Η ψευδαίσθηση της ατέρμονης ανάπτυξης συνθλίβεται πάνω στα άδεια αποθέματα ρευστότητας, τα βουνά χρέους και το γεωπολιτικό ναρκοπέδιο της Μέσης Ανατολής
Οι αγορές καλπάζουν σε ιστορικά υψηλά μεθυσμένες από την υπόσχεση της τεχνητής νοημοσύνης, όμως πίσω από τα ρεκόρ κρύβεται η μεγαλύτερη αυταπάτη στην ιστορία.
Η ψευδαίσθηση της ατέρμονης ανάπτυξης συνθλίβεται πάνω στα άδεια αποθέματα ρευστότητας, τα βουνά χρέους και το γεωπολιτικό ναρκοπέδιο της Μέσης Ανατολής.
Ο Mohamed El Erian προειδοποιεί: η «στιγμή της αλήθειας» πλησιάζει και η βίαιη προσγείωση στην πραγματικότητα θα είναι ισοπεδωτική.
Ειδικότερα, σύμφωνα με τον γνωστό οικονομολόγο, με την έναρξη του καλοκαιριού, ένας αποστασιοποιημένος παρατηρητής θα μπορούσε να καταλήξει στο συμπέρασμα ότι για τις χρηματοπιστωτικές αγορές έρχονται πιο σκοτεινές ημέρες.
H σύγκρουση στη Μέση Ανατολή, που διαταράσσει τον ενεργειακό εφοδιασμό, έχει πλέον εισέλθει στον τέταρτο μήνα της, ενώ οι αλυσιδωτές επιπτώσεις των πληθωριστικών πιέσεων και της ανεπαρκούς ανάπτυξης σε αρκετές ανεπτυγμένες οικονομίες εξακολουθούν να διαχέονται στο παγκόσμιο σύστημα, με μια αναγνωρισμένη αλλά απρόβλεπτη χρονική υστέρηση.
Ωστόσο, σύμφωνα με τον El Erian, αν ρίξετε μια ματιά στην οθόνη ενός μέσου χρηματιστή, θα δείτε μια εντελώς διαφορετική πραγματικότητα — μια ασυμφωνία που δοκιμάζει τα όρια των περισσότερων συμβατικών μοντέλων.
Στις αρχές Ιουνίου, ο δείκτης S&P 500 είχε καταγράψει εννέα συνεχόμενες εβδομάδες ανόδου.
Οι βασικοί χρηματιστηριακοί δείκτες στις Ηνωμένες Πολιτείες και την Ασία όχι μόνο δεν έχουν επηρεαστεί από τη γεωπολιτική αναταραχή, αλλά σπάνε το ένα ρεκόρ μετά το άλλο.
Αυτή η αξιοσημείωτη αποσύνδεση αντανακλά ένα μοναδικό, ισχυρό αφήγημα που υπεραντισταθμίζει τις αντίθετες δυνάμεις με τις οποίες έρχεται αντιμέτωπη η παγκόσμια οικονομία: την υπόσχεση της τεχνητής νοημοσύνης (AI).
Οι αγορές είναι γοητευμένες από τις προοπτικές ενός «θαύματος παραγωγικότητας», ποντάροντας στο ότι οι αποδοτικότητες και η ανάπτυξη που θα ξεκλειδώσει το AI θα είναι αρκετές για να ξεπεραστούν οι δυνάμεις του στασιμοπληθωρισμού, του χρέους, των ελλειμμάτων και των οικονομικών ανισοτήτων.
Όμως, για να προβλέψει κανείς τι έρχεται, βοηθά να συμπληρώσει την αφήγηση που βασίζεται στο AI με μια απλή αλλά ουσιώδη υπενθύμιση: η προθυμία για δαπάνες και η ικανότητα για δαπάνες είναι δύο διαφορετικά πράγματα.
