πετροχημικά, η αυτοκινητοβιομηχανία και η παραγωγή τροφίμων. Εξαιτίας των διεθνών κυρώσεων, το Ιράν αναγκάστηκε να παράγει στο εσωτερικό πολλά από τα αγαθά που παλαιότερα εισήγαγε.
Αν και πολλές από αυτές τις βιομηχανίες δεν είναι ιδιαίτερα ανταγωνιστικές σε διεθνές επίπεδο, αποδεικνύονται ανθεκτικές σε περιόδους πολέμου.
Σύμφωνα με δημοσίευμα της Wall Street Journal, μεγάλο μέρος του διεθνούς εμπορίου του Ιράν πραγματοποιείται πλέον σε κινεζικό γιουάν αντί για δολάρια, γεγονός που περιορίζει την αποτελεσματικότητα των αμερικανικών κυρώσεων.
Το 2024 οι εξαγωγές της χώρας έφτασαν περίπου τα 43 δισεκατομμύρια δολάρια, ενώ σημαντικό μέρος των συναλλαγών πραγματοποιήθηκε σε κινεζικό νόμισμα.
Παράλληλα, το Ιράν χρησιμοποιεί και κρυπτονομίσματα για ορισμένες διεθνείς συναλλαγές, γεγονός που δυσκολεύει ακόμη περισσότερο την επιβολή οικονομικών περιορισμών.
To υβριδικό οικονομικό μοντέλο
Εξίσου σημαντικό είναι ότι η οικονομία του Ιράν λειτουργεί διαφορετικά από μια τυπική οικονομία της αγοράς.
Μετά την Ισλαμική Επανάσταση του 1979 δημιουργήθηκε ένα ιδιαίτερο οικονομικό σύστημα, στο οποίο σημαντικό μέρος της οικονομικής δραστηριότητας ελέγχεται είτε από το κράτος είτε από το Σώμα των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC).
Όπως εξηγεί ο αναλυτής Keihan Bacilly, μετά την επανάσταση πολλές μεγάλες επιχειρήσεις εθνικοποιήθηκαν.
Ορισμένες πέρασαν στον άμεσο έλεγχο του κράτους, ενώ άλλες ανατέθηκαν σε θρησκευτικά φιλανθρωπικά ιδρύματα, γνωστά ως «Bonyads», τα οποία λογοδοτούν στον ανώτατο θρησκευτικό ηγέτη.
Κατά τη διάρκεια και μετά τον πόλεμο Ιράν – Ιράκ, τα ιδρύματα αυτά εξελίχθηκαν σε τεράστιους οικονομικούς οργανισμούς.
Παράλληλα, πολλές επιχειρήσεις πέρασαν στον έλεγχο του Σώματος των IRGC, το οποίο σήμερα αποτελεί έναν από τους ισχυρότερους οικονομικούς παράγοντες της χώρας.
Σύμφωνα με εκτιμήσεις, τα Bonyads και οι επιχειρήσεις που συνδέονται με τους Φρουρούς της Επανάστασης ελέγχουν ένα πολύ μεγάλο ποσοστό της ιρανικής οικονομίας.
Αυτό σημαίνει ότι, ακόμη και όταν οι κυρώσεις ή ο πόλεμος πλήττουν την οικονομία συνολικά, μεγάλα τμήματα του κρατικού μηχανισμού εξακολουθούν να λειτουργούν και να διατηρούν την πολιτική τους ισχύ.
Πολλοί πρώην αξιωματικοί των Φρουρών της Επανάστασης και της παραστρατιωτικής οργάνωσης Basij καταλαμβάνουν υψηλόβαθμες θέσεις σε κρατικές ή ημικρατικές επιχειρήσεις.
Ένα από τα βασικά προβλήματα της αμερικανικής στρατηγικής απέναντι στην Τεχεράνη είναι ότι βασίζεται στην υπόθεση πως το Ιράν λειτουργεί όπως μια συνηθισμένη οικονομία της αγοράς.
