Η μεταστροφή του Khalifa Haftar εντάσσεται σε έναν ευρύτερο γεωπολιτικό ανταγωνισμό για την Ανατολική Μεσόγειο, όπου οι θαλάσσιες διεκδικήσεις της Τουρκίας συγκρούονται με τις επιδιώξεις της Αιγύπτου, της Ελλάδας και του Ισραήλ - Στο επίκεντρο της αντιπαράθεσης βρίσκονται επίσης ο έλεγχος των υποθαλάσσιων ενεργειακών πόρων και οι οδοί μεταφοράς του φυσικού αερίου της Μεσογείου προς τις ευρωπαϊκές αγορές
Η ομόφωνη απόφαση της Βουλής των Αντιπροσώπων της ανατολικής Λιβύης, στις 20 Οκτωβρίου, να εγκρίνει τη συμφωνία θαλάσσιας οριοθέτησης με την Τουρκία δεν αποτελεί μια συνηθισμένη κοινοβουλευτική απόφαση.
Συνιστά μια μείζονα πολιτική και στρατηγική ανατροπή από την ίδια νομοθετική αρχή που είχε απορρίψει τη συμφωνία το 2020 και είχε διακόψει τις πολιτικές σχέσεις με την Άγκυρα, εξαιτίας της στρατιωτικής υποστήριξης που παρείχε στην κυβέρνηση της Τρίπολης κατά τη διάρκεια της σύγκρουσής της με τις δυνάμεις του Khalifa Haftar.
Έξι χρόνια αργότερα, οι άλλοτε αντίπαλοι βρίσκουν κοινό έδαφος γύρω από μια συμφωνία που ενδέχεται να αναδιαμορφώσει τις περιφερειακές συμμαχίες και να ενισχύσει τη θέση της Άγκυρας έναντι των ανταγωνιστών της στην Ανατολική Μεσόγειο.
Η μεταστροφή του Haftar εντάσσεται σε έναν ευρύτερο γεωπολιτικό ανταγωνισμό για την Ανατολική Μεσόγειο, όπου οι θαλάσσιες διεκδικήσεις της Τουρκίας συγκρούονται με τις επιδιώξεις της Αιγύπτου, της Ελλάδας και του Ισραήλ.
Στο επίκεντρο της αντιπαράθεσης βρίσκονται επίσης ο έλεγχος των υποθαλάσσιων ενεργειακών πόρων και οι οδοί μεταφοράς του φυσικού αερίου της Μεσογείου προς τις ευρωπαϊκές αγορές.
Το τουρκικό άνοιγμα του Saddam Haftar
Η Τουρκία και η τότε Κυβέρνηση Εθνικής Συμφωνίας (GNA) της Λιβύης, υπό τον Fayez al-Sarraj, υπέγραψαν τη συμφωνία θαλάσσιας οριοθέτησης στις 27 Νοεμβρίου 2019, ενώ βρισκόταν σε εξέλιξη η στρατιωτική επίθεση του Haftar κατά της Τρίπολης.
Η στρατιωτική επέμβαση της Άγκυρας που ακολούθησε, με την αποστολή στρατιωτικών συμβούλων και μη επανδρωμένων αεροσκαφών, αποδείχθηκε καθοριστική για την ανατροπή της επίθεσης και τη μεταβολή των συσχετισμών στο πεδίο.
Ωστόσο, οι σχέσεις της Άγκυρας με την ανατολική Λιβύη άρχισαν σταδιακά να μεταβάλλονται.
Μέχρι το 2025, η Τουρκία είχε ήδη ανοίξει διαύλους επικοινωνίας με το στρατόπεδο του Haftar, επιδιώκοντας να επεκτείνει την επιρροή της πέρα από τις αρχές της δυτικής Λιβύης, τις οποίες επί χρόνια υποστήριζε.
Τον Απρίλιο του 2025, ο Saddam Haftar, ένας από τους γιους του Khalifa Haftar και ανερχόμενη προσωπικότητα στο στρατιωτικό κατεστημένο της ανατολικής Λιβύης, επισκέφθηκε την Τουρκία.
Τον Αύγουστο ακολούθησε η επίσκεψη του επικεφαλής των τουρκικών υπηρεσιών πληροφοριών, Ibrahim Kalin, στη Βεγγάζη, όπου συναντήθηκε με τον Haftar και τους γιους του.
Οι στρατιωτικές και υπηρεσιακές επαφές μεταξύ των δύο πλευρών άρχισαν έκτοτε να εντείνονται.
Το BBC Monitoring ανέδειξε, τον Νοέμβριο του 2025, τον ρόλο του Saddam στην προσέγγιση των δύο πλευρών.
Τον επόμενο μήνα, το πολωνικό Κέντρο Ανατολικών Σπουδών (OSW) επισήμανε ότι η εξασφάλιση της κοινοβουλευτικής έγκρισης της συμφωνίας θαλάσσιας οριοθέτησης από την ανατολική Λιβύη αποτελούσε έναν από τους βασικούς στόχους της τουρκικής πολιτικής.
Η επιρροή του Haftar στην ανατολική Λιβύη προσδίδει ιδιαίτερη πολιτική σημασία στην προσέγγισή του με την Άγκυρα, καθώς διευκολύνει την αλλαγή στάσης του ανατολικού κοινοβουλίου απέναντι στη συμφωνία.
Η προσέγγιση εξυπηρετεί, παράλληλα, τις πολιτικές φιλοδοξίες της οικογένειας Haftar.
Οι στενότερες σχέσεις με την Τουρκία προσφέρουν πρόσβαση σε τουρκική στρατιωτική τεχνολογία, συμβάσεις ανοικοδόμησης και επενδύσεις, ενώ ενισχύουν τη θέση του Saddam στο κατακερματισμένο πολιτικό και στρατιωτικό σκηνικό της Λιβύης.
Ταυτόχρονα, προσφέρουν στην οικογένεια μια εναλλακτική επιλογή απέναντι στη μακροχρόνια εξάρτησή της από το Κάιρο.
Η βελτίωση των τουρκοαιγυπτιακών σχέσεων από το 2023 έχει διευκολύνει αυτή τη γεωπολιτική αναπροσαρμογή.
Η στροφή του Haftar προς την Άγκυρα δεν συνεπάγεται κατ’ ανάγκην ρήξη με την Αίγυπτο.
Δείχνει, ωστόσο, ότι δεν είναι πλέον διατεθειμένος να ευθυγραμμίζεται άκριτα με τις περιφερειακές προτεραιότητες του Καΐρου.
Για την Τουρκία, από την άλλη πλευρά, η κοινοβουλευτική έγκριση αίρει ένα σημαντικό πολιτικό εμπόδιο στις θαλάσσιες επιδιώξεις της και προσφέρει ευρύτερη λιβυκή πολιτική κάλυψη στη συμφωνία με την κυβέρνηση της Τρίπολης, παρά τον συνεχιζόμενο θεσμικό διχασμό της χώρας.
Το τουρκικό δόγμα της «Γαλάζιας Πατρίδας» επεκτείνεται
Η συμφωνία του 2019 καθορίζει μια θαλάσσια οριογραμμή μεταξύ των τουρκικών και λιβυκών ακτών, νότια της Κρήτης, προσδιορίζοντας τις αντίστοιχες διεκδικήσεις των δύο χωρών ως προς την υφαλοκρηπίδα και την Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη (ΑΟΖ).
