Goldman Sachs: Οι ροές πετρελαίου θα ανακάμψουν μόνο στο 70% των προπολεμικών επιπέδων
(upd6) Το Ιράν βγήκε από τον πόλεμο με τις ΗΠΑ και το Ισραήλ αιμορραγώντας, αλλά δεν γονάτισε…
Μπορεί να έχασε τον Ανώτατο Ηγέτη του, Ali Khamenei, να είδε την καρδιά της εξουσίας του να πλήττεται και το δόγμα της στρατηγικής ασυλίας του να καταρρέει, αλλά άντεξε, δεν κατέρρευσε.
Αντίθετα, διατήρησε τον έλεγχο, επέβαλε διαπραγματεύσεις στους αντιπάλους της και επιχείρησε να μετατρέψει μια στρατιωτική κρίση σε πολιτική επιβίωση.
Αναλυτές επισημαίνουν πως το ερώτημα πλέον δεν είναι ποιος κέρδισε τον πόλεμο, αλλά το τι γίνεται από εδώ και στο εξής… καθώς οι πόλεμοι δεν κρίνονται μόνο από το ποιος επιβιώνει, αλλά και από το τι απομένει μετά την καταστροφή…
Όπως αναφέρουν, τώρα αρχίζει η πραγματική πρόκληση για το καθεστώς της Τεχεράνης απέναντι στον βασικό κριτή του: τους Ιρανούς πολίτες…
Ανάμεσα στις πρώτες προκλήσεις και βασική προτεραιότητα είναι το άνοιγμα των Στενών του Hormuz, με πολλούς να προειδοποιούν ότι τώρα είναι που αρχίζει … το απόλυτο χάος…
Το πραγματικό ερώτημα για το Hormuz
Από τότε που το Ιράν έκλεισε τα Στενά του Hormuz στις αρχές Μαρτίου, υπήρξαν τόσες πολλές αντιφατικές ανακοινώσεις ώστε κανείς δεν ήξερε αν η διέλευση από αυτό το κρίσιμο θαλάσσιο πέρασμα ήταν έξυπνη κίνηση ή παράτολμο εγχείρημα.
Κατόπιν της υπογραφής του μνημονίου ΗΠΑ – Ιράν, ο πρόεδρος Trump προχώρησε σε μια σειρά από δηλώσεις με πιο χαρακτηριστική: «Πλοία του κόσμου, βάλτε μπροστά τις μηχανές σας».
Ωστόσο, και όπως αναφέρει σε ανάλυσή του το Foreign Policy, το να ξεκινήσει κανείς τη μηχανή ενός πλοίου είναι, δυστυχώς, το πιο εύκολο μέρος της διαδικασίας (και οι μηχανές δεν είχαν σταματήσει ποτέ).
Το πραγματικό ερώτημα είναι πώς θα βγουν με ασφάλεια και τάξη όλα τα εγκλωβισμένα πλοία από τον Περσικό Κόλπο — και τι θα συμβεί αν κάποια δεν τα καταφέρουν.
Αν και το μνημόνιο υπεγράφη από τους προέδρους των ΗΠΑ, Trump και του Ιράν, Pezeskhkian και αύριο Παρασκευή 19/6 αναμένεται στην Ελβετία να αρχίσουν και οι πρώτες διαπραγματεύσεις μεταξύ των δύο πλευρών, αναλυτές υποστηρίζουν ότι όσα πλοία επιχειρήσουν να διασχίσουν το Hormuz, θα κινούνται μέσα σε ένα νομικό και κανονιστικό θολό τοπίο.
Περιορισμένη η πομπή
Λίγες ώρες μετά την ανακοίνωση της συμφωνίας, ορισμένα πλοία προχώρησαν στη διέλευση.
«Τα πλοία αρχίζουν να κινούνται», έγραψε ο Trump.
«Χρησιμοποιούν τον νότιο «αυτοκινητόδρομο», ο οποίος είναι απολύτως ασφαλής, προστατευμένος και καθαρός», υποστήριξε ο Trump αναφερόμενος στη ναυτιλιακή διαδρομή που διέρχεται από τα χωρικά ύδατα του Ομάν.
Ωστόσο, οι ιστοσελίδες παρακολούθησης πλοίων έδειχναν μόνο μια περιορισμένη πομπή με λίγα πετρελαιοφόρα.
Τα περισσότερα πλοία, αναμενόμενα, περίμεναν την επίσημη υπογραφή της συμφωνίας κατάπαυσης του πυρός.
Μέχρι τότε, παραμένουν αναπάντητα πολλά ερωτήματα, μεταξύ των οποίων και το κατά πόσο η υπογραφή του μνημονίου θα οδηγήσει πράγματι στο άνοιγμα των Στενών.
«Εντός 30 ημερών»
Μετά την άφιξή του στη Γαλλία για τη σύνοδο κορυφής της G7, ο Trump δήλωσε ότι τα Στενά θα είναι «πλήρως ανοικτά» την Παρασκευή 19/6.
Ωστόσο, το ιρανικό πρακτορείο Mehr μετέδωσε ότι, σύμφωνα με το σχέδιο 14 σημείων που συμφωνήθηκε μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Ιράν, το Hormuz δεν θα ανοίξει στις 19 Ιουνίου αλλά «εντός 30 ημερών, βάσει ιρανικών ρυθμίσεων».
Παρότι ορισμένα πλοία έχουν περάσει με ασφάλεια τις τελευταίες ημέρες, η αβεβαιότητα είναι τέτοια ώστε η επιτυχία τους δεν εγγυάται παρόμοια τύχη για άλλα πλοία.
Υπάρχει επίσης ο κίνδυνος νέας ανάφλεξης.
Τρομερός ανταγωνισμός, πώς θα φύγουν
Αν η εκεχειρία μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν διατηρηθεί και τα περισσότερα πλοία θελήσουν να αποχωρήσουν, το πρώτο ζήτημα είναι η σειρά με την οποία θα το κάνουν.
Δεδομένου ότι η εκεχειρία έχει διάρκεια μόλις 60 ημερών, αναμένεται έντονος ανταγωνισμός για την εξασφάλιση θέσεων διέλευσης.
«Οι εμπορικές πιέσεις μπορεί επίσης να επηρεάσουν τις αποφάσεις», δήλωσε ο Svein Ringbakken, διευθύνων σύμβουλος της ναυτασφαλιστικής εταιρείας πολεμικών κινδύνων DNK.
«Το πετρέλαιο, το φυσικό αέριο και τα πετρελαϊκά προϊόντα που θα εξαχθούν νωρίς προσφέρουν σημαντικές ευκαιρίες κέρδους.
Τα λιπάσματα έχουν μεγάλη αξία αν παραδοθούν πριν από την περίοδο φύτευσης, αλλά ενδέχεται να χάσουν την αξία τους μετά το πέρας αυτής της περιόδου».
Ποιος είναι υπεύθυνος;
Ποιος είναι υπεύθυνος να καθορίσει τη σειρά της ναυτικής πομπής;
Κανείς δεν γνωρίζει.
«Το Ιράν υποστηρίζει ότι αυτό είναι δική του αρμοδιότητα, ενώ οι Ηνωμένες Πολιτείες λένε ότι όλοι είναι ελεύθεροι να φύγουν», δήλωσε ο Joshua Hutchinson, εμπορικός διευθυντής της εταιρείας ναυτικής ασφάλειας Ambrey.
Εγκλωβισμένα 600 πλοία
Πράγματι, ορισμένα από τα περίπου 600 πλοία που παραμένουν εγκλωβισμένα στον Κόλπο ενδέχεται να μην καταφέρουν να αποχωρήσουν μέσα στο διάστημα των 60 ημερών.