Αυτή η κρίσιμη διάκριση ισχύει καθολικά για τα νοικοκυριά, τις επιχειρήσεις, τις κυβερνήσεις και τους επενδυτές.
Μέχρι στιγμής, η αξιοσημείωτα ανθεκτική προθυμία όλων των βασικών δρώντων να δαπανούν έχει συνοδευτεί από μια επαρκή —αν και ολοένα περισσότερο τεχνητά διαμορφωμένη— ικανότητα να το κάνουν.
Όμως αυτή η προθυμία δεν έχει χρηματοδοτηθεί μόνον από το τρέχον εισόδημα ή τις οργανικές ταμειακές ροές.
Έχει επίσης διευκολυνθεί από μια μαζική απομείωση αποθεμάτων ασφαλείας, χρηματοοικονομικών, στρατηγικών και ψυχολογικών, και από μια επιταχυνόμενη εξάρτηση από μόχλευση (χρέος).
Όσο περισσότερο συνεχίζεται η ενεργειακή διαταραχή που προκαλεί ο πόλεμος στις αγορές ενέργειας και τις εφοδιαστικές αλυσίδες, τόσο λιγότερο πιθανό είναι αυτή η ικανότητα να συμβαδίζει με την προθυμία για δαπάνες.
Οι λόγοι της προθυμίας για δαπάνες
Αλλά γιατί είναι τόσο ανθεκτική η προθυμία για δαπάνες; Οι λόγοι διαφέρουν ανά ομάδα.
Για τα νοικοκυριά, η μετα-πανδημική εποχή έχει χαρακτηριστεί από μια ψυχολογική αποστροφή στη μείωση των «εμπειριών» και της κατανάλωσης.
Στον εταιρικό τομέα, οι διευθύνοντες σύμβουλοι καθοδηγούνται από μια υπαρξιακή επιταγή να επενδύσουν στην AI ή να κινδυνεύσουν με απαξίωση, με τον φόβο απώλειας ευκαιρίας (FOMO) να μετατρέπεται σε σημαντικό δείκτη κατανομής κεφαλαίου.
Όσον αφορά τις κυβερνήσεις, λέει ο El Erian, η πίεση από πολωμένα εκλογικά σώματα, μαζί με τις υψηλότερες δαπάνες για την άμυνα, έχει καταστήσει πολύ δύσκολη τη μείωση των ελλειμμάτων, ακόμη και καθώς οι πληρωμές τόκων εκτοξεύονται, αφού το φθηνό χρέος αναχρηματοδοτείται με σημαντικά υψηλότερο κόστος.
Και, τέλος, οι επενδυτές, διαμορφωμένοι από μια δεκαετία «παρεμβάσεων των κεντρικών τραπεζών» και επαναλαμβανόμενων κερδών, έχουν υιοθετήσει τη λογική του «αγοράζουμε πάντα στη διόρθωση» (ανεξαρτήτως αιτίας) ως θεμελιώδη αρχή διαχείρισης χαρτοφυλακίου.
Δεδομένων αυτών των δυναμικών, είναι ασφαλές —αν και ανησυχητικό— να υποθέσουμε ότι η διάθεση για δαπάνες θα παραμείνει ισχυρή, αγγίζοντας τα όρια της ανευθυνότητας.
Το βασικό ερώτημα για την παγκόσμια οικονομία και τις αγορές, λοιπόν, είναι αν η ικανότητα για δαπάνες θα μπορέσει να συμβαδίσει.
Τα στοιχεία δείχνουν ότι υπάρχει ένα όριο. Η κατανάλωση ενέργειας παρέχει το πιο άμεσο σήμα.
Για να διατηρηθεί η οικονομική δραστηριότητα παρά τις διαταραχές στη ναυσιπλοΐα μέσω του Στενού του Hormuz, πολλές χώρες έχουν αντλήσει από τα αποθέματα ενέργειας, συμπεριλαμβανομένου του Στρατηγικού Αποθέματος Πετρελαίου των ΗΠΑ.