Στην πραγματικότητα, όμως, μεγάλο μέρος της οικονομίας ελέγχεται από κρατικούς και παρακρατικούς οργανισμούς.
Έτσι, ενώ οι κυρώσεις και η οικονομική πίεση επιβαρύνουν τον γενικό πληθυσμό, συχνά ενισχύουν τη σχετική ισχύ των ομάδων που βρίσκονται κοντά στο καθεστώς.
Η ανθεκτικότητα του καθεστώτος
Η οικονομική ανθεκτικότητα του Ιράν δεν εξηγείται μόνο από τη δομή της οικονομίας του, αλλά και από τη φύση του ίδιου του πολιτικού καθεστώτος.
Σε αντίθεση με πολλές χώρες όπου η οικονομική ύφεση μεταφράζεται γρήγορα σε πολιτική κρίση, η Ισλαμική Δημοκρατία έχει αναπτύξει μηχανισμούς που της επιτρέπουν να απορροφά τους κραδασμούς χωρίς να απειλείται άμεσα η επιβίωσή της.
Ο σημαντικότερος από αυτούς τους μηχανισμούς είναι το Σώμα των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC).
Οι Φρουροί δεν αποτελούν πλέον μόνο μια στρατιωτική δύναμη.
Τα τελευταία σαράντα χρόνια έχουν εξελιχθεί σε έναν από τους βασικούς πυλώνες του ιρανικού κράτους, με παρουσία στην άμυνα, στις υπηρεσίες πληροφοριών, στην εσωτερική ασφάλεια, στην οικονομία και στην εξωτερική πολιτική.
Μέσω θυγατρικών εταιρειών και οργανισμών, το IRGC δραστηριοποιείται στις κατασκευές, στην ενέργεια, στις τηλεπικοινωνίες, στις μεταφορές, στα λιμάνια και στο εξωτερικό εμπόριο.
Η οικονομική του ισχύς του επιτρέπει να χρηματοδοτεί τις δραστηριότητές του ακόμη και όταν τα δημόσια οικονομικά βρίσκονται υπό πίεση.
Παράλληλα, οι Φρουροί της Επανάστασης έχουν αναλάβει έναν ευρύτερο πολιτικό και κοινωνικό ρόλο.
Μέσω της οργάνωσης Basij διαθέτουν ένα εκτεταμένο δίκτυο εσωτερικού ελέγχου, το οποίο συμβάλλει στην αντιμετώπιση διαδηλώσεων, στην επιτήρηση της κοινωνίας και στη διατήρηση της πολιτικής σταθερότητας.
Ταυτόχρονα, το IRGC αποτελεί τον βασικό φορέα υλοποίησης της περιφερειακής στρατηγικής του Ιράν.
Υποστηρίζει και συντονίζει συμμαχικές οργανώσεις όπως η Hezbollah στον Λίβανο, φιλοϊρανικές πολιτοφυλακές στο Ιράκ, τους Houthi στην Υεμένη και άλλες ένοπλες ομάδες στη Μέση Ανατολή.
Η επιρροή αυτή προσφέρει στην Τεχεράνη στρατηγικό βάθος και αυξάνει το κόστος οποιασδήποτε προσπάθειας ανατροπής του καθεστώτος.
Έτσι, οι διεθνείς κυρώσεις και η οικονομική πίεση δεν αποδυναμώνουν απαραίτητα το πολιτικό σύστημα.
Αντίθετα, σε αρκετές περιπτώσεις ενισχύουν τους θεσμούς που βρίσκονται πιο κοντά στο καθεστώς, καθώς αυτοί ελέγχουν την πρόσβαση σε συνάλλαγμα, εισαγωγές, κρατικές συμβάσεις και παράλληλα δίκτυα εμπορίου.
Αυτό εξηγεί γιατί, παρά τις σοβαρές οικονομικές δυσκολίες και τις επαναλαμβανόμενες κοινωνικές αναταραχές, η Ισλαμική Δημοκρατία έχει καταφέρει να διατηρήσει τη συνοχή και την πολιτική της επιβίωση για περισσότερες από τέσσερις δεκαετίες.