Αν η εκεχειρία δεν ακολουθηθεί από μόνιμη ειρηνευτική συμφωνία, ίσως βρεθούν αντιμέτωπα με ακόμη μεγαλύτερη και πιο επώδυνη αναμονή.
Οι 2 διαδρομές
Υπάρχει επίσης το ερώτημα της διαδρομής.
Το σύστημα διαχωρισμού της κυκλοφορίας που διαχειρίζονταν από κοινού το Ιράν και το Ομάν έπαψε να λειτουργεί με το ξέσπασμα του πολέμου.
Έκτοτε, τα λίγα πλοία που διήλθαν χρησιμοποίησαν είτε τη βόρεια διαδρομή κατά μήκος των ιρανικών ακτών είτε τη νότια διαδρομή κατά μήκος των ακτών του Ομάν.
Τα δύο αυτά παράλληλα συστήματα μετέτρεψαν ουσιαστικά έναν δρόμο δύο λωρίδων σε έναν δρόμο τεσσάρων λωρίδων.
«Πιστεύω ότι η νότια διαδρομή, η οποία μέχρι σήμερα προστατεύεται από τους Αμερικανούς, θα είναι δημοφιλής, αλλά είναι δύσκολο να κινηθεί μεγάλος αριθμός πλοίων και προς τις δύο κατευθύνσεις», δήλωσε ο Ringbakken.
«Αυτή η διαδρομή μπορεί να εξυπηρετήσει μόλις το 10% της συνήθους κυκλοφορίας των Στενών».
Ο κίνδυνος από τις νάρκες
Ορισμένα άλλα πλοία, ιδίως εκείνα που συνδέονται με φιλικές προς το Ιράν χώρες ή μεταφέρουν ιρανικό πετρέλαιο, θα χρησιμοποιήσουν τη βόρεια διαδρομή, η οποία πλέον ελέγχεται από τη νέα Αρχή Στενών του Περσικού Κόλπου του Ιράν.
Ωστόσο, όπως σημείωσε ο Ringbakken, «αυτό ουσιαστικά δεν αποτελεί επιλογή για δυτικά πλοία υπό το ισχύον καθεστώς κυρώσεων».
Ο λόγος είναι ότι οι δυτικές κυρώσεις απαγορεύουν πληρωμές προς ιρανικές αρχές.
Κάθε πλοιοκτήτης που εξετάζει το ενδεχόμενο διέλευσης πρέπει επίσης να ανησυχεί για τις νάρκες.
Παραμένει ασαφές αν το Ιράν γνωρίζει ακριβώς πού βρίσκονται οι νάρκες που τοποθέτησε στα Στενά και αν διαθέτει τον απαραίτητο εξοπλισμό για την ταχεία απομάκρυνσή τους.
«Αν οι Ιρανοί δεν γνωστοποιήσουν πού βρίσκονται οι νάρκες, εφόσον μπορούν να το κάνουν, και αν δεν υπάρξει εκκαθαρισμένη διαδρομή, τότε οι πρώτες διελεύσεις θα κυριαρχηθούν από διαχειριστές με μεγαλύτερη ανοχή στον κίνδυνο», είπε ο Ringbakken.
«Οι υπόλοιποι θα ακολουθήσουν μόνο όταν αποδειχθεί ότι η διαδρομή είναι ασφαλής».
Ήδη η Γερμανία εξέφρασε την πρόθεση της να στείλει δύο πλοία για να συμβάλλουν στην εκκαθάριση της περιοχής από τις νάρκες..
Goldman Sachs: Οι ροές πετρελαίου θα ανακάμψουν μόνο στο 70% των προπολεμικών επιπέδων
Οι ροές πετρελαίου μέσω των Στενών του Hormuz ενδέχεται να ανακάμψουν μόνο στο 70% των προπολεμικών επιπέδων τους, σύμφωνα με την Goldman Sachs, καθώς οι χώρες του Κόλπου επιταχύνουν τη στροφή τους προς εναλλακτικές διαδρομές και υποδομές παράκαμψης του κρίσιμου θαλάσσιου περάσματος.
Το «νέο 100%» και η εκτίμηση της Goldman Sachs
Σε σημείωμά τους της 17ης Ιουνίου με τίτλο «Το 70% των προπολεμικών ροών του Hormuz ίσως γίνει το νέο 100%», αναλυτές της Goldman Sachs, μεταξύ των οποίων η Julia Zestkova Grigsby, εκτιμούν ότι η πλήρης «εξομάλυνση» των εξαγωγών του Κόλπου στα προπολεμικά επίπεδα θα απαιτούσε αύξηση περίπου 13 εκατομμυρίων βαρελιών ημερησίως στις ροές μέσω του Hormuz από τα τρέχοντα επίπεδα.
Η ίδια ανάλυση προβλέπει ότι η αύξηση των αποστολών μπορεί να ολοκληρωθεί έως το τέλος του επόμενου μήνα, ενώ η συνολική παραγωγή του Κόλπου πιθανόν θα έχει ανακάμψει μέχρι τον Οκτώβριο, σύμφωνα με το Bloomberg.
Τα προπολεμικά επίπεδα και η στρατηγική σημασία
Πριν από τη σύγκρουση, περίπου 20 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου και προϊόντων πετρελαίου διέρχονταν καθημερινά από τα Στενά, σύμφωνα με τον Διεθνή Οργανισμό Ενέργειας (IEA).
Η παγκόσμια αγορά πετρελαίου παρακολουθεί πλέον στενά τις εξελίξεις στο πέρασμα που συνδέει τον Περσικό Κόλπο με τις διεθνείς αγορές, ιδιαίτερα μετά τη συμφωνία ΗΠΑ–Ιράν για τον τερματισμό του πολέμου και το σταδιακό άνοιγμα της ναυσιπλοΐας.
Από τον αποκλεισμό στις «παράλληλες αρτηρίες»
Κατά τη διάρκεια της σύγκρουσης, οι ροές μέσω του Hormuz σχεδόν μηδενίστηκαν, καθώς η ένταση και οι περιορισμοί στη ναυσιπλοΐα οδήγησαν σε έναν de facto διπλό αποκλεισμό που επηρέασε σοβαρά τη διακίνηση πετρελαίου.
Οι τιμές αρχικά εκτοξεύθηκαν, πριν υποχωρήσουν στη συνέχεια.
Την ίδια περίοδο, οι παραγωγοί του Κόλπου ενίσχυσαν τη χρήση εναλλακτικών διαδρομών για να διατηρήσουν τις εξαγωγές τους.
Η Saudi Aramco αύξησε τη χρήση αγωγού που διασχίζει τη χώρα και καταλήγει στην Ερυθρά Θάλασσα. Τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα αξιοποίησαν τον αγωγό προς το λιμάνι Fujairah, εκτός Hormuz, ενώ το Ιράκ διοχέτευσε εξαγωγές προς το τουρκικό λιμάνι Ceyhan.
Οι σημερινές ροές και οι «σκιώδεις» διελεύσεις
Σύμφωνα με την Goldman Sachs, οι ορατές ροές μέσω του Hormuz ανέρχονται σήμερα σε περίπου 1,3 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως, ενώ επιπλέον 1,6 εκατομμύρια βαρέλια από τον Κόλπο του Ομάν ενδέχεται να εμπίπτουν σε λεγόμενες «σκοτεινές διελεύσεις» (dark crossings), όπου η παρακολούθηση είναι περιορισμένη.
