γράφει : Πέτρος Λεωτσάκος
Από τα τέλη τής δεκαετίας τού 1990, είδαμε τις αρχές τής παγκοσμιοποίησης να εξαπλώνονται με γρήγορους ρυθμούς, προς όφελος τής παγκόσμιας ανάπτυξης. Όμως, η ελεύθερη μετακίνηση προϊόντων, υπηρεσιών και αγαθών, δεν ήταν το μόνο αποτέλεσμα τής παγκοσμιοποίησης.
Αναπόφευκτα, μαζί με τα καλά ήρθαν και τα αρνητικά χαρακτηριστικά, όπως ήταν η μόχλευση που οδήγησε στην Πιστωτική Κρίση των ΗΠΑ το 2008, αλλά και η παγκοσμιοποίηση τού Χρέους των Κρατών, με πρώτη την Ελλάδα, και της αντίστοιχης Κρίσης.
Αναπόφευκτα, μαζί με τα καλά ήρθαν και τα αρνητικά χαρακτηριστικά, όπως ήταν η μόχλευση που οδήγησε στην Πιστωτική Κρίση των ΗΠΑ το 2008, αλλά και η παγκοσμιοποίηση τού Χρέους των Κρατών, με πρώτη την Ελλάδα, και της αντίστοιχης Κρίσης.
Αν διατρέξει κανείς τους δείκτες ελλείμματος και χρέους όλων των κρατών, θα παρατηρήσει ότι η Ελλάδα δεν έχει το υψηλότερο έλλειμμα από όλες τις χώρες, αλλά, είτε στον ένα είτε στον άλλο δείκτη, υπολείπεται κατά πολύ της Ιαπωνίας, των ΗΠΑ, της Μεγάλης Βρετανίας, ακόμα και της Ιρλανδίας. Γιατί λοιπόν είναι η Ελλάδα στο κέντρο αυτής της κρίσης;
Μπορούν να δοθούν πολλές ερμηνείες στο φαινόμενο τής Ελλάδας ως επίκεντρου αυτής της κρίσης - όπως το ότι οφείλεται στα αργά αντανακλαστικά των πολιτικών στην Ελλάδα αλλά και στην Ευρώπη. Ίσως και να ήμουν ο πρώτος που χαρακτήρισα αυτήν την κρίση όχι οικονομική, αλλά πολιτική, μια και με γρήγορες αποφάσεις η κρίση θα είχε εκτονωθεί πιο νωρίς και με πιο ανώδυνες επιπτώσεις για τον Ελληνικό λαό. Αν όμως αφαιρέσουμε τους εξωγενείς παράγοντες, σε ότι αφορά τη Ελληνική Κρίση, τείνω να καταλήξω ότι η Κρίση αυτή είναι πλέον Κρίση Εμπιστοσύνης και ως προς τους παράγοντες που τη δημιούργησαν και ως προς τους παράγοντες που τη διατηρούν ζωντανή - και εξηγώ αμέσως:
Όταν το χρέος τής Ιαπωνίας είναι στο 233% ως προς το ΑΕΠ της, και της μετά το PSI+ Ελλάδος κοντά στο 150%, αλλά η Ιαπωνία απολαμβάνει επιτόκια 0% ενώ η Ελλάδα είναι σε διψήφια ή και τριψήφια επίπεδα, ακόμη και μετά το κούρεμα, κάτι δεν πάει καλά. Πολλοί θα πουν ότι αυτό οφείλεται στην τελείως διαφορετική παραγωγική βάση τής Ιαπωνίας. Αυτός είναι ένας βάσιμος παράγοντας, αλλά όχι τόσο καθοριστικός ώστε να εξηγήσει τη διαφορά συμπεριφοράς των αγορών προς τις δύο χώρες. Για μένα, ο βασικός παράγοντας είναι ο βαθμός εμπιστοσύνης των πολιτών στους θεσμούς, τους πολιτικούς και τις πολιτικές πράξεις στην κάθε χώρα. Το 95% του Ιαπωνικού χρέους είναι αγορασμένο από Ιάπωνες, ενώ το 80% το ελληνικού χρέους είναι αγορασμένο από ξένους επενδυτές, και, μετά το κούρεμα, από τον Ξένο Δημόσιο Τομέα (Κεντρικές Τράπεζες, ΔΝΤ κλπ). Οι Ιάπωνες πολίτες εμπιστεύονται και στηρίζουν τη χώρα τους με τον ίδιο ζήλο που τη στήριξαν βιομηχανικά κατά τη δεκαετία τού ΄60. Όταν η εσωτερική αγορά τής Ιαπωνίας ήταν η μόνη για τα δεύτερης ποιότητας ιαπωνικά προϊόντα, ώσπου στο τέλος, τα οδήγησαν να κυριαρχήσουν και σε παγκόσμιο επίπεδο. Θα