Τα στοιχεία σοκ - 3,76 εκατ. οφειλέτες στην ΑΑΔΕ, 43% του πληθυσμού με καθυστερήσεις σε ενοίκιο, στεγαστικό ή λογαριασμούς – Πώς θα λειτουργεί η νέα πιστοληπτική αξιολόγηση και ποιος είναι κίνδυνος για τους οικονομικά ευάλωτους
Η κυβέρνηση αρχίζει έναν οικονομικό… πόλεμο στα θύματα της δικής της πολιτικής μέσω του credit score – και μετά τα βαφτίζει «μπαταχτήδες» αποκλείοντας τα από την οικονομική ζωή…
Ολόκληρα κοινωνικά στρώματα και εκατομμύρια οικογένειες θα αποστερηθούν τα δικαιώματα τους για τη συμμετοχή στην οικονομική ζωή και θα μετατραπούν σε πολίτες δευτέρας κατηγορίας.
Όσοι δεν έχουν καλή πιστοληπτική αξιολόγηση στον «κρατικό Τειρεσία» κινδυνεύουν όχι μόνο να μην μπορούν να πάρουν δάνειο από τράπεζες, αλλά να μην μπορούν καν να νοικιάσουν σπίτι λόγω χαμηλής φερεγγυότητας ενώ ακόμη και ιδιώτες μπορούν να αρνηθούν υπηρεσίες είτε να τις χρεώσουν ακριβότερα εξαιτίας του «premium risk» όπως λέμε στα οικονομικά του αυξημένου ρίσκου.
Τι είναι το credit score
Το credit score είναι ένας αριθμητικός δείκτης που χρησιμοποιείται για να αποτυπώσει την πιστοληπτική ικανότητα και τη φερεγγυότητα ενός προσώπου. Δεν είναι απλώς ένας κατάλογος χρεών.
Ο αλγόριθμος εξετάζει στοιχεία της οικονομικής συμπεριφοράς και, με βάση αυτά, εκτιμά την πιθανότητα ο ενδιαφερόμενος να ανταποκριθεί στις υποχρεώσεις του.
Στην Ελλάδα, το νέο κρατικό σύστημα πιστοληπτικής αξιολόγησης δεν περιορίζεται στην καταγραφή του αν κάποιος χρωστά.
Η μεθοδολογία προβλέπει στατιστική επεξεργασία ιστορικών δεδομένων και αλγορίθμους μηχανικής μάθησης για την εκτίμηση της ικανότητας αποπληρωμής, της πρόθεσης αποπληρωμής και της πιθανότητας αθέτησης υποχρεώσεων.
Το σύστημα αφορά αρχικά τις οφειλές προς φορείς του Δημοσίου, ενώ το νέο πλαίσιο προβλέπει και ενοποιημένη βαθμολόγηση, στην οποία συνδυάζονται τα δεδομένα του Δημοσίου με πληροφορίες από φορείς πιστοληπτικής αξιολόγησης του ιδιωτικού τομέα - έχει μάλιστα κινεζικό άρωμα διότι στις ΗΠΑ π.χ την αξιολογηση την αναλαμβάνουν ιδιωτικοί φορείς.
Η σχετική ΚΥΑ δημοσιεύθηκε στο ΦΕΚ Β΄ 4422/20.07.2026.
Ποια δεδομένα μπαίνουν στον υπολογισμό
Η κρατική αξιολόγηση της πιστοληπτικής ικανότητας βασίζεται σε στοιχεία οικονομικής συμπεριφοράς που αντλούνται από φορείς του Δημοσίου.
Στα δεδομένα περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων, φορολογικά στοιχεία, εισόδημα και περιουσία, οφειλές, ληξιπρόθεσμες οφειλές, ρυθμίσεις, πληρωμές, μέτρα αναγκαστικής είσπραξης, πλειστηριασμοί και άλλα στοιχεία που περιγράφουν τη σχέση του πολίτη με τις υποχρεώσεις του απέναντι στο Δημόσιο.
Για την αξιολόγηση λαμβάνονται υπόψη τόσο η τρέχουσα κατάσταση όσο και η προηγούμενη συμπεριφορά.
