Έξι χώρες της Ε.Ε. ζητούν κοινό ευρωπαϊκό πλαίσιο για τη φορολόγηση των έκτακτων κερδών των πετρελαϊκών εταιρειών. Η ελληνική οικονομία, όμως, έχει μεγαλύτερη έκθεση στο ενεργειακό κόστος: υψηλή εξάρτηση από εισαγόμενα πετρελαϊκά προϊόντα, τουρισμός, μεταφορές και ήδη αυξημένο κόστος ηλεκτρικής ενέργειας
Η Ευρώπη επιστρέφει στη συζήτηση για τη φορολόγηση των υπερκερδών των ενεργειακών επιχειρήσεων, καθώς ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή έχει προκαλέσει νέο ενεργειακό σοκ και έχει αυξήσει τις τιμές και τα περιθώρια κέρδους σε τμήματα της πετρελαϊκής αλυσίδας.
Η πρωτοβουλία αυτή τη φορά δεν προέρχεται από μία ή δύο κυβερνήσεις.
Γερμανία, Ιταλία, Αυστρία, Πολωνία και Πορτογαλία, μαζί με την Ισπανία, ζητούν τη δημιουργία ενός ευρωπαϊκού πλαισίου για τη φορολόγηση των έκτακτων κερδών των πετρελαϊκών εταιρειών, με το θέμα να αναμένεται να συζητηθεί στην επόμενη σύνοδο των υπουργών Οικονομικών της Ε.Ε.
Η πρόταση έρχεται σε μια στιγμή κατά την οποία οι ενεργειακές εταιρείες βλέπουν τα κέρδη τους να ενισχύονται από τη γεωπολιτική αναστάτωση.
Σύμφωνα με ανάλυση της Transport & Environment, οκτώ μεγάλες πετρελαϊκές εταιρείες εμφάνισαν συνολικά 7,5 δισ. ευρώ έκτακτα κέρδη στην Ευρώπη μόνο κατά το πρώτο εξάμηνο του 2026, ενώ έξι από αυτές υπερδιπλασίασαν τα κέρδη τους στην ευρωπαϊκή αγορά κατά το δεύτερο τρίμηνο σε σχέση με ένα χρόνο νωρίτερα.
Το ερώτημα που τίθεται στις Βρυξέλλες είναι πλέον σαφές:
Είναι δίκαιο το κόστος μιας ενεργειακής κρίσης να μεταφέρεται στους καταναλωτές και στους κρατικούς προϋπολογισμούς, ενώ μέρος της ενεργειακής αλυσίδας καταγράφει έκτακτες αποδόσεις εξαιτίας της ίδιας κρίσης;
Για την Ελλάδα, η συζήτηση έχει ακόμη μεγαλύτερη σημασία.
Όχι μόνο επειδή τα ελληνικά νοικοκυριά έχουν ήδη επωμιστεί σημαντική αύξηση του ενεργειακού κόστους, αλλά κυρίως επειδή η ελληνική οικονομία είναι περισσότερο εκτεθειμένη σε ορισμένες από τις συνέπειες ενός νέου πετρελαϊκού σοκ.
Η Ελλάδα διαφέρει από την υπόλοιπη Ευρώπη
Η διαφορά δεν βρίσκεται απαραίτητα στην τιμή της κιλοβατώρας.
Στο δεύτερο εξάμηνο του 2025 η μέση τιμή ηλεκτρικής ενέργειας για τα νοικοκυριά στην Ε.Ε. ήταν 28,96 λεπτά ανά kWh.
Η Eurostat σημειώνει ότι, παρά τη σταθεροποίηση, οι τιμές παραμένουν σημαντικά υψηλότερες από τα προ ενεργειακής κρίσης επίπεδα.
Στην Ελλάδα η αντίστοιχη τελική τιμή διαμορφώθηκε περίπου στα 23,8 λεπτά/kWh.
Η εικόνα αυτή, όμως, δεν λέει ολόκληρη την ιστορία.
Για την ελληνική οικονομία το κρίσιμο μέγεθος είναι η εξάρτηση από τα εισαγόμενα καύσιμα.
Και εδώ η Ελλάδα βρίσκεται σε δυσμενέστερη θέση.