μπορούσαν πολύ εύκολα και οι έλληνες πολίτες να συμμετάσχουν στην εξαγορά του συνόλου τού ελληνικού χρέους, μια και οι εκτιμόμενες καταθέσεις Ελλήνων στο εξωτερικό ξεπερνούν – μόνο στην Ελβετία! - τα €250 δις. Είμαι σίγουρος ότι και οι Έλληνες Εφοπλιστές, μαζί με τους Έλληνες τής Διασποράς, θα μπορούσαν να συμμετέχουν σε αυτήν την προσπάθεια και να αγορασθεί όλο το ελληνικό χρέος από Έλληνες, αλλά με την τρέχουσα ψυχολογία, αυτό δεν είναι εφικτό. Τρανό παράδειγμα αποτυχίας ήταν τα λεγόμενα Ομόλογα Διασποράς που προσπάθησε να προωθήσει το Ελληνικό Δημόσιο στο Εξωτερικό, και τα οποία ακυρώθηκαν λόγω έλλειψης ενδιαφέροντος. Όλα αυτά ερμηνεύονται από την έλλειψη εμπιστοσύνης για το σύνολο τού Ελληνικού Πολιτικού Συστήματος, που είναι βέβαια και ο κύριος υπεύθυνος τής γιγάντωσης τής διαφθοράς, και στο συμφεροντολογικό τρόπο που λειτουργεί από τους Έλληνες ιθύνοντες, και δυστυχώς, τώρα πια και από τους ξένους. Η εξυγίανσή του, μάλλον δεν είναι εφικτή, τουλάχιστον στο άμεσο μέλλον. Τι μας μένει λοιπόν; Αν επιτέλους κάποιοι από τους πολιτικούς μας αποφασίσουν για το κοινό καλό να αποδεχθούν και να εφαρμόσουν μακροχρόνιες δεσμευτικές πολιτικές έναντι των επενδυτών, μειώνοντας την εξάρτηση από τη γραφειοκρατία και χτυπώντας τη διαφθορά στη ρίζα της, τότε θα ξαναδούμε επενδυτικό ενδιαφέρον για την Ελλάδα. Για παράδειγμα, δε θα κουραστώ να φωνάζω ότι το φορολογικό σύστημα θα πρέπει να είναι ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΑ κατοχυρωμένο για τουλάχιστον μια δεκαετία και απλό, με κίνητρα για επενδύσεις και δημιουργία θέσεων εργασίας. Χωρίς την εξάρτηση από τον εκάστοτε έφορο για συναλλαγές κάτω από το τραπέζι. Η απουσία Κτηματολογίου είναι ακόμη ένας παράγοντας ανασφάλειας και αποφυγής επενδύσεων από ξένους στην Ελλάδα. Ακούμε από τα τέλη τής δεκαετίας τού 1990 πως για την ολοκλήρωσή του έχουν χρησιμοποιηθεί – και προφανώς έχουν διοχετευθεί αλλού - εκατομμύρια ευρώ από Ευρωπαϊκά κεφάλαια με πενιχρό αποτέλεσμα. Όταν οι Γερμανοί διαπίστωσαν την απουσία κτηματολογίου, απέσυραν τη συμμετοχή τους στο πρόγραμμα «Ήλιος» για την παραγωγή 10 GW ενέργειας από φωτοβολταϊκά έργα, μια επένδυση τής τάξεως των €20 δις, γιατί το κτηματολόγιο είναι βασικό στοιχείο αξιοπιστίας. Με την ίδια λογική, πρέπει να εφαρμοστούν απλές και ηλεκτρονικές συναλλαγές σε όλα τα πεδία που συνδέονται με μια επένδυση (πολεοδομίες, εφορίες, δασαρχεία κλπ), ώστε να αποφεύγεται η απευθείας συναλλαγή με το γραφειοκρατικό δημόσιο και να μειώνονται οι πιθανότητες εκβιασμού των επενδυτών. Υπάρχει ένας μεγάλος αριθμός απλών πολιτικών που μπορούν να υιοθετηθούν άμεσα και να κατακτήσουν τους επενδυτές, πείθοντας τους ότι, ανεξάρτητα από το ποιος πολιτικός θα επιλεγεί, ο κρατικός μηχανισμός έχει σταθερές και ανεμπόδιστες δομές. Τότε θα δούμε και την επιστροφή των ελληνικών κεφαλαίων και την εισροή ξένων, και η Ελλάδα θα μπορέσει να επαναποκτήσει το γεωπολιτικό της ρόλο.