Παράλληλα, περίπου 7,5 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως κατευθύνονται μέσω των εναλλακτικών εξαγωγικών κόμβων της Ερυθράς Θάλασσας και του Ινδικού Ωκεανού, όπως τα Yanbu, Fujairah και Ceyhan, σύμφωνα με την ίδια ανάλυση.
Η ναυτιλία δεν αποτελεί πλέον περιοριστικό παράγοντα
Η διαθέσιμη χωρητικότητα πλοίων δεν θεωρείται εμπόδιο για την ανάκαμψη των ροών. Οι αναλυτές εκτιμούν ότι υπάρχουν περίπου 860 εκατομμύρια βαρέλια διαθέσιμης μεταφορικής ικανότητας σε άδεια δεξαμενόπλοια, είτε εντός του στενού είτε σε απόσταση έως πέντε ημερών πλεύσης.
Ωστόσο, παραμένει αβεβαιότητα, καθώς ορισμένοι πλοιοκτήτες συνεχίζουν να αποφεύγουν τη διέλευση από την περιοχή λόγω κινδύνου.
Η στρατηγική αποδέσμευση των ΗΑΕ
Τον τρέχοντα μήνα, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα ανακοίνωσαν σχέδιο σταδιακής απεξάρτησης από το Hormuz, μέσω της επέκτασης των ανατολικών λιμανιών Dibba, Fujairah και Khor Fakkan, καθώς και της κατασκευής νέων εγκαταστάσεων στον Κόλπο του Ομάν.
Ο υπουργός Εξωτερικού Εμπορίου των ΗΑΕ, Thani Al Zeyoudi, δήλωσε χαρακτηριστικά:
«Προχωρούμε προς το να μηδενίσουμε την εξάρτησή μας από το Ορμούζ, ανεξάρτητα από το αν είναι ανοιχτό ή όχι. Θα ανοίξει και ελπίζουμε σύντομα, αλλά δεν θα σταματήσουμε το νέο σχέδιο».
Λάθος ερώτημα
Είναι προφανές ότι μετά την υπογραφή του μνημονίου ΗΠΑ – Ιράν γεννάται το ερώτημα: ποιος κέρδισε τον πόλεμο;
Είναι όμως και το λάθος ερώτημα.
Το Ιράν δεν νίκησε τις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ, ούτε η Ισλαμική Δημοκρατία κατέρρευσε υπό τη στρατιωτική πίεση.
Το Ιράν πέτυχε λοιπόν κάτι ουσιαστικό: αφού απορρόφησε μια εξαιρετικά σφοδρή επίθεση, υποχρέωσε τις Ηνωμένες Πολιτείες να διαπραγματευτούν την οικονομική και ναυτική πίεση που εξακολουθούσε να μπορεί να ασκήσει.
Αυτό όμως δεν ισοδυναμεί με νίκη.
Πρόκειται για τη διαπραγματευτική θέση ενός τραυματισμένου κράτους που διατήρησε αρκετή αποτρεπτική και αποσταθεροποιητική ισχύ ώστε να αποτρέψει τους αντιπάλους του από το να επιβάλουν μονομερώς τους όρους τους.
Η πιο σημαντική επιτυχία
Η σημαντικότερη επιτυχία του Ιράν ήταν στο εσωτερικό μέτωπο.
Έχασε τον ανώτατο ηγέτη του, Ali Khamenei, από ισραηλινό πλήγμα.
Υπέστη επιθέσεις εντός της επικράτειάς του, ζημιές σε στρατηγικά περιουσιακά στοιχεία και την ταπείνωση να δει έναν ηγέτη που ενσάρκωνε το σύστημα για περισσότερες από τρεις δεκαετίες να σκοτώνεται στην Τεχεράνη.
Ωστόσο, το καθεστώς δεν έχασε τον έλεγχο της χώρας.
Οι μηχανισμοί ασφαλείας παρέμειναν συμπαγείς, δεν εμφανίστηκε καμία καθοριστική διάσπαση στην κυβερνώσα ελίτ και το κράτος εγκατέστησε γρήγορα τον Mojtaba Khamenei ως διάδοχο του πατέρα του.
Ο Mojtaba Khamenei θεωρούνταν εδώ και καιρό πιθανός διάδοχος και είχε αναπτύξει στενές σχέσεις με τους Φρουρούς της Επανάστασης, οι οποίοι φέρονται να πίεσαν διστακτικούς κληρικούς να εγκρίνουν την ανάληψη της ηγεσίας από εκείνον μετά τον θάνατο του πατέρα του.
Παραπλανητικό
Όπως επισημαίνει το Foreign Policy, είναι συνεπώς παραπλανητικό να παρουσιάζεται η άνοδός του ως προϊόν του πολέμου ή ως απόδειξη ότι η στρατιωτική πίεση ριζοσπαστικοποίησε ξαφνικά ένα κατά τα άλλα πιο ευέλικτο καθεστώς.
Ο πόλεμος επιτάχυνε τη διαδοχή· δεν δημιούργησε τον διάδοχο.
Ευρύτερα, δεν παρέδωσε την εξουσία στους σκληροπυρηνικούς του Ιράν.
Απλώς αποκάλυψε πόσο αποφασιστικά την κατείχαν ήδη.
Γι’ αυτό και οι ισχυρισμοί ότι ο πόλεμος ριζοσπαστικοποίησε το Ιράν δεν είναι πειστικοί.
Οι υποτιθέμενοι μετριοπαθείς της Ισλαμικής Δημοκρατίας είχαν πάψει να καθορίζουν τη στρατηγική της κατεύθυνση πολύ πριν από το πρώτο πλήγμα.
Η αντιπαράθεση του Ιράν με το Ισραήλ και τις Ηνωμένες Πολιτείες δεν προέκυψε από την ξαφνική άνοδο κάποιας προηγουμένως αποκλεισμένης ακραίας φατρίας.
Ήταν η κατάληξη αποφάσεων που έλαβε ο πυρήνας του συστήματος: το γραφείο του ανώτατου ηγέτη, οι Φρουροί της Επανάστασης και το ευρύτερο δίκτυο ασφαλείας.
Οι αξιωματούχοι που συνήθως περιγράφονται ως πραγματιστές μπορούσαν να προειδοποιούν για επικίνδυνες πολιτικές, να διαπραγματεύονται τακτικές υποχωρήσεις ή να διαχειρίζονται τις συνέπειές τους.
Δεν μπορούσαν πλέον να τις αποτρέψουν.
Η δύναμη του καθεστώτος
Ωστόσο, η συνέχεια του καθεστώτος δεν πρέπει να συγχέεται με τη δύναμή του.
Ο διορισμός του Mojtaba Khamenei διασφάλισε τη θεσμική επιβίωση, αλλά ταυτόχρονα ανέδειξε τη συρρίκνωση της Ισλαμικής Δημοκρατίας.
Ένα σύστημα που ιδρύθηκε σε αντιπαράθεση προς την κληρονομική μοναρχία απάντησε στη δολοφονία του ηγέτη του μεταβιβάζοντας την εξουσία στον γιο του, υπό την εμφανή αιγίδα των Φρουρών της Επανάστασης.
Αυτό που εξωτερικά έμοιαζε με ανθεκτικότητα ίσως ερμηνευθεί εσωτερικά ως κάτι λιγότερο κολακευτικό: η μετατροπή μιας επαναστατικής δημοκρατίας σε μια προστατευόμενη οικογενειακή και παρακρατική επιχείρηση ασφαλείας.