Εξετάζονται, για παράδειγμα, το ύψος και η διάρκεια των ληξιπρόθεσμων οφειλών, το ιστορικό καθυστερήσεων, η συχνότητα έγκαιρων πληρωμών, οι ρυθμίσεις, οι πλειστηριασμοί και οι αναγκαστικές εισπράξεις.
Πώς μετατρέπονται τα δεδομένα σε score
Η διαδικασία καταλήγει σε ένα αριθμητικό score, το οποίο στη συνέχεια αντιστοιχίζεται σε βαθμίδα αξιολόγησης.
Για τα φυσικά πρόσωπα, η κρατική πιστοληπτική αξιολόγηση έχει πέντε βαθμίδες:
• Α: score από 520 και πάνω – εξαιρετική πιστοληπτική ικανότητα και φερεγγυότητα.
• Α-: από 465 έως κάτω από 520 – πολύ υψηλή.
• Β: από 380 έως κάτω από 465 – υψηλή.
• Β-: από 260 έως κάτω από 380 – μέτρια.
• C: κάτω από 260 – χαμηλή.
Οι συγκεκριμένες κλίμακες προβλέπονται στην ΚΥΑ 117786 ΕΞ 2026.
Υπάρχει όμως και δεύτερο επίπεδο.
Η ενοποιημένη βαθμολόγηση συνδυάζει την αξιολόγηση για τις οφειλές προς το Δημόσιο με πληροφορίες από φορείς πιστοληπτικής αξιολόγησης για οφειλές και συμπεριφορά στον ιδιωτικό τομέα. Σε αυτή την περίπτωση τα φυσικά πρόσωπα κατατάσσονται σε έξι βαθμίδες: Α, Α-, Β, Β-, C και D. Η βαθμίδα D χαρακτηρίζει εξαιρετικά χαμηλή πιστοληπτική ικανότητα και φερεγγυότητα.
Άρα, η συχνά αναφερόμενη «εξαβάθμια κλίμακα» αφορά την ενοποιημένη αξιολόγηση και όχι την κρατική αξιολόγηση που βασίζεται αποκλειστικά στις υποχρεώσεις προς το Δημόσιο.
Δεν είναι απλώς «λίστα κακοπληρωτών»
Η διάκριση αυτή έχει σημασία και για έναν ακόμη λόγο.
Στις αρχές του 2026, εκατομμύρια φορολογούμενοι εμφανίζονταν ως οφειλέτες στην ΑΑΔΕ.
Τα στοιχεία της ΑΑΔΕ για την 1η Ιανουαρίου 2026 καταγράφουν 3.764.592 οφειλέτες.
Περισσότεροι από τους μισούς, 1.900.949, είχαν οφειλές έως 500 ευρώ.
Επομένως, ο αριθμός των οφειλετών δεν μπορεί να μεταφραστεί σε αριθμό ανθρώπων με χαμηλό credit score.
Το σύστημα εξετάζει τη συμπεριφορά και την πιθανότητα αθέτησης, όχι μόνο το γεγονός ότι υπάρχει χρέος.
Πόσο μεγάλη είναι όμως η οικονομική ευπάθεια στην Ελλάδα;
Εδώ βρίσκεται το κρίσιμο υπόβαθρο για τη συζήτηση γύρω από το credit score.
Σύμφωνα με τα στοιχεία της Eurostat, το 2024 το 43% του πληθυσμού στην Ελλάδα ζούσε σε νοικοκυριά που είχαν καθυστερήσει πληρωμές για στεγαστικό, ενοίκιο ή λογαριασμούς κοινής ωφέλειας.
Ήταν το υψηλότερο ποσοστό στην ΕΕ, όπου ο μέσος όρος ήταν 9%.
Το ποσοστό στην Ελλάδα είχε αυξηθεί από 31% το 2010 σε 43% το 2024.
Η εικόνα ήταν ανάλογη σε ολόκληρη τη χώρα: Και στις τέσσερις ελληνικές περιφέρειες το ποσοστό ξεπερνούσε το 40%, με την Κεντρική Ελλάδα να καταγράφει 45,8%.
Παράλληλα, το 43,8% του ελληνικού πληθυσμού δεν μπορούσε το 2024 να αντιμετωπίσει μια απρόβλεπτη οικονομική δαπάνη, έναντι 30% στην ΕΕ.
