Η «εγκληματική παραφροσύνη» των ΗΠΑ, το κόλπο με τα ελλείμματα και η παγκόσμια δικτατορία των Gordon Gecko
Η Αμερική έχει μετατραπεί πλέον σε μια ανεξέλεγκτη μηχανή που παράγει μόνο ωμή βία και εκθετική αστάθεια, προειδοποιεί σε σοκαριστική ανάλυση-φωτιά στο Project Syndicate ο Γιάνης Βαρουφάκης…
Η χρηματιστικοποίηση, η τυραννία της Wall Street και η άνοδος της Τεχνητής Νοημοσύνης έχουν πυροδοτήσει έναν αδυσώπητο παγκόσμιο ταξικό πόλεμο. Το εκρηκτικό αυτό κοκτέιλ στερεί από τις ΗΠΑ κάθε ελπίδα κάθαρσης, φέρνοντας τη Δύση αντιμέτωπη με μια επερχόμενη, ολοκληρωτική καταστροφή.
Πιο συγκεκριμένα, όπως σημειώνει ο Βαρουφάκης, «Στον απόηχο της 250ής επετείου της Αμερικής, ένιωσα την παράξενη ανάγκη να αντισταθώ στη συνηθισμένη μου ροπή προς τις οικονομικές και γεωπολιτικές αναλύσεις των ισχυρισμών που διατυπώνονται υπέρ ή κατά των Ηνωμένων Πολιτειών.
Αντί γι’ αυτό, παραδόθηκα σε μια συναισθηματική, προσωπική —πράγματι, αθηναϊκή— προσέγγιση της παγκόσμιας ηγεμονικής δύναμης, η ανάπτυξη και οι ενέργειες της οποίας έχουν διαμορφώσει όλους μας.
Η πρώτη μου ανάμνηση της Αμερικής ως παράγοντα στη ζωή μου ανάγεται σε ένα ζεστό απόγευμα στις αρχές Ιουνίου του 1968.
Λίγο περισσότερο από έναν χρόνο μετά το πραξικόπημα που, με τη στήριξη της CIA, είχε επιβάλει στην Ελλάδα μια φασιστική δικτατορία, η μητέρα μου κι εγώ περπατούσαμε έξω από το ανακαινισμένο αρχαίο στάδιο όπου είχαν διεξαχθεί το 1896 οι πρώτοι σύγχρονοι Ολυμπιακοί Αγώνες.
Ξαφνικά, ένας εφημεριδοπώλης διέκοψε την ηρεμία, ανακοινώνοντας με όλη του τη δύναμη ότι κάποιος Αμερικανός είχε πεθάνει.
Τα μάτια της μητέρας μου γέμισαν δάκρυα. “Ήταν η τελευταία μας ελπίδα”» αναφέρει ο Γιάνης Βαρουφάκης και συνεχίζει:
«Ο νεκρός Αμερικανός ήταν ο Robert F. Kennedy, στον οποίο η μητέρα μου είχε εναποθέσει —δικαίως ή αδίκως— πολλές ελπίδες, όχι μόνο για την απελευθέρωσή μας εδώ στην Ελλάδα, αλλά και για την παγκόσμια ειρήνη. Θα ήταν το ταχύρρυθμο μάθημά μου για τη σημασία της Αμερικής για όλους μας, καθώς και για τις εσωτερικές της αντιφάσεις.
Βεβαίως, είχαν προηγηθεί άλλες ειδήσεις που συνέτριψαν την ψυχή σχετικά με αμερικανικές δολοφονίες, ιδιαίτερα εκείνες του Martin Luther King Jr. και του Malcolm Χ.
Και στα χρόνια που ακολούθησαν, οι ειδήσεις έφερναν καθημερινά τις φρικαλεότητες του Βιετνάμ και τις περίπλοκες πτυχές του Watergate.
Ωστόσο, όλα αυτά εξισορροπούνταν από τις συγκινητικές, πολυδιάστατες και αισθητικά εκλεπτυσμένες αμερικανικές κριτικές απέναντι σε όλα αυτά.