Τι έχασε το Ιράν
Το Ιράν έχασε επίσης ένα από τα βασικά στοιχεία της περιφερειακής του στρατηγικής: την υπόθεση ότι ο πόλεμος μπορούσε να παραμένει μακριά από το ιρανικό έδαφος.
Για δεκαετίες, η Τεχεράνη επένδυε σημαντικά στη Hezbollah, στις ιρακινές πολιτοφυλακές, στους Houthis και σε άλλους ένοπλους συμμάχους, εν μέρει για να καταστήσει μια άμεση επίθεση εναντίον του Ιράν απαγορευτικά δαπανηρή.
Ο στόχος δεν ήταν μόνο η απειλή προς το Ισραήλ, τις αμερικανικές δυνάμεις και τους Άραβες γείτονες· ήταν και η δημιουργία στρατηγικού βάθους πίσω από το οποίο το ίδιο το Ιράν θα παρέμενε προστατευμένο.
Αυτή η προστασία έχει πλέον καταρρεύσει.
Το Ιράν δέχθηκε άμεση και βαθιά επίθεση.
Ο ηγέτης του σκοτώθηκε.
Η στρατιωτική και πολιτική του υποδομή αποδείχθηκε... ευάλωτη.
Για ένα καθεστώς που δικαιολογούσε τις τεράστιες περιφερειακές δαπάνες ως το τίμημα για να κρατά τον πόλεμο μακριά από τα σύνορά του, αυτό συνιστά σοβαρή στρατηγική αποτυχία.
Ακραία πίεση
Τα Στενά του Hormuz κατέδειξαν τόσο την εναπομείνασα ισχύ του Ιράν όσο και τα όριά της.
Η Τεχεράνη δεν ανακάλυψε ξαφνικά αυτό το εργαλείο κατά τη διάρκεια του πολέμου· η απειλή προς τη ναυσιπλοΐα υπήρχε πάντοτε.
Αυτό που άλλαξε ήταν η προθυμία της, υπό ακραία πίεση, να το χρησιμοποιήσει σε κλίμακα ικανή να διαταράξει τις παγκόσμιες ενεργειακές προμήθειες.
Με αυτόν τον τρόπο, το Ιράν έδειξε ότι ακόμη και ένα πληγωμένο καθεστώς μπορούσε να προκαλέσει σημαντικό κόστος πολύ πέρα από τα σύνορά του.
Ωστόσο, το Hormuz δεν αποτέλεσε θρίαμβο χωρίς κόστος.
Ο περιορισμός της διέλευσης από τα Στενά ενέτεινε τη διεθνή απομόνωση του Ιράν, έπληξε τα συμφέροντα γειτονικών κρατών και προσέφερε στις Ηνωμένες Πολιτείες δικαιολογία για τον δικό τους αποκλεισμό ιρανικών λιμανιών.
Τώρα η πρόκληση
Τώρα όμως έρχεται η μεγαλύτερη πρόκληση...
Η άρση κυρώσεων, εφόσον αποτελέσει μέρος μιας τελικής συμφωνίας, θα μπορούσε να προσφέρει βραχυπρόθεσμη ώθηση στην ιρανική οικονομία.
Μεγαλύτερες εξαγωγές πετρελαίου, πρόσβαση σε δεσμευμένα περιουσιακά στοιχεία και ευκολότερες εμπορικές συναλλαγές ίσως σταθεροποιήσουν το νόμισμα, βελτιώσουν τα δημόσια οικονομικά και επιτρέψουν στη νέα ηγεσία να παρουσιάσει τον εαυτό της ως δύναμη που εξασφάλισε οικονομική ανακούφιση χωρίς να υποχωρήσει.
Για ένα καθεστώς που εξέρχεται από πόλεμο και διαδικασία διαδοχής, αυτός ο ζωτικός χρόνος έχει σημασία.
Όμως η ανακούφιση είναι και πολιτικά επικίνδυνη.
Οι κυρώσεις λειτουργούν εδώ και καιρό για την Ισλαμική Δημοκρατία ως κάτι περισσότερο από οικονομικό βάρος: αποτελούν την πιο βολική εξήγηση για τις αποτυχίες της.
Ο σύμμαχος ... λαός
Επιτρέπουν στους κυβερνώντες να αποδίδουν σε ξένους εχθρούς τον πληθωρισμό, την ανεργία, τη μείωση του βιοτικού επιπέδου και τη γενικότερη υποβάθμιση της καθημερινής ζωής.
Οι κυρώσεις ασφαλώς έβλαψαν το Ιράν.
Ταυτόχρονα όμως βοήθησαν να συγκαλυφθούν οι ζημιές που προκάλεσε το ίδιο το καθεστώς: η διαφθορά, το πελατειακό σύστημα, τα αδιαφανή ιδρύματα, οι επιχειρήσεις που συνδέονται με τους Φρουρούς της Επανάστασης, η σπατάλη πόρων και μια οικονομία οργανωμένη γύρω από την πολιτική πίστη αντί για τη δημόσια ευημερία.
Μια μεταπολεμική ιρανική κυβέρνηση θα βρεθεί έτσι αντιμέτωπη με μια λεπτή αντίφαση.
Πρέπει να δημιουργήσει αρκετή ορατή οικονομική βελτίωση ώστε να καθησυχάσει μια καταπονημένη κοινωνία, να ανταμείψει τους υποστηρικτές της και να χρηματοδοτήσει τους θεσμούς που τη διαφυλάσσουν.
Ταυτόχρονα όμως πρέπει να αποφύγει την τόσο γρήγορη άνοδο των προσδοκιών ώστε οι πολίτες να αρχίσουν να αναρωτιούνται γιατί η άρση των κυρώσεων δεν μεταφράστηκε σε πραγματική ευημερία.
Όταν η εξωτερική δικαιολογία εξασθενεί, η λογοδοσία μεταφέρεται προς τα μέσα.
Τα ερωτήματα
Οι Ιρανοί ενδέχεται να αρχίσουν να αναρωτιούνται όχι τι έκανε η Ουάσιγκτον στην οικονομία τους, αλλά τι έκαναν οι ίδιοι οι ηγέτες τους με τον πλούτο της χώρας.
Ο πόλεμος γεννά φόβο, πατριωτισμό...
Όταν όμως οι βόμβες σταματήσουν να πέφτουν, όταν η πατριωτική έκτακτη ανάγκη υποχωρήσει και οι οικονομικές υποσχέσεις συγκρουστούν με την πραγματικότητα μιας διεφθαρμένης πολιτικής τάξης, τα παλιά παράπονα μπορεί να επιστρέψουν με ακόμη μεγαλύτερη ένταση.
Το Ιράν εξήλθε λοιπόν από τον πόλεμο χωρίς ούτε νίκη ούτε ήττα.
Έχασε τον παλιό του ηγέτη, διατήρησε όμως τον έλεγχο της χώρας, διέσωσε το καθεστώς και απέδειξε ότι διαθέτει αρκετή καταναγκαστική και οικονομική επιρροή ώστε να επιβάλει διαπραγματεύσεις.
Ωστόσο, η επιβίωση απλώς ανέβαλε τον βαθύτερο απολογισμό.
Η επόμενη πρόκληση της Ισλαμικής Δημοκρατίας δεν είναι πλέον μόνο να αντέξει την πίεση των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ισραήλ.
Είναι να πείσει τους ίδιους τους πολίτες της ότι, μετά από όλη την αιματοχυσία, τις θυσίες και την υποσχεθείσα ανακούφιση, το ίδιο σύστημα που οδήγησε το Ιράν στην καταστροφή μπορεί με κάποιον τρόπο να θεωρηθεί αξιόπιστο για να το ανοικοδομήσει.
