Οι τελευταίες εξελίξεις δείχνουν ότι η προσωρινή συνεννόηση μεταξύ των δύο πλευρών ενδέχεται να βρίσκεται ήδη στα πρόθυρα κατάρρευσης
Οι σχέσεις Ιράν – ΗΠΑ βρίσκονται διαχρονικά σε μία εξαιρετικά εύθραυστη ισορροπία.
Παρά τις πρόσφατες προσπάθειες αποκλιμάκωσης μέσω της ελβετικής διαμεσολάβησης και των έμμεσων διαπραγματεύσεων, τα γεγονότα των τελευταίων ημερών αποδεικνύουν πως η παραμικρή στρατιωτική ή πολιτική κίνηση μπορεί να οδηγήσει σε ανεξέλεγκτη κλιμάκωση.
Το Μνημόνιο Κατανόησης μεταξύ των δύο πλευρών ουδέποτε αποτέλεσε πραγματική συμφωνία, αλλά μία εύθραυστη ανακωχή που στηριζόταν αποκλειστικά στη βούληση των δύο κυβερνήσεων και των μεσολαβητών.
Νέα ένταση μετά τα τελευταία επεισόδια
Η νέα κρίση κορυφώθηκε όταν ο Αμερικανός πρόεδρος Donald Trump υποστήριξε ότι το Ιράν εκτόξευσε πυραύλους εναντίον αμερικανικών πολεμικών πλοίων.
Λίγο αργότερα, η CENTCOM ανακοίνωσε ότι πραγματοποίησε στρατιωτικά πλήγματα στην περιοχή του Sirik και στα Στενά του Hormuz, ενώ ο Αμερικανός αντιπρόεδρος J.D. Vance δήλωσε ότι οποιαδήποτε επίθεση κατά αμερικανικών δυνάμεων θα λάβει άμεση και ισχυρή απάντηση.
Η απάντηση των Φρουρών της Επανάστασης (IRGC) ήταν άμεση.
Σύμφωνα με την ανακοίνωσή τους κάθε παραβίαση των δεσμεύσεων από την αμερικανική πλευρά θα αντιμετωπιστεί με αποφασιστική στρατιωτική ισχύ.
Παράλληλα, ο αναλυτής Abbas Aslani, ο οποίος παρακολουθεί στενά τις διαπραγματεύσεις, ανέφερε ότι οι Ιρανοί διαπραγματευτές εξετάζουν ακόμη και την αναστολή των τεχνικών συνομιλιών με τις Ηνωμένες Πολιτείες στην Ελβετία, μετά τα αμερικανικά πλήγματα στο Sirik, στο νότιο Ιράν.
Μία συμφωνία που ίσως δεν πρoλάβει ποτέ να εφαρμοστεί
Οι τελευταίες εξελίξεις δείχνουν ότι η προσωρινή συνεννόηση μεταξύ των δύο πλευρών ενδέχεται να βρίσκεται ήδη στα πρόθυρα κατάρρευσης.
Πρόκειται για μία ιδιαίτερα εύθραυστη διαδικασία, η οποία μοιάζει περισσότερο με ένα νεαρό φυτό που μπορεί να ξεριζωθεί από την πρώτη μεγάλη καταιγίδα.
Εάν δεν υπάρξει πολιτική βούληση τόσο από την Τεχεράνη όσο και από την Ουάσιγκτον, αλλά και ουσιαστική παρέμβαση των μεσολαβητών, η διαδικασία αυτή μπορεί να τερματιστεί πολύ νωρίτερα από ό,τι αναμενόταν.
Οι βασικές διατάξεις της προσωρινής κατανόησης εξακολουθούν να παραμένουν ασαφείς, ενώ σημαντικά ζητήματα εξακολουθούν να βρίσκονται εκτός του επίσημου πλαισίου των συνομιλιών.
Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται:
1. το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν,
2. η αποδέσμευση των δεσμευμένων ιρανικών περιουσιακών στοιχείων,
3. η εκεχειρία στον Λίβανο,
4. η ασφάλεια στα Στενά του Hormuz,
5. καθώς και η ευρύτερη περιφερειακή ισορροπία στη Μέση Ανατολή.