Υπάρχει άραγε καλύτερος τρόπος να κατανοήσει κανείς την εγκληματική παραφροσύνη του πολέμου του Βιετνάμ από το «Αποκάλυψη Τώρα» του Francis Ford Κόπολα; Ή καλύτερη αποκάλυψη της ενδημικής διαφθοράς στην Καλιφόρνια από την Chinatown του Roman Polanski;
Ή του Watergate από το «Όλοι οι Άνθρωποι του Προέδρου» του Alan Pakula;
Ή καλύτερη απεικόνιση της εργαλειοποίησης της CIA από το «Οι Τρεις Μέρες του Κόνδορα» του Sydney Pollack;
Ή καλύτερη αναπαράσταση της επικίνδυνης σκοτεινής πλευράς της χώρας από τον Νονό του Κόπολα ή τον Ταξιτζή του Martin Scorsese;
Καθώς μεγάλωνα και άρχισα να διαβάζω δύσκολα βιβλία, ήταν οι Αμερικανοί συγγραφείς εκείνοι που άνοιξαν παράθυρα μέσα από τα οποία μπορούσα να διακρίνω τα συναρπαστικά τοπία των αντιφάσεων της Αμερικής.
Η «Θεωρία της Αργόσχολης Τάξης» του Thorstein Veblen μού έδωσε καλύτερη κατανόηση του αμερικανικού καπιταλισμού από οποιοδήποτε εγχειρίδιο οικονομικών, συμβατικό ή πολεμικό.
Τα «Σταφύλια της Οργής» του John Steinbeck μού εντύπωσαν τη φρίκη της Μεγάλης Ύφεσης, αλλά και μια εκτίμηση για το μεταγενέστερο New Deal, με τρόπους που κανένας οικονομολόγος δεν κατάφερε ποτέ να πετύχει».
Κανείς μας δεν είναι ελεύθερος
Στη συνέχεια, ο γνωστός ομολόγος γράφει: «Περνώντας στη μουσική, το ροκ εν ρολ υπήρξε η πύλη μου προς το ρυθμ εντ μπλουζ, το οποίο με δίδαξε τι σήμαινε πραγματικά η αμερικανική ελευθερία — ή η απουσία της.
Θα μπορούσε να υπάρξει καλύτερη σύνοψη του τρόπου με τον οποίο η διαλεκτική έννοια της ελευθερίας του Hegel ενσωματώθηκε στον αμερικανικό Νότο από τον στίχο εκείνου του θαυμάσιου μπλουζ τραγουδιού, που ερμήνευσε αρχικά ο Ray Charles και αργότερα ο Solomon Burke: “Κανείς μας δεν είναι ελεύθερος, αν έστω και ένας από εμάς είναι αλυσοδεμένος”;
Χρόνια αργότερα, τα γλυπτά του Donald Judd στη Μάρφα του Τέξας με βοήθησαν να συνειδητοποιήσω τη σημασία της βιομηχανικής παραγωγής στη διαμόρφωση του πολιτιστικού αποτυπώματος της Αμερικής.
Εκεί αναγνώρισα για πρώτη φορά πώς τα τεχνουργήματα της αμερικανικής βιομηχανίας — η άδολη πραγματικότητα των βιομηχανικών υλικών της — είχαν διαμορφώσει την κατανόησή μας για το περιβάλλον γύρω μας και την αλληλεπίδραση του φωτός και του όγκου, ακόμη και εδώ, στην Ευρώπη.
Ήταν εκείνες οι εποχές κατά τις οποίες ένα συλλογικό κύμα δημιουργικού αυτοστοχασμού διαπέρασε την Αμερική, γεμάτο με την υπόσχεση της κάθαρσης.
Όπως εξήγησε ο Αριστοτέλης στην “Ποιητική” του, η τραγωδία δεν αφορούσε ποτέ τη διασκέδαση· ήταν ένα πολιτικό δικαστήριο.
Αυτό ακριβώς έκαναν οι Αμερικανοί συγγραφείς, μουσικοί και κινηματογραφιστές: έθεταν τις βαθύτερες αγωνίες τους σε δίκη.