Το οικονονικό δίκτυο των Φρουρών της Επανάστασης
Οι κυρώσεις οδήγησαν σε ενδυνάμωση του καθεστώτος
Γιατί η οικονομική πίεση δεν οδηγεί απαραίτητα σε αλλαγή καθεστώτος
Ένα ακόμη στοιχείο που συχνά παραβλέπεται είναι ότι ο πόλεμος μπορεί, τουλάχιστον βραχυπρόθεσμα, να ενισχύσει την πολιτική συνοχή ενός αυταρχικού καθεστώτος.
Στην πολιτική επιστήμη το φαινόμενο αυτό είναι γνωστό ως rally around the flag, δηλαδή η συσπείρωση της κοινωνίας γύρω από την εθνική ηγεσία όταν η χώρα δέχεται εξωτερική επίθεση - και μάλιστα από έναν αντίπαλο ο οποίος θεωρείται η προσωποποίηση του Κακού στη Μέση Ανατολή, ο Μεγάλος Σατανάς.
Στην περίπτωση του Ιράν, η ηγεσία κατόρθωσε - παρά το κύμα διαμορτυρίας που προηγήθηκε - να παρουσιάσει τη σύγκρουση όχι ως αποτέλεσμα των δικών της επιλογών, αλλά ως μια μάχη για την εθνική κυριαρχία απέναντι στις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ.
Έτσι, ακόμη και πολίτες που διαφωνούν με την κυβέρνηση μπορεί να θεωρήσουν ότι προέχει η υπεράσπιση της χώρας απέναντι σε έναν εξωτερικό αντίπαλο.
Την ίδια στιγμή, οι Φρουροί της Επανάστασης αποκτούν ακόμη μεγαλύτερη επιρροή.
Σε περίοδο πολέμου αναλαμβάνουν περισσότερες αρμοδιότητες στην ασφάλεια, στη διαχείριση της οικονομίας, στον έλεγχο των στρατηγικών υποδομών και στην κατανομή κρίσιμων πόρων. Όσο αυξάνεται η διεθνής απομόνωση του Ιράν, τόσο μεγαλύτερη γίνεται η εξάρτηση της κυβέρνησης από τους μηχανισμούς που ελέγχουν οι Φρουροί.
Η ιστορία δείχνει ότι τα αυταρχικά καθεστώτα δεν καταρρέουν απαραίτητα όταν επιδεινώνεται η οικονομία.
Συνήθως καταρρέουν όταν συνδυάζονται τρεις παράγοντες: σοβαρή οικονομική κρίση, διάσπαση των ελίτ που στηρίζουν το καθεστώς και απώλεια του ελέγχου των μηχανισμών ασφαλείας.
Μέχρι στιγμής δεν υπάρχουν σαφείς ενδείξεις ότι κάποιος από αυτούς τους τρεις πυλώνες έχει καταρρεύσει στο Ιράν.
Αυτό δεν σημαίνει ότι το ιρανικό σύστημα είναι άτρωτο.
Η χώρα αντιμετωπίζει υψηλό πληθωρισμό, υποτίμηση του νομίσματος, ανεργία, δημοσιονομικές πιέσεις και έντονη κοινωνική δυσαρέσκεια.
Ωστόσο, το πολιτικό και οικονομικό μοντέλο που έχει διαμορφωθεί μετά την Ισλαμική Επανάσταση είναι σχεδιασμένο έτσι ώστε να απορροφά σημαντικό μέρος αυτών των κραδασμών.
Για τον λόγο αυτό, η αποτελεσματικότητα των κυρώσεων και της στρατιωτικής πίεσης δεν πρέπει να αξιολογείται μόνο με οικονομικούς δείκτες.
Το κρίσιμο ερώτημα είναι αν μπορούν να διαρρήξουν τη συνοχή του κρατικού μηχανισμού και των ελίτ που στηρίζουν το καθεστώς.