Κάθε ένα από τα παραπάνω ζητήματα μπορεί να λειτουργήσει ως καταλύτης για την κατάρρευση των διαπραγματεύσεων.
Επίδειξη ισχύος ή προετοιμασία για σύγκρουση;
Σύμφωνα με αναλυτές που υιοθετούν την ιρανική οπτική, τόσο η Ουάσιγκτον όσο και η Τεχεράνη επιδιώκουν να ενισχύσουν τη διαπραγματευτική τους θέση μέσω στρατιωτικής αποτροπής.
Τα Στενά του Hormuz αποτελούν το σημαντικότερο σημείο πίεσης, καθώς από εκεί διέρχεται μεγάλο μέρος των παγκόσμιων εξαγωγών πετρελαίου.
Η στρατιωτική παρουσία και των δύο πλευρών μετατρέπει την περιοχή σε ένα από τα πλέον επικίνδυνα γεωπολιτικά σημεία του πλανήτη.
Η επιδίωξη ισχυρότερης θέσης στις διαπραγματεύσεις, όμως, ενέχει σοβαρούς κινδύνους.
Όσο αυξάνεται η στρατιωτική πίεση, τόσο μεγαλώνει η πιθανότητα λανθασμένων υπολογισμών ή ακούσιας κλιμάκωσης.
Η θεωρία των παιγνίων και ο κίνδυνος του λάθους
Η σημερινή κατάσταση μεταξύ Ιράν και Ηνωμένων Πολιτειών μπορεί να ερμηνευθεί μέσα από το γνωστό μοντέλο της θεωρίας των παιγνίων, γνωστό και ως «Chicken Game».
Δύο οδηγοί κατευθύνονται με μεγάλη ταχύτητα ο ένας προς τον άλλον.
Εκείνος που θα στρίψει πρώτος θεωρείται ο ηττημένος, ενώ εκείνος που θα συνεχίσει εμφανίζεται ως ο πιο αποφασισμένος.
Στις περισσότερες περιπτώσεις, και οι δύο επιλέγουν να αποφύγουν τη σύγκρουση την τελευταία στιγμή.
Ωστόσο, ένα μόνο λάθος, μία εσφαλμένη εκτίμηση ή μία υπερβολική αυτοπεποίθηση αρκεί ώστε η σύγκρουση να γίνει αναπόφευκτη.
Κάτι αντίστοιχο φαίνεται να συμβαίνει και μεταξύ του Ιράν και των Ηνωμένων Πολιτειών.
Οι δύο πλευρές επιχειρούν να αποδείξουν ότι διαθέτουν την αποφασιστικότητα και την ισχύ να μην υποχωρήσουν, χωρίς όμως –θεωρητικά– να επιδιώκουν έναν ολοκληρωτικό πόλεμο.
Το πρόβλημα είναι ότι ακόμη και μία περιορισμένη στρατιωτική επιχείρηση μπορεί να προκαλέσει αλυσιδωτές αντιδράσεις, οι οποίες θα καταστήσουν αδύνατη την επιστροφή στη διπλωματία.
Οι σχέσεις μεταξύ του Ιράν και των Ηνωμένων Πολιτειών εξακολουθούν να κινούνται πάνω στην «κόψη του ξυραφιού».
Η προσωρινή διπλωματική αποκλιμάκωση δεν έχει εξαλείψει τις βαθιές στρατηγικές διαφορές μεταξύ των δύο χωρών.
Από την οπτική που προβάλλεται από την ιρανική πλευρά, οι πρόσφατες στρατιωτικές κινήσεις των Ηνωμένων Πολιτειών υπονομεύουν την εύθραυστη διαδικασία διαλόγου και αυξάνουν τον κίνδυνο μιας ανεξέλεγκτης σύγκρουσης.
Την ίδια στιγμή, οποιοδήποτε λάθος στον Περσικό Κόλπο ή στα Στενά του Hormuz θα μπορούσε να πυροδοτήσει μία ευρύτερη περιφερειακή κρίση, με συνέπειες που θα ξεπερνούσαν κατά πολύ τα σύνορα του Ιράν και των Ηνωμένων Πολιτειών.