Η Επιτυχία τής Ελληνικής Οικονομίας
Ως γνωστόν, η Ελλάδα έχει πέντε βασικούς πυλώνες που στηρίζουν την οικονομία της: τον Τουρισμό, τη Ναυτιλία, την Κτηματαγορά, την Αγροτική Παραγωγή και την Ενέργεια. Ο καθένας από τους παραπάνω παράγοντες μπορεί να βοηθήσει με σωστή διαχείρηση στην ανάκαμψη τής οικονομίας.
Η Ελλάδα έχει όλα τα χαρακτηριστικά της χώρας που μπορεί να είναι κομβικό διαμετακομιστικό κέντρο αλλά και κέντρο παραγωγής ενέργειας.
Μπορεί να είναι η χώρα για την μεταφορά φυσικού αερίου από την Κασπία προς την Ευρώπη μέσω τού TGI, αλλά ακόμα πιο σημαντικά μπορεί να είναι η χώρα μέσω της οποίας θα μπορεί να μεταφερθεί η παραγωγή φυσικού αερίου από το Ισραήλ και την Κύπρο προς την Ευρώπη, παρέχοντας μια Τρίτη, ανεξάρτητη πηγή ενέργειας στη Βόρεια Ευρώπη. Ακόμη περισσότερο, οι πιθανότητες να βρεθούν κοιτάσματα πετρελαίου και φυσικού αερίου στις ελληνικές θάλασες είναι αυξημένες και μπορούν επιπρόσθετα να παίξουν στρατηγικό ρόλο στη απεξάρτηση τής χώρας από τους υδρογονάνθρακες.
Εκεί όμως που αναμφισβήτητα η Ελλάδα μπορεί να εδραιωθεί ως η Σαουδική Αραβία τής Ευρώπης, είναι οι Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας. Έχουμε τα καλύτερα επίπεδα ηλιακής ακτινοβολίας και το ανεμικό δυναμικό μας είναι από τα πιο ελκυστικά. Παρόλα αυτά, μόλις πριν λίγες ημέρες, ένα υψηλό στέλεχος Διεθνούς Επενδυτικής Τράπεζας μού σχολίαζε αρνητικά το γεγονός ότι έχουμε μονο 2.2 GW παραγωγής ενέργειας από ΑΠΕ, πολύ χαμηλότερα από πολλές άλλες Ευρωπαϊκές χώρες που δεν έχουν τα αντίστοιχα ευνοϊκά φυσικά φαινόμενα. Στην τρέχουσα συγκυρία, δύο είναι οι βασικοί λόγοι αυτής τής καθυστέρησης: η γραφειοκρατία – κλασσικά - και η έλλειψη ρευστότητας. Χαρακτηριστικό παράδειγμα ήταν η πριν από δυο χρόνια άφιξη στην Ελλάδα τής Αμερικανικής Sunedison, από τις μεγαλύτερες παγκοσμίως στην ανάπτυξη φωτοβολταϊκών έργων, με πλάνο την ανάπτυξη 100 MW φωτοβολταικών έργων στην Ελλάδα μεσα σε δυο χρονια. Μετά από διαπίστωση των εδώ διαδικασιών, αποφάσισε την αποχώρησή της πέρσυ το Νοέμβριο και έκανε αίτηση για ένα έργο 60 MW στη Βουλγαρία, το οποίο και συνέδεσε μετά από έξι μήνες. Δυστυχώς, είναι άλλη μια απογοητευτική απόδειξη τού ότι, αν θέλουμε να επιβιώσουμε σαν έθνος, πρέπει να αλλάξουν άρδην οι νοοτροπίες και οι ρυθμοί σε όλον τον κρατικό μηχανισμό. Ο ελληνικός λαός είναι χωρίς αμφιβολία χαρισματικός και το έχει αποδείξει επανειλημμένα όταν βρίσκεται σε ένα διάφανο και ανταγωνιστικό περιβάλλον στο εξωτερικό. Γιατί όχι και στην Ελλάδα;
