Σχετικά Άρθρα
Διάγγελμα καταστροφής – Ο Trump βάφτισε την ήττα… νίκη, εγκαταλείπει Hormuz και απόβαση... αλλά όχι την διάλυση του Ιράν
Συνασπισμός 35 κρατών εξετάζει κυρώσεις κατά του Ιράν για τα Στενά του Hormuz – Η Γαλλία ζητά την αποστολή πλοίων
(upd) Ξέφρενο ράλι σημειώνουν οι τιμές του πετρελαίου, εντείνοντας τους φόβους για ενεργειακή ακρίβεια και εκτόξευση του πληθωρισμού.
Με την αβεβαιότητα να χτυπά κόκκινο, οι τιμές κατέγραψαν ένα βίαιο άλμα, με το αμερικανικό WTI (συμβόλαιο Μαΐου, το πιο ενεργό) να κλείνει με κέρδη +11,41% στα 111,54 δολάρια και το διεθνές σημείο αναφοράς, το Brent (συμβόλαιο Ιουνίου, το πιο ενεργό), να ακολουθεί με άνοδο +7,78% κοντά στα 109,03 δολάρια το βαρέλι, προμηνύοντας ένα νέο κύμα ακρίβειας που απειλεί την παγκόσμια οικονομία.
Η νευρικότητα των επενδυτών εντείνεται από τη στάση των ΗΠΑ, καθώς ο Trump «νίπτει τας χείρας του» για το Στενό του Hormuz, ρίχνοντας το μπαλάκι στους Συμμάχους για τη μεταφορά του πετρελαίου, που έχει παγώσει μετά την επίθεση των ΗΠΑ και Ισραήλ στο Ιράν στις 28 Φεβρουαρίου 2026.
Σχετικά με το διάγγελμα, ο Γιώργος Ευσταθόπουλος από τη Fidelity International, δήλωσε στο CNBC ότι οι αγορές είχαν προετοιμαστεί για ένα «δυαδικό αποτέλεσμα», περιμένοντας από τον πρόεδρο είτε να δώσει σήμα για τα σχέδια εξόδου από τον πόλεμο είτε να προμηνύσει περαιτέρω κλιμάκωση και παρατεταμένη αβεβαιότητα… «Είναι σαφές ότι αυτή τη στιγμή φαινόμαστε να βρισκόμαστε στο δεύτερο μονοπάτι» είπε χαρακτηριστικά. Ο κ. Ευσταθόπουλος αναμένει ότι η ομιλία θα ενισχύσει περαιτέρω το κλίμα αποστροφής κινδύνου (risk-off), καθώς οι επενδυτές περιμένουν να υποχωρήσει η αβεβαιότητα.
Μικρή αποκλιμάκωση μετά τη συμφωνία Ιράν - Ομάν
Το ράλι υποχώρησε ελαφρώς (WTI bβρισκόταν νωρίτερα στο +13% και Brent +9%) μετά την είδηση πως Ιράν και Ομάν επεξεργάζονται πρωτόκολλο για την «παρακολούθηση της διέλευσης» των δεξαμενόπλοιων από το κρίσιμο αυτό θαλάσσιο πέρασμα.
Όπως δήλωσε ο αναπληρωτής υπουργός Εξωτερικών του Ιράν, η διέλευση των τάνκερ «θα πρέπει να επιβλέπεται και να συντονίζεται» από τις δύο χώρες. Τόνισε, ωστόσο, ότι τα μέτρα αυτά δεν αποσκοπούν στον περιορισμό της ναυσιπλοΐας, αλλά στη διευκόλυνση και την ασφάλεια των διερχόμενων πλοίων.
Η εξέλιξη αυτή φαίνεται να λειτούργησε κατευναστικά για τις αγορές.
Πρώτη φορά από το 2022, το WTI πιο ακριβό από το Brent
Να σημειωθεί πως είναι πρωτοφανές για τις αγορές το αμερικανικό αργό να είναι ακριβότερο από το Brent.
Υπό φυσιολογικές συνθήκες, το Brent διαπραγματεύεται ακριβότερα από το West Texas Intermediate, καθώς είναι πιο εύκολα προσβάσιμο στις διεθνείς αγορές. Όταν όμως συμβαίνει το αντίθετο -όπως στην παρούσα συγκυρία- πρόκειται για ένδειξη σοβαρής ανισορροπίας στην αγορά.