Αναγνώριζαν ότι οι αυθεντικοί τραγικοί ήρωες, όπως ο Οιδίποδας, η Αντιγόνη και ο Προμηθέας, δεν είναι εγγενώς καλοί ή κακοί· όπως οι περισσότεροι Αμερικανοί, ενεργούσαν σύμφωνα με τη δική τους βαθιά αίσθηση δικαιοσύνης, σύμφωνα με μια «αλήθεια» που ένιωθαν υποχρεωμένοι να υπερασπιστούν.
Η τραγωδία τους ήταν ότι το σύμπαν, ή μάλλον η πόλις, μετέτρεψε τις πράξεις τους σε αντίθετες, συντριπτικές δυνάμεις.
Μέσα από την παρακολούθηση της επακόλουθης οδύνης, ο συσσωρευμένος οίκτος και οι φόβοι του κοινού εξαγνίζονται και αποβάλλονται. Αυτή είναι η στιγμή της κάθαρσης — η στιγμή που, τελικά, στερήθηκε η Αμερική.
Αυτό που στέρησε από τους Αμερικανούς την κάθαρσή τους ήταν η βίαιη μεταστροφή της οικονομίας από παραγωγό πλεονασμάτων σε γεννήτρια ελλειμμάτων, η οποία συμβολίστηκε από το Σοκ Νίξον του 1971 και οδήγησε στην κατάρρευση του συστήματος του Bretton Woods.
Μέχρι τη δεκαετία του 1980, οι ταινίες και τα βιβλία που αγαπούσα είχαν αντικατασταθεί από πρότυπα χυδαίου εθνικισμού, όπως το «Ράμπο», το «Top Gun» και το «Το τέλος της ιστορίας» του Francis Fukuyama.
Φυσικά, η ικανότητα για αυτοκριτική δεν χάθηκε ολοκληρωτικά.
Η στιγμή της αμερικανικής κάθαρσης καταπνίγηκε επειδή οι ελίτ της χώρας κατάφεραν να μετατρέψουν τα αμερικανικά ελλείμματα σε πηγή τεράστιας, ακατέργαστης ισχύος.
Καθώς ξένα κεφάλαια εισέρρεαν με ενθουσιασμό στη Νέα Υόρκη, μεταφέροντας κέρδη και προσόδους, η ταινία του Oliver Stone “Wall Street” αποτύπωσε την άνοδο των Gordon Gecko που προέκυψαν από αυτή την κατάσταση.
Η ταινία του Stone σηματοδότησε την αρχή μιας εποχής κατά την οποία η σταθερότητα της αμερικανικής ισχύος συνοδεύτηκε από μια σταθερά διευρυνόμενη οικονομική επισφάλεια — μια διαδικασία που εξαθλίωσε πολλούς στις Ηνωμένες Πολιτείες και στην υπόλοιπη Δύση, ενώ επέτρεψε στους κατόχους σημαντικού κεφαλαίου σε δολάρια να γίνουν αμύθητα πλούσιοι.
Για περισσότερες από τέσσερις δεκαετίες, ένας παγκόσμιος ταξικός πόλεμος διεξάγεται εναντίον των εργαζομένων παντού, και ιδιαίτερα στις ΗΠΑ, εμποδίζοντας μια εξαγνιστική λύση στην αμερικανική τραγωδία.
Κάθε άλλο παρά αυτό συνέβη.
Η χρηματιστικοποίηση και, πιο πρόσφατα, η άνοδος του κεφαλαίου του νέφους, των Μεγάλων Τεχνολογικών εταιρειών και της τεχνητής νοημοσύνης, παγιώνουν το ρήγμα μέσα στην αμερικανική κοινωνία που τελικά γέννησε την προεδρία του Donald Trump.
Κατά συνέπεια, η Αμερική παράγει σήμερα μια ωμή ισχύ και μια αστάθεια που αυξάνεται εκθετικά.