Γιώργος Κοφινάκος
Εκπρόσωπος της StormHarbour UK
Διευθύνων Σύμβουλος Enolia Premium Capital Luxemburg
Αντιπρόεδρος Enolia Energy
www.bankingnews.gr
Μπορούν να δοθούν πολλές ερμηνείες στο φαινόμενο τής Ελλάδας ως επίκεντρου αυτής της κρίσης - όπως το ότι οφείλεται στα αργά αντανακλαστικά των πολιτικών στην Ελλάδα αλλά και στην Ευρώπη. Ίσως και να ήμουν ο πρώτος που χαρακτήρισα αυτήν την κρίση όχι οικονομική, αλλά πολιτική, μια και με γρήγορες αποφάσεις η κρίση θα είχε εκτονωθεί πιο νωρίς και με πιο ανώδυνες επιπτώσεις για τον Ελληνικό λαό. Αν όμως αφαιρέσουμε τους εξωγενείς παράγοντες, σε ότι αφορά τη Ελληνική Κρίση, τείνω να καταλήξω ότι η Κρίση αυτή είναι πλέον Κρίση Εμπιστοσύνης και ως προς τους παράγοντες που τη δημιούργησαν και ως προς τους παράγοντες που τη διατηρούν ζωντανή - και εξηγώ αμέσως:
Όταν το χρέος τής Ιαπωνίας είναι στο 233% ως προς το ΑΕΠ της, και της μετά το PSI+ Ελλάδος κοντά στο 150%, αλλά η Ιαπωνία απολαμβάνει επιτόκια 0% ενώ η Ελλάδα είναι σε διψήφια ή και τριψήφια επίπεδα, ακόμη και μετά το κούρεμα, κάτι δεν πάει καλά. Πολλοί θα πουν ότι αυτό οφείλεται στην τελείως διαφορετική παραγωγική βάση τής Ιαπωνίας. Αυτός είναι ένας βάσιμος παράγοντας, αλλά όχι τόσο καθοριστικός ώστε να εξηγήσει τη διαφορά συμπεριφοράς των αγορών προς τις δύο χώρες. Για μένα, ο βασικός παράγοντας είναι ο βαθμός εμπιστοσύνης των πολιτών στους θεσμούς, τους πολιτικούς και τις πολιτικές πράξεις στην κάθε χώρα. Το 95% του Ιαπωνικού χρέους είναι αγορασμένο από Ιάπωνες, ενώ το 80% το ελληνικού χρέους είναι αγορασμένο από ξένους επενδυτές, και, μετά το κούρεμα, από τον Ξένο Δημόσιο Τομέα (Κεντρικές Τράπεζες, ΔΝΤ κλπ). Οι Ιάπωνες πολίτες εμπιστεύονται και στηρίζουν τη χώρα τους με τον ίδιο ζήλο που τη στήριξαν βιομηχανικά κατά τη δεκαετία τού ΄60. Όταν η εσωτερική αγορά τής Ιαπωνίας ήταν η μόνη για τα δεύτερης ποιότητας ιαπωνικά προϊόντα, ώσπου στο τέλος, τα οδήγησαν να κυριαρχήσουν και σε παγκόσμιο επίπεδο. Θα μπορούσαν πολύ εύκολα και οι έλληνες πολίτες να συμμετάσχουν στην εξαγορά του συνόλου τού ελληνικού χρέους, μια και οι εκτιμόμενες καταθέσεις Ελλήνων στο εξωτερικό ξεπερνούν – μόνο στην Ελβετία! - τα €250 δις. Είμαι σίγουρος ότι και οι Έλληνες Εφοπλιστές, μαζί με τους Έλληνες τής Διασποράς, θα μπορούσαν να συμμετέχουν σε αυτήν την προσπάθεια και να αγορασθεί όλο το ελληνικό χρέος από Έλληνες, αλλά με την τρέχουσα ψυχολογία, αυτό δεν είναι εφικτό. Τρανό