Τέτοια «μαξιλάρια» είναι, εκ φύσεως, πεπερασμένα.
Όταν φτάσουν στο κατώτατο όριό τους, η πραγματική κατανάλωση πρέπει να προσαρμοστεί στις υψηλότερες τιμές που επιβάλλει μια διαταραγμένη εφοδιαστική αλυσίδα (εφόσον το στενό παραμείνει ουσιαστικά κλειστό).
Το αποτέλεσμα είναι η λεγόμενη «καταστροφή ζήτησης».
Ομοίως, η ανθεκτικότητα των Αμερικανών καταναλωτών —συχνά κινητήρια δύναμη της παγκόσμιας ανάπτυξης— φαίνεται να στηρίζεται σε ασταθείς βάσεις.
Τα πρόσφατα μηνιαία στοιχεία δείχνουν ότι η κατανάλωση έχει διατηρηθεί εν μέρει μέσω αποταμίευσης που δεν πραγματοποιείται και δανεισμού.
Ωστόσο, οι καθυστερήσεις στις πληρωμές πιστωτικών καρτών και οι αθετήσεις δανείων αυτοκινήτου αυξάνονται ραγδαία, γεγονός που υποδηλώνει ότι η δυνατότητα δαπάνης έχει ήδη εξαντληθεί για τα νοικοκυριά χαμηλότερου εισοδήματος.
Παράλληλα, οι επιχειρήσεις έχουν αυξήσει σημαντικά τον δανεισμό τους για να χρηματοδοτήσουν κεφαλαιουχικές δαπάνες, ενώ εξακολουθούν να επιδιώκουν την επαναγορά μετοχών τους.
Όπως και οι κυβερνήσεις, φαίνονται αποφασισμένες να συνεχίσουν παρά τα υψηλότερα επιτόκια της αγοράς.
Οι επενδυτές έχουν δείξει αξιοσημείωτη προθυμία να χρηματοδοτήσουν όλα αυτά, αντιμετωπίζοντας τα αυξανόμενα επιτόκια όχι ως εμπόδιο αλλά ως απόδειξη οικονομικής ανθεκτικότητας.
Η όρεξη των κεφαλαιαγορών για νέο χρέος παραμένει ισχυρή, ακόμη και ενόψει μερικών από τις μεγαλύτερες προγραμματισμένες αρχικές δημόσιες προσφορές στην ιστορία: για SpaceX, Anthropic και OpenAI.
Όμως τα αποθέματα ρευστότητας που στήριξαν αυτή την αισιοδοξία διαβρώνονται.
Έρευνες κατανομής περιουσιακών στοιχείων, όπως αυτές που διεξάγονται πρόσφατα από την Bank of America, δείχνουν ότι τα ταμειακά διαθέσιμα των παγκόσμιων διαχειριστών κεφαλαίων έχουν μειωθεί σε εξαιρετικά χαμηλά επίπεδα, υποδηλώνοντας ότι το σύστημα είναι ήδη σχεδόν πλήρως «τοποθετημένο» σε μετοχές.
Δεδομένης της πολυπλοκότητας της παγκόσμιας οικονομίας και της δυναμικής της ρευστότητας των αγορών, κανείς δεν μπορεί να προβλέψει με βεβαιότητα πόσο κοντά βρισκόμαστε στη στιγμή όπου η ικανότητα για δαπάνες δεν θα μπορεί πλέον να συμβαδίζει με την προθυμία να δαπανηθεί. Αυτό είναι απογοητευτικό.
Όμως, σε αναλυτικούς όρους, μπορούμε να είμαστε αρκετά βέβαιοι ότι όσο περισσότερο συνεχίζεται ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή που διαταράσσει την ενέργεια, τόσο πιο κοντά θα πλησιάζουμε σε αυτή τη στιγμή αλήθειας.