Μέχρι σήμερα, παρά τις μεγάλες απώλειες και τις επαναλαμβανόμενες κρίσεις, το ιρανικό σύστημα εξουσίας έχει αποδείξει αξιοσημείωτη ανθεκτικότητα – και την αίγλη της επικράτησης σε μια σκληρή πολεμική αντιπαράθεση η οποία ενδυνάμωσε το γεωπολιτικό του ρόλο.
www.bankingnews.gr
Χαρακτηριστικό είναι ότι ενώ σε ανάρτησή του ο Donald Trump κόμπασε για την κατρακύλα του ριάλ, του τοπικού νομίσματος, - δήλωσε ότι το κατέστρεψε - την ίδια ώρα στο μνημόνιο που υπέγραψε περιλαμβάνονται πρόνοιες για ένα σημαντικό ποσό σε αποζημιώσεις για τις αμερικανικές επιθέσεις, αλλά και έναν ενεργό ρόλο της Ισλαμικής λειτουργίας στο Hormuz.
Η οικονομική ήττα που υπέστησαν οι ΗΠΑ καίτοι εφάρμοσαν πρωτοφανείς πολιτικές οικονομικού αποκλεισμού – από κυρώσεις μέχρι εμπλοκή στις θαλάσσιες μεταφορές – είναι κάτι που θα γράφεται πλέον στα βιβλία της Ιστορίας.
Ιρανοί αξιωματούχοι έχουν δηλώσει ότι οι αμερικανικές και ισραηλινές επιθέσεις έχουν προκαλέσει ζημιές ύψους περίπου 270 δισεκατομμυρίων δολαρίων στις υποδομές της χώρας.
Παράλληλα, η κυβέρνηση έχει αναγκαστεί να αντλήσει σημαντικά κεφάλαια από την Κεντρική Τράπεζα για να συνεχίσει τη χρηματοδότηση του πολέμου.
Ο πληθωρισμός εξακολουθεί να αυξάνεται και ήδη ξεπερνά το 40% σε ετήσια βάση.
Με αυτά τα δεδομένα, πολλοί αναρωτιούνται γιατί η χώρα δεν έχει οδηγηθεί σε κατάρρευση ή δεν έχει αναγκαστεί να αλλάξει πορεία.
Ένας βασικός λόγος είναι ότι τα κράτη δεν λειτουργούν αποκλειστικά με οικονομικά κριτήρια.
Η εθνική ασφάλεια, η ιδεολογία, η θρησκεία και η πολιτική εξουσία επηρεάζουν εξίσου τις αποφάσεις τους.
Η εξυπνη προσαρμογή στις ασφυκτικές κυρώσεις
Επιπλέον, παρά τις δεκαετίες κυρώσεων και τη σημερινή πολεμική σύγκρουση, η οικονομία του Ιράν παραμένει σε μεγάλο βαθμό αυτάρκης. Παρά τα σοβαρά προβλήματα που αντιμετωπίζει, εξακολουθεί να αποτελεί μία από τις μεγαλύτερες και πιο διαφοροποιημένες οικονομίες της περιοχής.
Το Ιράν συνορεύει με επτά χώρες, γεγονός που του επιτρέπει να διατηρεί εμπορικές σχέσεις μέσω χερσαίων συνόρων.
Διαθέτει επίσης αρκετά λιμάνια, ορισμένα από τα οποία συνέχισαν να λειτουργούν ακόμη και κατά τη διάρκεια του πολέμου.
Η χώρα έχει επενδύσει εδώ και δεκαετίες στην εγχώρια παραγωγή.
Οι πολιτικές οικονομικού προστατευτισμού και αυτάρκειας έχουν δημιουργήσει σημαντικές βιομηχανίες, όπως η χαλυβουργία, τα πετροχημικά, η αυτοκινητοβιομηχανία και η παραγωγή τροφίμων. Εξαιτίας των διεθνών κυρώσεων, το Ιράν αναγκάστηκε να παράγει στο εσωτερικό πολλά από τα αγαθά που παλαιότερα εισήγαγε.