Πιο συγκεκριμένα, το Brent επηρεάζεται άμεσα από τη Μέση Ανατολή και τη θαλάσσια μεταφορά. Το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ περιορίζει τη διαθεσιμότητα αλλά και δημιουργεί αβεβαιότητα για τις ροές.
Το WTI είναι συνδεδεμένο με την αμερικανική αγορά. Όταν αυξάνεται απότομα η εγχώρια ζήτηση (π.χ. λόγω φόβου ελλείψεων), η τιμή του εκτοξεύεται. Επίσης, το αμερικανικό πετρέλαιο δεν μπορεί πάντα να εξαχθεί εύκολα λόγω περιορισμών σε υποδομές, κάτι που σε περιόδους κρίσης δημιουργεί στρεβλώσεις.
Αποκλεισμένο το Στενό του Hormuz
Η κυκλοφορία στο Στενό του Hormuz, από όπου περνούσε το ένα πέμπτο των παγκόσμιων ροών πετρελαίου και φυσικού αερίου, έχει ουσιαστικά σταματήσει από τότε που ξεκίνησε ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή, εκτοξεύοντας τις τιμές της ενέργειας στα ύψη σε μία από τις πιο καταστροφικές ενεργειακές κρίσεις παγκοσμίως.
Η κίνηση των πετρελαιοφόρων μέσω του Hormuz είναι απίθανο να ξαναρχίσει σύντομα, δήλωσε ο Giles Alston, αναλυτής πολιτικού κινδύνου στην Oxford Analytica. «Γίνεται ολοένα και πιο σαφές ότι η θέση των ΗΠΑ για το τι πρέπει να κάνετε για να βγάλετε και να περάσετε το πετρέλαιό σας από τo Hormuz είναι πλέον κάτι από το οποίο η Ουάσιγκτον έχει σε μεγάλο βαθμό "νίψει τας χείρας της". Αυτό είναι πλέον κάτι που πρέπει να επιλύσουν μόνοι τους εκείνοι που μεταφέρουν πετρέλαιο μέσω του Στενού», δήλωσε στο CNBC.
Η... παγίδα της νήσου Larak
Το Ιράν έχει αθόρυβα δημιουργήσει έναν de facto ασφαλή ναυτιλιακό διάδρομο βόρεια του νησιού Larak -στα ανοικτά της Bandar Abbas- όπου οι Φρουροί της Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC) και οι λιμενικές αρχές ελέγχουν κάθε πλοίο πριν του επιτρέψουν τη διέλευση. Σχεδόν όλες οι διελεύσεις των τελευταίων τριών εβδομάδων έχουν παρακάμψει τη συνήθη διαδρομή και κινούνται μέσω του στενού διαύλου βόρεια του Larak, κοντά στις ιρανικές ακτές, κάτι που υποδηλώνει έναν «ελεγχόμενο διάδρομο πρόσβασης βάσει άδειας», σύμφωνα με τη Windward. Και οι 57 διελεύσεις που καταγράφηκαν από τις 13 Μαρτίου ακολούθησαν αυτή την παράκαμψη, ενώ σχεδόν καμία δεν χρησιμοποίησε την κανονική διαδρομή. Πλοία παρατηρήθηκαν επίσης να σχηματίζουν ουρές βόρεια του Larak, αναμένοντας άδεια, ενώ αρκετά απορρίφθηκαν τις τελευταίες ημέρες.
Το Ιράν πέρασε νομοσχέδιο για την είσπραξη διοδίων
Είναι προφανές πως το Ιράν επιτρέπει τη διέλευση μόνο σε συγκεκριμένα πλοία, δίνοντας προτεραιότητα σε χώρες με φιλικές σχέσεις ή σε πλοία που συνδέονται με το δικό του εμπόριο.
Εξάλλου, αξίζει να σημειωθεί ότι το ιρανικό κοινοβούλιο ψήφισε νομοσχέδιο για τη θεσμοθέτηση είσπραξης διοδίων από πλοία που διέρχονται από το Στενό σε μια κίνηση που παγιώνει τον οικονομικό έλεγχο της Τεχεράνης στο σημείο-κλειδί. Μεταξύ άλλων, το νομοσχέδιο καθορίζει ποιοι μπορούν να χρησιμοποιούν τη διέλευση: οι ΗΠΑ, το Ισραήλ αλλά και κράτη που συμμετέχουν σε αντι-ιρανικές κυρώσεις πλέον απαγορεύεται να διέρχονται. Σε περίπτωση παραβίασης, ο ιρανικός στρατός θα πλήττει με πυραύλους.