Η Άγκυρα αντιμετωπίζει τη συμφωνία ως βασικό πυλώνα του δόγματος της «Γαλάζιας Πατρίδας» (Mavi Vatan), το οποίο τοποθετεί τον έλεγχο των θαλασσών που περιβάλλουν την Τουρκία στον πυρήνα της εθνικής ασφάλειας και της οικονομικής στρατηγικής της.
Το δόγμα αποσκοπεί στην προάσπιση των τουρκικών θαλάσσιων διεκδικήσεων, στη διασφάλιση πρόσβασης σε υπεράκτια κοιτάσματα πετρελαίου και φυσικού αερίου και στην αμφισβήτηση ρυθμίσεων που, κατά την Άγκυρα, αποσκοπούν στον αποκλεισμό της από την Ανατολική Μεσόγειο.
Η συμφωνία με τη Λιβύη αποτελεί πρακτική εφαρμογή αυτής της στρατηγικής.
Ενισχύει τη θέση της Τουρκίας στις διαφορές θαλάσσιας οριοθέτησης και ταυτόχρονα στηρίζει τη φιλοδοξία της να εξελιχθεί σε περιφερειακό κόμβο μεταφοράς, αποθήκευσης και εξαγωγής ενέργειας προς την Ευρώπη.
Ανάλογες διευθετήσεις επιδιώκει η Άγκυρα και με τη Συρία
Στις 31 Δεκεμβρίου 2025, ο υπουργός Ενέργειας Alparslan Bayraktar ανακοίνωσε ότι η Τουρκία προσδοκά να καταλήξει σε συμφωνία θαλάσσιας οριοθέτησης με τη Δαμασκό εντός του 2026, εξέλιξη που θα μπορούσε να ανοίξει τον δρόμο για έρευνες τουρκικών εταιρειών σε υπεράκτια κοιτάσματα πετρελαίου και φυσικού αερίου.
Ο Bayraktar αναγνώρισε ότι έχει συζητηθεί ένα γενικό πλαίσιο συνεργασίας, διευκρίνισε όμως ότι απαιτείται συγκεκριμένη συμφωνία.
Επομένως, πρόκειται για διαπραγματευτικό στόχο και όχι για ολοκληρωμένη θαλάσσια διευθέτηση.
Συνολικά, οι πρωτοβουλίες της Άγκυρας στη Λιβύη και τη Συρία αποκαλύπτουν μια συντονισμένη προσπάθεια ενίσχυσης της γεωπολιτικής της θέσης κατά μήκος των ακτών της Ανατολικής Μεσογείου, με στόχο να αποτρέψει την επιβολή θαλάσσιων οριοθετήσεων από ανταγωνιστικά κράτη χωρίς τη συμμετοχή της.
Τα ελληνικά νησιά που περιορίζουν τις τουρκικές διεκδικήσεις
Η αντιπαράθεση Τουρκίας και Ελλάδας έχει βαθιές ιστορικές ρίζες.
Η Συνθήκη της Λωζάννης του 1923 καθόρισε τα σύνορα της σύγχρονης Τουρκικής Δημοκρατίας, ενώ με τη Συνθήκη των Παρισίων του 1947 τα Δωδεκάνησα, μεταξύ των οποίων η Ρόδος, η Κως και το Καστελλόριζο, παραχωρήθηκαν από την Ιταλία στην Ελλάδα.
Τα ελληνικά νησιά εκτείνονται κατά μήκος μεγάλου μέρους των δυτικών και νότιων τουρκικών ακτών, από τη Λέσβο, τη Χίο και τη Σάμο έως τη Ρόδο, την Κάρπαθο και την Κρήτη.
Ιδιαίτερη σημασία έχει το Καστελλόριζο, το οποίο απέχει μόλις 2,3 χιλιόμετρα από τις τουρκικές ακτές και βρίσκεται στο επίκεντρο της αντιπαράθεσης για τη θαλάσσια δικαιοδοσία.
Η Αθήνα υποστηρίζει ότι τα νησιά διαθέτουν, βάσει του διεθνούς δικαίου, θαλάσσια δικαιώματα, μεταξύ των οποίων δικαιώματα υφαλοκρηπίδας και ΑΟΖ.
Η Άγκυρα, αντίθετα, υποστηρίζει ότι η πλήρης επήρεια των ελληνικών νησιών κατά τη χάραξη θαλάσσιων ορίων θα περιόριζε δραστικά τη θαλάσσια προβολή των τουρκικών ηπειρωτικών ακτών.
Σύμφωνα με το Δίκαιο της Θάλασσας, η ΑΟΖ ενός κράτους μπορεί να εκτείνεται έως και 200 ναυτικά μίλια, δηλαδή περίπου 370 χιλιόμετρα, από τις γραμμές βάσης του.
Όταν, ωστόσο, υπάρχουν επικαλυπτόμενες διεκδικήσεις, απαιτείται οριοθέτηση, κατά την οποία τα διεθνή δικαιοδοτικά όργανα μπορούν να συνεκτιμήσουν τις γεωγραφικές ιδιαιτερότητες και τις αρχές της επιείκειας.
Στον πυρήνα της ελληνοτουρκικής διαφοράς βρίσκεται το ζήτημα της επήρειας των νησιών όταν οι θαλάσσιες αξιώσεις τους επικαλύπτονται με εκείνες των απέναντι ηπειρωτικών ακτών.
Η Ελλάδα υποστηρίζει ότι το τουρκολιβυκό μνημόνιο αγνοεί τα θαλάσσια δικαιώματα της Κρήτης και άλλων ελληνικών νησιών.
Η Τουρκία, από την πλευρά της, επιμένει ότι τα νησιά αυτά δεν μπορούν να αποκόπτουν τη θαλάσσια προβολή των νότιων ακτών της.
Η Αθήνα αμφισβητεί επίσης κατά πόσο η Τουρκία και η Λιβύη διαθέτουν αντικείμενες ακτές που θα μπορούσαν να θεμελιώσουν τη συγκεκριμένη οριογραμμή.
Μέχρι σήμερα, δεν υπάρχει οριστική διεθνής δικαστική απόφαση που να έχει ακυρώσει το μνημόνιο του 2019.
Η καταχώρισή του στον ΟΗΕ, ωστόσο, δεν συνιστά αναγνώριση της νομιμότητάς του ούτε επιλύει τις αντικρουόμενες διεκδικήσεις τρίτων κρατών.
Ο άξονας Ισραήλ – Ελλάδας – Κύπρου στην Ανατολική Μεσόγειο
Το Ισραήλ αντιμετωπίζει την Ανατολική Μεσόγειο ως στρατηγικό πεδίο επέκτασης της γεωπολιτικής επιρροής του, ενίσχυσης των συνεργασιών ασφαλείας και διασφάλισης των ενεργειακών εξαγωγών του προς τις ευρωπαϊκές αγορές.
Η εντεινόμενη σύγκλισή του με την Ελλάδα και την Κύπρο, με την υποστήριξη δυτικών πολιτικών και επιχειρηματικών συμφερόντων, αποτελεί σημαντικό σκέλος αυτής της στρατηγικής.
Τα ισραηλινά και τουρκικά συμφέροντα συναντώνται στην ανάπτυξη των υπεράκτιων κοιτασμάτων φυσικού αερίου και στην πρόσβαση στις ευρωπαϊκές αγορές. Ωστόσο, αποκλίνουν ολοένα περισσότερο ως προς τα θαλάσσια σύνορα, τις ενεργειακές διαδρομές και τις πολιτικές διευθετήσεις που θα καθορίσουν το μέλλον της περιοχής.