Κατάρρευση του μνημονίου
Αναπόδραστα προκύπτει ένα πολύ μεγάλο ερώτημα μετά τα τελευταία επεισόδια.
Το ερώτημα δεν αφορά μόνο τις στρατιωτικές κινήσεις των δύο πλευρών, αλλά κυρίως το κατά πόσο μπορεί να επιβιώσει το προσωρινό μνημόνιο κατανόησης που αποτέλεσε τη βάση για την έναρξη των έμμεσων επαφών.
Εάν οι πρόσφατες εντάσεις συνεχιστούν ή κλιμακωθούν, δεν μπορεί να αποκλειστεί το ενδεχόμενο η διαδικασία αυτή να παγώσει ή ακόμη και να εγκαταλειφθεί πλήρως.
Από την οπτική που προβάλλουν Ιρανοί αναλυτές, η διατήρηση ενός τέτοιου μνημονίου προϋποθέτει ότι και οι δύο πλευρές θα αποφεύγουν ενέργειες που θα μπορούσαν να θεωρηθούν μονομερείς παραβιάσεις των άτυπων δεσμεύσεων που είχαν αναληφθεί.
Εφόσον η Τεχεράνη εκτιμήσει ότι οι στρατιωτικές επιχειρήσεις των Ηνωμένων Πολιτειών υπονομεύουν το πλαίσιο της συνεννόησης, είναι πιθανό να επανεξετάσει τη συμμετοχή της στις τεχνικές συνομιλίες και να επαναφέρει μια πιο σκληρή διαπραγματευτική γραμμή.
Τεράστιος κίνδυνος στρατηγικής αβεβαιότητας
Μια ενδεχόμενη ακύρωση του μνημονίου δεν θα σήμαινε απλώς το τέλος ενός ακόμη γύρου επαφών.
Θα δημιουργούσε ένα νέο περιβάλλον στρατηγικής αβεβαιότητας, στο οποίο η διπλωματία θα έδινε τη θέση της στην πολιτική της αποτροπής και της στρατιωτικής πίεσης.
Σε ένα τέτοιο σενάριο, κάθε περιστατικό στον Περσικό Κόλπο ή στα Στενά του Hormuz θα μπορούσε να αποκτήσει δυσανάλογα μεγάλη σημασία, αυξάνοντας τον κίνδυνο λανθασμένων εκτιμήσεων και ανεξέλεγκτης κλιμάκωσης.
Παράλληλα, η κατάρρευση του μνημονίου θα μπορούσε να επηρεάσει και όλα τα παράλληλα ζητήματα που βρίσκονται στο τραπέζι των διαβουλεύσεων, όπως το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν, η αποδέσμευση των δεσμευμένων ιρανικών περιουσιακών στοιχείων, καθώς και ευρύτερες περιφερειακές ισορροπίες.
Η διακοπή του διαλόγου θα περιόριζε σημαντικά τα διαθέσιμα διπλωματικά εργαλεία για τη διαχείριση μελλοντικών κρίσεων, αυξάνοντας την πιθανότητα οι εξελίξεις να καθορίζονται πλέον από στρατιωτικές πρωτοβουλίες αντί για πολιτικές διαπραγματεύσεις.
Υπό αυτές τις συνθήκες, ακόμη και αν καμία από τις δύο πλευρές δεν επιδιώκει μια γενικευμένη σύγκρουση, η απουσία ενός λειτουργικού διαύλου επικοινωνίας θα μπορούσε να καταστήσει πολύ δυσκολότερη την αποκλιμάκωση κάθε νέας κρίσης.