παράδειγμα αποτυχίας ήταν τα λεγόμενα Ομόλογα Διασποράς που προσπάθησε να προωθήσει το Ελληνικό Δημόσιο στο Εξωτερικό, και τα οποία ακυρώθηκαν λόγω έλλειψης ενδιαφέροντος. Όλα αυτά ερμηνεύονται από την έλλειψη εμπιστοσύνης για το σύνολο τού Ελληνικού Πολιτικού Συστήματος, που είναι βέβαια και ο κύριος υπεύθυνος τής γιγάντωσης τής διαφθοράς, και στο συμφεροντολογικό τρόπο που λειτουργεί από τους Έλληνες ιθύνοντες, και δυστυχώς, τώρα πια και από τους ξένους. Η εξυγίανσή του, μάλλον δεν είναι εφικτή, τουλάχιστον στο άμεσο μέλλον. Τι μας μένει λοιπόν; Αν επιτέλους κάποιοι από τους πολιτικούς μας αποφασίσουν για το κοινό καλό να αποδεχθούν και να εφαρμόσουν μακροχρόνιες δεσμευτικές πολιτικές έναντι των επενδυτών, μειώνοντας την εξάρτηση από τη γραφειοκρατία και χτυπώντας τη διαφθορά στη ρίζα της, τότε θα ξαναδούμε επενδυτικό ενδιαφέρον για την Ελλάδα. Για παράδειγμα, δε θα κουραστώ να φωνάζω ότι το φορολογικό σύστημα θα πρέπει να είναι ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΑ κατοχυρωμένο για τουλάχιστον μια δεκαετία και απλό, με κίνητρα για επενδύσεις και δημιουργία θέσεων εργασίας. Χωρίς την εξάρτηση από τον εκάστοτε έφορο για συναλλαγές κάτω από το τραπέζι. Η απουσία Κτηματολογίου είναι ακόμη ένας παράγοντας ανασφάλειας και αποφυγής επενδύσεων από ξένους στην Ελλάδα. Ακούμε από τα τέλη τής δεκαετίας τού 1990 πως για την ολοκλήρωσή του έχουν χρησιμοποιηθεί – και προφανώς έχουν διοχετευθεί αλλού - εκατομμύρια ευρώ από Ευρωπαϊκά κεφάλαια με πενιχρό αποτέλεσμα. Όταν οι Γερμανοί διαπίστωσαν την απουσία κτηματολογίου, απέσυραν τη συμμετοχή τους στο πρόγραμμα «Ήλιος» για την παραγωγή 10 GW ενέργειας από φωτοβολταϊκά έργα, μια επένδυση τής τάξεως των €20 δις, γιατί το κτηματολόγιο είναι βασικό στοιχείο αξιοπιστίας. Με την ίδια λογική, πρέπει να εφαρμοστούν απλές και ηλεκτρονικές συναλλαγές σε όλα τα πεδία που συνδέονται με μια επένδυση (πολεοδομίες, εφορίες, δασαρχεία κλπ), ώστε να αποφεύγεται η απευθείας συναλλαγή με το γραφειοκρατικό δημόσιο και να μειώνονται οι πιθανότητες εκβιασμού των επενδυτών. Υπάρχει ένας μεγάλος αριθμός απλών πολιτικών που μπορούν να υιοθετηθούν άμεσα και να κατακτήσουν τους επενδυτές, πείθοντας τους ότι, ανεξάρτητα από το ποιος πολιτικός θα επιλεγεί, ο κρατικός μηχανισμός έχει σταθερές και ανεμπόδιστες δομές. Τότε θα δούμε και την επιστροφή των ελληνικών κεφαλαίων και την εισροή ξένων, και η Ελλάδα θα μπορέσει να επαναποκτήσει το γεωπολιτικό της ρόλο.