Αυτό ίσως αποδειχθεί δυσκολότερο έργο από την ίδια την επιβίωση στον πόλεμο...
www.bankingnews.gr
Μπορεί να έχασε τον Ανώτατο Ηγέτη του, Ali Khamenei, να είδε την καρδιά της εξουσίας του να πλήττεται και το δόγμα της στρατηγικής ασυλίας του να καταρρέει, αλλά άντεξε, δεν κατέρρευσε.
Αντίθετα, διατήρησε τον έλεγχο, επέβαλε διαπραγματεύσεις στους αντιπάλους της και επιχείρησε να μετατρέψει μια στρατιωτική κρίση σε πολιτική επιβίωση.
Αναλυτές επισημαίνουν πως το ερώτημα πλέον δεν είναι ποιος κέρδισε τον πόλεμο, αλλά το τι γίνεται από εδώ και στο εξής… καθώς οι πόλεμοι δεν κρίνονται μόνο από το ποιος επιβιώνει, αλλά και από το τι απομένει μετά την καταστροφή…
Όπως αναφέρουν, τώρα αρχίζει η πραγματική πρόκληση για το καθεστώς της Τεχεράνης απέναντι στον βασικό κριτή του: τους Ιρανούς πολίτες…
Ανάμεσα στις πρώτες προκλήσεις και βασική προτεραιότητα είναι το άνοιγμα των Στενών του Hormuz, με πολλούς να προειδοποιούν ότι τώρα είναι που αρχίζει … το απόλυτο χάος…
Το πραγματικό ερώτημα για το Hormuz
Από τότε που το Ιράν έκλεισε τα Στενά του Hormuz στις αρχές Μαρτίου, υπήρξαν τόσες πολλές αντιφατικές ανακοινώσεις ώστε κανείς δεν ήξερε αν η διέλευση από αυτό το κρίσιμο θαλάσσιο πέρασμα ήταν έξυπνη κίνηση ή παράτολμο εγχείρημα.
Κατόπιν της υπογραφής του μνημονίου ΗΠΑ – Ιράν, ο πρόεδρος Trump προχώρησε σε μια σειρά από δηλώσεις με πιο χαρακτηριστική: «Πλοία του κόσμου, βάλτε μπροστά τις μηχανές σας».
Ωστόσο, και όπως αναφέρει σε ανάλυσή του το Foreign Policy, το να ξεκινήσει κανείς τη μηχανή ενός πλοίου είναι, δυστυχώς, το πιο εύκολο μέρος της διαδικασίας (και οι μηχανές δεν είχαν σταματήσει ποτέ).
Το πραγματικό ερώτημα είναι πώς θα βγουν με ασφάλεια και τάξη όλα τα εγκλωβισμένα πλοία από τον Περσικό Κόλπο — και τι θα συμβεί αν κάποια δεν τα καταφέρουν.
Αν και το μνημόνιο υπεγράφη από τους προέδρους των ΗΠΑ, Trump και του Ιράν, Pezeskhkian και αύριο Παρασκευή 19/6 αναμένεται στην Ελβετία να αρχίσουν και οι πρώτες διαπραγματεύσεις μεταξύ των δύο πλευρών, αναλυτές υποστηρίζουν ότι όσα πλοία επιχειρήσουν να διασχίσουν το Hormuz, θα κινούνται μέσα σε ένα νομικό και κανονιστικό θολό τοπίο.
Περιορισμένη η πομπή
Λίγες ώρες μετά την ανακοίνωση της συμφωνίας, ορισμένα πλοία προχώρησαν στη διέλευση.
«Τα πλοία αρχίζουν να κινούνται», έγραψε ο Trump.
«Χρησιμοποιούν τον νότιο «αυτοκινητόδρομο», ο οποίος είναι απολύτως ασφαλής, προστατευμένος και καθαρός», υποστήριξε ο Trump αναφερόμενος στη ναυτιλιακή διαδρομή που διέρχεται από τα χωρικά ύδατα του Ομάν.
Ωστόσο, οι ιστοσελίδες παρακολούθησης πλοίων έδειχναν μόνο μια περιορισμένη πομπή με λίγα πετρελαιοφόρα.
Τα περισσότερα πλοία, αναμενόμενα, περίμεναν την επίσημη υπογραφή της συμφωνίας κατάπαυσης του πυρός.
Μέχρι τότε, παραμένουν αναπάντητα πολλά ερωτήματα, μεταξύ των οποίων και το κατά πόσο η υπογραφή του μνημονίου θα οδηγήσει πράγματι στο άνοιγμα των Στενών.
«Εντός 30 ημερών»
Μετά την άφιξή του στη Γαλλία για τη σύνοδο κορυφής της G7, ο Trump δήλωσε ότι τα Στενά θα είναι «πλήρως ανοικτά» την Παρασκευή 19/6.
Ωστόσο, το ιρανικό πρακτορείο Mehr μετέδωσε ότι, σύμφωνα με το σχέδιο 14 σημείων που συμφωνήθηκε μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Ιράν, το Hormuz δεν θα ανοίξει στις 19 Ιουνίου αλλά «εντός 30 ημερών, βάσει ιρανικών ρυθμίσεων».
Παρότι ορισμένα πλοία έχουν περάσει με ασφάλεια τις τελευταίες ημέρες, η αβεβαιότητα είναι τέτοια ώστε η επιτυχία τους δεν εγγυάται παρόμοια τύχη για άλλα πλοία.
Υπάρχει επίσης ο κίνδυνος νέας ανάφλεξης.
Τρομερός ανταγωνισμός, πώς θα φύγουν
Αν η εκεχειρία μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν διατηρηθεί και τα περισσότερα πλοία θελήσουν να αποχωρήσουν, το πρώτο ζήτημα είναι η σειρά με την οποία θα το κάνουν.
Δεδομένου ότι η εκεχειρία έχει διάρκεια μόλις 60 ημερών, αναμένεται έντονος ανταγωνισμός για την εξασφάλιση θέσεων διέλευσης.
«Οι εμπορικές πιέσεις μπορεί επίσης να επηρεάσουν τις αποφάσεις», δήλωσε ο Svein Ringbakken, διευθύνων σύμβουλος της ναυτασφαλιστικής εταιρείας πολεμικών κινδύνων DNK.
«Το πετρέλαιο, το φυσικό αέριο και τα πετρελαϊκά προϊόντα που θα εξαχθούν νωρίς προσφέρουν σημαντικές ευκαιρίες κέρδους.
Τα λιπάσματα έχουν μεγάλη αξία αν παραδοθούν πριν από την περίοδο φύτευσης, αλλά ενδέχεται να χάσουν την αξία τους μετά το πέρας αυτής της περιόδου».
Ποιος είναι υπεύθυνος;
Ποιος είναι υπεύθυνος να καθορίσει τη σειρά της ναυτικής πομπής;
Κανείς δεν γνωρίζει.
«Το Ιράν υποστηρίζει ότι αυτό είναι δική του αρμοδιότητα, ενώ οι Ηνωμένες Πολιτείες λένε ότι όλοι είναι ελεύθεροι να φύγουν», δήλωσε ο Joshua Hutchinson, εμπορικός διευθυντής της εταιρείας ναυτικής ασφάλειας Ambrey.
Εγκλωβισμένα 600 πλοία
Πράγματι, ορισμένα από τα περίπου 600 πλοία που παραμένουν εγκλωβισμένα στον Κόλπο ενδέχεται να μην καταφέρουν να αποχωρήσουν μέσα στο διάστημα των 60 ημερών.