Το 2024, το πετρέλαιο και τα πετρελαϊκά προϊόντα αποτελούσαν το 84% των ενεργειακών εισαγωγών της Ελλάδας, έναντι 67% κατά μέσο όρο στην Ε.Ε.
Αυτό σημαίνει ότι μια παρατεταμένη άνοδος της διεθνούς τιμής του πετρελαίου μεταφράζεται για την Ελλάδα σε μεγαλύτερη εκροή εισοδήματος προς το εξωτερικό.
Και η διαφορά είναι σημαντική.
Η Ευρώπη εισάγει ενέργεια.
Η Ελλάδα εξαρτάται σε πολύ μεγάλο βαθμό από την εισαγωγή πετρελαίου.
Ο πολλαπλασιασμός του κόστους
Ένα νέο ενεργειακό σοκ δεν θα εμφανιστεί στον ελληνικό λογαριασμό με μία μόνο μορφή.
Θα εμφανιστεί στην αντλία του πρατηρίου.
Στο κόστος μεταφοράς των προϊόντων.
Στα εισιτήρια των αεροπορικών εταιρειών.
Στο κόστος λειτουργίας των ξενοδοχείων.
Στα ναύλα και στις ακτοπλοϊκές μεταφορές.
Στο κόστος παραγωγής της βιομηχανίας.
Στα τρόφιμα.
Και τελικά στις τιμές που πληρώνει ο καταναλωτής.
Αυτό είναι το βασικό σημείο που διαφοροποιεί το ελληνικό πρόβλημα.
Η χώρα έχει μια οικονομία στην οποία ο τουρισμός, οι μεταφορές, η εστίαση και οι υπηρεσίες έχουν μεγάλο βάρος. Όλες αυτές οι δραστηριότητες επηρεάζονται άμεσα ή έμμεσα από το κόστος καυσίμων.
Γι' αυτό ένα πετρελαϊκό σοκ μπορεί να έχει πολλαπλασιαστική επίδραση στην ελληνική οικονομία.
Το ρεύμα παραμένει ακριβότερο από πριν από την κρίση
Η άλλη πλευρά του προβλήματος είναι η ηλεκτρική ενέργεια.
Η μεγάλη αποκλιμάκωση από τα ιστορικά υψηλά του 2022 δεν σημαίνει επιστροφή στην προηγούμενη κανονικότητα.
Στην Ελλάδα, η τελική τιμή ηλεκτρικής ενέργειας για τα νοικοκυριά αυξήθηκε από περίπου 16,8 λεπτά/kWh το πρώτο εξάμηνο του 2021 σε περίπου 23,8 λεπτά/kWh στο δεύτερο εξάμηνο του 2025. Αυτό αντιστοιχεί σε αύξηση περίπου 42%.
Η αντίστοιχη ευρωπαϊκή τιμή στο δεύτερο εξάμηνο του 2025 ήταν 28,96 λεπτά/kWh.
Επομένως, η Ελλάδα δεν έχει σήμερα ακριβότερο οικιακό ρεύμα από τον μέσο όρο της Ε.Ε. σε ονομαστικούς όρους
. Έχει όμως υποστεί πολύ μεγάλη αύξηση σε σχέση με το δικό της προ κρίσης επίπεδο.
Αυτό έχει σημασία διότι το ενεργειακό κόστος έχει ήδη ενσωματωθεί στις τιμές της οικονομίας.
Ένα νέο κύμα ανατιμήσεων δεν ξεκινά από το μηδέν.
Ξεκινά από ένα ήδη υψηλότερο επίπεδο κόστους.
Γιατί η Αθήνα έχει μεγαλύτερο πρόβλημα με το πετρέλαιο
Η μεγάλη ελληνική αδυναμία βρίσκεται στις μεταφορές.
Η οικονομία δεν μπορεί να λειτουργήσει χωρίς καύσιμα και ένα πολύ μεγάλο μέρος των μετακινήσεων και των εμπορευματικών μεταφορών εξακολουθεί να εξαρτάται από πετρέλαιο και diesel.
Αυτό σημαίνει ότι μια αύξηση της διεθνούς τιμής του πετρελαίου μπορεί να μεταφερθεί πολύ γρήγορα στην πραγματική οικονομία.