Η δυνατότητα κάθαρσης που χαρακτήριζε την Αμερική κατά τη διακοσιοστή επέτειό της είναι δύσκολο να φανταστεί κανείς ότι υπάρχει μισόν αιώνα αργότερα — προς ζημία όλων μας».
www.bankingnews.gr
Η χρηματιστικοποίηση, η τυραννία της Wall Street και η άνοδος της Τεχνητής Νοημοσύνης έχουν πυροδοτήσει έναν αδυσώπητο παγκόσμιο ταξικό πόλεμο. Το εκρηκτικό αυτό κοκτέιλ στερεί από τις ΗΠΑ κάθε ελπίδα κάθαρσης, φέρνοντας τη Δύση αντιμέτωπη με μια επερχόμενη, ολοκληρωτική καταστροφή.
Πιο συγκεκριμένα, όπως σημειώνει ο Βαρουφάκης, «Στον απόηχο της 250ής επετείου της Αμερικής, ένιωσα την παράξενη ανάγκη να αντισταθώ στη συνηθισμένη μου ροπή προς τις οικονομικές και γεωπολιτικές αναλύσεις των ισχυρισμών που διατυπώνονται υπέρ ή κατά των Ηνωμένων Πολιτειών.
Αντί γι’ αυτό, παραδόθηκα σε μια συναισθηματική, προσωπική —πράγματι, αθηναϊκή— προσέγγιση της παγκόσμιας ηγεμονικής δύναμης, η ανάπτυξη και οι ενέργειες της οποίας έχουν διαμορφώσει όλους μας.
Η πρώτη μου ανάμνηση της Αμερικής ως παράγοντα στη ζωή μου ανάγεται σε ένα ζεστό απόγευμα στις αρχές Ιουνίου του 1968.
Λίγο περισσότερο από έναν χρόνο μετά το πραξικόπημα που, με τη στήριξη της CIA, είχε επιβάλει στην Ελλάδα μια φασιστική δικτατορία, η μητέρα μου κι εγώ περπατούσαμε έξω από το ανακαινισμένο αρχαίο στάδιο όπου είχαν διεξαχθεί το 1896 οι πρώτοι σύγχρονοι Ολυμπιακοί Αγώνες.
Ξαφνικά, ένας εφημεριδοπώλης διέκοψε την ηρεμία, ανακοινώνοντας με όλη του τη δύναμη ότι κάποιος Αμερικανός είχε πεθάνει.
Τα μάτια της μητέρας μου γέμισαν δάκρυα. “Ήταν η τελευταία μας ελπίδα”» αναφέρει ο Γιάνης Βαρουφάκης και συνεχίζει:
«Ο νεκρός Αμερικανός ήταν ο Robert F. Kennedy, στον οποίο η μητέρα μου είχε εναποθέσει —δικαίως ή αδίκως— πολλές ελπίδες, όχι μόνο για την απελευθέρωσή μας εδώ στην Ελλάδα, αλλά και για την παγκόσμια ειρήνη. Θα ήταν το ταχύρρυθμο μάθημά μου για τη σημασία της Αμερικής για όλους μας, καθώς και για τις εσωτερικές της αντιφάσεις.
Βεβαίως, είχαν προηγηθεί άλλες ειδήσεις που συνέτριψαν την ψυχή σχετικά με αμερικανικές δολοφονίες, ιδιαίτερα εκείνες του Martin Luther King Jr. και του Malcolm Χ.
Και στα χρόνια που ακολούθησαν, οι ειδήσεις έφερναν καθημερινά τις φρικαλεότητες του Βιετνάμ και τις περίπλοκες πτυχές του Watergate.
Ωστόσο, όλα αυτά εξισορροπούνταν από τις συγκινητικές, πολυδιάστατες και αισθητικά εκλεπτυσμένες αμερικανικές κριτικές απέναντι σε όλα αυτά.