Αν η εκεχειρία δεν ακολουθηθεί από μόνιμη ειρηνευτική συμφωνία, ίσως βρεθούν αντιμέτωπα με ακόμη μεγαλύτερη και πιο επώδυνη αναμονή.
Οι 2 διαδρομές
Υπάρχει επίσης το ερώτημα της διαδρομής.
Το σύστημα διαχωρισμού της κυκλοφορίας που διαχειρίζονταν από κοινού το Ιράν και το Ομάν έπαψε να λειτουργεί με το ξέσπασμα του πολέμου.
Έκτοτε, τα λίγα πλοία που διήλθαν χρησιμοποίησαν είτε τη βόρεια διαδρομή κατά μήκος των ιρανικών ακτών είτε τη νότια διαδρομή κατά μήκος των ακτών του Ομάν.
Τα δύο αυτά παράλληλα συστήματα μετέτρεψαν ουσιαστικά έναν δρόμο δύο λωρίδων σε έναν δρόμο τεσσάρων λωρίδων.
«Πιστεύω ότι η νότια διαδρομή, η οποία μέχρι σήμερα προστατεύεται από τους Αμερικανούς, θα είναι δημοφιλής, αλλά είναι δύσκολο να κινηθεί μεγάλος αριθμός πλοίων και προς τις δύο κατευθύνσεις», δήλωσε ο Ringbakken.
«Αυτή η διαδρομή μπορεί να εξυπηρετήσει μόλις το 10% της συνήθους κυκλοφορίας των Στενών».
Ο κίνδυνος από τις νάρκες
Ορισμένα άλλα πλοία, ιδίως εκείνα που συνδέονται με φιλικές προς το Ιράν χώρες ή μεταφέρουν ιρανικό πετρέλαιο, θα χρησιμοποιήσουν τη βόρεια διαδρομή, η οποία πλέον ελέγχεται από τη νέα Αρχή Στενών του Περσικού Κόλπου του Ιράν.
Ωστόσο, όπως σημείωσε ο Ringbakken, «αυτό ουσιαστικά δεν αποτελεί επιλογή για δυτικά πλοία υπό το ισχύον καθεστώς κυρώσεων».
Ο λόγος είναι ότι οι δυτικές κυρώσεις απαγορεύουν πληρωμές προς ιρανικές αρχές.
Κάθε πλοιοκτήτης που εξετάζει το ενδεχόμενο διέλευσης πρέπει επίσης να ανησυχεί για τις νάρκες.
Παραμένει ασαφές αν το Ιράν γνωρίζει ακριβώς πού βρίσκονται οι νάρκες που τοποθέτησε στα Στενά και αν διαθέτει τον απαραίτητο εξοπλισμό για την ταχεία απομάκρυνσή τους.
«Αν οι Ιρανοί δεν γνωστοποιήσουν πού βρίσκονται οι νάρκες, εφόσον μπορούν να το κάνουν, και αν δεν υπάρξει εκκαθαρισμένη διαδρομή, τότε οι πρώτες διελεύσεις θα κυριαρχηθούν από διαχειριστές με μεγαλύτερη ανοχή στον κίνδυνο», είπε ο Ringbakken.
«Οι υπόλοιποι θα ακολουθήσουν μόνο όταν αποδειχθεί ότι η διαδρομή είναι ασφαλής».
Ήδη η Γερμανία εξέφρασε την πρόθεση της να στείλει δύο πλοία για να συμβάλλουν στην εκκαθάριση της περιοχής από τις νάρκες..
Goldman Sachs: Οι ροές πετρελαίου θα ανακάμψουν μόνο στο 70% των προπολεμικών επιπέδων
Οι ροές πετρελαίου μέσω των Στενών του Hormuz ενδέχεται να ανακάμψουν μόνο στο 70% των προπολεμικών επιπέδων τους, σύμφωνα με την Goldman Sachs, καθώς οι χώρες του Κόλπου επιταχύνουν τη στροφή τους προς εναλλακτικές διαδρομές και υποδομές παράκαμψης του κρίσιμου θαλάσσιου περάσματος.
Το «νέο 100%» και η εκτίμηση της Goldman Sachs
Σε σημείωμά τους της 17ης Ιουνίου με τίτλο «Το 70% των προπολεμικών ροών του Hormuz ίσως γίνει το νέο 100%», αναλυτές της Goldman Sachs, μεταξύ των οποίων η Julia Zestkova Grigsby, εκτιμούν ότι η πλήρης «εξομάλυνση» των εξαγωγών του Κόλπου στα προπολεμικά επίπεδα θα απαιτούσε αύξηση περίπου 13 εκατομμυρίων βαρελιών ημερησίως στις ροές μέσω του Hormuz από τα τρέχοντα επίπεδα.
Η ίδια ανάλυση προβλέπει ότι η αύξηση των αποστολών μπορεί να ολοκληρωθεί έως το τέλος του επόμενου μήνα, ενώ η συνολική παραγωγή του Κόλπου πιθανόν θα έχει ανακάμψει μέχρι τον Οκτώβριο, σύμφωνα με το Bloomberg.
Τα προπολεμικά επίπεδα και η στρατηγική σημασία
Πριν από τη σύγκρουση, περίπου 20 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου και προϊόντων πετρελαίου διέρχονταν καθημερινά από τα Στενά, σύμφωνα με τον Διεθνή Οργανισμό Ενέργειας (IEA).
Η παγκόσμια αγορά πετρελαίου παρακολουθεί πλέον στενά τις εξελίξεις στο πέρασμα που συνδέει τον Περσικό Κόλπο με τις διεθνείς αγορές, ιδιαίτερα μετά τη συμφωνία ΗΠΑ–Ιράν για τον τερματισμό του πολέμου και το σταδιακό άνοιγμα της ναυσιπλοΐας.
Από τον αποκλεισμό στις «παράλληλες αρτηρίες»
Κατά τη διάρκεια της σύγκρουσης, οι ροές μέσω του Hormuz σχεδόν μηδενίστηκαν, καθώς η ένταση και οι περιορισμοί στη ναυσιπλοΐα οδήγησαν σε έναν de facto διπλό αποκλεισμό που επηρέασε σοβαρά τη διακίνηση πετρελαίου.
Οι τιμές αρχικά εκτοξεύθηκαν, πριν υποχωρήσουν στη συνέχεια.
Την ίδια περίοδο, οι παραγωγοί του Κόλπου ενίσχυσαν τη χρήση εναλλακτικών διαδρομών για να διατηρήσουν τις εξαγωγές τους.
Η Saudi Aramco αύξησε τη χρήση αγωγού που διασχίζει τη χώρα και καταλήγει στην Ερυθρά Θάλασσα. Τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα αξιοποίησαν τον αγωγό προς το λιμάνι Fujairah, εκτός Hormuz, ενώ το Ιράκ διοχέτευσε εξαγωγές προς το τουρκικό λιμάνι Ceyhan.
Οι σημερινές ροές και οι «σκιώδεις» διελεύσεις
Σύμφωνα με την Goldman Sachs, οι ορατές ροές μέσω του Hormuz ανέρχονται σήμερα σε περίπου 1,3 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως, ενώ επιπλέον 1,6 εκατομμύρια βαρέλια από τον Κόλπο του Ομάν ενδέχεται να εμπίπτουν σε λεγόμενες «σκοτεινές διελεύσεις» (dark crossings), όπου η παρακολούθηση είναι περιορισμένη.
Παράλληλα, περίπου 7,5 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως κατευθύνονται μέσω των εναλλακτικών εξαγωγικών κόμβων της Ερυθράς Θάλασσας και του Ινδικού Ωκεανού, όπως τα Yanbu, Fujairah και Ceyhan, σύμφωνα με την ίδια ανάλυση.