Η επίδραση είναι διαφορετική από εκείνη μιας αύξησης μόνο στην τιμή του ηλεκτρικού.
Η βενζίνη και το diesel επηρεάζουν σχεδόν ολόκληρη την εφοδιαστική αλυσίδα.
Από το χωράφι μέχρι το ράφι.
Από το εργοστάσιο μέχρι την αποθήκη.
Από το λιμάνι μέχρι το ξενοδοχείο.
Και επομένως το ενεργειακό σοκ μπορεί να μετατραπεί σε ευρύτερο πληθωριστικό σοκ.
Νέα ένταση στις πληθωριστικές πιέσεις
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προβλέπει για την Ελλάδα πληθωρισμό 3,7% το 2026, ενώ η ανάπτυξη αναμένεται να περιοριστεί στο 1,8%.
Η ίδια η Επιτροπή συνδέει την επιδείνωση των προοπτικών με το νέο ενεργειακό σοκ που προκάλεσε ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή.
Εδώ βρίσκεται ο μεγαλύτερος οικονομικός κίνδυνος.
Εάν η ενεργειακή κρίση παραταθεί, η Ελλάδα μπορεί να βρεθεί αντιμέτωπη με τον συνδυασμό: υψηλότερου πληθωρισμού + χαμηλότερης κατανάλωσης + ακριβότερης παραγωγής + χαμηλότερης ανάπτυξης.
Και αυτή είναι πολύ πιο δύσκολη κατάσταση από μια προσωρινή αύξηση των τιμών των καυσίμων.
Γιατί επιστρέφει ο φόρος στα υπερκέρδη - Μηχανισμός αναδιάνομής του κόστους της κρίσης
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον πρέπει να ιδωθεί η νέα ευρωπαϊκή πρόταση.
Οι έξι χώρες δεν ζητούν να φορολογηθεί γενικά η ενεργειακή επιχειρηματικότητα.
Ζητούν ένα ευρωπαϊκό πλαίσιο για τη φορολόγηση των έκτακτων κερδών που δημιουργούνται από μια κρίση.
Η λογική είναι απλή: Όταν η τιμή του πετρελαίου και των καυσίμων αυξάνεται εξαιτίας μιας γεωπολιτικής διαταραχής και όχι επειδή μια εταιρεία αύξησε την παραγωγικότητά της, ένα μέρος των πρόσθετων κερδών θα μπορούσε να επιστρέψει στην κοινωνία.
Η πρόταση ουσιαστικά επιχειρεί να δημιουργήσει έναν μηχανισμό αναδιανομής του κόστους της κρίσης: έκτακτο κέρδος → έκτακτη φορολόγηση → στήριξη καταναλωτών και οικονομίας.
Το προηγούμενο έχει δημιουργηθεί το 2022, όταν η Ε.Ε. υιοθέτησε έκτακτες παρεμβάσεις στον ενεργειακό τομέα μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία.
Τώρα η συζήτηση επιστρέφει με ένα διαφορετικό ερώτημα:
μήπως ο μηχανισμός πρέπει να είναι μόνιμος και ευρωπαϊκός, ώστε κάθε νέα ενεργειακή κρίση να μην οδηγεί σε διαφορετικές εθνικές λύσεις;
Το επιχείρημα υπέρ της φορολόγησης των έκτακτων κερδών
Για τους υποστηρικτές της πρότασης, υπάρχει ένα βασικό οικονομικό επιχείρημα.
Εάν το κράτος αναγκάζεται να δαπανήσει δισεκατομμύρια για να προστατεύσει νοικοκυριά και επιχειρήσεις από τις υψηλές τιμές ενέργειας, ενώ την ίδια στιγμή ορισμένες ενεργειακές εταιρείες καταγράφουν έκτακτες αποδόσεις, τότε ένα μέρος του κόστους θα μπορούσε να καλυφθεί από εκείνα τα κέρδη.
Η γερμανική κυβέρνηση έχει διατυπώσει ακριβώς αυτή τη θέση, υποστηρίζοντας ότι τα υπερβολικά κέρδη που προκύπτουν μέσα στην κρίση θα πρέπει να επιστρέφουν στους καταναλωτές.