Το Ισραήλ επιδιώκει να ενισχύσει τη συνεργασία του με την Ελλάδα και την Κύπρο, περιορίζοντας την εξάρτησή του από την Τουρκία και την επιρροή της Άγκυρας στις περιφερειακές ενεργειακές υποδομές.
Ανάλυση του 2026 από το Κέντρο Ερευνών του TRT περιγράφει την αναδυόμενη σύμπραξη Ισραήλ – Ελλάδας – Κύπρου ως έναν άξονα ασφαλείας με στόχο τον περιορισμό της τουρκικής επιρροής.
Η αρχική ενεργειακή συνεργασία έχει πλέον επεκταθεί στη στρατιωτική και επιχειρησιακή συνεννόηση, στην ανταλλαγή πληροφοριών και σε κοινές ρυθμίσεις ασφαλείας.
Το The Cradle έχει επίσης καταγράψει τον τρόπο με τον οποίο η τριμερής συνεργασία, με την υποστήριξη της Ουάσιγκτον μέσω του σχήματος 3+1, έχει εμβαθύνει τη συνεργασία στους τομείς της ενέργειας, της ασφάλειας και των υποδομών, ενώ παράλληλα αντιτίθεται στις τουρκικές θαλάσσιες διεκδικήσεις.
Η Τουρκία, από την πλευρά της, απορρίπτει ρυθμίσεις που την αποκλείουν από τις διαπραγματεύσεις για τις θαλάσσιες ζώνες ή υπονομεύουν όσα θεωρεί νόμιμα δικαιώματά της. Η Άγκυρα αντιμετωπίζει ολοένα περισσότερο αυτή τη σύμπραξη ως απόπειρα στρατηγικής περικύκλωσής της και περιορισμού της επιρροής της σε ολόκληρη την Ανατολική Μεσόγειο.
Οι υπολογισμοί ασφαλείας του Ισραήλ καθορίζονται από την επιδίωξή του να αποτρέψει την ανάδειξη περιφερειακών δυνάμεων ικανών να αμφισβητήσουν τη στρατιωτική του υπεροχή.
Οι τουρκικές φιλοδοξίες, από την άλλη πλευρά, περιλαμβάνουν την ενίσχυση της επιρροής της Άγκυρας στο πολιτικό και ασφαλείας μέλλον της Συρίας, καθώς και τη διασφάλιση των στρατηγικών της συμφερόντων κατά μήκος των συριακών ακτών.
Το Κάιρο δεν εγκαταλείπει τις θαλάσσιες διεκδικήσεις του
Η αντίθεση της Αιγύπτου στο τουρκολιβυκό μνημόνιο εδράζεται στη γεωγραφία και στην προάσπιση των κυριαρχικών της δικαιωμάτων και όχι απλώς στην αλληλεγγύη προς την Ελλάδα.
Η οριογραμμή που διεκδικούν η Άγκυρα και η Τρίπολη διέρχεται νότια της Κρήτης, σε μια περιοχή όπου διασταυρώνονται οι θαλάσσιες αξιώσεις της Τουρκίας, της Λιβύης, της Ελλάδας και της Αιγύπτου.
Το Κάιρο εκτιμά ότι η συμφωνία παραβιάζει τα δικαιώματά του στην υφαλοκρηπίδα και την ΑΟΖ, ιδιαίτερα στα δυτικά όρια της θαλάσσιας δικαιοδοσίας του στη Μεσόγειο.
Στις 6 Αυγούστου 2020, η Αίγυπτος και η Ελλάδα υπέγραψαν συμφωνία μερικής οριοθέτησης των θαλάσσιων ζωνών τους, καθορίζοντας τις αντίστοιχες ΑΟΖ σε περιοχή που επικαλύπτεται με τις διεκδικήσεις Τουρκίας και Λιβύης.
Το Κάιρο έχει απορρίψει επανειλημμένα το τουρκολιβυκό μνημόνιο, υποστηρίζοντας ότι δύο κράτη δεν μπορούν να συνάπτουν συμφωνίες που περιορίζουν τα κυριαρχικά δικαιώματα ενός τρίτου.
Μετά την ψηφοφορία του Οκτωβρίου στην ανατολική λιβυκή Βουλή, το αιγυπτιακό υπουργείο Εξωτερικών επανέλαβε ότι το μνημόνιο είναι άκυρο και ότι η έγκρισή του δεν παράγει καμία έννομη συνέπεια για την Αίγυπτο.
Σε συνέντευξή του στις 4 Νοεμβρίου στο Ahram Online, ο εκπρόσωπος του αιγυπτιακού υπουργείου Εξωτερικών Nader Zaki δήλωσε ότι το Κάιρο έχει προετοιμάσει νομικό φάκελο που τεκμηριώνει τις αντιρρήσεις του και ότι θα λάβει τα αναγκαία μέτρα για την υπεράσπιση των θαλάσσιων ορίων του.
Η Άγκυρα έχει προτείνει στην Αίγυπτο μια ξεχωριστή συμφωνία θαλάσσιας οριοθέτησης, υποστηρίζοντας ότι το Κάιρο θα μπορούσε να εξασφαλίσει περίπου 15.000 επιπλέον τετραγωνικά χιλιόμετρα θαλάσσιας δικαιοδοσίας σε σύγκριση με μια οριοθέτηση που θα βασιζόταν στις ελληνικές διεκδικήσεις.
Η Αίγυπτος δεν έχει αποδεχθεί την πρόταση της Τουρκίας αλλά τη θέλει μεσα στη συμφωνία
Ο Zaki έθεσε το ερώτημα από πού θα προέκυπτε αυτή η πρόσθετη θαλάσσια έκταση και κατά πόσο θα αφορούσε ύδατα που διεκδικούν η Λιβύη, η Ελλάδα, η Κύπρος ή άλλα κράτη.
Το Κάιρο επιμένει ότι οι σχετικοί χάρτες πρέπει να εξεταστούν από ειδικούς στο διεθνές δίκαιο και ότι σε οποιαδήποτε διευθέτηση θα πρέπει να συμμετάσχουν όλα τα εμπλεκόμενα κράτη - και η Τουρκία
Η Άγκυρα επιχειρεί να υπερβεί τις αιγυπτιακές αντιρρήσεις μέσω διμερών διαπραγματεύσεων, ενώ το Κάιρο επιδιώκει εγγυήσεις ότι οποιοσδήποτε συμβιβασμός δεν θα υπονομεύσει τις υφιστάμενες θαλάσσιες συμφωνίες και συνεργασίες του.
Παρά τις διαφωνίες, οι επαφές μεταξύ Αιγύπτου, Τουρκίας και Λιβύης συνεχίζονται.
Ο Zaki αναγνώρισε ότι τα πρόσφατα διπλωματικά μηνύματα είναι ενθαρρυντικά, υπογράμμισε όμως ότι δεν διαφαίνεται άμεση λύση.
Η βελτίωση των σχέσεων Καΐρου – Άγκυρας δεν έχει μεταβάλει την αιγυπτιακή απόρριψη του τουρκολιβυκού μνημονίου.
Τα κοιτάσματα φυσικού αερίου πίσω από τους γεωπολιτικούς χάρτες
Μελέτη του Σεπτεμβρίου 2025 από το Διεθνές Ινστιτούτο Στρατηγικών Μελετών (IISS) εκτιμά ότι στην Ανατολική Μεσόγειο απομένουν περίπου 80 τρισεκατομμύρια κυβικά πόδια φυσικού αερίου.