Η ναυτιλία δεν αποτελεί πλέον περιοριστικό παράγοντα
Η διαθέσιμη χωρητικότητα πλοίων δεν θεωρείται εμπόδιο για την ανάκαμψη των ροών. Οι αναλυτές εκτιμούν ότι υπάρχουν περίπου 860 εκατομμύρια βαρέλια διαθέσιμης μεταφορικής ικανότητας σε άδεια δεξαμενόπλοια, είτε εντός του στενού είτε σε απόσταση έως πέντε ημερών πλεύσης.
Ωστόσο, παραμένει αβεβαιότητα, καθώς ορισμένοι πλοιοκτήτες συνεχίζουν να αποφεύγουν τη διέλευση από την περιοχή λόγω κινδύνου.
Η στρατηγική αποδέσμευση των ΗΑΕ
Τον τρέχοντα μήνα, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα ανακοίνωσαν σχέδιο σταδιακής απεξάρτησης από το Hormuz, μέσω της επέκτασης των ανατολικών λιμανιών Dibba, Fujairah και Khor Fakkan, καθώς και της κατασκευής νέων εγκαταστάσεων στον Κόλπο του Ομάν.
Ο υπουργός Εξωτερικού Εμπορίου των ΗΑΕ, Thani Al Zeyoudi, δήλωσε χαρακτηριστικά:
«Προχωρούμε προς το να μηδενίσουμε την εξάρτησή μας από το Ορμούζ, ανεξάρτητα από το αν είναι ανοιχτό ή όχι. Θα ανοίξει και ελπίζουμε σύντομα, αλλά δεν θα σταματήσουμε το νέο σχέδιο».
Λάθος ερώτημα
Είναι προφανές ότι μετά την υπογραφή του μνημονίου ΗΠΑ – Ιράν γεννάται το ερώτημα: ποιος κέρδισε τον πόλεμο;
Είναι όμως και το λάθος ερώτημα.
Το Ιράν δεν νίκησε τις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ, ούτε η Ισλαμική Δημοκρατία κατέρρευσε υπό τη στρατιωτική πίεση.
Το Ιράν πέτυχε λοιπόν κάτι ουσιαστικό: αφού απορρόφησε μια εξαιρετικά σφοδρή επίθεση, υποχρέωσε τις Ηνωμένες Πολιτείες να διαπραγματευτούν την οικονομική και ναυτική πίεση που εξακολουθούσε να μπορεί να ασκήσει.
Αυτό όμως δεν ισοδυναμεί με νίκη.
Πρόκειται για τη διαπραγματευτική θέση ενός τραυματισμένου κράτους που διατήρησε αρκετή αποτρεπτική και αποσταθεροποιητική ισχύ ώστε να αποτρέψει τους αντιπάλους του από το να επιβάλουν μονομερώς τους όρους τους.
Η πιο σημαντική επιτυχία
Η σημαντικότερη επιτυχία του Ιράν ήταν στο εσωτερικό μέτωπο.
Έχασε τον ανώτατο ηγέτη του, Ali Khamenei, από ισραηλινό πλήγμα.
Υπέστη επιθέσεις εντός της επικράτειάς του, ζημιές σε στρατηγικά περιουσιακά στοιχεία και την ταπείνωση να δει έναν ηγέτη που ενσάρκωνε το σύστημα για περισσότερες από τρεις δεκαετίες να σκοτώνεται στην Τεχεράνη.
Ωστόσο, το καθεστώς δεν έχασε τον έλεγχο της χώρας.
Οι μηχανισμοί ασφαλείας παρέμειναν συμπαγείς, δεν εμφανίστηκε καμία καθοριστική διάσπαση στην κυβερνώσα ελίτ και το κράτος εγκατέστησε γρήγορα τον Mojtaba Khamenei ως διάδοχο του πατέρα του.
Ο Mojtaba Khamenei θεωρούνταν εδώ και καιρό πιθανός διάδοχος και είχε αναπτύξει στενές σχέσεις με τους Φρουρούς της Επανάστασης, οι οποίοι φέρονται να πίεσαν διστακτικούς κληρικούς να εγκρίνουν την ανάληψη της ηγεσίας από εκείνον μετά τον θάνατο του πατέρα του.
Παραπλανητικό
Όπως επισημαίνει το Foreign Policy, είναι συνεπώς παραπλανητικό να παρουσιάζεται η άνοδός του ως προϊόν του πολέμου ή ως απόδειξη ότι η στρατιωτική πίεση ριζοσπαστικοποίησε ξαφνικά ένα κατά τα άλλα πιο ευέλικτο καθεστώς.
Ο πόλεμος επιτάχυνε τη διαδοχή· δεν δημιούργησε τον διάδοχο.
Ευρύτερα, δεν παρέδωσε την εξουσία στους σκληροπυρηνικούς του Ιράν.
Απλώς αποκάλυψε πόσο αποφασιστικά την κατείχαν ήδη.
Γι’ αυτό και οι ισχυρισμοί ότι ο πόλεμος ριζοσπαστικοποίησε το Ιράν δεν είναι πειστικοί.
Οι υποτιθέμενοι μετριοπαθείς της Ισλαμικής Δημοκρατίας είχαν πάψει να καθορίζουν τη στρατηγική της κατεύθυνση πολύ πριν από το πρώτο πλήγμα.
Η αντιπαράθεση του Ιράν με το Ισραήλ και τις Ηνωμένες Πολιτείες δεν προέκυψε από την ξαφνική άνοδο κάποιας προηγουμένως αποκλεισμένης ακραίας φατρίας.
Ήταν η κατάληξη αποφάσεων που έλαβε ο πυρήνας του συστήματος: το γραφείο του ανώτατου ηγέτη, οι Φρουροί της Επανάστασης και το ευρύτερο δίκτυο ασφαλείας.
Οι αξιωματούχοι που συνήθως περιγράφονται ως πραγματιστές μπορούσαν να προειδοποιούν για επικίνδυνες πολιτικές, να διαπραγματεύονται τακτικές υποχωρήσεις ή να διαχειρίζονται τις συνέπειές τους.
Δεν μπορούσαν πλέον να τις αποτρέψουν.
Η δύναμη του καθεστώτος
Ωστόσο, η συνέχεια του καθεστώτος δεν πρέπει να συγχέεται με τη δύναμή του.
Ο διορισμός του Mojtaba Khamenei διασφάλισε τη θεσμική επιβίωση, αλλά ταυτόχρονα ανέδειξε τη συρρίκνωση της Ισλαμικής Δημοκρατίας.
Ένα σύστημα που ιδρύθηκε σε αντιπαράθεση προς την κληρονομική μοναρχία απάντησε στη δολοφονία του ηγέτη του μεταβιβάζοντας την εξουσία στον γιο του, υπό την εμφανή αιγίδα των Φρουρών της Επανάστασης.
Αυτό που εξωτερικά έμοιαζε με ανθεκτικότητα ίσως ερμηνευθεί εσωτερικά ως κάτι λιγότερο κολακευτικό: η μετατροπή μιας επαναστατικής δημοκρατίας σε μια προστατευόμενη οικογενειακή και παρακρατική επιχείρηση ασφαλείας.
Τι έχασε το Ιράν
Το Ιράν έχασε επίσης ένα από τα βασικά στοιχεία της περιφερειακής του στρατηγικής: την υπόθεση ότι ο πόλεμος μπορούσε να παραμένει μακριά από το ιρανικό έδαφος.