Υπάρχει άραγε καλύτερος τρόπος να κατανοήσει κανείς την εγκληματική παραφροσύνη του πολέμου του Βιετνάμ από το «Αποκάλυψη Τώρα» του Francis Ford Κόπολα; Ή καλύτερη αποκάλυψη της ενδημικής διαφθοράς στην Καλιφόρνια από την Chinatown του Roman Polanski;
Ή του Watergate από το «Όλοι οι Άνθρωποι του Προέδρου» του Alan Pakula;
Ή καλύτερη απεικόνιση της εργαλειοποίησης της CIA από το «Οι Τρεις Μέρες του Κόνδορα» του Sydney Pollack;
Ή καλύτερη αναπαράσταση της επικίνδυνης σκοτεινής πλευράς της χώρας από τον Νονό του Κόπολα ή τον Ταξιτζή του Martin Scorsese;
Καθώς μεγάλωνα και άρχισα να διαβάζω δύσκολα βιβλία, ήταν οι Αμερικανοί συγγραφείς εκείνοι που άνοιξαν παράθυρα μέσα από τα οποία μπορούσα να διακρίνω τα συναρπαστικά τοπία των αντιφάσεων της Αμερικής.
Η «Θεωρία της Αργόσχολης Τάξης» του Thorstein Veblen μού έδωσε καλύτερη κατανόηση του αμερικανικού καπιταλισμού από οποιοδήποτε εγχειρίδιο οικονομικών, συμβατικό ή πολεμικό.
Τα «Σταφύλια της Οργής» του John Steinbeck μού εντύπωσαν τη φρίκη της Μεγάλης Ύφεσης, αλλά και μια εκτίμηση για το μεταγενέστερο New Deal, με τρόπους που κανένας οικονομολόγος δεν κατάφερε ποτέ να πετύχει».
Κανείς μας δεν είναι ελεύθερος
Στη συνέχεια, ο γνωστός ομολόγος γράφει: «Περνώντας στη μουσική, το ροκ εν ρολ υπήρξε η πύλη μου προς το ρυθμ εντ μπλουζ, το οποίο με δίδαξε τι σήμαινε πραγματικά η αμερικανική ελευθερία — ή η απουσία της.
Θα μπορούσε να υπάρξει καλύτερη σύνοψη του τρόπου με τον οποίο η διαλεκτική έννοια της ελευθερίας του Hegel ενσωματώθηκε στον αμερικανικό Νότο από τον στίχο εκείνου του θαυμάσιου μπλουζ τραγουδιού, που ερμήνευσε αρχικά ο Ray Charles και αργότερα ο Solomon Burke: “Κανείς μας δεν είναι ελεύθερος, αν έστω και ένας από εμάς είναι αλυσοδεμένος”;
Χρόνια αργότερα, τα γλυπτά του Donald Judd στη Μάρφα του Τέξας με βοήθησαν να συνειδητοποιήσω τη σημασία της βιομηχανικής παραγωγής στη διαμόρφωση του πολιτιστικού αποτυπώματος της Αμερικής.
Εκεί αναγνώρισα για πρώτη φορά πώς τα τεχνουργήματα της αμερικανικής βιομηχανίας — η άδολη πραγματικότητα των βιομηχανικών υλικών της — είχαν διαμορφώσει την κατανόησή μας για το περιβάλλον γύρω μας και την αλληλεπίδραση του φωτός και του όγκου, ακόμη και εδώ, στην Ευρώπη.
Ήταν εκείνες οι εποχές κατά τις οποίες ένα συλλογικό κύμα δημιουργικού αυτοστοχασμού διαπέρασε την Αμερική, γεμάτο με την υπόσχεση της κάθαρσης.
Όπως εξήγησε ο Αριστοτέλης στην “Ποιητική” του, η τραγωδία δεν αφορούσε ποτέ τη διασκέδαση· ήταν ένα πολιτικό δικαστήριο.
Αυτό ακριβώς έκαναν οι Αμερικανοί συγγραφείς, μουσικοί και κινηματογραφιστές: έθεταν τις βαθύτερες αγωνίες τους σε δίκη.
