Πιο ψηλά και από τη φούσκα των dot-com, έρχεται το τέλος της «ζωώδους αισιοδοξίας»…
Μια προειδοποίηση που διατυπώθηκε πριν από 25 χρόνια επιστρέφει σήμερα με ανατριχιαστική ένταση.
Στις 10 Δεκεμβρίου 2001, ο θρυλικός επενδυτής Warren Buffett δημοσίευσε στο αμερικανικό περιοδικό Fortune ένα εκτενές άρθρο που έμελλε να μείνει στην ιστορία.
Εκεί παρουσίασε έναν δείκτη-καμπανάκι κινδύνου για τις αγορές, γνωστό πλέον ως “Buffett Indicator”.
Σήμερα, ο ίδιος δείκτης δεν απλώς αναβοσβήνει προειδοποιητικά — ουρλιάζει.
Τότε, ο Warren Buffett έγραφε εν μέσω της κατάρρευσης της φούσκας των dot-com.
Με ψυχρή λογική εξηγούσε ότι η πτώση των αγορών δεν ήταν ατύχημα, αλλά μαθηματική βεβαιότητα.
Η βασική του αρχή ήταν απλή αλλά αμείλικτη: η συνολική αξία των μετοχών δεν μπορεί να ξεπερνά μακροπρόθεσμα την πραγματική ανάπτυξη της οικονομίας, όπως αυτή αποτυπώνεται στο ΑΕΠ.
Όταν αυτή η σχέση εκτροχιάζεται, η επιστροφή στην κανονικότητα είναι αναπόφευκτη - και συχνά βίαιη.
Στην κορύφωση της επενδυτικής φρενίτιδας τον Μάρτιο του 2000, ο δείκτης είχε εκτιναχθεί στο 200%.
«Αν φτάσει εκεί», προειδοποιούσε ο Warren Buffett, «παίζετε με τη φωτιά».
Και η φωτιά δεν άργησε να ξεσπάσει: ο S&P 500 κατέρρευσε, χάνοντας σχεδόν τη μισή του αξία τα επόμενα χρόνια.
Σήμερα, όμως, το σκηνικό μοιάζει ακόμη πιο σκοτεινό.
Παρά τις γεωπολιτικές εντάσεις και το σοκ από την αιφνίδια έναρξη πολέμου στο Ιράν, οι αγορές επιδεικνύουν μια πρωτοφανή «ζωώδη αισιοδοξία».
Ο S&P 500 όχι μόνο ανέκαμψε, αλλά εκτοξεύθηκε σε νέο ιστορικό υψηλό, αγγίζοντας τις 7.140 μονάδες.
Πίσω από αυτή την ευφορία, όμως, κρύβεται ένα στοιχείο που προκαλεί δέος: ο Buffett Indicator έχει σκαρφαλώσει στο 232%.
Ναι, 232%. Πολύ πάνω από το όριο που ο ίδιος ο Warren Buffett είχε χαρακτηρίσει επικίνδυνο.
Το ερώτημα πλέον δεν είναι αν υπάρχει φούσκα, αλλά πόσο μεγάλη είναι — και πότε θα σκάσει.
Οι αισιόδοξοι επιμένουν ότι η εκρηκτική άνοδος των εταιρικών κερδών δικαιολογεί τις υψηλές αποτιμήσεις.
Όμως τα δεδομένα δεν συμφωνούν.
Ανώμαλη προσγείωση
Τα εταιρικά κέρδη έχουν φτάσει στο 12% του ΑΕΠ, πολύ πάνω από τον ιστορικό μέσο όρο του 7%–8%.
Σε μια ελεύθερη αγορά, τέτοια περιθώρια δεν διαρκούν: ο ανταγωνισμός εντείνεται, οι τιμές πιέζονται, και τα υπερκέρδη εξαφανίζονται.
Ο νομπελίστας οικονομολόγος Milton Friedman το είχε θέσει ξεκάθαρα: τα εταιρικά κέρδη δεν μπορούν να ξεφεύγουν επ’ αόριστον από τα ιστορικά τους επίπεδα.