Και χωρίς ένα τέλος στη σύγκρουση, θα κινούμαστε προς αυτό το σημείο με ολοένα και πιο επιταχυνόμενο ρυθμό, καταλήγει ο El Erian.
www.bankingnews.gr
Η ψευδαίσθηση της ατέρμονης ανάπτυξης συνθλίβεται πάνω στα άδεια αποθέματα ρευστότητας, τα βουνά χρέους και το γεωπολιτικό ναρκοπέδιο της Μέσης Ανατολής.
Ο Mohamed El Erian προειδοποιεί: η «στιγμή της αλήθειας» πλησιάζει και η βίαιη προσγείωση στην πραγματικότητα θα είναι ισοπεδωτική.
Ειδικότερα, σύμφωνα με τον γνωστό οικονομολόγο, με την έναρξη του καλοκαιριού, ένας αποστασιοποιημένος παρατηρητής θα μπορούσε να καταλήξει στο συμπέρασμα ότι για τις χρηματοπιστωτικές αγορές έρχονται πιο σκοτεινές ημέρες.
H σύγκρουση στη Μέση Ανατολή, που διαταράσσει τον ενεργειακό εφοδιασμό, έχει πλέον εισέλθει στον τέταρτο μήνα της, ενώ οι αλυσιδωτές επιπτώσεις των πληθωριστικών πιέσεων και της ανεπαρκούς ανάπτυξης σε αρκετές ανεπτυγμένες οικονομίες εξακολουθούν να διαχέονται στο παγκόσμιο σύστημα, με μια αναγνωρισμένη αλλά απρόβλεπτη χρονική υστέρηση.
Ωστόσο, σύμφωνα με τον El Erian, αν ρίξετε μια ματιά στην οθόνη ενός μέσου χρηματιστή, θα δείτε μια εντελώς διαφορετική πραγματικότητα — μια ασυμφωνία που δοκιμάζει τα όρια των περισσότερων συμβατικών μοντέλων.
Στις αρχές Ιουνίου, ο δείκτης S&P 500 είχε καταγράψει εννέα συνεχόμενες εβδομάδες ανόδου.
Οι βασικοί χρηματιστηριακοί δείκτες στις Ηνωμένες Πολιτείες και την Ασία όχι μόνο δεν έχουν επηρεαστεί από τη γεωπολιτική αναταραχή, αλλά σπάνε το ένα ρεκόρ μετά το άλλο.
Αυτή η αξιοσημείωτη αποσύνδεση αντανακλά ένα μοναδικό, ισχυρό αφήγημα που υπεραντισταθμίζει τις αντίθετες δυνάμεις με τις οποίες έρχεται αντιμέτωπη η παγκόσμια οικονομία: την υπόσχεση της τεχνητής νοημοσύνης (AI).
Οι αγορές είναι γοητευμένες από τις προοπτικές ενός «θαύματος παραγωγικότητας», ποντάροντας στο ότι οι αποδοτικότητες και η ανάπτυξη που θα ξεκλειδώσει το AI θα είναι αρκετές για να ξεπεραστούν οι δυνάμεις του στασιμοπληθωρισμού, του χρέους, των ελλειμμάτων και των οικονομικών ανισοτήτων.
Όμως, για να προβλέψει κανείς τι έρχεται, βοηθά να συμπληρώσει την αφήγηση που βασίζεται στο AI με μια απλή αλλά ουσιώδη υπενθύμιση: η προθυμία για δαπάνες και η ικανότητα για δαπάνες είναι δύο διαφορετικά πράγματα.
Αυτή η κρίσιμη διάκριση ισχύει καθολικά για τα νοικοκυριά, τις επιχειρήσεις, τις κυβερνήσεις και τους επενδυτές.