Αναγνώριζαν ότι οι αυθεντικοί τραγικοί ήρωες, όπως ο Οιδίποδας, η Αντιγόνη και ο Προμηθέας, δεν είναι εγγενώς καλοί ή κακοί· όπως οι περισσότεροι Αμερικανοί, ενεργούσαν σύμφωνα με τη δική τους βαθιά αίσθηση δικαιοσύνης, σύμφωνα με μια «αλήθεια» που ένιωθαν υποχρεωμένοι να υπερασπιστούν.
Η τραγωδία τους ήταν ότι το σύμπαν, ή μάλλον η πόλις, μετέτρεψε τις πράξεις τους σε αντίθετες, συντριπτικές δυνάμεις.
Μέσα από την παρακολούθηση της επακόλουθης οδύνης, ο συσσωρευμένος οίκτος και οι φόβοι του κοινού εξαγνίζονται και αποβάλλονται. Αυτή είναι η στιγμή της κάθαρσης — η στιγμή που, τελικά, στερήθηκε η Αμερική.
Αυτό που στέρησε από τους Αμερικανούς την κάθαρσή τους ήταν η βίαιη μεταστροφή της οικονομίας από παραγωγό πλεονασμάτων σε γεννήτρια ελλειμμάτων, η οποία συμβολίστηκε από το Σοκ Νίξον του 1971 και οδήγησε στην κατάρρευση του συστήματος του Bretton Woods.
Μέχρι τη δεκαετία του 1980, οι ταινίες και τα βιβλία που αγαπούσα είχαν αντικατασταθεί από πρότυπα χυδαίου εθνικισμού, όπως το «Ράμπο», το «Top Gun» και το «Το τέλος της ιστορίας» του Francis Fukuyama.
Φυσικά, η ικανότητα για αυτοκριτική δεν χάθηκε ολοκληρωτικά.
Η στιγμή της αμερικανικής κάθαρσης καταπνίγηκε επειδή οι ελίτ της χώρας κατάφεραν να μετατρέψουν τα αμερικανικά ελλείμματα σε πηγή τεράστιας, ακατέργαστης ισχύος.
Καθώς ξένα κεφάλαια εισέρρεαν με ενθουσιασμό στη Νέα Υόρκη, μεταφέροντας κέρδη και προσόδους, η ταινία του Oliver Stone “Wall Street” αποτύπωσε την άνοδο των Gordon Gecko που προέκυψαν από αυτή την κατάσταση.
Η ταινία του Stone σηματοδότησε την αρχή μιας εποχής κατά την οποία η σταθερότητα της αμερικανικής ισχύος συνοδεύτηκε από μια σταθερά διευρυνόμενη οικονομική επισφάλεια — μια διαδικασία που εξαθλίωσε πολλούς στις Ηνωμένες Πολιτείες και στην υπόλοιπη Δύση, ενώ επέτρεψε στους κατόχους σημαντικού κεφαλαίου σε δολάρια να γίνουν αμύθητα πλούσιοι.
Για περισσότερες από τέσσερις δεκαετίες, ένας παγκόσμιος ταξικός πόλεμος διεξάγεται εναντίον των εργαζομένων παντού, και ιδιαίτερα στις ΗΠΑ, εμποδίζοντας μια εξαγνιστική λύση στην αμερικανική τραγωδία.
Κάθε άλλο παρά αυτό συνέβη.
Η χρηματιστικοποίηση και, πιο πρόσφατα, η άνοδος του κεφαλαίου του νέφους, των Μεγάλων Τεχνολογικών εταιρειών και της τεχνητής νοημοσύνης, παγιώνουν το ρήγμα μέσα στην αμερικανική κοινωνία που τελικά γέννησε την προεδρία του Donald Trump.
Κατά συνέπεια, η Αμερική παράγει σήμερα μια ωμή ισχύ και μια αστάθεια που αυξάνεται εκθετικά.
Η δυνατότητα κάθαρσης που χαρακτήριζε την Αμερική κατά τη διακοσιοστή επέτειό της είναι δύσκολο να φανταστεί κανείς ότι υπάρχει μισόν αιώνα αργότερα — προς ζημία όλων μας».
www.bankingnews.gr
Σχόλια αναγνωστών