Η Επιτυχία τής Ελληνικής Οικονομίας
Ως γνωστόν, η Ελλάδα έχει πέντε βασικούς πυλώνες που στηρίζουν την οικονομία της: τον Τουρισμό, τη Ναυτιλία, την Κτηματαγορά, την Αγροτική Παραγωγή και την Ενέργεια. Ο καθένας από τους παραπάνω παράγοντες μπορεί να βοηθήσει με σωστή διαχείρηση στην ανάκαμψη τής οικονομίας.
Η Ελλάδα έχει όλα τα χαρακτηριστικά της χώρας που μπορεί να είναι κομβικό διαμετακομιστικό κέντρο αλλά και κέντρο παραγωγής ενέργειας.
Μπορεί να είναι η χώρα για την μεταφορά φυσικού αερίου από την Κασπία προς την Ευρώπη μέσω τού TGI, αλλά ακόμα πιο σημαντικά μπορεί να είναι η χώρα μέσω της οποίας θα μπορεί να μεταφερθεί η παραγωγή φυσικού αερίου από το Ισραήλ και την Κύπρο προς την Ευρώπη, παρέχοντας μια Τρίτη, ανεξάρτητη πηγή ενέργειας στη Βόρεια Ευρώπη. Ακόμη περισσότερο, οι πιθανότητες να βρεθούν κοιτάσματα πετρελαίου και φυσικού αερίου στις ελληνικές θάλασες είναι αυξημένες και μπορούν επιπρόσθετα να παίξουν στρατηγικό ρόλο στη απεξάρτηση τής χώρας από τους υδρογονάνθρακες.
Εκεί όμως που αναμφισβήτητα η Ελλάδα μπορεί να εδραιωθεί ως η Σαουδική Αραβία τής Ευρώπης, είναι οι Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας. Έχουμε τα καλύτερα επίπεδα ηλιακής ακτινοβολίας και το ανεμικό δυναμικό μας είναι από τα πιο ελκυστικά. Παρόλα αυτά, μόλις πριν λίγες ημέρες, ένα υψηλό στέλεχος Διεθνούς Επενδυτικής Τράπεζας μού σχολίαζε αρνητικά το γεγονός ότι έχουμε μονο 2.2 GW παραγωγής ενέργειας από ΑΠΕ, πολύ χαμηλότερα από πολλές άλλες Ευρωπαϊκές χώρες που δεν έχουν τα αντίστοιχα ευνοϊκά φυσικά φαινόμενα. Στην τρέχουσα συγκυρία, δύο είναι οι βασικοί λόγοι αυτής τής καθυστέρησης: η γραφειοκρατία – κλασσικά - και η έλλειψη ρευστότητας. Χαρακτηριστικό παράδειγμα ήταν η πριν από δυο χρόνια άφιξη στην Ελλάδα τής Αμερικανικής Sunedison, από τις μεγαλύτερες παγκοσμίως στην ανάπτυξη φωτοβολταϊκών έργων, με πλάνο την ανάπτυξη 100 MW φωτοβολταικών έργων στην Ελλάδα μεσα σε δυο χρονια. Μετά από διαπίστωση των εδώ διαδικασιών, αποφάσισε την αποχώρησή της πέρσυ το Νοέμβριο και έκανε αίτηση για ένα έργο 60 MW στη Βουλγαρία, το οποίο και συνέδεσε μετά από έξι μήνες. Δυστυχώς, είναι άλλη μια απογοητευτική απόδειξη τού ότι, αν θέλουμε να επιβιώσουμε σαν έθνος, πρέπει να αλλάξουν άρδην οι νοοτροπίες και οι ρυθμοί σε όλον τον κρατικό μηχανισμό. Ο ελληνικός λαός είναι χωρίς αμφιβολία χαρισματικός και το έχει αποδείξει επανειλημμένα όταν βρίσκεται σε ένα διάφανο και ανταγωνιστικό περιβάλλον στο εξωτερικό. Γιατί όχι και στην Ελλάδα;
Γιώργος Κοφινάκος
Εκπρόσωπος της StormHarbour UK
Διευθύνων Σύμβουλος Enolia Premium Capital Luxemburg
Αντιπρόεδρος Enolia Energy
www.bankingnews.gr
Σχόλια αναγνωστών