Ξεχωριστή εκτίμηση της Γεωλογικής Υπηρεσίας των ΗΠΑ (USGS) υπολογίζει σε 286,2 τρισεκατομμύρια κυβικά πόδια τον μέσο όρο των μη ανακαλυφθέντων, τεχνικά ανακτήσιμων συμβατικών αποθεμάτων φυσικού αερίου της περιοχής.
Πρόκειται για διαφορετικές κατηγορίες ενεργειακών πόρων, οι οποίες δεν πρέπει να συγχέονται με τα εμπορικά επιβεβαιωμένα αποθέματα.
Στις σημαντικότερες ανακαλύψεις περιλαμβάνονται τα κοιτάσματα Leviathan και Tamar του Ισραήλ, το κοίτασμα Zohr της Αιγύπτου και το κοίτασμα Aphrodite της Κύπρου.
Η Συρία, σύμφωνα με παλαιότερα στοιχεία της αμερικανικής Υπηρεσίας Ενεργειακών Πληροφοριών (EIA), διαθέτει εκτιμώμενα αποθέματα 8,5 τρισεκατομμυρίων κυβικών ποδιών φυσικού αερίου.
Ωστόσο, ο πολυετής πόλεμος έχει καταστρέψει μεγάλο μέρος των ενεργειακών υποδομών της και έχει περιορίσει δραστικά την παραγωγή.
Ο Λίβανος, από την άλλη πλευρά, δεν έχει ακόμη επιβεβαιώσει εμπορικά εκμεταλλεύσιμα υπεράκτια αποθέματα φυσικού αερίου, παρά τις ενδείξεις για το ενεργειακό δυναμικό των θαλάσσιων περιοχών του.
Οι ανταγωνιστικές ενεργειακές στρατηγικές
Γύρω από αυτούς τους πόρους έχουν διαμορφωθεί τρεις ανταγωνιστικές περιφερειακές στρατηγικές.
Η Τουρκία επιδιώκει να αποτρέψει τον θαλάσσιο αποκλεισμό της και να ενισχύσει τον ρόλο της ως ενεργειακού διαδρόμου που θα συνδέει τους παραγωγούς της περιοχής με την Ευρώπη.
Το Ισραήλ, η Ελλάδα και η Κύπρος προωθούν τη συνεργασία για την αξιοποίηση των υπεράκτιων κοιτασμάτων και τη δημιουργία διασυνδέσεων εξαγωγής προς τις ευρωπαϊκές αγορές.
Η Αίγυπτος επιδιώκει να διατηρήσει τη θέση της ως περιφερειακού κόμβου επεξεργασίας και εξαγωγής φυσικού αερίου, αξιοποιώντας τις εγκαταστάσεις υγροποίησης LNG στο Idku και τη Damietta.
Οι στρατηγικές αυτές διασταυρώνονται με τα εμπορικά συμφέροντα μεγάλων ενεργειακών ομίλων, όπως οι αμερικανικές Chevron και ExxonMobil, η ιταλική Eni, η γαλλική TotalEnergies, η ελληνική Energean και η QatarEnergy.
Η επέκταση των αμερικανικών ενεργειακών εταιρειών στις υπεράκτιες έρευνες στην Ελλάδα και την Κύπρο προσθέτει μία ακόμη διάσταση στις ανησυχίες της Άγκυρας για τη διαμόρφωση ενός περιφερειακού ενεργειακού δικτύου από το οποίο η Τουρκία ενδέχεται να μείνει εκτός.
Το Forum Φυσικού Αερίου της Ανατολικής Μεσογείου (East Mediterranean Gas Forum), στο οποίο συμμετέχουν η Αίγυπτος, η Ελλάδα, η Κύπρος, το Ισραήλ, η Ιταλία, η Γαλλία, η Ιορδανία και η Παλαιστίνη, αποτυπώνει αυτές τις συγκλίνουσες και ανταγωνιστικές επιδιώξεις.
Η Τουρκία παραμένει εκτός του οργανισμού, εξαιτίας των διαφορών της με την Κύπρο και την Ελλάδα για τις θαλάσσιες ζώνες, αλλά και της ευρύτερης αντιπαράθεσης γύρω από το τουρκολιβυκό μνημόνιο του 2019.
Πέρα από τις περιφερειακές ισορροπίες, οι ΗΠΑ επιδιώκουν να διασφαλίσουν την ασφάλεια του Ισραήλ, να διαφοροποιήσουν τις ενεργειακές πηγές της Ευρώπης και να αποτρέψουν την κλιμάκωση των διαφορών μεταξύ των δύο κρατών-μελών του ΝΑΤΟ, Τουρκίας και Ελλάδας.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση στηρίζει την Ελλάδα και την Κύπρο, ενώ η Ρωσία επιδιώκει να διατηρήσει την επιρροή της στις περιφερειακές ενεργειακές αγορές. Η Κίνα, από την πλευρά της, ενδιαφέρεται για τα λιμάνια, τις υποδομές και τις εμπορικές διασυνδέσεις της Μεσογείου.,
Ο έλεγχος των θαλάσσιων ορίων, των υποθαλάσσιων ενεργειακών πόρων και των υποδομών εξαγωγής θα καθορίσει ποιες περιφερειακές δυνάμεις θα εξασφαλίσουν πρόσβαση στις ευρωπαϊκές ενεργειακές αγορές και ποιες θα βρεθούν στο περιθώριο.
Η κυριαρχία της Λιβύης στο επίκεντρο των ανταγωνισμών
Η έγκριση του τουρκολιβυκού μνημονίου από το κοινοβούλιο της ανατολικής Λιβύης ενισχύει διπλωματικά την Τουρκία και σηματοδοτεί τη διάθεση του Haftar να οικοδομήσει ευρύτερες συμμαχίες.
Παράλληλα, τοποθετεί τη Λιβύη στο επίκεντρο ενός ευρύτερου ανταγωνισμού για τα θαλάσσια σύνορα, την ενέργεια και τη γεωπολιτική επιρροή στην Ανατολική Μεσόγειο.
Η στρατηγική γεωγραφική θέση της Λιβύης και ο δυνητικός υποθαλάσσιος ενεργειακός της πλούτος έχουν προσελκύσει αντικρουόμενα ξένα συμφέροντα.
Το γεγονός αυτό εντείνει τις ανησυχίες ότι οι συμφωνίες για τις θαλάσσιες ζώνες και τους φυσικούς πόρους της χώρας μπορεί να διαμορφώνονται με βάση εξωτερικούς γεωπολιτικούς σχεδιασμούς, την ώρα που ο εσωτερικός πολιτικός διχασμός παραμένει άλυτος.
Η απουσία ενιαίων εθνικών θεσμών και αποτελεσματικού ελέγχου των συμφωνιών που αφορούν τις θαλάσσιες ζώνες και την οικονομική εκμετάλλευση των φυσικών πόρων καθιστά τη Λιβύη ευάλωτη σε τέτοιου είδους πιέσεις.
Οι αντίπαλες κυβερνήσεις και τα ανταγωνιστικά κέντρα εξουσίας έχουν ήδη αποδυναμώσει τη δυνατότητα της χώρας να διαπραγματεύεται από θέση ισχύος.
Η προσέγγιση του Haftar με την Άγκυρα ενδέχεται να ενισχύσει την πολιτική του θέση.
Ωστόσο, τα μακροπρόθεσμα συμφέροντα της Λιβύης εξαρτώνται από την ικανότητά της να ασκεί κυριαρχικό έλεγχο στις θαλάσσιες ζώνες και στους φυσικούς πόρους της.