Και όταν επιστρέφουν, η προσγείωση είναι συνήθως ανώμαλη.
Την ίδια στιγμή, οι αποτιμήσεις έχουν εκτοξευθεί σε επίπεδα που κόβουν την ανάσα.
Ο δείκτης P/E του S&P 500 ξεπερνά το 28 — σχεδόν 70% υψηλότερα από τον μέσο όρο ενός αιώνα.
Αυτό σημαίνει ότι οι επενδυτές πληρώνουν όλο και περισσότερο για κάθε δολάριο κέρδους, ποντάροντας σε ένα μέλλον που ίσως δεν έρθει ποτέ.
Η ιστορία, όμως, δεν συγχωρεί την ύβρι.
Στην προηγούμενη μεγάλη φούσκα, η διόρθωση ήταν αμείλικτη: από τα επίπεδα του 200%, ο δείκτης κατέρρευσε περίπου στο μισό.
Το 2021, όταν άγγιξε ξανά αυτά τα επίπεδα, ακολούθησε πτώση σχεδόν 20%.
Σήμερα, με τον δείκτη σε αχαρτογράφητα ύψη, το ερώτημα γίνεται πιο σκοτεινό: πόσο βαθιά μπορεί να είναι η επόμενη πτώση;
Ο Warren Buffett είχε προειδοποιήσει ότι όσοι περιμένουν εκρηκτικά κέρδη σε τέτοιες συνθήκες ουσιαστικά ποντάρουν σε κάτι αδύνατο — σε μια αγορά που αψηφά τη βαρύτητα της οικονομίας.
Σε έναν κόσμο όπου οι νόμοι της οικονομίας αναστέλλονται.
Αλλά η πραγματικότητα έχει έναν τρόπο να επιστρέφει. Και όταν το κάνει, η προσγείωση δεν είναι ποτέ ομαλή.
Οι αγορές σήμερα μοιάζουν να χορεύουν στην άκρη του γκρεμού.
Και όσο η μουσική παίζει, λίγοι είναι διατεθειμένοι να φύγουν από την πίστα.
Το μόνο βέβαιο; Όταν σταματήσει, το σοκ θα είναι εκκωφαντικό.
Chevalie Noir
www.bankingnews.gr
Στις 10 Δεκεμβρίου 2001, ο θρυλικός επενδυτής Warren Buffett δημοσίευσε στο αμερικανικό περιοδικό Fortune ένα εκτενές άρθρο που έμελλε να μείνει στην ιστορία.
Εκεί παρουσίασε έναν δείκτη-καμπανάκι κινδύνου για τις αγορές, γνωστό πλέον ως “Buffett Indicator”.
Σήμερα, ο ίδιος δείκτης δεν απλώς αναβοσβήνει προειδοποιητικά — ουρλιάζει.
Τότε, ο Warren Buffett έγραφε εν μέσω της κατάρρευσης της φούσκας των dot-com.
Με ψυχρή λογική εξηγούσε ότι η πτώση των αγορών δεν ήταν ατύχημα, αλλά μαθηματική βεβαιότητα.
Η βασική του αρχή ήταν απλή αλλά αμείλικτη: η συνολική αξία των μετοχών δεν μπορεί να ξεπερνά μακροπρόθεσμα την πραγματική ανάπτυξη της οικονομίας, όπως αυτή αποτυπώνεται στο ΑΕΠ.
Όταν αυτή η σχέση εκτροχιάζεται, η επιστροφή στην κανονικότητα είναι αναπόφευκτη - και συχνά βίαιη.
Στην κορύφωση της επενδυτικής φρενίτιδας τον Μάρτιο του 2000, ο δείκτης είχε εκτιναχθεί στο 200%.
«Αν φτάσει εκεί», προειδοποιούσε ο Warren Buffett, «παίζετε με τη φωτιά».
Και η φωτιά δεν άργησε να ξεσπάσει: ο S&P 500 κατέρρευσε, χάνοντας σχεδόν τη μισή του αξία τα επόμενα χρόνια.
Σήμερα, όμως, το σκηνικό μοιάζει ακόμη πιο σκοτεινό.