Και τα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ δείχνουν ότι το 2025 2,797 εκατομμύρια άνθρωποι, ή 27,5% του πληθυσμού, βρίσκονταν σε κίνδυνο φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού.
Τι αλλάζει με την ενοποιημένη αξιολόγηση
Το σημαντικότερο νέο στοιχείο είναι η διασύνδεση της κρατικής αξιολόγησης με φορείς πιστοληπτικής βαθμολόγησης του ιδιωτικού τομέα.
Η ενοποιημένη βαθμολογία συνυπολογίζει στοιχεία για πιθανές επιβαρύνσεις από ιδιωτικές οφειλές και τη συμπεριφορά αποπληρωμής τους.
Ο στόχος είναι να προκύψει μία συνολική εκτίμηση της πιθανότητας αθέτησης ή αφερεγγυότητας.
Για αίτημα πιστοληπτικής ενημέρωσης από φορέα του ιδιωτικού τομέα απαιτείται ειδική και ρητή συγκατάθεση του πολίτη, ενώ η ενημέρωση που εκδίδεται έχει ισχύ τριών μηνών.
Το ερώτημα της χρήσης του score
Το θεσμικό πλαίσιο δημιουργεί, επομένως, ένα εργαλείο με σαφή χρηματοοικονομικό σκοπό: την αξιολόγηση της φερεγγυότητας και της πιθανότητας αθέτησης.
Το επόμενο ερώτημα είναι πού και σε ποιο βαθμό θα χρησιμοποιείται η βαθμολογία.
Η ευρωπαϊκή νομοθεσία αναγνωρίζει ήδη ότι η πιστοληπτική αξιολόγηση μπορεί να επηρεάσει πολύ περισσότερα από την πρόσβαση σε ένα δάνειο. Ο Κανονισμός AI Act κατατάσσει τα συστήματα που αξιολογούν την πιστοληπτική ικανότητα ή δημιουργούν credit score φυσικών προσώπων στις εφαρμογές υψηλού κινδύνου, αναφέροντας ως πιθανούς τομείς επιπτώσεων την πρόσβαση σε χρηματοδότηση, κατοικία, ηλεκτρικό ρεύμα και τηλεπικοινωνίες.
Αυτό δεν σημαίνει ότι το ελληνικό σύστημα σήμερα αποκλείει κάποιον από το ενοίκιο, το ρεύμα ή το τηλέφωνο λόγω χαμηλού score.
Σημαίνει όμως ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση αντιμετωπίζει την επέκταση της χρήσης των συστημάτων πιστοληπτικής αξιολόγησης ως ζήτημα που μπορεί να έχει σημαντικές επιπτώσεις στην καθημερινή ζωή του πολίτη.
Η κατοικία είναι η μεγάλη δοκιμασία
Η ερώτηση γίνεται ακόμη πιο κρίσιμη στην αγορά κατοικίας.
Η Ελλάδα βρίσκεται ήδη σε ακραία θέση ως προς το κόστος στέγασης και τις καθυστερήσεις πληρωμών.
Το 2024, το 43% του πληθυσμού ζούσε σε νοικοκυριά με καθυστερήσεις σε στεγαστικό, ενοίκιο ή λογαριασμούς.
Τι θα συμβεί εάν η αγορά αρχίσει να χρησιμοποιεί την πιστοληπτική εικόνα ενός υποψηφίου ενοικιαστή ως πρόσθετο κριτήριο;
Θα μπορεί ένας άνθρωπος με χαμηλή βαθμολογία να χρειάζεται μεγαλύτερη εγγύηση;
Θα μπορεί να αντιμετωπίζει δυσμενέστερους όρους;
Θα μπορεί να απορρίπτεται;
Σήμερα δεν μπορούμε να πούμε ότι το ελληνικό σύστημα επιβάλλει κάτι τέτοιο.
Μπορούμε όμως να πούμε ότι η ίδια η ευρωπαϊκή νομοθεσία θεωρεί την πρόσβαση στη στέγαση ένα από τα πεδία όπου η χρήση credit scoring μπορεί να έχει σημαντικές επιπτώσεις.
