Η αύξηση των ασφαλίστρων εξαιτίας του πολεμικού κινδύνου αποτελεί έναν από τους ταχύτερους μηχανισμούς μέσω των οποίων η γεωπολιτική ένταση μετατρέπεται σε οικονομικό κόστος. Όταν μια θαλάσσια περιοχή χαρακτηρίζεται υψηλού κινδύνου, οι ασφαλιστικές εταιρείες απαιτούν πολύ υψηλότερα ασφάλιστρα για το ίδιο το πλοίο, το φορτίο και την ευθύνη του πλοιοκτήτη
Η απειλή των Houthis να επιβάλουν ναυτικό αποκλεισμό κατά της Σαουδικής Αραβίας στα Στενά Bab al-Mandab δημιουργεί έναν νέο, δυνητικά εξαιρετικά επικίνδυνο παράγοντα αστάθειας για την παγκόσμια οικονομία.
Σε μια περίοδο κατά την οποία οι διεθνείς αγορές εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν αυξημένο ενεργειακό κόστος, γεωπολιτική αβεβαιότητα και εύθραυστες εφοδιαστικές αλυσίδες, η διατάραξη ενός ακόμη στρατηγικού θαλάσσιου περάσματος θα μπορούσε να προκαλέσει απότομη άνοδο στις τιμές του πετρελαίου, στα ναύλα και στο κόστος ασφάλισης των πλοίων.
Το Bab al-Mandab, γνωστό στα αραβικά ως «Πύλη των Δακρύων», συνδέει την Ερυθρά Θάλασσα με τον Κόλπο του Aden και αποτελεί βασικό τμήμα της θαλάσσιας διαδρομής που ενώνει τον Ινδικό Ωκεανό και την Ασία με τη Διώρυγα του Suez και τις ευρωπαϊκές αγορές.
Από το συγκεκριμένο πέρασμα εκτιμάται ότι διέρχεται περίπου το 10% έως 12% του παγκόσμιου θαλάσσιου εμπορίου, καθώς και σημαντικό μέρος της διεθνούς διακίνησης εμπορευματοκιβωτίων, πετρελαίου, καυσίμων και βιομηχανικών προϊόντων.
H απειλή για το παγκόσμιο εμπόριο
Η γεωγραφική θέση του καθιστά το στενό κρίσιμο όχι μόνο για τις χώρες της Μέσης Ανατολής αλλά και για ολόκληρη την παγκόσμια οικονομία.
Οποιαδήποτε σοβαρή διαταραχή στη ναυσιπλοΐα έχει άμεσες επιπτώσεις στον χρόνο παράδοσης των εμπορευμάτων, στο λειτουργικό κόστος των ναυτιλιακών εταιρειών και τελικά στις τιμές που πληρώνουν οι επιχειρήσεις και οι καταναλωτές.
Η νέα απειλή αποκτά ακόμη μεγαλύτερη βαρύτητα επειδή η Σαουδική Αραβία έχει ενισχύσει σημαντικά τη χρήση της Ερυθράς Θάλασσας ως εναλλακτικής διαδρομής για τις πετρελαϊκές εξαγωγές της.
Οι συνεχιζόμενες εντάσεις και οι διαταραχές στα Στενά του Hormuz, από όπου διέρχεται υπό κανονικές συνθήκες περίπου το ένα πέμπτο του παγκόσμιου πετρελαίου και φυσικού αερίου, ανάγκασαν το Riyadh να ενεργοποιήσει το λεγόμενο «σχέδιο Β».
Στο επίκεντρο αυτής της στρατηγικής βρίσκεται ο αγωγός East–West Pipeline, ο οποίος μεταφέρει αργό πετρέλαιο από τις ανατολικές πετρελαιοπαραγωγές περιοχές της χώρας προς το λιμάνι Yanbu στην Ερυθρά Θάλασσα.
Η δυναμικότητα του αγωγού υπολογίζεται σε περίπου 7 εκατ. βαρέλια ημερησίως, ποσότητα αρκετά μεγάλη ώστε να περιορίσει σε σημαντικό βαθμό τις συνέπειες μιας διακοπής των εξαγωγών μέσω του Περσικού Κόλπου.
Η έξοδος προς την Ερυθρά Θάλασσα αποτέλεσε, επομένως, ενεργειακή και οικονομική σανίδα σωτηρίας για τη Σαουδική Αραβία.
Σύμφωνα με τις διαθέσιμες εκτιμήσεις, περισσότερο από το 70% των σαουδαραβικών εξαγωγών αργού πετρελαίου διακινείται πλέον μέσω του Yanbu και άλλων λιμανιών της δυτικής ακτής.