Το επιχείρημα αποκτά μεγαλύτερη βαρύτητα καθώς οι αναλύσεις για το 2026 δείχνουν σημαντική αύξηση των κερδών των μεγάλων πετρελαϊκών εταιρειών στην Ευρώπη.
Και η Ελλάδα γιατί πρέπει να ενδιαφέρεται περισσότερο
Για την Αθήνα το ζήτημα είναι δημοσιονομικό και μακροοικονομικό.
Εάν η Ελλάδα χρειαστεί να στηρίξει ξανά τους καταναλωτές απέναντι σε μια μεγάλη άνοδο των τιμών, θα πρέπει να βρει τους πόρους.
Και όσο μεγαλύτερη είναι η ενεργειακή εξάρτηση της οικονομίας, τόσο μεγαλύτερο μπορεί να είναι το κόστος.
Η χώρα μπορεί να βρεθεί, δηλαδή, αντιμέτωπη με δύο λογαριασμούς ταυτόχρονα: τον ενεργειακό λογαριασμό προς το εξωτερικό και τον δημοσιονομικό λογαριασμό στο εσωτερικό.
Ο πρώτος αυξάνεται επειδή ακριβαίνουν τα εισαγόμενα καύσιμα.
Ο δεύτερος αυξάνεται επειδή η κυβέρνηση καλείται να προστατεύσει νοικοκυριά και επιχειρήσεις.
Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο η ευρωπαϊκή πρόταση για τα υπερκέρδη έχει ιδιαίτερη σημασία για την Ελλάδα.
Ένας ευρωπαϊκός μηχανισμός θα μπορούσε να δημιουργήσει δημοσιονομικό χώρο για την αντιμετώπιση της κρίσης χωρίς το σύνολο του βάρους να πέσει στους εθνικούς προϋπολογισμούς.
Η σύγκριση με την Ευρώπη
Η σύγκριση δείχνει κάτι που εύκολα χάνεται στη δημόσια συζήτηση: η Ελλάδα δεν είναι απαραίτητα ακριβότερη από την Ευρώπη στην τελική τιμή του ρεύματος, αλλά είναι πολύ περισσότερο εκτεθειμένη στην εισαγόμενη ενέργεια, ιδιαίτερα στο πετρέλαιο.
Και αυτό μπορεί να αποδειχθεί καθοριστικό σε μια παρατεταμένη κρίση.
Το μεγάλο δίλημμα
Η Ευρώπη βρίσκεται λοιπόν μπροστά σε μια επιλογή.
Μπορεί να αντιμετωπίσει το νέο ενεργειακό σοκ με εθνικές επιδοτήσεις, μειώσεις φόρων και μέτρα στήριξης κάθε φορά που ανεβαίνουν οι τιμές.
Ή μπορεί να δημιουργήσει έναν ευρωπαϊκό μηχανισμό στον οποίο μέρος των έκτακτων κερδών που δημιουργεί η κρίση θα επιστρέφει σε εκείνους που υφίστανται το κόστος της.
Η πρόταση των έξι χωρών κινείται προς τη δεύτερη κατεύθυνση.
Για την Ελλάδα, το θέμα είναι ακόμη πιο κρίσιμο.
Γιατί η χώρα έχει ήδη υψηλή εξάρτηση από το εισαγόμενο πετρέλαιο, μια οικονομία με μεγάλη έκθεση στον τουρισμό και στις μεταφορές και ένα ενεργειακό κόστος που παραμένει αισθητά υψηλότερο από τα προ κρίσης επίπεδα.
Έτσι, εάν το σημερινό ενεργειακό σοκ αποδειχθεί παρατεταμένο, η Ελλάδα κινδυνεύει να πληρώσει ακριβότερα όχι μόνο στην αντλία και στον λογαριασμό του ρεύματος.
Θα πληρώσει μέσω του πληθωρισμού, της κατανάλωσης, του κόστους των επιχειρήσεων, του τουρισμού και του εξωτερικού ισοζυγίου.