Μέχρι στιγμής, η αξιοσημείωτα ανθεκτική προθυμία όλων των βασικών δρώντων να δαπανούν έχει συνοδευτεί από μια επαρκή —αν και ολοένα περισσότερο τεχνητά διαμορφωμένη— ικανότητα να το κάνουν.
Όμως αυτή η προθυμία δεν έχει χρηματοδοτηθεί μόνον από το τρέχον εισόδημα ή τις οργανικές ταμειακές ροές.
Έχει επίσης διευκολυνθεί από μια μαζική απομείωση αποθεμάτων ασφαλείας, χρηματοοικονομικών, στρατηγικών και ψυχολογικών, και από μια επιταχυνόμενη εξάρτηση από μόχλευση (χρέος).
Όσο περισσότερο συνεχίζεται η ενεργειακή διαταραχή που προκαλεί ο πόλεμος στις αγορές ενέργειας και τις εφοδιαστικές αλυσίδες, τόσο λιγότερο πιθανό είναι αυτή η ικανότητα να συμβαδίζει με την προθυμία για δαπάνες.
Οι λόγοι της προθυμίας για δαπάνες
Αλλά γιατί είναι τόσο ανθεκτική η προθυμία για δαπάνες; Οι λόγοι διαφέρουν ανά ομάδα.
Για τα νοικοκυριά, η μετα-πανδημική εποχή έχει χαρακτηριστεί από μια ψυχολογική αποστροφή στη μείωση των «εμπειριών» και της κατανάλωσης.
Στον εταιρικό τομέα, οι διευθύνοντες σύμβουλοι καθοδηγούνται από μια υπαρξιακή επιταγή να επενδύσουν στην AI ή να κινδυνεύσουν με απαξίωση, με τον φόβο απώλειας ευκαιρίας (FOMO) να μετατρέπεται σε σημαντικό δείκτη κατανομής κεφαλαίου.
Όσον αφορά τις κυβερνήσεις, λέει ο El Erian, η πίεση από πολωμένα εκλογικά σώματα, μαζί με τις υψηλότερες δαπάνες για την άμυνα, έχει καταστήσει πολύ δύσκολη τη μείωση των ελλειμμάτων, ακόμη και καθώς οι πληρωμές τόκων εκτοξεύονται, αφού το φθηνό χρέος αναχρηματοδοτείται με σημαντικά υψηλότερο κόστος.
Και, τέλος, οι επενδυτές, διαμορφωμένοι από μια δεκαετία «παρεμβάσεων των κεντρικών τραπεζών» και επαναλαμβανόμενων κερδών, έχουν υιοθετήσει τη λογική του «αγοράζουμε πάντα στη διόρθωση» (ανεξαρτήτως αιτίας) ως θεμελιώδη αρχή διαχείρισης χαρτοφυλακίου.
Δεδομένων αυτών των δυναμικών, είναι ασφαλές —αν και ανησυχητικό— να υποθέσουμε ότι η διάθεση για δαπάνες θα παραμείνει ισχυρή, αγγίζοντας τα όρια της ανευθυνότητας.
Το βασικό ερώτημα για την παγκόσμια οικονομία και τις αγορές, λοιπόν, είναι αν η ικανότητα για δαπάνες θα μπορέσει να συμβαδίσει.
Τα στοιχεία δείχνουν ότι υπάρχει ένα όριο. Η κατανάλωση ενέργειας παρέχει το πιο άμεσο σήμα.
Για να διατηρηθεί η οικονομική δραστηριότητα παρά τις διαταραχές στη ναυσιπλοΐα μέσω του Στενού του Hormuz, πολλές χώρες έχουν αντλήσει από τα αποθέματα ενέργειας, συμπεριλαμβανομένου του Στρατηγικού Αποθέματος Πετρελαίου των ΗΠΑ.
Τέτοια «μαξιλάρια» είναι, εκ φύσεως, πεπερασμένα.