Για δεκαετίες, η Τεχεράνη επένδυε σημαντικά στη Hezbollah, στις ιρακινές πολιτοφυλακές, στους Houthis και σε άλλους ένοπλους συμμάχους, εν μέρει για να καταστήσει μια άμεση επίθεση εναντίον του Ιράν απαγορευτικά δαπανηρή.
Ο στόχος δεν ήταν μόνο η απειλή προς το Ισραήλ, τις αμερικανικές δυνάμεις και τους Άραβες γείτονες· ήταν και η δημιουργία στρατηγικού βάθους πίσω από το οποίο το ίδιο το Ιράν θα παρέμενε προστατευμένο.
Αυτή η προστασία έχει πλέον καταρρεύσει.
Το Ιράν δέχθηκε άμεση και βαθιά επίθεση.
Ο ηγέτης του σκοτώθηκε.
Η στρατιωτική και πολιτική του υποδομή αποδείχθηκε... ευάλωτη.
Για ένα καθεστώς που δικαιολογούσε τις τεράστιες περιφερειακές δαπάνες ως το τίμημα για να κρατά τον πόλεμο μακριά από τα σύνορά του, αυτό συνιστά σοβαρή στρατηγική αποτυχία.
Ακραία πίεση
Τα Στενά του Hormuz κατέδειξαν τόσο την εναπομείνασα ισχύ του Ιράν όσο και τα όριά της.
Η Τεχεράνη δεν ανακάλυψε ξαφνικά αυτό το εργαλείο κατά τη διάρκεια του πολέμου· η απειλή προς τη ναυσιπλοΐα υπήρχε πάντοτε.
Αυτό που άλλαξε ήταν η προθυμία της, υπό ακραία πίεση, να το χρησιμοποιήσει σε κλίμακα ικανή να διαταράξει τις παγκόσμιες ενεργειακές προμήθειες.
Με αυτόν τον τρόπο, το Ιράν έδειξε ότι ακόμη και ένα πληγωμένο καθεστώς μπορούσε να προκαλέσει σημαντικό κόστος πολύ πέρα από τα σύνορά του.
Ωστόσο, το Hormuz δεν αποτέλεσε θρίαμβο χωρίς κόστος.
Ο περιορισμός της διέλευσης από τα Στενά ενέτεινε τη διεθνή απομόνωση του Ιράν, έπληξε τα συμφέροντα γειτονικών κρατών και προσέφερε στις Ηνωμένες Πολιτείες δικαιολογία για τον δικό τους αποκλεισμό ιρανικών λιμανιών.
Τώρα η πρόκληση
Τώρα όμως έρχεται η μεγαλύτερη πρόκληση...
Η άρση κυρώσεων, εφόσον αποτελέσει μέρος μιας τελικής συμφωνίας, θα μπορούσε να προσφέρει βραχυπρόθεσμη ώθηση στην ιρανική οικονομία.
Μεγαλύτερες εξαγωγές πετρελαίου, πρόσβαση σε δεσμευμένα περιουσιακά στοιχεία και ευκολότερες εμπορικές συναλλαγές ίσως σταθεροποιήσουν το νόμισμα, βελτιώσουν τα δημόσια οικονομικά και επιτρέψουν στη νέα ηγεσία να παρουσιάσει τον εαυτό της ως δύναμη που εξασφάλισε οικονομική ανακούφιση χωρίς να υποχωρήσει.
Για ένα καθεστώς που εξέρχεται από πόλεμο και διαδικασία διαδοχής, αυτός ο ζωτικός χρόνος έχει σημασία.
Όμως η ανακούφιση είναι και πολιτικά επικίνδυνη.
Οι κυρώσεις λειτουργούν εδώ και καιρό για την Ισλαμική Δημοκρατία ως κάτι περισσότερο από οικονομικό βάρος: αποτελούν την πιο βολική εξήγηση για τις αποτυχίες της.
Ο σύμμαχος ... λαός
Επιτρέπουν στους κυβερνώντες να αποδίδουν σε ξένους εχθρούς τον πληθωρισμό, την ανεργία, τη μείωση του βιοτικού επιπέδου και τη γενικότερη υποβάθμιση της καθημερινής ζωής.
Οι κυρώσεις ασφαλώς έβλαψαν το Ιράν.
Ταυτόχρονα όμως βοήθησαν να συγκαλυφθούν οι ζημιές που προκάλεσε το ίδιο το καθεστώς: η διαφθορά, το πελατειακό σύστημα, τα αδιαφανή ιδρύματα, οι επιχειρήσεις που συνδέονται με τους Φρουρούς της Επανάστασης, η σπατάλη πόρων και μια οικονομία οργανωμένη γύρω από την πολιτική πίστη αντί για τη δημόσια ευημερία.
Μια μεταπολεμική ιρανική κυβέρνηση θα βρεθεί έτσι αντιμέτωπη με μια λεπτή αντίφαση.
Πρέπει να δημιουργήσει αρκετή ορατή οικονομική βελτίωση ώστε να καθησυχάσει μια καταπονημένη κοινωνία, να ανταμείψει τους υποστηρικτές της και να χρηματοδοτήσει τους θεσμούς που τη διαφυλάσσουν.
Ταυτόχρονα όμως πρέπει να αποφύγει την τόσο γρήγορη άνοδο των προσδοκιών ώστε οι πολίτες να αρχίσουν να αναρωτιούνται γιατί η άρση των κυρώσεων δεν μεταφράστηκε σε πραγματική ευημερία.
Όταν η εξωτερική δικαιολογία εξασθενεί, η λογοδοσία μεταφέρεται προς τα μέσα.
Τα ερωτήματα
Οι Ιρανοί ενδέχεται να αρχίσουν να αναρωτιούνται όχι τι έκανε η Ουάσιγκτον στην οικονομία τους, αλλά τι έκαναν οι ίδιοι οι ηγέτες τους με τον πλούτο της χώρας.
Ο πόλεμος γεννά φόβο, πατριωτισμό...
Όταν όμως οι βόμβες σταματήσουν να πέφτουν, όταν η πατριωτική έκτακτη ανάγκη υποχωρήσει και οι οικονομικές υποσχέσεις συγκρουστούν με την πραγματικότητα μιας διεφθαρμένης πολιτικής τάξης, τα παλιά παράπονα μπορεί να επιστρέψουν με ακόμη μεγαλύτερη ένταση.
Το Ιράν εξήλθε λοιπόν από τον πόλεμο χωρίς ούτε νίκη ούτε ήττα.
Έχασε τον παλιό του ηγέτη, διατήρησε όμως τον έλεγχο της χώρας, διέσωσε το καθεστώς και απέδειξε ότι διαθέτει αρκετή καταναγκαστική και οικονομική επιρροή ώστε να επιβάλει διαπραγματεύσεις.
Ωστόσο, η επιβίωση απλώς ανέβαλε τον βαθύτερο απολογισμό.
Η επόμενη πρόκληση της Ισλαμικής Δημοκρατίας δεν είναι πλέον μόνο να αντέξει την πίεση των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ισραήλ.
Είναι να πείσει τους ίδιους τους πολίτες της ότι, μετά από όλη την αιματοχυσία, τις θυσίες και την υποσχεθείσα ανακούφιση, το ίδιο σύστημα που οδήγησε το Ιράν στην καταστροφή μπορεί με κάποιον τρόπο να θεωρηθεί αξιόπιστο για να το ανοικοδομήσει.
Αυτό ίσως αποδειχθεί δυσκολότερο έργο από την ίδια την επιβίωση στον πόλεμο...
www.bankingnews.gr
Σχόλια αναγνωστών