Χωρίς ενιαία εθνική θέση, η γεωγραφική θέση της χώρας θα εξακολουθήσει να αξιοποιείται προς όφελος των φιλοδοξιών ξένων δυνάμεων, ενώ το τίμημα του εσωτερικού διχασμού θα συνεχίσει να το πληρώνει ο λιβυκός λαός.
www.bankingnews.gr
Συνιστά μια μείζονα πολιτική και στρατηγική ανατροπή από την ίδια νομοθετική αρχή που είχε απορρίψει τη συμφωνία το 2020 και είχε διακόψει τις πολιτικές σχέσεις με την Άγκυρα, εξαιτίας της στρατιωτικής υποστήριξης που παρείχε στην κυβέρνηση της Τρίπολης κατά τη διάρκεια της σύγκρουσής της με τις δυνάμεις του Khalifa Haftar.
Έξι χρόνια αργότερα, οι άλλοτε αντίπαλοι βρίσκουν κοινό έδαφος γύρω από μια συμφωνία που ενδέχεται να αναδιαμορφώσει τις περιφερειακές συμμαχίες και να ενισχύσει τη θέση της Άγκυρας έναντι των ανταγωνιστών της στην Ανατολική Μεσόγειο.
Η μεταστροφή του Haftar εντάσσεται σε έναν ευρύτερο γεωπολιτικό ανταγωνισμό για την Ανατολική Μεσόγειο, όπου οι θαλάσσιες διεκδικήσεις της Τουρκίας συγκρούονται με τις επιδιώξεις της Αιγύπτου, της Ελλάδας και του Ισραήλ.
Στο επίκεντρο της αντιπαράθεσης βρίσκονται επίσης ο έλεγχος των υποθαλάσσιων ενεργειακών πόρων και οι οδοί μεταφοράς του φυσικού αερίου της Μεσογείου προς τις ευρωπαϊκές αγορές.
Το τουρκικό άνοιγμα του Saddam Haftar
Η Τουρκία και η τότε Κυβέρνηση Εθνικής Συμφωνίας (GNA) της Λιβύης, υπό τον Fayez al-Sarraj, υπέγραψαν τη συμφωνία θαλάσσιας οριοθέτησης στις 27 Νοεμβρίου 2019, ενώ βρισκόταν σε εξέλιξη η στρατιωτική επίθεση του Haftar κατά της Τρίπολης.
Η στρατιωτική επέμβαση της Άγκυρας που ακολούθησε, με την αποστολή στρατιωτικών συμβούλων και μη επανδρωμένων αεροσκαφών, αποδείχθηκε καθοριστική για την ανατροπή της επίθεσης και τη μεταβολή των συσχετισμών στο πεδίο.
Ωστόσο, οι σχέσεις της Άγκυρας με την ανατολική Λιβύη άρχισαν σταδιακά να μεταβάλλονται.
Μέχρι το 2025, η Τουρκία είχε ήδη ανοίξει διαύλους επικοινωνίας με το στρατόπεδο του Haftar, επιδιώκοντας να επεκτείνει την επιρροή της πέρα από τις αρχές της δυτικής Λιβύης, τις οποίες επί χρόνια υποστήριζε.
Τον Απρίλιο του 2025, ο Saddam Haftar, ένας από τους γιους του Khalifa Haftar και ανερχόμενη προσωπικότητα στο στρατιωτικό κατεστημένο της ανατολικής Λιβύης, επισκέφθηκε την Τουρκία.
Τον Αύγουστο ακολούθησε η επίσκεψη του επικεφαλής των τουρκικών υπηρεσιών πληροφοριών, Ibrahim Kalin, στη Βεγγάζη, όπου συναντήθηκε με τον Haftar και τους γιους του.
Οι στρατιωτικές και υπηρεσιακές επαφές μεταξύ των δύο πλευρών άρχισαν έκτοτε να εντείνονται.
Το BBC Monitoring ανέδειξε, τον Νοέμβριο του 2025, τον ρόλο του Saddam στην προσέγγιση των δύο πλευρών.
Τον επόμενο μήνα, το πολωνικό Κέντρο Ανατολικών Σπουδών (OSW) επισήμανε ότι η εξασφάλιση της κοινοβουλευτικής έγκρισης της συμφωνίας θαλάσσιας οριοθέτησης από την ανατολική Λιβύη αποτελούσε έναν από τους βασικούς στόχους της τουρκικής πολιτικής.
Η επιρροή του Haftar στην ανατολική Λιβύη προσδίδει ιδιαίτερη πολιτική σημασία στην προσέγγισή του με την Άγκυρα, καθώς διευκολύνει την αλλαγή στάσης του ανατολικού κοινοβουλίου απέναντι στη συμφωνία.
Η προσέγγιση εξυπηρετεί, παράλληλα, τις πολιτικές φιλοδοξίες της οικογένειας Haftar.
Οι στενότερες σχέσεις με την Τουρκία προσφέρουν πρόσβαση σε τουρκική στρατιωτική τεχνολογία, συμβάσεις ανοικοδόμησης και επενδύσεις, ενώ ενισχύουν τη θέση του Saddam στο κατακερματισμένο πολιτικό και στρατιωτικό σκηνικό της Λιβύης.
Ταυτόχρονα, προσφέρουν στην οικογένεια μια εναλλακτική επιλογή απέναντι στη μακροχρόνια εξάρτησή της από το Κάιρο.
Η βελτίωση των τουρκοαιγυπτιακών σχέσεων από το 2023 έχει διευκολύνει αυτή τη γεωπολιτική αναπροσαρμογή.
Η στροφή του Haftar προς την Άγκυρα δεν συνεπάγεται κατ’ ανάγκην ρήξη με την Αίγυπτο.
Δείχνει, ωστόσο, ότι δεν είναι πλέον διατεθειμένος να ευθυγραμμίζεται άκριτα με τις περιφερειακές προτεραιότητες του Καΐρου.
Για την Τουρκία, από την άλλη πλευρά, η κοινοβουλευτική έγκριση αίρει ένα σημαντικό πολιτικό εμπόδιο στις θαλάσσιες επιδιώξεις της και προσφέρει ευρύτερη λιβυκή πολιτική κάλυψη στη συμφωνία με την κυβέρνηση της Τρίπολης, παρά τον συνεχιζόμενο θεσμικό διχασμό της χώρας.
Το τουρκικό δόγμα της «Γαλάζιας Πατρίδας» επεκτείνεται
Η συμφωνία του 2019 καθορίζει μια θαλάσσια οριογραμμή μεταξύ των τουρκικών και λιβυκών ακτών, νότια της Κρήτης, προσδιορίζοντας τις αντίστοιχες διεκδικήσεις των δύο χωρών ως προς την υφαλοκρηπίδα και την Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη (ΑΟΖ).
Η Άγκυρα αντιμετωπίζει τη συμφωνία ως βασικό πυλώνα του δόγματος της «Γαλάζιας Πατρίδας» (Mavi Vatan), το οποίο τοποθετεί τον έλεγχο των θαλασσών που περιβάλλουν την Τουρκία στον πυρήνα της εθνικής ασφάλειας και της οικονομικής στρατηγικής της.
Το δόγμα αποσκοπεί στην προάσπιση των τουρκικών θαλάσσιων διεκδικήσεων, στη διασφάλιση πρόσβασης σε υπεράκτια κοιτάσματα πετρελαίου και φυσικού αερίου και στην αμφισβήτηση ρυθμίσεων που, κατά την Άγκυρα, αποσκοπούν στον αποκλεισμό της από την Ανατολική Μεσόγειο.