Και γι' αυτό η συζήτηση για τη φορολόγηση των έκτακτων κερδών δεν αφορά μόνο το πόσα θα εισπράξει το κράτος από τις ενεργειακές εταιρείες.
Αφορά το ποιος θα σηκώσει το βάρος της επόμενης ενεργειακής κρίσης.
Και για την Ελλάδα, το ερώτημα αυτό είναι πιθανό να είναι ακριβότερο από ό,τι για πολλές άλλες ευρωπαϊκές οικονομίες.
www.bankingnews.gr
Η πρωτοβουλία αυτή τη φορά δεν προέρχεται από μία ή δύο κυβερνήσεις.
Γερμανία, Ιταλία, Αυστρία, Πολωνία και Πορτογαλία, μαζί με την Ισπανία, ζητούν τη δημιουργία ενός ευρωπαϊκού πλαισίου για τη φορολόγηση των έκτακτων κερδών των πετρελαϊκών εταιρειών, με το θέμα να αναμένεται να συζητηθεί στην επόμενη σύνοδο των υπουργών Οικονομικών της Ε.Ε.
Η πρόταση έρχεται σε μια στιγμή κατά την οποία οι ενεργειακές εταιρείες βλέπουν τα κέρδη τους να ενισχύονται από τη γεωπολιτική αναστάτωση.
Σύμφωνα με ανάλυση της Transport & Environment, οκτώ μεγάλες πετρελαϊκές εταιρείες εμφάνισαν συνολικά 7,5 δισ. ευρώ έκτακτα κέρδη στην Ευρώπη μόνο κατά το πρώτο εξάμηνο του 2026, ενώ έξι από αυτές υπερδιπλασίασαν τα κέρδη τους στην ευρωπαϊκή αγορά κατά το δεύτερο τρίμηνο σε σχέση με ένα χρόνο νωρίτερα.
Το ερώτημα που τίθεται στις Βρυξέλλες είναι πλέον σαφές:
Είναι δίκαιο το κόστος μιας ενεργειακής κρίσης να μεταφέρεται στους καταναλωτές και στους κρατικούς προϋπολογισμούς, ενώ μέρος της ενεργειακής αλυσίδας καταγράφει έκτακτες αποδόσεις εξαιτίας της ίδιας κρίσης;
Για την Ελλάδα, η συζήτηση έχει ακόμη μεγαλύτερη σημασία.
Όχι μόνο επειδή τα ελληνικά νοικοκυριά έχουν ήδη επωμιστεί σημαντική αύξηση του ενεργειακού κόστους, αλλά κυρίως επειδή η ελληνική οικονομία είναι περισσότερο εκτεθειμένη σε ορισμένες από τις συνέπειες ενός νέου πετρελαϊκού σοκ.
Η Ελλάδα διαφέρει από την υπόλοιπη Ευρώπη
Η διαφορά δεν βρίσκεται απαραίτητα στην τιμή της κιλοβατώρας.
Στο δεύτερο εξάμηνο του 2025 η μέση τιμή ηλεκτρικής ενέργειας για τα νοικοκυριά στην Ε.Ε. ήταν 28,96 λεπτά ανά kWh.
Η Eurostat σημειώνει ότι, παρά τη σταθεροποίηση, οι τιμές παραμένουν σημαντικά υψηλότερες από τα προ ενεργειακής κρίσης επίπεδα.
Στην Ελλάδα η αντίστοιχη τελική τιμή διαμορφώθηκε περίπου στα 23,8 λεπτά/kWh.
Η εικόνα αυτή, όμως, δεν λέει ολόκληρη την ιστορία.
Για την ελληνική οικονομία το κρίσιμο μέγεθος είναι η εξάρτηση από τα εισαγόμενα καύσιμα.
Και εδώ η Ελλάδα βρίσκεται σε δυσμενέστερη θέση.
Το 2024, το πετρέλαιο και τα πετρελαϊκά προϊόντα αποτελούσαν το 84% των ενεργειακών εισαγωγών της Ελλάδας, έναντι 67% κατά μέσο όρο στην Ε.Ε.
Αυτό σημαίνει ότι μια παρατεταμένη άνοδος της διεθνούς τιμής του πετρελαίου μεταφράζεται για την Ελλάδα σε μεγαλύτερη εκροή εισοδήματος προς το εξωτερικό.