Παρά τις γεωπολιτικές εντάσεις και το σοκ από την αιφνίδια έναρξη πολέμου στο Ιράν, οι αγορές επιδεικνύουν μια πρωτοφανή «ζωώδη αισιοδοξία».
Ο S&P 500 όχι μόνο ανέκαμψε, αλλά εκτοξεύθηκε σε νέο ιστορικό υψηλό, αγγίζοντας τις 7.140 μονάδες.
Πίσω από αυτή την ευφορία, όμως, κρύβεται ένα στοιχείο που προκαλεί δέος: ο Buffett Indicator έχει σκαρφαλώσει στο 232%.
Ναι, 232%. Πολύ πάνω από το όριο που ο ίδιος ο Warren Buffett είχε χαρακτηρίσει επικίνδυνο.
Το ερώτημα πλέον δεν είναι αν υπάρχει φούσκα, αλλά πόσο μεγάλη είναι — και πότε θα σκάσει.
Οι αισιόδοξοι επιμένουν ότι η εκρηκτική άνοδος των εταιρικών κερδών δικαιολογεί τις υψηλές αποτιμήσεις.
Όμως τα δεδομένα δεν συμφωνούν.
Ανώμαλη προσγείωση
Τα εταιρικά κέρδη έχουν φτάσει στο 12% του ΑΕΠ, πολύ πάνω από τον ιστορικό μέσο όρο του 7%–8%.
Σε μια ελεύθερη αγορά, τέτοια περιθώρια δεν διαρκούν: ο ανταγωνισμός εντείνεται, οι τιμές πιέζονται, και τα υπερκέρδη εξαφανίζονται.
Ο νομπελίστας οικονομολόγος Milton Friedman το είχε θέσει ξεκάθαρα: τα εταιρικά κέρδη δεν μπορούν να ξεφεύγουν επ’ αόριστον από τα ιστορικά τους επίπεδα.
Και όταν επιστρέφουν, η προσγείωση είναι συνήθως ανώμαλη.
Την ίδια στιγμή, οι αποτιμήσεις έχουν εκτοξευθεί σε επίπεδα που κόβουν την ανάσα.
Ο δείκτης P/E του S&P 500 ξεπερνά το 28 — σχεδόν 70% υψηλότερα από τον μέσο όρο ενός αιώνα.
Αυτό σημαίνει ότι οι επενδυτές πληρώνουν όλο και περισσότερο για κάθε δολάριο κέρδους, ποντάροντας σε ένα μέλλον που ίσως δεν έρθει ποτέ.
Η ιστορία, όμως, δεν συγχωρεί την ύβρι.
Στην προηγούμενη μεγάλη φούσκα, η διόρθωση ήταν αμείλικτη: από τα επίπεδα του 200%, ο δείκτης κατέρρευσε περίπου στο μισό.
Το 2021, όταν άγγιξε ξανά αυτά τα επίπεδα, ακολούθησε πτώση σχεδόν 20%.
Σήμερα, με τον δείκτη σε αχαρτογράφητα ύψη, το ερώτημα γίνεται πιο σκοτεινό: πόσο βαθιά μπορεί να είναι η επόμενη πτώση;
Ο Warren Buffett είχε προειδοποιήσει ότι όσοι περιμένουν εκρηκτικά κέρδη σε τέτοιες συνθήκες ουσιαστικά ποντάρουν σε κάτι αδύνατο — σε μια αγορά που αψηφά τη βαρύτητα της οικονομίας.
Σε έναν κόσμο όπου οι νόμοι της οικονομίας αναστέλλονται.
Αλλά η πραγματικότητα έχει έναν τρόπο να επιστρέφει. Και όταν το κάνει, η προσγείωση δεν είναι ποτέ ομαλή.
Οι αγορές σήμερα μοιάζουν να χορεύουν στην άκρη του γκρεμού.
Και όσο η μουσική παίζει, λίγοι είναι διατεθειμένοι να φύγουν από την πίστα.
Το μόνο βέβαιο; Όταν σταματήσει, το σοκ θα είναι εκκωφαντικό.
Chevalie Noir
www.bankingnews.gr
Σχόλια αναγνωστών