Η συμφωνία με τη Λιβύη αποτελεί πρακτική εφαρμογή αυτής της στρατηγικής.
Ενισχύει τη θέση της Τουρκίας στις διαφορές θαλάσσιας οριοθέτησης και ταυτόχρονα στηρίζει τη φιλοδοξία της να εξελιχθεί σε περιφερειακό κόμβο μεταφοράς, αποθήκευσης και εξαγωγής ενέργειας προς την Ευρώπη.
Ανάλογες διευθετήσεις επιδιώκει η Άγκυρα και με τη Συρία
Στις 31 Δεκεμβρίου 2025, ο υπουργός Ενέργειας Alparslan Bayraktar ανακοίνωσε ότι η Τουρκία προσδοκά να καταλήξει σε συμφωνία θαλάσσιας οριοθέτησης με τη Δαμασκό εντός του 2026, εξέλιξη που θα μπορούσε να ανοίξει τον δρόμο για έρευνες τουρκικών εταιρειών σε υπεράκτια κοιτάσματα πετρελαίου και φυσικού αερίου.
Ο Bayraktar αναγνώρισε ότι έχει συζητηθεί ένα γενικό πλαίσιο συνεργασίας, διευκρίνισε όμως ότι απαιτείται συγκεκριμένη συμφωνία.
Επομένως, πρόκειται για διαπραγματευτικό στόχο και όχι για ολοκληρωμένη θαλάσσια διευθέτηση.
Συνολικά, οι πρωτοβουλίες της Άγκυρας στη Λιβύη και τη Συρία αποκαλύπτουν μια συντονισμένη προσπάθεια ενίσχυσης της γεωπολιτικής της θέσης κατά μήκος των ακτών της Ανατολικής Μεσογείου, με στόχο να αποτρέψει την επιβολή θαλάσσιων οριοθετήσεων από ανταγωνιστικά κράτη χωρίς τη συμμετοχή της.
Τα ελληνικά νησιά που περιορίζουν τις τουρκικές διεκδικήσεις
Η αντιπαράθεση Τουρκίας και Ελλάδας έχει βαθιές ιστορικές ρίζες.
Η Συνθήκη της Λωζάννης του 1923 καθόρισε τα σύνορα της σύγχρονης Τουρκικής Δημοκρατίας, ενώ με τη Συνθήκη των Παρισίων του 1947 τα Δωδεκάνησα, μεταξύ των οποίων η Ρόδος, η Κως και το Καστελλόριζο, παραχωρήθηκαν από την Ιταλία στην Ελλάδα.
Τα ελληνικά νησιά εκτείνονται κατά μήκος μεγάλου μέρους των δυτικών και νότιων τουρκικών ακτών, από τη Λέσβο, τη Χίο και τη Σάμο έως τη Ρόδο, την Κάρπαθο και την Κρήτη.
Ιδιαίτερη σημασία έχει το Καστελλόριζο, το οποίο απέχει μόλις 2,3 χιλιόμετρα από τις τουρκικές ακτές και βρίσκεται στο επίκεντρο της αντιπαράθεσης για τη θαλάσσια δικαιοδοσία.
Η Αθήνα υποστηρίζει ότι τα νησιά διαθέτουν, βάσει του διεθνούς δικαίου, θαλάσσια δικαιώματα, μεταξύ των οποίων δικαιώματα υφαλοκρηπίδας και ΑΟΖ.
Η Άγκυρα, αντίθετα, υποστηρίζει ότι η πλήρης επήρεια των ελληνικών νησιών κατά τη χάραξη θαλάσσιων ορίων θα περιόριζε δραστικά τη θαλάσσια προβολή των τουρκικών ηπειρωτικών ακτών.
Σύμφωνα με το Δίκαιο της Θάλασσας, η ΑΟΖ ενός κράτους μπορεί να εκτείνεται έως και 200 ναυτικά μίλια, δηλαδή περίπου 370 χιλιόμετρα, από τις γραμμές βάσης του.
Όταν, ωστόσο, υπάρχουν επικαλυπτόμενες διεκδικήσεις, απαιτείται οριοθέτηση, κατά την οποία τα διεθνή δικαιοδοτικά όργανα μπορούν να συνεκτιμήσουν τις γεωγραφικές ιδιαιτερότητες και τις αρχές της επιείκειας.
Στον πυρήνα της ελληνοτουρκικής διαφοράς βρίσκεται το ζήτημα της επήρειας των νησιών όταν οι θαλάσσιες αξιώσεις τους επικαλύπτονται με εκείνες των απέναντι ηπειρωτικών ακτών.
Η Ελλάδα υποστηρίζει ότι το τουρκολιβυκό μνημόνιο αγνοεί τα θαλάσσια δικαιώματα της Κρήτης και άλλων ελληνικών νησιών.
Η Τουρκία, από την πλευρά της, επιμένει ότι τα νησιά αυτά δεν μπορούν να αποκόπτουν τη θαλάσσια προβολή των νότιων ακτών της.
Η Αθήνα αμφισβητεί επίσης κατά πόσο η Τουρκία και η Λιβύη διαθέτουν αντικείμενες ακτές που θα μπορούσαν να θεμελιώσουν τη συγκεκριμένη οριογραμμή.
Μέχρι σήμερα, δεν υπάρχει οριστική διεθνής δικαστική απόφαση που να έχει ακυρώσει το μνημόνιο του 2019.
Η καταχώρισή του στον ΟΗΕ, ωστόσο, δεν συνιστά αναγνώριση της νομιμότητάς του ούτε επιλύει τις αντικρουόμενες διεκδικήσεις τρίτων κρατών.
Ο άξονας Ισραήλ – Ελλάδας – Κύπρου στην Ανατολική Μεσόγειο
Το Ισραήλ αντιμετωπίζει την Ανατολική Μεσόγειο ως στρατηγικό πεδίο επέκτασης της γεωπολιτικής επιρροής του, ενίσχυσης των συνεργασιών ασφαλείας και διασφάλισης των ενεργειακών εξαγωγών του προς τις ευρωπαϊκές αγορές.
Η εντεινόμενη σύγκλισή του με την Ελλάδα και την Κύπρο, με την υποστήριξη δυτικών πολιτικών και επιχειρηματικών συμφερόντων, αποτελεί σημαντικό σκέλος αυτής της στρατηγικής.
Τα ισραηλινά και τουρκικά συμφέροντα συναντώνται στην ανάπτυξη των υπεράκτιων κοιτασμάτων φυσικού αερίου και στην πρόσβαση στις ευρωπαϊκές αγορές. Ωστόσο, αποκλίνουν ολοένα περισσότερο ως προς τα θαλάσσια σύνορα, τις ενεργειακές διαδρομές και τις πολιτικές διευθετήσεις που θα καθορίσουν το μέλλον της περιοχής.
Το Ισραήλ επιδιώκει να ενισχύσει τη συνεργασία του με την Ελλάδα και την Κύπρο, περιορίζοντας την εξάρτησή του από την Τουρκία και την επιρροή της Άγκυρας στις περιφερειακές ενεργειακές υποδομές.
Ανάλυση του 2026 από το Κέντρο Ερευνών του TRT περιγράφει την αναδυόμενη σύμπραξη Ισραήλ – Ελλάδας – Κύπρου ως έναν άξονα ασφαλείας με στόχο τον περιορισμό της τουρκικής επιρροής.