Αν και πολλές από αυτές τις βιομηχανίες δεν είναι ιδιαίτερα ανταγωνιστικές σε διεθνές επίπεδο, αποδεικνύονται ανθεκτικές σε περιόδους πολέμου.
Σύμφωνα με δημοσίευμα της Wall Street Journal, μεγάλο μέρος του διεθνούς εμπορίου του Ιράν πραγματοποιείται πλέον σε κινεζικό γιουάν αντί για δολάρια, γεγονός που περιορίζει την αποτελεσματικότητα των αμερικανικών κυρώσεων.
Το 2024 οι εξαγωγές της χώρας έφτασαν περίπου τα 43 δισεκατομμύρια δολάρια, ενώ σημαντικό μέρος των συναλλαγών πραγματοποιήθηκε σε κινεζικό νόμισμα.
Παράλληλα, το Ιράν χρησιμοποιεί και κρυπτονομίσματα για ορισμένες διεθνείς συναλλαγές, γεγονός που δυσκολεύει ακόμη περισσότερο την επιβολή οικονομικών περιορισμών.
To υβριδικό οικονομικό μοντέλο
Εξίσου σημαντικό είναι ότι η οικονομία του Ιράν λειτουργεί διαφορετικά από μια τυπική οικονομία της αγοράς.
Μετά την Ισλαμική Επανάσταση του 1979 δημιουργήθηκε ένα ιδιαίτερο οικονομικό σύστημα, στο οποίο σημαντικό μέρος της οικονομικής δραστηριότητας ελέγχεται είτε από το κράτος είτε από το Σώμα των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC).
Όπως εξηγεί ο αναλυτής Keihan Bacilly, μετά την επανάσταση πολλές μεγάλες επιχειρήσεις εθνικοποιήθηκαν.
Ορισμένες πέρασαν στον άμεσο έλεγχο του κράτους, ενώ άλλες ανατέθηκαν σε θρησκευτικά φιλανθρωπικά ιδρύματα, γνωστά ως «Bonyads», τα οποία λογοδοτούν στον ανώτατο θρησκευτικό ηγέτη.
Κατά τη διάρκεια και μετά τον πόλεμο Ιράν – Ιράκ, τα ιδρύματα αυτά εξελίχθηκαν σε τεράστιους οικονομικούς οργανισμούς.
Παράλληλα, πολλές επιχειρήσεις πέρασαν στον έλεγχο του Σώματος των IRGC, το οποίο σήμερα αποτελεί έναν από τους ισχυρότερους οικονομικούς παράγοντες της χώρας.
Σύμφωνα με εκτιμήσεις, τα Bonyads και οι επιχειρήσεις που συνδέονται με τους Φρουρούς της Επανάστασης ελέγχουν ένα πολύ μεγάλο ποσοστό της ιρανικής οικονομίας.
Αυτό σημαίνει ότι, ακόμη και όταν οι κυρώσεις ή ο πόλεμος πλήττουν την οικονομία συνολικά, μεγάλα τμήματα του κρατικού μηχανισμού εξακολουθούν να λειτουργούν και να διατηρούν την πολιτική τους ισχύ.
Πολλοί πρώην αξιωματικοί των Φρουρών της Επανάστασης και της παραστρατιωτικής οργάνωσης Basij καταλαμβάνουν υψηλόβαθμες θέσεις σε κρατικές ή ημικρατικές επιχειρήσεις.
Ένα από τα βασικά προβλήματα της αμερικανικής στρατηγικής απέναντι στην Τεχεράνη είναι ότι βασίζεται στην υπόθεση πως το Ιράν λειτουργεί όπως μια συνηθισμένη οικονομία της αγοράς.
Στην πραγματικότητα, όμως, μεγάλο μέρος της οικονομίας ελέγχεται από κρατικούς και παρακρατικούς οργανισμούς.
Έτσι, ενώ οι κυρώσεις και η οικονομική πίεση επιβαρύνουν τον γενικό πληθυσμό, συχνά ενισχύουν τη σχετική ισχύ των ομάδων που βρίσκονται κοντά στο καθεστώς.