Η αυξημένη εξάρτηση από τη συγκεκριμένη διαδρομή σημαίνει, όμως, ότι η απειλή των Houthis δεν αφορά απλώς ορισμένα πλοία ή μεμονωμένα φορτία. Αγγίζει τον πυρήνα της σαουδαραβικής στρατηγικής για τη διατήρηση των εξαγωγών της.
Εάν η ναυσιπλοΐα στο Bab al-Mandab καταστεί υπερβολικά επικίνδυνη ή οικονομικά ασύμφορη,
η Σαουδική Αραβία θα βρεθεί με εξαιρετικά περιορισμένες εναλλακτικές.
Η εξαγωγή μέσω του Περσικού Κόλπου παραμένει εκτεθειμένη στον κίνδυνο του Hormuz, ενώ η διοχέτευση φορτίων προς τη Μεσόγειο μέσω της Διώρυγας του Σουέζ δεν μπορεί να καλύψει το σύνολο των αναγκών.
Επιπλέον, μεγάλο μέρος των σαουδαραβικών εξαγωγών κατευθύνεται προς την Ασία, με βασικούς αγοραστές την Κίνα, την Ιαπωνία, τη Νότια Κορέα, την Ινδία και τη Σιγκαπούρη.
Η παράκαμψη του Bab al-Mandab μέσω του Suez και στη συνέχεια γύρω από άλλες θαλάσσιες διαδρομές θα αύξανε σημαντικά την απόσταση και το κόστος.
Τα πολύ μεγάλα δεξαμενόπλοια τύπου VLCC δεν μπορούν, άλλωστε, να διέρχονται πλήρως φορτωμένα από τη Διώρυγα του Suez, γεγονός που περιορίζει ακόμη περισσότερο τις διαθέσιμες επιλογές.
Υπάρχει επίσης ο αιγυπτιακός αγωγός Sumed, ο οποίος συνδέει την Ερυθρά Θάλασσα με τη Μεσόγειο Η μέγιστη δυναμικότητά του, όμως, υπολογίζεται σε περίπου 2,5 εκατ. βαρέλια ημερησίως και πρέπει να εξυπηρετεί όχι μόνο τη Σαουδική Αραβία αλλά και άλλες πετρελαιοπαραγωγές χώρες.
Επομένως, δεν μπορεί να υποκαταστήσει πλήρως το Bab al-Mandab.
Ο μεγαλύτερος οικονομικός κίνδυνος δεν προέρχεται απαραίτητα από ένα επίσημο και ολοκληρωτικό κλείσιμο του περάσματος.
Η προηγούμενη εμπειρία στην Ερυθρά Θάλασσα έχει δείξει ότι η απειλή επιθέσεων μπορεί να είναι αρκετή για να αλλάξει τη συμπεριφορά των πλοιοκτητών, των ασφαλιστικών εταιρειών και των μεγάλων εμπορικών ομίλων.
Οι Houthis έχουν ήδη αποδείξει ότι δεν χρειάζεται να πλήξουν μεγάλο αριθμό πλοίων για να προκαλέσουν ευρεία αναστάτωση.
Κατά την προηγούμενη επίδειξη δύναμης, η ναυτιλιακή δραστηριότητα που συνδεόταν με το Ισραήλ μειώθηκε δραστικά, ενώ πολλές διεθνείς ναυτιλιακές εταιρείες επέλεξαν να αποφεύγουν συνολικά την Ερυθρά Θάλασσα.
Η κίνηση μέσω της Διώρυγας του Suez περιορίστηκε σημαντικά και μεγάλο μέρος της διακίνησης εμπορευματοκιβωτίων ανακατευθύνθηκε γύρω από το Ακρωτήριο της Καλής Ελπίδας.
Η εναλλακτική αυτή διαδρομή θεωρείται ασφαλέστερη, αλλά είναι πολύ μεγαλύτερη και ακριβότερη.
Προσθέτει ημέρες ή ακόμη και εβδομάδες στο ταξίδι, αυξάνει την κατανάλωση καυσίμων, τις αμοιβές των πληρωμάτων, το κόστος συντήρησης των πλοίων και τις ανάγκες σε διαθέσιμη χωρητικότητα. Καθώς τα ίδια πλοία χρειάζονται περισσότερο χρόνο για να ολοκληρώσουν κάθε δρομολόγιο, μειώνεται στην πράξη η προσφορά μεταφορικής δυναμικότητας και ενισχύονται περαιτέρω οι ανοδικές πιέσεις στα ναύλα.