Αυτός είναι και ο λόγος για τον οποίο πολλοί εκτιμούν ότι το μέλλον του μνημονίου αποτελεί ίσως τον σημαντικότερο παράγοντα που θα καθορίσει εάν οι σχέσεις μεταξύ Ιράν και Ηνωμένων Πολιτειών θα επιστρέψουν στη διπλωματία ή θα εισέλθουν σε μια νέα περίοδο παρατεταμένης αντιπαράθεσης.
www.bankingnews.gr
Παρά τις πρόσφατες προσπάθειες αποκλιμάκωσης μέσω της ελβετικής διαμεσολάβησης και των έμμεσων διαπραγματεύσεων, τα γεγονότα των τελευταίων ημερών αποδεικνύουν πως η παραμικρή στρατιωτική ή πολιτική κίνηση μπορεί να οδηγήσει σε ανεξέλεγκτη κλιμάκωση.
Το Μνημόνιο Κατανόησης μεταξύ των δύο πλευρών ουδέποτε αποτέλεσε πραγματική συμφωνία, αλλά μία εύθραυστη ανακωχή που στηριζόταν αποκλειστικά στη βούληση των δύο κυβερνήσεων και των μεσολαβητών.
Νέα ένταση μετά τα τελευταία επεισόδια
Η νέα κρίση κορυφώθηκε όταν ο Αμερικανός πρόεδρος Donald Trump υποστήριξε ότι το Ιράν εκτόξευσε πυραύλους εναντίον αμερικανικών πολεμικών πλοίων.
Λίγο αργότερα, η CENTCOM ανακοίνωσε ότι πραγματοποίησε στρατιωτικά πλήγματα στην περιοχή του Sirik και στα Στενά του Hormuz, ενώ ο Αμερικανός αντιπρόεδρος J.D. Vance δήλωσε ότι οποιαδήποτε επίθεση κατά αμερικανικών δυνάμεων θα λάβει άμεση και ισχυρή απάντηση.
Η απάντηση των Φρουρών της Επανάστασης (IRGC) ήταν άμεση.
Σύμφωνα με την ανακοίνωσή τους κάθε παραβίαση των δεσμεύσεων από την αμερικανική πλευρά θα αντιμετωπιστεί με αποφασιστική στρατιωτική ισχύ.
Παράλληλα, ο αναλυτής Abbas Aslani, ο οποίος παρακολουθεί στενά τις διαπραγματεύσεις, ανέφερε ότι οι Ιρανοί διαπραγματευτές εξετάζουν ακόμη και την αναστολή των τεχνικών συνομιλιών με τις Ηνωμένες Πολιτείες στην Ελβετία, μετά τα αμερικανικά πλήγματα στο Sirik, στο νότιο Ιράν.
Μία συμφωνία που ίσως δεν πρoλάβει ποτέ να εφαρμοστεί
Οι τελευταίες εξελίξεις δείχνουν ότι η προσωρινή συνεννόηση μεταξύ των δύο πλευρών ενδέχεται να βρίσκεται ήδη στα πρόθυρα κατάρρευσης.
Πρόκειται για μία ιδιαίτερα εύθραυστη διαδικασία, η οποία μοιάζει περισσότερο με ένα νεαρό φυτό που μπορεί να ξεριζωθεί από την πρώτη μεγάλη καταιγίδα.
Εάν δεν υπάρξει πολιτική βούληση τόσο από την Τεχεράνη όσο και από την Ουάσιγκτον, αλλά και ουσιαστική παρέμβαση των μεσολαβητών, η διαδικασία αυτή μπορεί να τερματιστεί πολύ νωρίτερα από ό,τι αναμενόταν.
Οι βασικές διατάξεις της προσωρινής κατανόησης εξακολουθούν να παραμένουν ασαφείς, ενώ σημαντικά ζητήματα εξακολουθούν να βρίσκονται εκτός του επίσημου πλαισίου των συνομιλιών.
Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται:
1. το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν,
2. η αποδέσμευση των δεσμευμένων ιρανικών περιουσιακών στοιχείων,
3. η εκεχειρία στον Λίβανο,
4. η ασφάλεια στα Στενά του Hormuz,
5. καθώς και η ευρύτερη περιφερειακή ισορροπία στη Μέση Ανατολή.
Κάθε ένα από τα παραπάνω ζητήματα μπορεί να λειτουργήσει ως καταλύτης για την κατάρρευση των διαπραγματεύσεων.