Όταν φτάσουν στο κατώτατο όριό τους, η πραγματική κατανάλωση πρέπει να προσαρμοστεί στις υψηλότερες τιμές που επιβάλλει μια διαταραγμένη εφοδιαστική αλυσίδα (εφόσον το στενό παραμείνει ουσιαστικά κλειστό).
Το αποτέλεσμα είναι η λεγόμενη «καταστροφή ζήτησης».
Ομοίως, η ανθεκτικότητα των Αμερικανών καταναλωτών —συχνά κινητήρια δύναμη της παγκόσμιας ανάπτυξης— φαίνεται να στηρίζεται σε ασταθείς βάσεις.
Τα πρόσφατα μηνιαία στοιχεία δείχνουν ότι η κατανάλωση έχει διατηρηθεί εν μέρει μέσω αποταμίευσης που δεν πραγματοποιείται και δανεισμού.
Ωστόσο, οι καθυστερήσεις στις πληρωμές πιστωτικών καρτών και οι αθετήσεις δανείων αυτοκινήτου αυξάνονται ραγδαία, γεγονός που υποδηλώνει ότι η δυνατότητα δαπάνης έχει ήδη εξαντληθεί για τα νοικοκυριά χαμηλότερου εισοδήματος.
Παράλληλα, οι επιχειρήσεις έχουν αυξήσει σημαντικά τον δανεισμό τους για να χρηματοδοτήσουν κεφαλαιουχικές δαπάνες, ενώ εξακολουθούν να επιδιώκουν την επαναγορά μετοχών τους.
Όπως και οι κυβερνήσεις, φαίνονται αποφασισμένες να συνεχίσουν παρά τα υψηλότερα επιτόκια της αγοράς.
Οι επενδυτές έχουν δείξει αξιοσημείωτη προθυμία να χρηματοδοτήσουν όλα αυτά, αντιμετωπίζοντας τα αυξανόμενα επιτόκια όχι ως εμπόδιο αλλά ως απόδειξη οικονομικής ανθεκτικότητας.
Η όρεξη των κεφαλαιαγορών για νέο χρέος παραμένει ισχυρή, ακόμη και ενόψει μερικών από τις μεγαλύτερες προγραμματισμένες αρχικές δημόσιες προσφορές στην ιστορία: για SpaceX, Anthropic και OpenAI.
Όμως τα αποθέματα ρευστότητας που στήριξαν αυτή την αισιοδοξία διαβρώνονται.
Έρευνες κατανομής περιουσιακών στοιχείων, όπως αυτές που διεξάγονται πρόσφατα από την Bank of America, δείχνουν ότι τα ταμειακά διαθέσιμα των παγκόσμιων διαχειριστών κεφαλαίων έχουν μειωθεί σε εξαιρετικά χαμηλά επίπεδα, υποδηλώνοντας ότι το σύστημα είναι ήδη σχεδόν πλήρως «τοποθετημένο» σε μετοχές.
Δεδομένης της πολυπλοκότητας της παγκόσμιας οικονομίας και της δυναμικής της ρευστότητας των αγορών, κανείς δεν μπορεί να προβλέψει με βεβαιότητα πόσο κοντά βρισκόμαστε στη στιγμή όπου η ικανότητα για δαπάνες δεν θα μπορεί πλέον να συμβαδίζει με την προθυμία να δαπανηθεί. Αυτό είναι απογοητευτικό.
Όμως, σε αναλυτικούς όρους, μπορούμε να είμαστε αρκετά βέβαιοι ότι όσο περισσότερο συνεχίζεται ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή που διαταράσσει την ενέργεια, τόσο πιο κοντά θα πλησιάζουμε σε αυτή τη στιγμή αλήθειας.
Και χωρίς ένα τέλος στη σύγκρουση, θα κινούμαστε προς αυτό το σημείο με ολοένα και πιο επιταχυνόμενο ρυθμό, καταλήγει ο El Erian.
www.bankingnews.gr
Σχόλια αναγνωστών