Παράλληλα, η αύξηση των ασφαλίστρων εξαιτίας του πολεμικού κινδύνου αποτελεί έναν από τους ταχύτερους μηχανισμούς μέσω των οποίων η γεωπολιτική ένταση μετατρέπεται σε οικονομικό κόστος. Όταν μια θαλάσσια περιοχή χαρακτηρίζεται υψηλού κινδύνου, οι ασφαλιστικές εταιρείες απαιτούν πολύ υψηλότερα ασφάλιστρα για το ίδιο το πλοίο, το φορτίο και την ευθύνη του πλοιοκτήτη.
Ο φαύλος κύκλος της αύξησης του κόστους
Στα Στενά του Hormuz, το κόστος ασφάλισης φέρεται να έχει αυξηθεί από περίπου 3% έως και 10% της αξίας του πλοίου.
Για ένα μεγάλο δεξαμενόπλοιο αξίας δεκάδων ή εκατοντάδων εκατομμυρίων δολαρίων, αυτή η επιβάρυνση μπορεί να προσθέσει εκατομμύρια δολάρια στο κόστος ενός μόνο ταξιδιού.
Αντίστοιχες αυξήσεις έχουν ήδη αρχίσει να καταγράφονται και στην Ερυθρά Θάλασσα μετά τις νέες απειλές.
Το κόστος αυτό δεν απορροφάται μόνο από τις ναυτιλιακές εταιρείες.
Μεταφέρεται σταδιακά στις πετρελαϊκές επιχειρήσεις, στους εισαγωγείς, στις βιομηχανίες, στους εμπόρους και τελικά στους καταναλωτές. Η μετάδοση πραγματοποιείται μέσω υψηλότερων τιμών καυσίμων, ακριβότερων μεταφορών, αυξημένου κόστους παραγωγής και καθυστερήσεων στις εφοδιαστικές αλυσίδες.
Η άνοδος του πετρελαίου έχει ιδιαίτερα ευρεία επίδραση στον πληθωρισμό, καθώς το ενεργειακό κόστος ενσωματώνεται σχεδόν σε κάθε οικονομική δραστηριότητα. Επηρεάζει τις οδικές, θαλάσσιες και αεροπορικές μεταφορές, τη γεωργική παραγωγή, τη μεταποίηση, τις κατασκευές, τα χημικά προϊόντα, τα πλαστικά και την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας.
Αναλυτές έχουν προειδοποιήσει ότι, σε περίπτωση σοβαρής ταυτόχρονης διαταραχής στο Hormuz και στο Bab al-Mandab, η τιμή του πετρελαίου θα μπορούσε να υπερβεί τα 120 δολάρια ανά βαρέλι
. Ένα τέτοιο επίπεδο θα αύξανε αισθητά το κόστος λειτουργίας των επιχειρήσεων, θα περιόριζε το διαθέσιμο εισόδημα των νοικοκυριών και θα δυσκόλευε τις κεντρικές τράπεζες να προχωρήσουν σε μειώσεις επιτοκίων.
Η σύγκριση με την πετρελαϊκή κρίση του 1973
Η σύγκριση με την πετρελαϊκή κρίση του 1973 είναι ενδεικτική του μεγέθους του κινδύνου.
Τότε, η απόσυρση περίπου 7% της παγκόσμιας προσφοράς πετρελαίου προκάλεσε απότομη άνοδο των τιμών, ύφεση και ισχυρό πληθωριστικό κύμα. Μια διακοπή της ενεργειακής ροής μέσω της Ερυθράς Θάλασσας θα μπορούσε να αφαιρέσει από τις διεθνείς αγορές αντίστοιχης τάξης ποσότητες, σε μια περίοδο κατά την οποία σημαντικό μέρος του πετρελαίου που διέρχεται από το Hormuz βρίσκεται ήδη σε κίνδυνο.
Οι επιπτώσεις δεν θα περιοριστούν, όμως, στην αγορά ενέργειας.
Μέσω του Bab al-Mandab και του Suez μεταφέρονται ηλεκτρονικά προϊόντα, μηχανήματα, ανταλλακτικά, πρώτες ύλες, τρόφιμα, φάρμακα, υφάσματα και καταναλωτικά αγαθά. Η καθυστέρηση στις παραδόσεις μπορεί να προκαλέσει ελλείψεις σε κρίσιμα εξαρτήματα και να αναγκάσει τις βιομηχανίες να μειώσουν την παραγωγή τους.