Η αρχική ενεργειακή συνεργασία έχει πλέον επεκταθεί στη στρατιωτική και επιχειρησιακή συνεννόηση, στην ανταλλαγή πληροφοριών και σε κοινές ρυθμίσεις ασφαλείας.
Το The Cradle έχει επίσης καταγράψει τον τρόπο με τον οποίο η τριμερής συνεργασία, με την υποστήριξη της Ουάσιγκτον μέσω του σχήματος 3+1, έχει εμβαθύνει τη συνεργασία στους τομείς της ενέργειας, της ασφάλειας και των υποδομών, ενώ παράλληλα αντιτίθεται στις τουρκικές θαλάσσιες διεκδικήσεις.
Η Τουρκία, από την πλευρά της, απορρίπτει ρυθμίσεις που την αποκλείουν από τις διαπραγματεύσεις για τις θαλάσσιες ζώνες ή υπονομεύουν όσα θεωρεί νόμιμα δικαιώματά της. Η Άγκυρα αντιμετωπίζει ολοένα περισσότερο αυτή τη σύμπραξη ως απόπειρα στρατηγικής περικύκλωσής της και περιορισμού της επιρροής της σε ολόκληρη την Ανατολική Μεσόγειο.
Οι υπολογισμοί ασφαλείας του Ισραήλ καθορίζονται από την επιδίωξή του να αποτρέψει την ανάδειξη περιφερειακών δυνάμεων ικανών να αμφισβητήσουν τη στρατιωτική του υπεροχή.
Οι τουρκικές φιλοδοξίες, από την άλλη πλευρά, περιλαμβάνουν την ενίσχυση της επιρροής της Άγκυρας στο πολιτικό και ασφαλείας μέλλον της Συρίας, καθώς και τη διασφάλιση των στρατηγικών της συμφερόντων κατά μήκος των συριακών ακτών.
Το Κάιρο δεν εγκαταλείπει τις θαλάσσιες διεκδικήσεις του
Η αντίθεση της Αιγύπτου στο τουρκολιβυκό μνημόνιο εδράζεται στη γεωγραφία και στην προάσπιση των κυριαρχικών της δικαιωμάτων και όχι απλώς στην αλληλεγγύη προς την Ελλάδα.
Η οριογραμμή που διεκδικούν η Άγκυρα και η Τρίπολη διέρχεται νότια της Κρήτης, σε μια περιοχή όπου διασταυρώνονται οι θαλάσσιες αξιώσεις της Τουρκίας, της Λιβύης, της Ελλάδας και της Αιγύπτου.
Το Κάιρο εκτιμά ότι η συμφωνία παραβιάζει τα δικαιώματά του στην υφαλοκρηπίδα και την ΑΟΖ, ιδιαίτερα στα δυτικά όρια της θαλάσσιας δικαιοδοσίας του στη Μεσόγειο.
Στις 6 Αυγούστου 2020, η Αίγυπτος και η Ελλάδα υπέγραψαν συμφωνία μερικής οριοθέτησης των θαλάσσιων ζωνών τους, καθορίζοντας τις αντίστοιχες ΑΟΖ σε περιοχή που επικαλύπτεται με τις διεκδικήσεις Τουρκίας και Λιβύης.
Το Κάιρο έχει απορρίψει επανειλημμένα το τουρκολιβυκό μνημόνιο, υποστηρίζοντας ότι δύο κράτη δεν μπορούν να συνάπτουν συμφωνίες που περιορίζουν τα κυριαρχικά δικαιώματα ενός τρίτου.
Μετά την ψηφοφορία του Οκτωβρίου στην ανατολική λιβυκή Βουλή, το αιγυπτιακό υπουργείο Εξωτερικών επανέλαβε ότι το μνημόνιο είναι άκυρο και ότι η έγκρισή του δεν παράγει καμία έννομη συνέπεια για την Αίγυπτο.
Σε συνέντευξή του στις 4 Νοεμβρίου στο Ahram Online, ο εκπρόσωπος του αιγυπτιακού υπουργείου Εξωτερικών Nader Zaki δήλωσε ότι το Κάιρο έχει προετοιμάσει νομικό φάκελο που τεκμηριώνει τις αντιρρήσεις του και ότι θα λάβει τα αναγκαία μέτρα για την υπεράσπιση των θαλάσσιων ορίων του.
Η Άγκυρα έχει προτείνει στην Αίγυπτο μια ξεχωριστή συμφωνία θαλάσσιας οριοθέτησης, υποστηρίζοντας ότι το Κάιρο θα μπορούσε να εξασφαλίσει περίπου 15.000 επιπλέον τετραγωνικά χιλιόμετρα θαλάσσιας δικαιοδοσίας σε σύγκριση με μια οριοθέτηση που θα βασιζόταν στις ελληνικές διεκδικήσεις.
Η Αίγυπτος δεν έχει αποδεχθεί την πρόταση της Τουρκίας αλλά τη θέλει μεσα στη συμφωνία
Ο Zaki έθεσε το ερώτημα από πού θα προέκυπτε αυτή η πρόσθετη θαλάσσια έκταση και κατά πόσο θα αφορούσε ύδατα που διεκδικούν η Λιβύη, η Ελλάδα, η Κύπρος ή άλλα κράτη.
Το Κάιρο επιμένει ότι οι σχετικοί χάρτες πρέπει να εξεταστούν από ειδικούς στο διεθνές δίκαιο και ότι σε οποιαδήποτε διευθέτηση θα πρέπει να συμμετάσχουν όλα τα εμπλεκόμενα κράτη - και η Τουρκία
Η Άγκυρα επιχειρεί να υπερβεί τις αιγυπτιακές αντιρρήσεις μέσω διμερών διαπραγματεύσεων, ενώ το Κάιρο επιδιώκει εγγυήσεις ότι οποιοσδήποτε συμβιβασμός δεν θα υπονομεύσει τις υφιστάμενες θαλάσσιες συμφωνίες και συνεργασίες του.
Παρά τις διαφωνίες, οι επαφές μεταξύ Αιγύπτου, Τουρκίας και Λιβύης συνεχίζονται.
Ο Zaki αναγνώρισε ότι τα πρόσφατα διπλωματικά μηνύματα είναι ενθαρρυντικά, υπογράμμισε όμως ότι δεν διαφαίνεται άμεση λύση.
Η βελτίωση των σχέσεων Καΐρου – Άγκυρας δεν έχει μεταβάλει την αιγυπτιακή απόρριψη του τουρκολιβυκού μνημονίου.
Τα κοιτάσματα φυσικού αερίου πίσω από τους γεωπολιτικούς χάρτες
Μελέτη του Σεπτεμβρίου 2025 από το Διεθνές Ινστιτούτο Στρατηγικών Μελετών (IISS) εκτιμά ότι στην Ανατολική Μεσόγειο απομένουν περίπου 80 τρισεκατομμύρια κυβικά πόδια φυσικού αερίου.
Ξεχωριστή εκτίμηση της Γεωλογικής Υπηρεσίας των ΗΠΑ (USGS) υπολογίζει σε 286,2 τρισεκατομμύρια κυβικά πόδια τον μέσο όρο των μη ανακαλυφθέντων, τεχνικά ανακτήσιμων συμβατικών αποθεμάτων φυσικού αερίου της περιοχής.
Πρόκειται για διαφορετικές κατηγορίες ενεργειακών πόρων, οι οποίες δεν πρέπει να συγχέονται με τα εμπορικά επιβεβαιωμένα αποθέματα.