Και η διαφορά είναι σημαντική.
Η Ευρώπη εισάγει ενέργεια.
Η Ελλάδα εξαρτάται σε πολύ μεγάλο βαθμό από την εισαγωγή πετρελαίου.
Ο πολλαπλασιασμός του κόστους
Ένα νέο ενεργειακό σοκ δεν θα εμφανιστεί στον ελληνικό λογαριασμό με μία μόνο μορφή.
Θα εμφανιστεί στην αντλία του πρατηρίου.
Στο κόστος μεταφοράς των προϊόντων.
Στα εισιτήρια των αεροπορικών εταιρειών.
Στο κόστος λειτουργίας των ξενοδοχείων.
Στα ναύλα και στις ακτοπλοϊκές μεταφορές.
Στο κόστος παραγωγής της βιομηχανίας.
Στα τρόφιμα.
Και τελικά στις τιμές που πληρώνει ο καταναλωτής.
Αυτό είναι το βασικό σημείο που διαφοροποιεί το ελληνικό πρόβλημα.
Η χώρα έχει μια οικονομία στην οποία ο τουρισμός, οι μεταφορές, η εστίαση και οι υπηρεσίες έχουν μεγάλο βάρος. Όλες αυτές οι δραστηριότητες επηρεάζονται άμεσα ή έμμεσα από το κόστος καυσίμων.
Γι' αυτό ένα πετρελαϊκό σοκ μπορεί να έχει πολλαπλασιαστική επίδραση στην ελληνική οικονομία.
Το ρεύμα παραμένει ακριβότερο από πριν από την κρίση
Η άλλη πλευρά του προβλήματος είναι η ηλεκτρική ενέργεια.
Η μεγάλη αποκλιμάκωση από τα ιστορικά υψηλά του 2022 δεν σημαίνει επιστροφή στην προηγούμενη κανονικότητα.
Στην Ελλάδα, η τελική τιμή ηλεκτρικής ενέργειας για τα νοικοκυριά αυξήθηκε από περίπου 16,8 λεπτά/kWh το πρώτο εξάμηνο του 2021 σε περίπου 23,8 λεπτά/kWh στο δεύτερο εξάμηνο του 2025. Αυτό αντιστοιχεί σε αύξηση περίπου 42%.
Η αντίστοιχη ευρωπαϊκή τιμή στο δεύτερο εξάμηνο του 2025 ήταν 28,96 λεπτά/kWh.
Επομένως, η Ελλάδα δεν έχει σήμερα ακριβότερο οικιακό ρεύμα από τον μέσο όρο της Ε.Ε. σε ονομαστικούς όρους
. Έχει όμως υποστεί πολύ μεγάλη αύξηση σε σχέση με το δικό της προ κρίσης επίπεδο.
Αυτό έχει σημασία διότι το ενεργειακό κόστος έχει ήδη ενσωματωθεί στις τιμές της οικονομίας.
Ένα νέο κύμα ανατιμήσεων δεν ξεκινά από το μηδέν.
Ξεκινά από ένα ήδη υψηλότερο επίπεδο κόστους.
Γιατί η Αθήνα έχει μεγαλύτερο πρόβλημα με το πετρέλαιο
Η μεγάλη ελληνική αδυναμία βρίσκεται στις μεταφορές.
Η οικονομία δεν μπορεί να λειτουργήσει χωρίς καύσιμα και ένα πολύ μεγάλο μέρος των μετακινήσεων και των εμπορευματικών μεταφορών εξακολουθεί να εξαρτάται από πετρέλαιο και diesel.
Αυτό σημαίνει ότι μια αύξηση της διεθνούς τιμής του πετρελαίου μπορεί να μεταφερθεί πολύ γρήγορα στην πραγματική οικονομία.
Η επίδραση είναι διαφορετική από εκείνη μιας αύξησης μόνο στην τιμή του ηλεκτρικού.
Η βενζίνη και το diesel επηρεάζουν σχεδόν ολόκληρη την εφοδιαστική αλυσίδα.
Από το χωράφι μέχρι το ράφι.
Από το εργοστάσιο μέχρι την αποθήκη.