Η εμπειρία της πανδημίας και των προηγούμενων διαταραχών στις παγκόσμιες εφοδιαστικές αλυσίδες έδειξε ότι ακόμη και σχετικά μικρές ελλείψεις μπορούν να προκαλέσουν δυσανάλογες αυξήσεις τιμών. Οι επιχειρήσεις αναγκάζονται να διατηρούν μεγαλύτερα αποθέματα, να αναζητούν ακριβότερους προμηθευτές και να επανασχεδιάζουν τα δίκτυα μεταφορών τους. Όλες αυτές οι προσαρμογές αυξάνουν το λειτουργικό κόστος.
Γιατί η Σαουδική Αραβία θα αναγκαστεί σε συμβιβασμούς
Ιδιαίτερα ευάλωτες είναι οι ευρωπαϊκές οικονομίες, καθώς μεγάλο μέρος του εμπορίου τους με την Ασία βασίζεται στη διαδρομή μέσω της Ερυθράς Θάλασσας και της Διώρυγας του Περσικού Κόλπου.
Οι χώρες του Κόλπου αντιμετωπίζουν επίσης σοβαρό κίνδυνο, όχι μόνο επειδή εξαρτώνται από τις εξαγωγές υδρογονανθράκων αλλά και επειδή εισάγουν μεγάλο μέρος των τροφίμων, των μηχανημάτων και των καταναλωτικών αγαθών που χρειάζονται.
Η Σαουδική Αραβία βρίσκεται, συνεπώς, αντιμέτωπη με ένα δύσκολο στρατηγικό δίλημμα. Μια νέα στρατιωτική κλιμάκωση κατά της Υεμένης μπορεί να προκαλέσει ακόμη περισσότερες επιθέσεις σε πλοία, λιμάνια και ενεργειακές υποδομές. Ιδιαίτερα ευάλωτοι θεωρούνται ο αγωγός East–West και οι εγκαταστάσεις του Yanbu, οι οποίες αποτελούν βασικούς κόμβους της σαουδαραβικής εξαγωγικής στρατηγικής.
Ακόμη και ένα περιορισμένο πλήγμα σε αυτές τις υποδομές θα μπορούσε να ανατρέψει το σχέδιο παράκαμψης του Hormuz και να ενισχύσει απότομα την αβεβαιότητα στις αγορές.
Αντίθετα, μια πολιτική αποκλιμάκωση θα μπορούσε να περιορίσει τον κίνδυνο για τη ναυσιπλοΐα, αλλά θα απαιτούσε συμβιβασμούς τους οποίους το Riyadh ενδέχεται να θεωρεί στρατηγικά και πολιτικά δύσκολους.
Η στρατηγική λειτουργία των θαλάσσιων περασμάτων
Η διεθνής οικονομία βρίσκεται έτσι αντιμέτωπη με το ενδεχόμενο ταυτόχρονης αστάθειας στα δύο σημαντικότερα ενεργειακά και εμπορικά θαλάσσια περάσματα της περιοχής. Το Hormuz ελέγχει την έξοδο του Περσικού Κόλπου, ενώ το Bab al-Mandab ελέγχει την πρόσβαση από την Ερυθρά Θάλασσα προς τον Ινδικό Ωκεανό.
Η διατάραξη και των δύο διαδρόμων θα περιόριζε την προσφορά πετρελαίου, θα αύξανε το κόστος του διεθνούς εμπορίου και θα αναζωπύρωνε τις πληθωριστικές πιέσεις.
Το κρίσιμο στοιχείο είναι ότι δεν απαιτείται πλήρης και μακροχρόνιος αποκλεισμός για να εκδηλωθούν οι οικονομικές συνέπειες. Η αβεβαιότητα, τα υψηλότερα ασφάλιστρα, η αναδρομολόγηση των πλοίων και η προληπτική αποφυγή της περιοχής αρκούν για να αυξήσουν το κόστος σε ολόκληρη την εφοδιαστική αλυσίδα.
Για τις κυβερνήσεις και τις επιχειρήσεις, η νέα κρίση υπογραμμίζει την ανάγκη για μεγαλύτερη ανθεκτικότητα στις προμήθειες, διαφοροποίηση των εμπορικών διαδρομών και περιορισμό της εξάρτησης από περιορισμένο αριθμό στρατηγικών θαλάσσιων περασμάτων.
Σε βάθος χρόνου, αναδεικνύει επίσης τη σημασία της ενεργειακής διαφοροποίησης και της μείωσης της εξάρτησης από τα ορυκτά καύσιμα.