Το ίδιο ερώτημα για ρεύμα και τηλεπικοινωνίες
Το ίδιο ισχύει για υπηρεσίες που θεωρούμε αυτονόητες: Ρεύμα, τηλεφωνία, internet.
Εάν μια επιχείρηση έχει τη δυνατότητα να αξιολογεί τον οικονομικό κίνδυνο ενός πελάτη, το ερώτημα δεν είναι μόνο εάν θα του προσφέρει την υπηρεσία.
Είναι με ποιους όρους θα του την προσφέρει.
Με μεγαλύτερη εγγύηση;
Με προκαταβολή;
Με διαφορετικούς όρους πληρωμής;
Ή, στη χειρότερη περίπτωση, με άρνηση;
Και εδώ πρέπει να διαχωρίσουμε το σημερινό θεσμικό πλαίσιο από το μελλοντικό σενάριο. Δεν υπάρχει βάση για να υποστηριχθεί ότι το νέο ελληνικό score οδηγεί αυτομάτως σε αποκλεισμό από ηλεκτρικό ρεύμα ή τηλεπικοινωνίες.
Υπάρχει όμως σαφής ευρωπαϊκή αναγνώριση ότι η χρήση πιστοληπτικής αξιολόγησης μπορεί να επηρεάσει την πρόσβαση σε τέτοιες βασικές υπηρεσίες.
Ποιος προστατεύει τον πολίτη από ένα λάθος score;
Εδώ μπαίνει στο παιχνίδι η προστασία προσωπικών δεδομένων: πρόκειται για ένα είδος οικονομικού «Μεγάλου Αδελφού» που θα καθορίζει τις συναλλαγές του πολίτη με το δημόσιο και ιδιωτικούς φορείς;
Το άρθρο 22 του GDPR (General Data Protection Regulation, δηλαδή στα ελληνικά Γενικός Κανονισμός για την Προστασία Δεδομένων) προβλέπει δικαιώματα απέναντι σε αποφάσεις που βασίζονται αποκλειστικά σε αυτοματοποιημένη επεξεργασία και έχουν σημαντικές νομικές ή άλλες σημαντικές επιπτώσεις για το άτομο.
Σε συγκεκριμένες περιπτώσεις προβλέπει, μεταξύ άλλων, δικαίωμα ανθρώπινης παρέμβασης και δυνατότητα αμφισβήτησης της απόφασης.
Και η νομολογία του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης έχει ήδη ασχοληθεί ειδικά με το credit scoring.
Σε υπόθεση σχετική με αυτοματοποιημένη πιστοληπτική αξιολόγηση, το Δικαστήριο έκρινε ότι ο πολίτης μπορεί, υπό τις προϋποθέσεις του GDPR, να ζητήσει ουσιαστική ενημέρωση για τη λογική που χρησιμοποιήθηκε ώστε να προκύψει το credit profile του.
Αυτό είναι κρίσιμο.
Γιατί όταν ένας αλγόριθμος παράγει έναν αριθμό που μπορεί να επηρεάσει μια σημαντική οικονομική απόφαση, ο πολίτης δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται απλώς ως ο «κάτοχος ενός χαμηλού score».
Πρέπει να μπορεί να γνωρίζει τι δεδομένα χρησιμοποιήθηκαν, να εντοπίζει λάθη και, όπου προβλέπεται, να αμφισβητεί το αποτέλεσμα.
Εδώ βλέπουμε το εύλογο κίνδυνο καταχρηστικής χρήσης του credit score στην ουσία για τη εξώθηση μιας μεγάλη ομάδας πολιτών εκτός της οικονομικής δραστηριότητας.
Ο μεγάλος κίνδυνος κοινωνικού/οικονομικού αποκλεισμού
Με εκατομμύρια οφειλέτες και εκατομμύρια ανθρώπους που ήδη βρίσκονται σε οικονομική πίεση, το credit score δεν είναι απλώς μια τεχνολογική καινοτομία.
Είναι μια πολιτική επιλογή για το πώς θα λειτουργεί η αγορά: οι οικονομικά αδύνατοι θα αποκλείονται και θα βαφτίζονται «μπαταχτσήδες».