Επίδειξη ισχύος ή προετοιμασία για σύγκρουση;
Σύμφωνα με αναλυτές που υιοθετούν την ιρανική οπτική, τόσο η Ουάσιγκτον όσο και η Τεχεράνη επιδιώκουν να ενισχύσουν τη διαπραγματευτική τους θέση μέσω στρατιωτικής αποτροπής.
Τα Στενά του Hormuz αποτελούν το σημαντικότερο σημείο πίεσης, καθώς από εκεί διέρχεται μεγάλο μέρος των παγκόσμιων εξαγωγών πετρελαίου.
Η στρατιωτική παρουσία και των δύο πλευρών μετατρέπει την περιοχή σε ένα από τα πλέον επικίνδυνα γεωπολιτικά σημεία του πλανήτη.
Η επιδίωξη ισχυρότερης θέσης στις διαπραγματεύσεις, όμως, ενέχει σοβαρούς κινδύνους.
Όσο αυξάνεται η στρατιωτική πίεση, τόσο μεγαλώνει η πιθανότητα λανθασμένων υπολογισμών ή ακούσιας κλιμάκωσης.
Η θεωρία των παιγνίων και ο κίνδυνος του λάθους
Η σημερινή κατάσταση μεταξύ Ιράν και Ηνωμένων Πολιτειών μπορεί να ερμηνευθεί μέσα από το γνωστό μοντέλο της θεωρίας των παιγνίων, γνωστό και ως «Chicken Game».
Δύο οδηγοί κατευθύνονται με μεγάλη ταχύτητα ο ένας προς τον άλλον.
Εκείνος που θα στρίψει πρώτος θεωρείται ο ηττημένος, ενώ εκείνος που θα συνεχίσει εμφανίζεται ως ο πιο αποφασισμένος.
Στις περισσότερες περιπτώσεις, και οι δύο επιλέγουν να αποφύγουν τη σύγκρουση την τελευταία στιγμή.
Ωστόσο, ένα μόνο λάθος, μία εσφαλμένη εκτίμηση ή μία υπερβολική αυτοπεποίθηση αρκεί ώστε η σύγκρουση να γίνει αναπόφευκτη.
Κάτι αντίστοιχο φαίνεται να συμβαίνει και μεταξύ του Ιράν και των Ηνωμένων Πολιτειών.
Οι δύο πλευρές επιχειρούν να αποδείξουν ότι διαθέτουν την αποφασιστικότητα και την ισχύ να μην υποχωρήσουν, χωρίς όμως –θεωρητικά– να επιδιώκουν έναν ολοκληρωτικό πόλεμο.
Το πρόβλημα είναι ότι ακόμη και μία περιορισμένη στρατιωτική επιχείρηση μπορεί να προκαλέσει αλυσιδωτές αντιδράσεις, οι οποίες θα καταστήσουν αδύνατη την επιστροφή στη διπλωματία.
Στην κόψη του ξυραφιούBREAKING ?Trump has restated the war on Iran with a mass bombing campaign.
— Syrian Girl (@Partisangirl) June 28, 2026
He lied to the American people. God speed to Iran. pic.twitter.com/D8HpLyVyu9
Οι σχέσεις μεταξύ του Ιράν και των Ηνωμένων Πολιτειών εξακολουθούν να κινούνται πάνω στην «κόψη του ξυραφιού».
Η προσωρινή διπλωματική αποκλιμάκωση δεν έχει εξαλείψει τις βαθιές στρατηγικές διαφορές μεταξύ των δύο χωρών.
Από την οπτική που προβάλλεται από την ιρανική πλευρά, οι πρόσφατες στρατιωτικές κινήσεις των Ηνωμένων Πολιτειών υπονομεύουν την εύθραυστη διαδικασία διαλόγου και αυξάνουν τον κίνδυνο μιας ανεξέλεγκτης σύγκρουσης.
Την ίδια στιγμή, οποιοδήποτε λάθος στον Περσικό Κόλπο ή στα Στενά του Hormuz θα μπορούσε να πυροδοτήσει μία ευρύτερη περιφερειακή κρίση, με συνέπειες που θα ξεπερνούσαν κατά πολύ τα σύνορα του Ιράν και των Ηνωμένων Πολιτειών.