Από το λιμάνι μέχρι το ξενοδοχείο.
Και επομένως το ενεργειακό σοκ μπορεί να μετατραπεί σε ευρύτερο πληθωριστικό σοκ.
Νέα ένταση στις πληθωριστικές πιέσεις
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προβλέπει για την Ελλάδα πληθωρισμό 3,7% το 2026, ενώ η ανάπτυξη αναμένεται να περιοριστεί στο 1,8%.
Η ίδια η Επιτροπή συνδέει την επιδείνωση των προοπτικών με το νέο ενεργειακό σοκ που προκάλεσε ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή.
Εδώ βρίσκεται ο μεγαλύτερος οικονομικός κίνδυνος.
Εάν η ενεργειακή κρίση παραταθεί, η Ελλάδα μπορεί να βρεθεί αντιμέτωπη με τον συνδυασμό: υψηλότερου πληθωρισμού + χαμηλότερης κατανάλωσης + ακριβότερης παραγωγής + χαμηλότερης ανάπτυξης.
Και αυτή είναι πολύ πιο δύσκολη κατάσταση από μια προσωρινή αύξηση των τιμών των καυσίμων.
Γιατί επιστρέφει ο φόρος στα υπερκέρδη - Μηχανισμός αναδιάνομής του κόστους της κρίσης
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον πρέπει να ιδωθεί η νέα ευρωπαϊκή πρόταση.
Οι έξι χώρες δεν ζητούν να φορολογηθεί γενικά η ενεργειακή επιχειρηματικότητα.
Ζητούν ένα ευρωπαϊκό πλαίσιο για τη φορολόγηση των έκτακτων κερδών που δημιουργούνται από μια κρίση.
Η λογική είναι απλή: Όταν η τιμή του πετρελαίου και των καυσίμων αυξάνεται εξαιτίας μιας γεωπολιτικής διαταραχής και όχι επειδή μια εταιρεία αύξησε την παραγωγικότητά της, ένα μέρος των πρόσθετων κερδών θα μπορούσε να επιστρέψει στην κοινωνία.
Η πρόταση ουσιαστικά επιχειρεί να δημιουργήσει έναν μηχανισμό αναδιανομής του κόστους της κρίσης: έκτακτο κέρδος → έκτακτη φορολόγηση → στήριξη καταναλωτών και οικονομίας.
Το προηγούμενο έχει δημιουργηθεί το 2022, όταν η Ε.Ε. υιοθέτησε έκτακτες παρεμβάσεις στον ενεργειακό τομέα μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία.
Τώρα η συζήτηση επιστρέφει με ένα διαφορετικό ερώτημα:
μήπως ο μηχανισμός πρέπει να είναι μόνιμος και ευρωπαϊκός, ώστε κάθε νέα ενεργειακή κρίση να μην οδηγεί σε διαφορετικές εθνικές λύσεις;
Το επιχείρημα υπέρ της φορολόγησης των έκτακτων κερδών
Για τους υποστηρικτές της πρότασης, υπάρχει ένα βασικό οικονομικό επιχείρημα.
Εάν το κράτος αναγκάζεται να δαπανήσει δισεκατομμύρια για να προστατεύσει νοικοκυριά και επιχειρήσεις από τις υψηλές τιμές ενέργειας, ενώ την ίδια στιγμή ορισμένες ενεργειακές εταιρείες καταγράφουν έκτακτες αποδόσεις, τότε ένα μέρος του κόστους θα μπορούσε να καλυφθεί από εκείνα τα κέρδη.
Η γερμανική κυβέρνηση έχει διατυπώσει ακριβώς αυτή τη θέση, υποστηρίζοντας ότι τα υπερβολικά κέρδη που προκύπτουν μέσα στην κρίση θα πρέπει να επιστρέφουν στους καταναλωτές.
Το επιχείρημα αποκτά μεγαλύτερη βαρύτητα καθώς οι αναλύσεις για το 2026 δείχνουν σημαντική αύξηση των κερδών των μεγάλων πετρελαϊκών εταιρειών στην Ευρώπη.
Και η Ελλάδα γιατί πρέπει να ενδιαφέρεται περισσότερο
Για την Αθήνα το ζήτημα είναι δημοσιονομικό και μακροοικονομικό.