Γιατί το πραγματικό τεστ του συστήματος δεν θα είναι πόσο καλά θα βαθμολογεί τους συνεπείς.
Θα είναι εάν θα επιτρέπει σε εκείνους που έπεσαν να ξανασηκωθούν – και να συμμετέχουν με πλήρη δικαιώματα στην οικονομική ζωή.
www.bankingnews.gr
Ολόκληρα κοινωνικά στρώματα και εκατομμύρια οικογένειες θα αποστερηθούν τα δικαιώματα τους για τη συμμετοχή στην οικονομική ζωή και θα μετατραπούν σε πολίτες δευτέρας κατηγορίας.
Όσοι δεν έχουν καλή πιστοληπτική αξιολόγηση στον «κρατικό Τειρεσία» κινδυνεύουν όχι μόνο να μην μπορούν να πάρουν δάνειο από τράπεζες, αλλά να μην μπορούν καν να νοικιάσουν σπίτι λόγω χαμηλής φερεγγυότητας ενώ ακόμη και ιδιώτες μπορούν να αρνηθούν υπηρεσίες είτε να τις χρεώσουν ακριβότερα εξαιτίας του «premium risk» όπως λέμε στα οικονομικά του αυξημένου ρίσκου.
Τι είναι το credit score
Το credit score είναι ένας αριθμητικός δείκτης που χρησιμοποιείται για να αποτυπώσει την πιστοληπτική ικανότητα και τη φερεγγυότητα ενός προσώπου. Δεν είναι απλώς ένας κατάλογος χρεών.
Ο αλγόριθμος εξετάζει στοιχεία της οικονομικής συμπεριφοράς και, με βάση αυτά, εκτιμά την πιθανότητα ο ενδιαφερόμενος να ανταποκριθεί στις υποχρεώσεις του.
Στην Ελλάδα, το νέο κρατικό σύστημα πιστοληπτικής αξιολόγησης δεν περιορίζεται στην καταγραφή του αν κάποιος χρωστά.
Η μεθοδολογία προβλέπει στατιστική επεξεργασία ιστορικών δεδομένων και αλγορίθμους μηχανικής μάθησης για την εκτίμηση της ικανότητας αποπληρωμής, της πρόθεσης αποπληρωμής και της πιθανότητας αθέτησης υποχρεώσεων.
Το σύστημα αφορά αρχικά τις οφειλές προς φορείς του Δημοσίου, ενώ το νέο πλαίσιο προβλέπει και ενοποιημένη βαθμολόγηση, στην οποία συνδυάζονται τα δεδομένα του Δημοσίου με πληροφορίες από φορείς πιστοληπτικής αξιολόγησης του ιδιωτικού τομέα - έχει μάλιστα κινεζικό άρωμα διότι στις ΗΠΑ π.χ την αξιολογηση την αναλαμβάνουν ιδιωτικοί φορείς.
Η σχετική ΚΥΑ δημοσιεύθηκε στο ΦΕΚ Β΄ 4422/20.07.2026.
Ποια δεδομένα μπαίνουν στον υπολογισμό
Η κρατική αξιολόγηση της πιστοληπτικής ικανότητας βασίζεται σε στοιχεία οικονομικής συμπεριφοράς που αντλούνται από φορείς του Δημοσίου.
Στα δεδομένα περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων, φορολογικά στοιχεία, εισόδημα και περιουσία, οφειλές, ληξιπρόθεσμες οφειλές, ρυθμίσεις, πληρωμές, μέτρα αναγκαστικής είσπραξης, πλειστηριασμοί και άλλα στοιχεία που περιγράφουν τη σχέση του πολίτη με τις υποχρεώσεις του απέναντι στο Δημόσιο.
Για την αξιολόγηση λαμβάνονται υπόψη τόσο η τρέχουσα κατάσταση όσο και η προηγούμενη συμπεριφορά.
Εξετάζονται, για παράδειγμα, το ύψος και η διάρκεια των ληξιπρόθεσμων οφειλών, το ιστορικό καθυστερήσεων, η συχνότητα έγκαιρων πληρωμών, οι ρυθμίσεις, οι πλειστηριασμοί και οι αναγκαστικές εισπράξεις.