Μέχρι να υπάρξει αποκλιμάκωση, η «Πύλη των Δακρύων» θα παραμένει ένα από τα σημαντικότερα σημεία κινδύνου για την παγκόσμια οικονομία. Η απειλή των Houthis δεν επιβαρύνει μόνο τη Σαουδική Αραβία. Απειλεί να μετατρέψει μια περιφερειακή σύγκρουση σε νέο διεθνές ενεργειακό, εμπορικό και πληθωριστικό σοκ.
www.bankingews.gr
Σε μια περίοδο κατά την οποία οι διεθνείς αγορές εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν αυξημένο ενεργειακό κόστος, γεωπολιτική αβεβαιότητα και εύθραυστες εφοδιαστικές αλυσίδες, η διατάραξη ενός ακόμη στρατηγικού θαλάσσιου περάσματος θα μπορούσε να προκαλέσει απότομη άνοδο στις τιμές του πετρελαίου, στα ναύλα και στο κόστος ασφάλισης των πλοίων.
Το Bab al-Mandab, γνωστό στα αραβικά ως «Πύλη των Δακρύων», συνδέει την Ερυθρά Θάλασσα με τον Κόλπο του Aden και αποτελεί βασικό τμήμα της θαλάσσιας διαδρομής που ενώνει τον Ινδικό Ωκεανό και την Ασία με τη Διώρυγα του Suez και τις ευρωπαϊκές αγορές.
Από το συγκεκριμένο πέρασμα εκτιμάται ότι διέρχεται περίπου το 10% έως 12% του παγκόσμιου θαλάσσιου εμπορίου, καθώς και σημαντικό μέρος της διεθνούς διακίνησης εμπορευματοκιβωτίων, πετρελαίου, καυσίμων και βιομηχανικών προϊόντων.
H απειλή για το παγκόσμιο εμπόριο
Η γεωγραφική θέση του καθιστά το στενό κρίσιμο όχι μόνο για τις χώρες της Μέσης Ανατολής αλλά και για ολόκληρη την παγκόσμια οικονομία.
Οποιαδήποτε σοβαρή διαταραχή στη ναυσιπλοΐα έχει άμεσες επιπτώσεις στον χρόνο παράδοσης των εμπορευμάτων, στο λειτουργικό κόστος των ναυτιλιακών εταιρειών και τελικά στις τιμές που πληρώνουν οι επιχειρήσεις και οι καταναλωτές.
Η νέα απειλή αποκτά ακόμη μεγαλύτερη βαρύτητα επειδή η Σαουδική Αραβία έχει ενισχύσει σημαντικά τη χρήση της Ερυθράς Θάλασσας ως εναλλακτικής διαδρομής για τις πετρελαϊκές εξαγωγές της.
Οι συνεχιζόμενες εντάσεις και οι διαταραχές στα Στενά του Hormuz, από όπου διέρχεται υπό κανονικές συνθήκες περίπου το ένα πέμπτο του παγκόσμιου πετρελαίου και φυσικού αερίου, ανάγκασαν το Riyadh να ενεργοποιήσει το λεγόμενο «σχέδιο Β».
Στο επίκεντρο αυτής της στρατηγικής βρίσκεται ο αγωγός East–West Pipeline, ο οποίος μεταφέρει αργό πετρέλαιο από τις ανατολικές πετρελαιοπαραγωγές περιοχές της χώρας προς το λιμάνι Yanbu στην Ερυθρά Θάλασσα.
Η δυναμικότητα του αγωγού υπολογίζεται σε περίπου 7 εκατ. βαρέλια ημερησίως, ποσότητα αρκετά μεγάλη ώστε να περιορίσει σε σημαντικό βαθμό τις συνέπειες μιας διακοπής των εξαγωγών μέσω του Περσικού Κόλπου.
Η έξοδος προς την Ερυθρά Θάλασσα αποτέλεσε, επομένως, ενεργειακή και οικονομική σανίδα σωτηρίας για τη Σαουδική Αραβία.
Σύμφωνα με τις διαθέσιμες εκτιμήσεις, περισσότερο από το 70% των σαουδαραβικών εξαγωγών αργού πετρελαίου διακινείται πλέον μέσω του Yanbu και άλλων λιμανιών της δυτικής ακτής.
Η αυξημένη εξάρτηση από τη συγκεκριμένη διαδρομή σημαίνει, όμως, ότι η απειλή των Houthis δεν αφορά απλώς ορισμένα πλοία ή μεμονωμένα φορτία. Αγγίζει τον πυρήνα της σαουδαραβικής στρατηγικής για τη διατήρηση των εξαγωγών της.