Εάν η Ελλάδα χρειαστεί να στηρίξει ξανά τους καταναλωτές απέναντι σε μια μεγάλη άνοδο των τιμών, θα πρέπει να βρει τους πόρους.
Και όσο μεγαλύτερη είναι η ενεργειακή εξάρτηση της οικονομίας, τόσο μεγαλύτερο μπορεί να είναι το κόστος.
Η χώρα μπορεί να βρεθεί, δηλαδή, αντιμέτωπη με δύο λογαριασμούς ταυτόχρονα: τον ενεργειακό λογαριασμό προς το εξωτερικό και τον δημοσιονομικό λογαριασμό στο εσωτερικό.
Ο πρώτος αυξάνεται επειδή ακριβαίνουν τα εισαγόμενα καύσιμα.
Ο δεύτερος αυξάνεται επειδή η κυβέρνηση καλείται να προστατεύσει νοικοκυριά και επιχειρήσεις.
Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο η ευρωπαϊκή πρόταση για τα υπερκέρδη έχει ιδιαίτερη σημασία για την Ελλάδα.
Ένας ευρωπαϊκός μηχανισμός θα μπορούσε να δημιουργήσει δημοσιονομικό χώρο για την αντιμετώπιση της κρίσης χωρίς το σύνολο του βάρους να πέσει στους εθνικούς προϋπολογισμούς.
Η σύγκριση με την Ευρώπη
Η σύγκριση δείχνει κάτι που εύκολα χάνεται στη δημόσια συζήτηση: η Ελλάδα δεν είναι απαραίτητα ακριβότερη από την Ευρώπη στην τελική τιμή του ρεύματος, αλλά είναι πολύ περισσότερο εκτεθειμένη στην εισαγόμενη ενέργεια, ιδιαίτερα στο πετρέλαιο.
Και αυτό μπορεί να αποδειχθεί καθοριστικό σε μια παρατεταμένη κρίση.
Το μεγάλο δίλημμα
Η Ευρώπη βρίσκεται λοιπόν μπροστά σε μια επιλογή.
Μπορεί να αντιμετωπίσει το νέο ενεργειακό σοκ με εθνικές επιδοτήσεις, μειώσεις φόρων και μέτρα στήριξης κάθε φορά που ανεβαίνουν οι τιμές.
Ή μπορεί να δημιουργήσει έναν ευρωπαϊκό μηχανισμό στον οποίο μέρος των έκτακτων κερδών που δημιουργεί η κρίση θα επιστρέφει σε εκείνους που υφίστανται το κόστος της.
Η πρόταση των έξι χωρών κινείται προς τη δεύτερη κατεύθυνση.
Για την Ελλάδα, το θέμα είναι ακόμη πιο κρίσιμο.
Γιατί η χώρα έχει ήδη υψηλή εξάρτηση από το εισαγόμενο πετρέλαιο, μια οικονομία με μεγάλη έκθεση στον τουρισμό και στις μεταφορές και ένα ενεργειακό κόστος που παραμένει αισθητά υψηλότερο από τα προ κρίσης επίπεδα.
Έτσι, εάν το σημερινό ενεργειακό σοκ αποδειχθεί παρατεταμένο, η Ελλάδα κινδυνεύει να πληρώσει ακριβότερα όχι μόνο στην αντλία και στον λογαριασμό του ρεύματος.
Θα πληρώσει μέσω του πληθωρισμού, της κατανάλωσης, του κόστους των επιχειρήσεων, του τουρισμού και του εξωτερικού ισοζυγίου.
Και γι' αυτό η συζήτηση για τη φορολόγηση των έκτακτων κερδών δεν αφορά μόνο το πόσα θα εισπράξει το κράτος από τις ενεργειακές εταιρείες.
Αφορά το ποιος θα σηκώσει το βάρος της επόμενης ενεργειακής κρίσης.
Και για την Ελλάδα, το ερώτημα αυτό είναι πιθανό να είναι ακριβότερο από ό,τι για πολλές άλλες ευρωπαϊκές οικονομίες.
www.bankingnews.gr
Σχόλια αναγνωστών