Πώς μετατρέπονται τα δεδομένα σε score
Η διαδικασία καταλήγει σε ένα αριθμητικό score, το οποίο στη συνέχεια αντιστοιχίζεται σε βαθμίδα αξιολόγησης.
Για τα φυσικά πρόσωπα, η κρατική πιστοληπτική αξιολόγηση έχει πέντε βαθμίδες:
• Α: score από 520 και πάνω – εξαιρετική πιστοληπτική ικανότητα και φερεγγυότητα.
• Α-: από 465 έως κάτω από 520 – πολύ υψηλή.
• Β: από 380 έως κάτω από 465 – υψηλή.
• Β-: από 260 έως κάτω από 380 – μέτρια.
• C: κάτω από 260 – χαμηλή.
Οι συγκεκριμένες κλίμακες προβλέπονται στην ΚΥΑ 117786 ΕΞ 2026.
Υπάρχει όμως και δεύτερο επίπεδο.
Η ενοποιημένη βαθμολόγηση συνδυάζει την αξιολόγηση για τις οφειλές προς το Δημόσιο με πληροφορίες από φορείς πιστοληπτικής αξιολόγησης για οφειλές και συμπεριφορά στον ιδιωτικό τομέα. Σε αυτή την περίπτωση τα φυσικά πρόσωπα κατατάσσονται σε έξι βαθμίδες: Α, Α-, Β, Β-, C και D. Η βαθμίδα D χαρακτηρίζει εξαιρετικά χαμηλή πιστοληπτική ικανότητα και φερεγγυότητα.
Άρα, η συχνά αναφερόμενη «εξαβάθμια κλίμακα» αφορά την ενοποιημένη αξιολόγηση και όχι την κρατική αξιολόγηση που βασίζεται αποκλειστικά στις υποχρεώσεις προς το Δημόσιο.
Δεν είναι απλώς «λίστα κακοπληρωτών»
Η διάκριση αυτή έχει σημασία και για έναν ακόμη λόγο.
Στις αρχές του 2026, εκατομμύρια φορολογούμενοι εμφανίζονταν ως οφειλέτες στην ΑΑΔΕ.
Τα στοιχεία της ΑΑΔΕ για την 1η Ιανουαρίου 2026 καταγράφουν 3.764.592 οφειλέτες.
Περισσότεροι από τους μισούς, 1.900.949, είχαν οφειλές έως 500 ευρώ.
Επομένως, ο αριθμός των οφειλετών δεν μπορεί να μεταφραστεί σε αριθμό ανθρώπων με χαμηλό credit score.
Το σύστημα εξετάζει τη συμπεριφορά και την πιθανότητα αθέτησης, όχι μόνο το γεγονός ότι υπάρχει χρέος.
Πόσο μεγάλη είναι όμως η οικονομική ευπάθεια στην Ελλάδα;
Εδώ βρίσκεται το κρίσιμο υπόβαθρο για τη συζήτηση γύρω από το credit score.
Σύμφωνα με τα στοιχεία της Eurostat, το 2024 το 43% του πληθυσμού στην Ελλάδα ζούσε σε νοικοκυριά που είχαν καθυστερήσει πληρωμές για στεγαστικό, ενοίκιο ή λογαριασμούς κοινής ωφέλειας.
Ήταν το υψηλότερο ποσοστό στην ΕΕ, όπου ο μέσος όρος ήταν 9%.
Το ποσοστό στην Ελλάδα είχε αυξηθεί από 31% το 2010 σε 43% το 2024.
Η εικόνα ήταν ανάλογη σε ολόκληρη τη χώρα: Και στις τέσσερις ελληνικές περιφέρειες το ποσοστό ξεπερνούσε το 40%, με την Κεντρική Ελλάδα να καταγράφει 45,8%.
Παράλληλα, το 43,8% του ελληνικού πληθυσμού δεν μπορούσε το 2024 να αντιμετωπίσει μια απρόβλεπτη οικονομική δαπάνη, έναντι 30% στην ΕΕ.
Και τα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ δείχνουν ότι το 2025 2,797 εκατομμύρια άνθρωποι, ή 27,5% του πληθυσμού, βρίσκονταν σε κίνδυνο φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού.