Εάν η ναυσιπλοΐα στο Bab al-Mandab καταστεί υπερβολικά επικίνδυνη ή οικονομικά ασύμφορη,
η Σαουδική Αραβία θα βρεθεί με εξαιρετικά περιορισμένες εναλλακτικές.
Η εξαγωγή μέσω του Περσικού Κόλπου παραμένει εκτεθειμένη στον κίνδυνο του Hormuz, ενώ η διοχέτευση φορτίων προς τη Μεσόγειο μέσω της Διώρυγας του Σουέζ δεν μπορεί να καλύψει το σύνολο των αναγκών.
Επιπλέον, μεγάλο μέρος των σαουδαραβικών εξαγωγών κατευθύνεται προς την Ασία, με βασικούς αγοραστές την Κίνα, την Ιαπωνία, τη Νότια Κορέα, την Ινδία και τη Σιγκαπούρη.
Η παράκαμψη του Bab al-Mandab μέσω του Suez και στη συνέχεια γύρω από άλλες θαλάσσιες διαδρομές θα αύξανε σημαντικά την απόσταση και το κόστος.
Τα πολύ μεγάλα δεξαμενόπλοια τύπου VLCC δεν μπορούν, άλλωστε, να διέρχονται πλήρως φορτωμένα από τη Διώρυγα του Suez, γεγονός που περιορίζει ακόμη περισσότερο τις διαθέσιμες επιλογές.
Υπάρχει επίσης ο αιγυπτιακός αγωγός Sumed, ο οποίος συνδέει την Ερυθρά Θάλασσα με τη Μεσόγειο Η μέγιστη δυναμικότητά του, όμως, υπολογίζεται σε περίπου 2,5 εκατ. βαρέλια ημερησίως και πρέπει να εξυπηρετεί όχι μόνο τη Σαουδική Αραβία αλλά και άλλες πετρελαιοπαραγωγές χώρες.
Επομένως, δεν μπορεί να υποκαταστήσει πλήρως το Bab al-Mandab.
Ο μεγαλύτερος οικονομικός κίνδυνος δεν προέρχεται απαραίτητα από ένα επίσημο και ολοκληρωτικό κλείσιμο του περάσματος.
Η προηγούμενη εμπειρία στην Ερυθρά Θάλασσα έχει δείξει ότι η απειλή επιθέσεων μπορεί να είναι αρκετή για να αλλάξει τη συμπεριφορά των πλοιοκτητών, των ασφαλιστικών εταιρειών και των μεγάλων εμπορικών ομίλων.
Οι Houthis έχουν ήδη αποδείξει ότι δεν χρειάζεται να πλήξουν μεγάλο αριθμό πλοίων για να προκαλέσουν ευρεία αναστάτωση.
Κατά την προηγούμενη επίδειξη δύναμης, η ναυτιλιακή δραστηριότητα που συνδεόταν με το Ισραήλ μειώθηκε δραστικά, ενώ πολλές διεθνείς ναυτιλιακές εταιρείες επέλεξαν να αποφεύγουν συνολικά την Ερυθρά Θάλασσα.
Η κίνηση μέσω της Διώρυγας του Suez περιορίστηκε σημαντικά και μεγάλο μέρος της διακίνησης εμπορευματοκιβωτίων ανακατευθύνθηκε γύρω από το Ακρωτήριο της Καλής Ελπίδας.
Η εναλλακτική αυτή διαδρομή θεωρείται ασφαλέστερη, αλλά είναι πολύ μεγαλύτερη και ακριβότερη.
Προσθέτει ημέρες ή ακόμη και εβδομάδες στο ταξίδι, αυξάνει την κατανάλωση καυσίμων, τις αμοιβές των πληρωμάτων, το κόστος συντήρησης των πλοίων και τις ανάγκες σε διαθέσιμη χωρητικότητα. Καθώς τα ίδια πλοία χρειάζονται περισσότερο χρόνο για να ολοκληρώσουν κάθε δρομολόγιο, μειώνεται στην πράξη η προσφορά μεταφορικής δυναμικότητας και ενισχύονται περαιτέρω οι ανοδικές πιέσεις στα ναύλα.
Παράλληλα, η αύξηση των ασφαλίστρων εξαιτίας του πολεμικού κινδύνου αποτελεί έναν από τους ταχύτερους μηχανισμούς μέσω των οποίων η γεωπολιτική ένταση μετατρέπεται σε οικονομικό κόστος. Όταν μια θαλάσσια περιοχή χαρακτηρίζεται υψηλού κινδύνου, οι ασφαλιστικές εταιρείες απαιτούν πολύ υψηλότερα ασφάλιστρα για το ίδιο το πλοίο, το φορτίο και την ευθύνη του πλοιοκτήτη.