Στις σημαντικότερες ανακαλύψεις περιλαμβάνονται τα κοιτάσματα Leviathan και Tamar του Ισραήλ, το κοίτασμα Zohr της Αιγύπτου και το κοίτασμα Aphrodite της Κύπρου.
Η Συρία, σύμφωνα με παλαιότερα στοιχεία της αμερικανικής Υπηρεσίας Ενεργειακών Πληροφοριών (EIA), διαθέτει εκτιμώμενα αποθέματα 8,5 τρισεκατομμυρίων κυβικών ποδιών φυσικού αερίου.
Ωστόσο, ο πολυετής πόλεμος έχει καταστρέψει μεγάλο μέρος των ενεργειακών υποδομών της και έχει περιορίσει δραστικά την παραγωγή.
Ο Λίβανος, από την άλλη πλευρά, δεν έχει ακόμη επιβεβαιώσει εμπορικά εκμεταλλεύσιμα υπεράκτια αποθέματα φυσικού αερίου, παρά τις ενδείξεις για το ενεργειακό δυναμικό των θαλάσσιων περιοχών του.
Οι ανταγωνιστικές ενεργειακές στρατηγικές
Γύρω από αυτούς τους πόρους έχουν διαμορφωθεί τρεις ανταγωνιστικές περιφερειακές στρατηγικές.
Η Τουρκία επιδιώκει να αποτρέψει τον θαλάσσιο αποκλεισμό της και να ενισχύσει τον ρόλο της ως ενεργειακού διαδρόμου που θα συνδέει τους παραγωγούς της περιοχής με την Ευρώπη.
Το Ισραήλ, η Ελλάδα και η Κύπρος προωθούν τη συνεργασία για την αξιοποίηση των υπεράκτιων κοιτασμάτων και τη δημιουργία διασυνδέσεων εξαγωγής προς τις ευρωπαϊκές αγορές.
Η Αίγυπτος επιδιώκει να διατηρήσει τη θέση της ως περιφερειακού κόμβου επεξεργασίας και εξαγωγής φυσικού αερίου, αξιοποιώντας τις εγκαταστάσεις υγροποίησης LNG στο Idku και τη Damietta.
Οι στρατηγικές αυτές διασταυρώνονται με τα εμπορικά συμφέροντα μεγάλων ενεργειακών ομίλων, όπως οι αμερικανικές Chevron και ExxonMobil, η ιταλική Eni, η γαλλική TotalEnergies, η ελληνική Energean και η QatarEnergy.
Η επέκταση των αμερικανικών ενεργειακών εταιρειών στις υπεράκτιες έρευνες στην Ελλάδα και την Κύπρο προσθέτει μία ακόμη διάσταση στις ανησυχίες της Άγκυρας για τη διαμόρφωση ενός περιφερειακού ενεργειακού δικτύου από το οποίο η Τουρκία ενδέχεται να μείνει εκτός.
Το Forum Φυσικού Αερίου της Ανατολικής Μεσογείου (East Mediterranean Gas Forum), στο οποίο συμμετέχουν η Αίγυπτος, η Ελλάδα, η Κύπρος, το Ισραήλ, η Ιταλία, η Γαλλία, η Ιορδανία και η Παλαιστίνη, αποτυπώνει αυτές τις συγκλίνουσες και ανταγωνιστικές επιδιώξεις.
Η Τουρκία παραμένει εκτός του οργανισμού, εξαιτίας των διαφορών της με την Κύπρο και την Ελλάδα για τις θαλάσσιες ζώνες, αλλά και της ευρύτερης αντιπαράθεσης γύρω από το τουρκολιβυκό μνημόνιο του 2019.
Πέρα από τις περιφερειακές ισορροπίες, οι ΗΠΑ επιδιώκουν να διασφαλίσουν την ασφάλεια του Ισραήλ, να διαφοροποιήσουν τις ενεργειακές πηγές της Ευρώπης και να αποτρέψουν την κλιμάκωση των διαφορών μεταξύ των δύο κρατών-μελών του ΝΑΤΟ, Τουρκίας και Ελλάδας.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση στηρίζει την Ελλάδα και την Κύπρο, ενώ η Ρωσία επιδιώκει να διατηρήσει την επιρροή της στις περιφερειακές ενεργειακές αγορές. Η Κίνα, από την πλευρά της, ενδιαφέρεται για τα λιμάνια, τις υποδομές και τις εμπορικές διασυνδέσεις της Μεσογείου.,
Ο έλεγχος των θαλάσσιων ορίων, των υποθαλάσσιων ενεργειακών πόρων και των υποδομών εξαγωγής θα καθορίσει ποιες περιφερειακές δυνάμεις θα εξασφαλίσουν πρόσβαση στις ευρωπαϊκές ενεργειακές αγορές και ποιες θα βρεθούν στο περιθώριο.
Η κυριαρχία της Λιβύης στο επίκεντρο των ανταγωνισμών
Η έγκριση του τουρκολιβυκού μνημονίου από το κοινοβούλιο της ανατολικής Λιβύης ενισχύει διπλωματικά την Τουρκία και σηματοδοτεί τη διάθεση του Haftar να οικοδομήσει ευρύτερες συμμαχίες.
Παράλληλα, τοποθετεί τη Λιβύη στο επίκεντρο ενός ευρύτερου ανταγωνισμού για τα θαλάσσια σύνορα, την ενέργεια και τη γεωπολιτική επιρροή στην Ανατολική Μεσόγειο.
Η στρατηγική γεωγραφική θέση της Λιβύης και ο δυνητικός υποθαλάσσιος ενεργειακός της πλούτος έχουν προσελκύσει αντικρουόμενα ξένα συμφέροντα.
Το γεγονός αυτό εντείνει τις ανησυχίες ότι οι συμφωνίες για τις θαλάσσιες ζώνες και τους φυσικούς πόρους της χώρας μπορεί να διαμορφώνονται με βάση εξωτερικούς γεωπολιτικούς σχεδιασμούς, την ώρα που ο εσωτερικός πολιτικός διχασμός παραμένει άλυτος.
Η απουσία ενιαίων εθνικών θεσμών και αποτελεσματικού ελέγχου των συμφωνιών που αφορούν τις θαλάσσιες ζώνες και την οικονομική εκμετάλλευση των φυσικών πόρων καθιστά τη Λιβύη ευάλωτη σε τέτοιου είδους πιέσεις.
Οι αντίπαλες κυβερνήσεις και τα ανταγωνιστικά κέντρα εξουσίας έχουν ήδη αποδυναμώσει τη δυνατότητα της χώρας να διαπραγματεύεται από θέση ισχύος.
Η προσέγγιση του Haftar με την Άγκυρα ενδέχεται να ενισχύσει την πολιτική του θέση.
Ωστόσο, τα μακροπρόθεσμα συμφέροντα της Λιβύης εξαρτώνται από την ικανότητά της να ασκεί κυριαρχικό έλεγχο στις θαλάσσιες ζώνες και στους φυσικούς πόρους της.
Χωρίς ενιαία εθνική θέση, η γεωγραφική θέση της χώρας θα εξακολουθήσει να αξιοποιείται προς όφελος των φιλοδοξιών ξένων δυνάμεων, ενώ το τίμημα του εσωτερικού διχασμού θα συνεχίσει να το πληρώνει ο λιβυκός λαός.
www.bankingnews.gr
Σχόλια αναγνωστών