Τι αλλάζει με την ενοποιημένη αξιολόγηση
Το σημαντικότερο νέο στοιχείο είναι η διασύνδεση της κρατικής αξιολόγησης με φορείς πιστοληπτικής βαθμολόγησης του ιδιωτικού τομέα.
Η ενοποιημένη βαθμολογία συνυπολογίζει στοιχεία για πιθανές επιβαρύνσεις από ιδιωτικές οφειλές και τη συμπεριφορά αποπληρωμής τους.
Ο στόχος είναι να προκύψει μία συνολική εκτίμηση της πιθανότητας αθέτησης ή αφερεγγυότητας.
Για αίτημα πιστοληπτικής ενημέρωσης από φορέα του ιδιωτικού τομέα απαιτείται ειδική και ρητή συγκατάθεση του πολίτη, ενώ η ενημέρωση που εκδίδεται έχει ισχύ τριών μηνών.
Το ερώτημα της χρήσης του score
Το θεσμικό πλαίσιο δημιουργεί, επομένως, ένα εργαλείο με σαφή χρηματοοικονομικό σκοπό: την αξιολόγηση της φερεγγυότητας και της πιθανότητας αθέτησης.
Το επόμενο ερώτημα είναι πού και σε ποιο βαθμό θα χρησιμοποιείται η βαθμολογία.
Η ευρωπαϊκή νομοθεσία αναγνωρίζει ήδη ότι η πιστοληπτική αξιολόγηση μπορεί να επηρεάσει πολύ περισσότερα από την πρόσβαση σε ένα δάνειο. Ο Κανονισμός AI Act κατατάσσει τα συστήματα που αξιολογούν την πιστοληπτική ικανότητα ή δημιουργούν credit score φυσικών προσώπων στις εφαρμογές υψηλού κινδύνου, αναφέροντας ως πιθανούς τομείς επιπτώσεων την πρόσβαση σε χρηματοδότηση, κατοικία, ηλεκτρικό ρεύμα και τηλεπικοινωνίες.
Αυτό δεν σημαίνει ότι το ελληνικό σύστημα σήμερα αποκλείει κάποιον από το ενοίκιο, το ρεύμα ή το τηλέφωνο λόγω χαμηλού score.
Σημαίνει όμως ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση αντιμετωπίζει την επέκταση της χρήσης των συστημάτων πιστοληπτικής αξιολόγησης ως ζήτημα που μπορεί να έχει σημαντικές επιπτώσεις στην καθημερινή ζωή του πολίτη.
Η κατοικία είναι η μεγάλη δοκιμασία
Η ερώτηση γίνεται ακόμη πιο κρίσιμη στην αγορά κατοικίας.
Η Ελλάδα βρίσκεται ήδη σε ακραία θέση ως προς το κόστος στέγασης και τις καθυστερήσεις πληρωμών.
Το 2024, το 43% του πληθυσμού ζούσε σε νοικοκυριά με καθυστερήσεις σε στεγαστικό, ενοίκιο ή λογαριασμούς.
Τι θα συμβεί εάν η αγορά αρχίσει να χρησιμοποιεί την πιστοληπτική εικόνα ενός υποψηφίου ενοικιαστή ως πρόσθετο κριτήριο;
Θα μπορεί ένας άνθρωπος με χαμηλή βαθμολογία να χρειάζεται μεγαλύτερη εγγύηση;
Θα μπορεί να αντιμετωπίζει δυσμενέστερους όρους;
Θα μπορεί να απορρίπτεται;
Σήμερα δεν μπορούμε να πούμε ότι το ελληνικό σύστημα επιβάλλει κάτι τέτοιο.
Μπορούμε όμως να πούμε ότι η ίδια η ευρωπαϊκή νομοθεσία θεωρεί την πρόσβαση στη στέγαση ένα από τα πεδία όπου η χρήση credit scoring μπορεί να έχει σημαντικές επιπτώσεις.
Το ίδιο ερώτημα για ρεύμα και τηλεπικοινωνίες
Το ίδιο ισχύει για υπηρεσίες που θεωρούμε αυτονόητες: Ρεύμα, τηλεφωνία, internet.
Εάν μια επιχείρηση έχει τη δυνατότητα να αξιολογεί τον οικονομικό κίνδυνο ενός πελάτη, το ερώτημα δεν είναι μόνο εάν θα του προσφέρει την υπηρεσία.