Ο φαύλος κύκλος της αύξησης του κόστους
Στα Στενά του Hormuz, το κόστος ασφάλισης φέρεται να έχει αυξηθεί από περίπου 3% έως και 10% της αξίας του πλοίου.
Για ένα μεγάλο δεξαμενόπλοιο αξίας δεκάδων ή εκατοντάδων εκατομμυρίων δολαρίων, αυτή η επιβάρυνση μπορεί να προσθέσει εκατομμύρια δολάρια στο κόστος ενός μόνο ταξιδιού.
Αντίστοιχες αυξήσεις έχουν ήδη αρχίσει να καταγράφονται και στην Ερυθρά Θάλασσα μετά τις νέες απειλές.
Το κόστος αυτό δεν απορροφάται μόνο από τις ναυτιλιακές εταιρείες.
Μεταφέρεται σταδιακά στις πετρελαϊκές επιχειρήσεις, στους εισαγωγείς, στις βιομηχανίες, στους εμπόρους και τελικά στους καταναλωτές. Η μετάδοση πραγματοποιείται μέσω υψηλότερων τιμών καυσίμων, ακριβότερων μεταφορών, αυξημένου κόστους παραγωγής και καθυστερήσεων στις εφοδιαστικές αλυσίδες.
Η άνοδος του πετρελαίου έχει ιδιαίτερα ευρεία επίδραση στον πληθωρισμό, καθώς το ενεργειακό κόστος ενσωματώνεται σχεδόν σε κάθε οικονομική δραστηριότητα. Επηρεάζει τις οδικές, θαλάσσιες και αεροπορικές μεταφορές, τη γεωργική παραγωγή, τη μεταποίηση, τις κατασκευές, τα χημικά προϊόντα, τα πλαστικά και την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας.
Αναλυτές έχουν προειδοποιήσει ότι, σε περίπτωση σοβαρής ταυτόχρονης διαταραχής στο Hormuz και στο Bab al-Mandab, η τιμή του πετρελαίου θα μπορούσε να υπερβεί τα 120 δολάρια ανά βαρέλι
. Ένα τέτοιο επίπεδο θα αύξανε αισθητά το κόστος λειτουργίας των επιχειρήσεων, θα περιόριζε το διαθέσιμο εισόδημα των νοικοκυριών και θα δυσκόλευε τις κεντρικές τράπεζες να προχωρήσουν σε μειώσεις επιτοκίων.
Η σύγκριση με την πετρελαϊκή κρίση του 1973
Η σύγκριση με την πετρελαϊκή κρίση του 1973 είναι ενδεικτική του μεγέθους του κινδύνου.
Τότε, η απόσυρση περίπου 7% της παγκόσμιας προσφοράς πετρελαίου προκάλεσε απότομη άνοδο των τιμών, ύφεση και ισχυρό πληθωριστικό κύμα. Μια διακοπή της ενεργειακής ροής μέσω της Ερυθράς Θάλασσας θα μπορούσε να αφαιρέσει από τις διεθνείς αγορές αντίστοιχης τάξης ποσότητες, σε μια περίοδο κατά την οποία σημαντικό μέρος του πετρελαίου που διέρχεται από το Hormuz βρίσκεται ήδη σε κίνδυνο.
Οι επιπτώσεις δεν θα περιοριστούν, όμως, στην αγορά ενέργειας.
Μέσω του Bab al-Mandab και του Suez μεταφέρονται ηλεκτρονικά προϊόντα, μηχανήματα, ανταλλακτικά, πρώτες ύλες, τρόφιμα, φάρμακα, υφάσματα και καταναλωτικά αγαθά. Η καθυστέρηση στις παραδόσεις μπορεί να προκαλέσει ελλείψεις σε κρίσιμα εξαρτήματα και να αναγκάσει τις βιομηχανίες να μειώσουν την παραγωγή τους.
Η εμπειρία της πανδημίας και των προηγούμενων διαταραχών στις παγκόσμιες εφοδιαστικές αλυσίδες έδειξε ότι ακόμη και σχετικά μικρές ελλείψεις μπορούν να προκαλέσουν δυσανάλογες αυξήσεις τιμών. Οι επιχειρήσεις αναγκάζονται να διατηρούν μεγαλύτερα αποθέματα, να αναζητούν ακριβότερους προμηθευτές και να επανασχεδιάζουν τα δίκτυα μεταφορών τους. Όλες αυτές οι προσαρμογές αυξάνουν το λειτουργικό κόστος.