Η ανθεκτικότητα του καθεστώτος
Η οικονομική ανθεκτικότητα του Ιράν δεν εξηγείται μόνο από τη δομή της οικονομίας του, αλλά και από τη φύση του ίδιου του πολιτικού καθεστώτος.
Σε αντίθεση με πολλές χώρες όπου η οικονομική ύφεση μεταφράζεται γρήγορα σε πολιτική κρίση, η Ισλαμική Δημοκρατία έχει αναπτύξει μηχανισμούς που της επιτρέπουν να απορροφά τους κραδασμούς χωρίς να απειλείται άμεσα η επιβίωσή της.
Ο σημαντικότερος από αυτούς τους μηχανισμούς είναι το Σώμα των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC).
Οι Φρουροί δεν αποτελούν πλέον μόνο μια στρατιωτική δύναμη.
Τα τελευταία σαράντα χρόνια έχουν εξελιχθεί σε έναν από τους βασικούς πυλώνες του ιρανικού κράτους, με παρουσία στην άμυνα, στις υπηρεσίες πληροφοριών, στην εσωτερική ασφάλεια, στην οικονομία και στην εξωτερική πολιτική.
Μέσω θυγατρικών εταιρειών και οργανισμών, το IRGC δραστηριοποιείται στις κατασκευές, στην ενέργεια, στις τηλεπικοινωνίες, στις μεταφορές, στα λιμάνια και στο εξωτερικό εμπόριο.
Η οικονομική του ισχύς του επιτρέπει να χρηματοδοτεί τις δραστηριότητές του ακόμη και όταν τα δημόσια οικονομικά βρίσκονται υπό πίεση.
Παράλληλα, οι Φρουροί της Επανάστασης έχουν αναλάβει έναν ευρύτερο πολιτικό και κοινωνικό ρόλο.
Μέσω της οργάνωσης Basij διαθέτουν ένα εκτεταμένο δίκτυο εσωτερικού ελέγχου, το οποίο συμβάλλει στην αντιμετώπιση διαδηλώσεων, στην επιτήρηση της κοινωνίας και στη διατήρηση της πολιτικής σταθερότητας.
Ταυτόχρονα, το IRGC αποτελεί τον βασικό φορέα υλοποίησης της περιφερειακής στρατηγικής του Ιράν.
Υποστηρίζει και συντονίζει συμμαχικές οργανώσεις όπως η Hezbollah στον Λίβανο, φιλοϊρανικές πολιτοφυλακές στο Ιράκ, τους Houthi στην Υεμένη και άλλες ένοπλες ομάδες στη Μέση Ανατολή.
Η επιρροή αυτή προσφέρει στην Τεχεράνη στρατηγικό βάθος και αυξάνει το κόστος οποιασδήποτε προσπάθειας ανατροπής του καθεστώτος.
Έτσι, οι διεθνείς κυρώσεις και η οικονομική πίεση δεν αποδυναμώνουν απαραίτητα το πολιτικό σύστημα.
Αντίθετα, σε αρκετές περιπτώσεις ενισχύουν τους θεσμούς που βρίσκονται πιο κοντά στο καθεστώς, καθώς αυτοί ελέγχουν την πρόσβαση σε συνάλλαγμα, εισαγωγές, κρατικές συμβάσεις και παράλληλα δίκτυα εμπορίου.
Αυτό εξηγεί γιατί, παρά τις σοβαρές οικονομικές δυσκολίες και τις επαναλαμβανόμενες κοινωνικές αναταραχές, η Ισλαμική Δημοκρατία έχει καταφέρει να διατηρήσει τη συνοχή και την πολιτική της επιβίωση για περισσότερες από τέσσερις δεκαετίες.
Το οικονονικό δίκτυο των Φρουρών της Επανάστασης
Οι κυρώσεις οδήγησαν σε ενδυνάμωση του καθεστώτος
Γιατί η οικονομική πίεση δεν οδηγεί απαραίτητα σε αλλαγή καθεστώτος
Ένα ακόμη στοιχείο που συχνά παραβλέπεται είναι ότι ο πόλεμος μπορεί, τουλάχιστον βραχυπρόθεσμα, να ενισχύσει την πολιτική συνοχή ενός αυταρχικού καθεστώτος.