Κατάρρευση του μνημονίου
Αναπόδραστα προκύπτει ένα πολύ μεγάλο ερώτημα μετά τα τελευταία επεισόδια.
Το ερώτημα δεν αφορά μόνο τις στρατιωτικές κινήσεις των δύο πλευρών, αλλά κυρίως το κατά πόσο μπορεί να επιβιώσει το προσωρινό μνημόνιο κατανόησης που αποτέλεσε τη βάση για την έναρξη των έμμεσων επαφών.
Εάν οι πρόσφατες εντάσεις συνεχιστούν ή κλιμακωθούν, δεν μπορεί να αποκλειστεί το ενδεχόμενο η διαδικασία αυτή να παγώσει ή ακόμη και να εγκαταλειφθεί πλήρως.
Από την οπτική που προβάλλουν Ιρανοί αναλυτές, η διατήρηση ενός τέτοιου μνημονίου προϋποθέτει ότι και οι δύο πλευρές θα αποφεύγουν ενέργειες που θα μπορούσαν να θεωρηθούν μονομερείς παραβιάσεις των άτυπων δεσμεύσεων που είχαν αναληφθεί.
Εφόσον η Τεχεράνη εκτιμήσει ότι οι στρατιωτικές επιχειρήσεις των Ηνωμένων Πολιτειών υπονομεύουν το πλαίσιο της συνεννόησης, είναι πιθανό να επανεξετάσει τη συμμετοχή της στις τεχνικές συνομιλίες και να επαναφέρει μια πιο σκληρή διαπραγματευτική γραμμή.
Τεράστιος κίνδυνος στρατηγικής αβεβαιότητας
Μια ενδεχόμενη ακύρωση του μνημονίου δεν θα σήμαινε απλώς το τέλος ενός ακόμη γύρου επαφών.
Θα δημιουργούσε ένα νέο περιβάλλον στρατηγικής αβεβαιότητας, στο οποίο η διπλωματία θα έδινε τη θέση της στην πολιτική της αποτροπής και της στρατιωτικής πίεσης.
Σε ένα τέτοιο σενάριο, κάθε περιστατικό στον Περσικό Κόλπο ή στα Στενά του Hormuz θα μπορούσε να αποκτήσει δυσανάλογα μεγάλη σημασία, αυξάνοντας τον κίνδυνο λανθασμένων εκτιμήσεων και ανεξέλεγκτης κλιμάκωσης.
Παράλληλα, η κατάρρευση του μνημονίου θα μπορούσε να επηρεάσει και όλα τα παράλληλα ζητήματα που βρίσκονται στο τραπέζι των διαβουλεύσεων, όπως το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν, η αποδέσμευση των δεσμευμένων ιρανικών περιουσιακών στοιχείων, καθώς και ευρύτερες περιφερειακές ισορροπίες.
Η διακοπή του διαλόγου θα περιόριζε σημαντικά τα διαθέσιμα διπλωματικά εργαλεία για τη διαχείριση μελλοντικών κρίσεων, αυξάνοντας την πιθανότητα οι εξελίξεις να καθορίζονται πλέον από στρατιωτικές πρωτοβουλίες αντί για πολιτικές διαπραγματεύσεις.
Υπό αυτές τις συνθήκες, ακόμη και αν καμία από τις δύο πλευρές δεν επιδιώκει μια γενικευμένη σύγκρουση, η απουσία ενός λειτουργικού διαύλου επικοινωνίας θα μπορούσε να καταστήσει πολύ δυσκολότερη την αποκλιμάκωση κάθε νέας κρίσης.
Αυτός είναι και ο λόγος για τον οποίο πολλοί εκτιμούν ότι το μέλλον του μνημονίου αποτελεί ίσως τον σημαντικότερο παράγοντα που θα καθορίσει εάν οι σχέσεις μεταξύ Ιράν και Ηνωμένων Πολιτειών θα επιστρέψουν στη διπλωματία ή θα εισέλθουν σε μια νέα περίοδο παρατεταμένης αντιπαράθεσης.
www.bankingnews.gr
Σχόλια αναγνωστών