Γιατί η Σαουδική Αραβία θα αναγκαστεί σε συμβιβασμούς
Ιδιαίτερα ευάλωτες είναι οι ευρωπαϊκές οικονομίες, καθώς μεγάλο μέρος του εμπορίου τους με την Ασία βασίζεται στη διαδρομή μέσω της Ερυθράς Θάλασσας και της Διώρυγας του Περσικού Κόλπου.
Οι χώρες του Κόλπου αντιμετωπίζουν επίσης σοβαρό κίνδυνο, όχι μόνο επειδή εξαρτώνται από τις εξαγωγές υδρογονανθράκων αλλά και επειδή εισάγουν μεγάλο μέρος των τροφίμων, των μηχανημάτων και των καταναλωτικών αγαθών που χρειάζονται.
Η Σαουδική Αραβία βρίσκεται, συνεπώς, αντιμέτωπη με ένα δύσκολο στρατηγικό δίλημμα. Μια νέα στρατιωτική κλιμάκωση κατά της Υεμένης μπορεί να προκαλέσει ακόμη περισσότερες επιθέσεις σε πλοία, λιμάνια και ενεργειακές υποδομές. Ιδιαίτερα ευάλωτοι θεωρούνται ο αγωγός East–West και οι εγκαταστάσεις του Yanbu, οι οποίες αποτελούν βασικούς κόμβους της σαουδαραβικής εξαγωγικής στρατηγικής.
Ακόμη και ένα περιορισμένο πλήγμα σε αυτές τις υποδομές θα μπορούσε να ανατρέψει το σχέδιο παράκαμψης του Hormuz και να ενισχύσει απότομα την αβεβαιότητα στις αγορές.
Αντίθετα, μια πολιτική αποκλιμάκωση θα μπορούσε να περιορίσει τον κίνδυνο για τη ναυσιπλοΐα, αλλά θα απαιτούσε συμβιβασμούς τους οποίους το Riyadh ενδέχεται να θεωρεί στρατηγικά και πολιτικά δύσκολους.
Η στρατηγική λειτουργία των θαλάσσιων περασμάτων
Η διεθνής οικονομία βρίσκεται έτσι αντιμέτωπη με το ενδεχόμενο ταυτόχρονης αστάθειας στα δύο σημαντικότερα ενεργειακά και εμπορικά θαλάσσια περάσματα της περιοχής. Το Hormuz ελέγχει την έξοδο του Περσικού Κόλπου, ενώ το Bab al-Mandab ελέγχει την πρόσβαση από την Ερυθρά Θάλασσα προς τον Ινδικό Ωκεανό.
Η διατάραξη και των δύο διαδρόμων θα περιόριζε την προσφορά πετρελαίου, θα αύξανε το κόστος του διεθνούς εμπορίου και θα αναζωπύρωνε τις πληθωριστικές πιέσεις.
Το κρίσιμο στοιχείο είναι ότι δεν απαιτείται πλήρης και μακροχρόνιος αποκλεισμός για να εκδηλωθούν οι οικονομικές συνέπειες. Η αβεβαιότητα, τα υψηλότερα ασφάλιστρα, η αναδρομολόγηση των πλοίων και η προληπτική αποφυγή της περιοχής αρκούν για να αυξήσουν το κόστος σε ολόκληρη την εφοδιαστική αλυσίδα.
Για τις κυβερνήσεις και τις επιχειρήσεις, η νέα κρίση υπογραμμίζει την ανάγκη για μεγαλύτερη ανθεκτικότητα στις προμήθειες, διαφοροποίηση των εμπορικών διαδρομών και περιορισμό της εξάρτησης από περιορισμένο αριθμό στρατηγικών θαλάσσιων περασμάτων.
Σε βάθος χρόνου, αναδεικνύει επίσης τη σημασία της ενεργειακής διαφοροποίησης και της μείωσης της εξάρτησης από τα ορυκτά καύσιμα.
Μέχρι να υπάρξει αποκλιμάκωση, η «Πύλη των Δακρύων» θα παραμένει ένα από τα σημαντικότερα σημεία κινδύνου για την παγκόσμια οικονομία. Η απειλή των Houthis δεν επιβαρύνει μόνο τη Σαουδική Αραβία. Απειλεί να μετατρέψει μια περιφερειακή σύγκρουση σε νέο διεθνές ενεργειακό, εμπορικό και πληθωριστικό σοκ.
www.bankingews.gr
Σχόλια αναγνωστών