Είναι με ποιους όρους θα του την προσφέρει.
Με μεγαλύτερη εγγύηση;
Με προκαταβολή;
Με διαφορετικούς όρους πληρωμής;
Ή, στη χειρότερη περίπτωση, με άρνηση;
Και εδώ πρέπει να διαχωρίσουμε το σημερινό θεσμικό πλαίσιο από το μελλοντικό σενάριο. Δεν υπάρχει βάση για να υποστηριχθεί ότι το νέο ελληνικό score οδηγεί αυτομάτως σε αποκλεισμό από ηλεκτρικό ρεύμα ή τηλεπικοινωνίες.
Υπάρχει όμως σαφής ευρωπαϊκή αναγνώριση ότι η χρήση πιστοληπτικής αξιολόγησης μπορεί να επηρεάσει την πρόσβαση σε τέτοιες βασικές υπηρεσίες.
Ποιος προστατεύει τον πολίτη από ένα λάθος score;
Εδώ μπαίνει στο παιχνίδι η προστασία προσωπικών δεδομένων: πρόκειται για ένα είδος οικονομικού «Μεγάλου Αδελφού» που θα καθορίζει τις συναλλαγές του πολίτη με το δημόσιο και ιδιωτικούς φορείς;
Το άρθρο 22 του GDPR (General Data Protection Regulation, δηλαδή στα ελληνικά Γενικός Κανονισμός για την Προστασία Δεδομένων) προβλέπει δικαιώματα απέναντι σε αποφάσεις που βασίζονται αποκλειστικά σε αυτοματοποιημένη επεξεργασία και έχουν σημαντικές νομικές ή άλλες σημαντικές επιπτώσεις για το άτομο.
Σε συγκεκριμένες περιπτώσεις προβλέπει, μεταξύ άλλων, δικαίωμα ανθρώπινης παρέμβασης και δυνατότητα αμφισβήτησης της απόφασης.
Και η νομολογία του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης έχει ήδη ασχοληθεί ειδικά με το credit scoring.
Σε υπόθεση σχετική με αυτοματοποιημένη πιστοληπτική αξιολόγηση, το Δικαστήριο έκρινε ότι ο πολίτης μπορεί, υπό τις προϋποθέσεις του GDPR, να ζητήσει ουσιαστική ενημέρωση για τη λογική που χρησιμοποιήθηκε ώστε να προκύψει το credit profile του.
Αυτό είναι κρίσιμο.
Γιατί όταν ένας αλγόριθμος παράγει έναν αριθμό που μπορεί να επηρεάσει μια σημαντική οικονομική απόφαση, ο πολίτης δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται απλώς ως ο «κάτοχος ενός χαμηλού score».
Πρέπει να μπορεί να γνωρίζει τι δεδομένα χρησιμοποιήθηκαν, να εντοπίζει λάθη και, όπου προβλέπεται, να αμφισβητεί το αποτέλεσμα.
Εδώ βλέπουμε το εύλογο κίνδυνο καταχρηστικής χρήσης του credit score στην ουσία για τη εξώθηση μιας μεγάλη ομάδας πολιτών εκτός της οικονομικής δραστηριότητας.
Ο μεγάλος κίνδυνος κοινωνικού/οικονομικού αποκλεισμού
Με εκατομμύρια οφειλέτες και εκατομμύρια ανθρώπους που ήδη βρίσκονται σε οικονομική πίεση, το credit score δεν είναι απλώς μια τεχνολογική καινοτομία.
Είναι μια πολιτική επιλογή για το πώς θα λειτουργεί η αγορά: οι οικονομικά αδύνατοι θα αποκλείονται και θα βαφτίζονται «μπαταχτσήδες».
Γιατί το πραγματικό τεστ του συστήματος δεν θα είναι πόσο καλά θα βαθμολογεί τους συνεπείς.
Θα είναι εάν θα επιτρέπει σε εκείνους που έπεσαν να ξανασηκωθούν – και να συμμετέχουν με πλήρη δικαιώματα στην οικονομική ζωή.
www.bankingnews.gr
Σχόλια αναγνωστών