Στην πολιτική επιστήμη το φαινόμενο αυτό είναι γνωστό ως rally around the flag, δηλαδή η συσπείρωση της κοινωνίας γύρω από την εθνική ηγεσία όταν η χώρα δέχεται εξωτερική επίθεση - και μάλιστα από έναν αντίπαλο ο οποίος θεωρείται η προσωποποίηση του Κακού στη Μέση Ανατολή, ο Μεγάλος Σατανάς.
Στην περίπτωση του Ιράν, η ηγεσία κατόρθωσε - παρά το κύμα διαμορτυρίας που προηγήθηκε - να παρουσιάσει τη σύγκρουση όχι ως αποτέλεσμα των δικών της επιλογών, αλλά ως μια μάχη για την εθνική κυριαρχία απέναντι στις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ.
Έτσι, ακόμη και πολίτες που διαφωνούν με την κυβέρνηση μπορεί να θεωρήσουν ότι προέχει η υπεράσπιση της χώρας απέναντι σε έναν εξωτερικό αντίπαλο.
Την ίδια στιγμή, οι Φρουροί της Επανάστασης αποκτούν ακόμη μεγαλύτερη επιρροή.
Σε περίοδο πολέμου αναλαμβάνουν περισσότερες αρμοδιότητες στην ασφάλεια, στη διαχείριση της οικονομίας, στον έλεγχο των στρατηγικών υποδομών και στην κατανομή κρίσιμων πόρων. Όσο αυξάνεται η διεθνής απομόνωση του Ιράν, τόσο μεγαλύτερη γίνεται η εξάρτηση της κυβέρνησης από τους μηχανισμούς που ελέγχουν οι Φρουροί.
Η ιστορία δείχνει ότι τα αυταρχικά καθεστώτα δεν καταρρέουν απαραίτητα όταν επιδεινώνεται η οικονομία.
Συνήθως καταρρέουν όταν συνδυάζονται τρεις παράγοντες: σοβαρή οικονομική κρίση, διάσπαση των ελίτ που στηρίζουν το καθεστώς και απώλεια του ελέγχου των μηχανισμών ασφαλείας.
Μέχρι στιγμής δεν υπάρχουν σαφείς ενδείξεις ότι κάποιος από αυτούς τους τρεις πυλώνες έχει καταρρεύσει στο Ιράν.
Αυτό δεν σημαίνει ότι το ιρανικό σύστημα είναι άτρωτο.
Η χώρα αντιμετωπίζει υψηλό πληθωρισμό, υποτίμηση του νομίσματος, ανεργία, δημοσιονομικές πιέσεις και έντονη κοινωνική δυσαρέσκεια.
Ωστόσο, το πολιτικό και οικονομικό μοντέλο που έχει διαμορφωθεί μετά την Ισλαμική Επανάσταση είναι σχεδιασμένο έτσι ώστε να απορροφά σημαντικό μέρος αυτών των κραδασμών.
Για τον λόγο αυτό, η αποτελεσματικότητα των κυρώσεων και της στρατιωτικής πίεσης δεν πρέπει να αξιολογείται μόνο με οικονομικούς δείκτες.
Το κρίσιμο ερώτημα είναι αν μπορούν να διαρρήξουν τη συνοχή του κρατικού μηχανισμού και των ελίτ που στηρίζουν το καθεστώς.
Μέχρι σήμερα, παρά τις μεγάλες απώλειες και τις επαναλαμβανόμενες κρίσεις, το ιρανικό σύστημα εξουσίας έχει αποδείξει αξιοσημείωτη ανθεκτικότητα – και την αίγλη της επικράτησης σε μια σκληρή πολεμική αντιπαράθεση η οποία ενδυνάμωσε το γεωπολιτικό του ρόλο.
www.bankingnews.gr
Σχόλια αναγνωστών