Το μέτρο, που απαιτεί και τη συμφωνία άλλων χωρών της περιοχής, προβλέπει επιβολή τελών σε μεταφορές ενέργειας, εμπορευμάτων και τροφίμων. Τουλάχιστον δύο πλοία πλήρωσαν τέλος διέλευσης σε κινεζικά γουάν. Σε μία περίπτωση, η διαδικασία έγινε μέσω κινεζικής εταιρείας ναυτιλιακών υπηρεσιών που λειτούργησε ως μεσάζων.
Στην πράξη, η είσπραξη είχε ήδη ξεκινήσει από τα μέσα Μαρτίου, με βάση στοιχεία του Lloyd’s List, και αφορούσε περίπου 2 εκατ. δολ. ανά διέλευση. Τώρα η Τεχεράνη θεσμοθετεί τη νομική βάση για ένα νέο καθεστώς στη περιοχή, με συνεργασία με το Oman.
Ωστόσο, για φιλικές προς το Ιράν χώρες μπορούν να γίνουν... εξαιρέσεις. Ο υπουργός Μεταφορών της Μαλαισίας, Anthony Loke Siew Fook, ανέφερε ότι τα τάνκερ της χώρας του δεν επιβαρύνονται λόγω καλών διπλωματικών σχέσεων, σύμφωνα με το Bloomberg. Σύμφωνα με το υπουργείο Εξωτερικών της Μαλαισίας, ήδη επτά πλοία διέρχονται ανεμπόδιστα από το Στενό.
Πως λειτουργεί το νέο σύστημα
Πιο αναλυτικά, το νέο σύστημα λειτουργεί ως εξής: Οι διαχειριστές πλοίων απευθύνονται αρχικά σε μεσάζοντες που συνδέονται με τους IRGC και υποβάλλουν λεπτομερή στοιχεία, όπως τον αριθμό IMO, τα ονόματα του πληρώματος και τον τελικό προορισμό. Αν εγκριθούν, λαμβάνουν κωδικό διέλευσης και οδηγίες πορείας. Κατά την είσοδο στα ιρανικά ύδατα, οι αρχές ζητούν τον κωδικό μέσω ασυρμάτου και, εφόσον είναι έγκυρος, ιρανικό σκάφος συνοδεύει το πλοίο. Όσα δεν εγκρίνονται, απορρίπτονται.
Παρά τη δυσκολία εντοπισμού της πραγματικής ιδιοκτησίας, οι περισσότερες διελεύσεις αφορούν πλοία με συνδέσεις σε Ιράν, Ελλάδα και Κίνα, ενώ εμφανίζονται και ορισμένα από Πακιστάν και Ινδία. Χώρες όπως Ινδία, Πακιστάν, Ιράκ, Μαλαισία και Κίνα φέρεται να έχουν διαπραγματευτεί απευθείας με την Τεχεράνη.
Ινδικά τάνκερ εξασφάλισαν ασφαλή διέλευση χωρίς πληρωμή, ενώ κινεζικά πλοία πέρασαν με συντονισμό των αρμόδιων πλευρών. Σε μία περίπτωση, ινδικό πλοίο LPG συνοδεύτηκε από πολεμικά πλοία της Ινδίας.
Τι προβλέπει το διεθνές ναυτικό δίκαιο
Από την άποψη του διεθνούς ναυτικού δικαίου, το Στενό του Hormuz υπάγεται στο καθεστώς «διέλευσης» της Σύμβασης του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS), που εγγυάται ελεύθερη διέλευση για όλα τα πλοία, συμπεριλαμβανομένων των στρατιωτικών, και απαγορεύει ρητά την επιβολή τελών, εξηγεί η επικεφαλής νομικής πρακτικής της Grace Consulting Ltd, Ekaterina Orlova.
«Το Άρθρο 38 της UNCLOS διευκρινίζει ότι τα παράκτια κράτη μπορούν να ρυθμίζουν τη ναυσιπλοΐα στα στενά μόνο για λόγους ασφάλειας, προστασίας του θαλάσσιου περιβάλλοντος και ναυσιπλοΐας, αλλά όχι για οικονομικό όφελος μέσω άμεσων τελών διέλευσης», λέει η ίδια.
Στην πράξη, η στενή γειτνίαση των χωρικών υδάτων δύο κρατών που διεκδικούν τον έλεγχο επιβάλλει περιορισμούς, προσθέτει ο συνεργάτης της δικηγορικής Lidings, Stepan Guzei. «Για παράδειγμα, το Oman από τα τέλη της δεκαετίας του 1980 έχει θέσει περιορισμούς στη διέλευση πολεμικών πλοίων και υποβρυχίων, που σε κάποιο βαθμό εφαρμόζονται. Σημαντικό μέρος της αμυντικής υποδομής γύρω από το στενό βρίσκεται σε νησιωτικές περιοχές υπό ιρανική δικαιοδοσία», υπενθυμίζει.
Νομικά, τα κράτη έχουν τη δυνατότητα ελέγχου, αλλά το ζήτημα είναι η τεχνική νομιμοποίηση. Οι διόδοι του Σουέζ και του Παναμά είναι επίσης με χρέωση, αλλά είναι τεχνητά έργα και τα κράτη που τα διαχειρίζονται μπορούν να θέτουν τέλη. Το Στενό του Hormuz είναι φυσικός υδάτινος διάδρομος και υπάγεται στο διεθνές δίκαιο, όχι στη νομοθεσία των παράκτιων κρατών, τονίζει η Orlova. Παραδείγματα δείχνουν ότι οι προσπάθειες επιβολής οικονομικού τέλους σε φυσικά στενά συχνά προκαλούν διπλωματικές και νομικές συγκρούσεις, αναφέρει η Orlova, υπενθυμίζοντας τη διαμάχη Ιράν-κρατών του Κόλπου τη δεκαετία του 1980.
Ωστόσο, στην πράξη, η τήρηση των διεθνών κανόνων δυσχεραίνεται από το γεγονός ότι ούτε το Ιράν ούτε οι ΗΠΑ έχουν επικυρώσει τη UNCLOS, εξηγεί ο ειδικός του Πανεπιστημίου Οικονομικών της Ρωσίας, Igor Yushkov. Αυτό δημιουργεί επιπλέον ρίσκα για τη σταθερότητα του διεθνούς καθεστώτος. Ο εκπρόσωπος του Κρεμλίνου, Dmitry Peskov, είχε δηλώσει ότι το σύστημα κανόνων υπάρχει de jure, αλλά de facto δεν εφαρμόζεται. Οι αναλυτές συμφωνούν ότι το σχέδιο της Τεχεράνης είναι υλοποιήσιμο και το τέλος διέλευσης πιθανώς θα παραμείνει ακόμη και μετά τη σταθεροποίηση της κατάστασης. «Δεν αποκλείεται να συμμετάσχει και το Oman. Με τον διαχωρισμό ροών εισόδου και εξόδου από τον Περσικό Κόλπο, μπορεί να υπάρξει κατανομή του ελέγχου: Η μία πλευρά να εισπράττει τέλος για διέλευση σε μία κατεύθυνση, η άλλη στην αντίθετη», λέει ο Guzei. Αυτό θα αυξήσει το κόστος των φορτίων και των ναύλων. Δεδομένης της ποσότητας πόρων που διέρχεται από το στενό, η επίπτωση θα είναι σημαντική. Οι ΗΠΑ ήδη εξετάζουν σενάρια αν η τιμή του πετρελαίου φτάσει τα 200 δολάρια το βαρέλι, αναφέρει το Bloomberg.
Η χρήση στρατηγικών αποθεμάτων μπορεί προσωρινά να συγκρατήσει τις τιμές, σημειώνει ο Yushkov, αλλά δεν είναι αειφόρο: τα αποθέματα θα εξαντληθούν και οι τιμές θα συνεχίσουν να ανεβαίνουν. Ο μέγιστος στόχος των 200 δολαρίων ανά βαρέλι δύσκολα θα διατηρηθεί — η τελική ισορροπία εκτιμάται γύρω στα 130–140 δολάρια/βαρέλι, προβλέπει ο ειδικός.
www.bankingnews.gr
Σχόλια αναγνωστών