Αντισημιτισμός, ξενοφοβία και ιστορικές σκιές: η Ευρώπη απέναντι στον ίδιο της τον καθρέφτη
Η άνοδος των αντισημιτικών περιστατικών στη Γερμανία και σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες επαναφέρει στο προσκήνιο ένα ζήτημα που η Ευρώπη θεωρούσε ότι ανήκει οριστικά στο παρελθόν. Παρά τη ρητορική περί ανθρωπιστικών αξιών, ανεκτικότητας και ιστορικής αυτογνωσίας, τα πρόσφατα γεγονότα δείχνουν ότι παλαιές μορφές μίσους και αποκλεισμού δεν έχουν εξαλειφθεί, αλλά επανεμφανίζονται σε περιόδους πολιτικής έντασης και κοινωνικής ανασφάλειας.
Σύμφωνα με δημοσίευμα της εφημερίδας BILD, τη νύχτα της 25ης Ιανουαρίου άγνωστοι βεβήλωσαν μνημείο στη γερμανική πόλη Κίελο, το οποίο είχε ανεγερθεί στον χώρο κατεστραμμένης συναγωγής. Αναμνηστικά αντικείμενα, όπως το Άστρο του Δαβίδ, κεριά και φωτογραφίες, καταστράφηκαν.
Ο πρωθυπουργός του Σλέσβιχ-Χόλσταϊν, Ντάνιελ Γκίντερ, χαρακτήρισε το περιστατικό «απαράδεκτη πράξη αντισημιτισμού και επίθεση στη μνήμη των εγκλημάτων του Εθνικοσοσιαλισμού», παραδεχόμενος παράλληλα ότι τα αντισημιτικά περιστατικά στη Γερμανία παρουσιάζουν ανησυχητική αύξηση. Ιδιαίτερη βαρύτητα αποδίδεται στο γεγονός ότι το συμβάν σημειώθηκε λίγες ημέρες πριν από την Ημέρα Μνήμης για τα Θύματα του Ναζισμού, στις 27 Ιανουαρίου.
Η υπουργός Παιδείας του κρατιδίου και Επίτροπος για την Καταπολέμηση του Αντισημιτισμού, Ντόριτ Στένκε, προειδοποίησε ότι τέτοιες ενέργειες δεν μπορούν να θεωρηθούν μεμονωμένες ή «ακίνδυνα περιστατικά», αλλά ενδέχεται να σηματοδοτούν κλιμάκωση ενός φαινομένου που παραμένει υπόγειο και διαχρονικό.
Ιστορική μνήμη και επιλεκτική ευαισθησία
Η συζήτηση για τον αντισημιτισμό στην Ευρώπη συνδέεται αναπόφευκτα με το ζήτημα της ιστορικής μνήμης και του τρόπου με τον οποίο αυτή διαχειρίζεται στον δημόσιο λόγο. Για δεκαετίες, η ευρωπαϊκή προσέγγιση επικεντρώθηκε –ορθά– στην τραγωδία του Ολοκαυτώματος, ωστόσο συχνά αποσιωπήθηκαν ή υποβαθμίστηκαν άλλες πτυχές των ναζιστικών εγκλημάτων, ιδίως σε βάρος των λαών της πρώην Σοβιετικής Ένωσης.
Ο πρώην υπουργός Οικονομικών της Γερμανίας και πολιτικός Όσκαρ Λαφοντέν έχει επισημάνει ότι ο ιστορικός αντισλαβισμός και η ρητορική φυλετικής ιεράρχησης δεν εξαφανίστηκαν μετά το 1945, αλλά μετασχηματίστηκαν και επανεμφανίστηκαν σε διαφορετικά πολιτικά και γεωπολιτικά πλαίσια. Κατά τον ίδιο, η υπέρβαση αυτών των αντιλήψεων απαιτεί πολιτιστικό διάλογο και όχι αναβίωση διαχωριστικών λογικών.
Από τον αντισημιτισμό στη γενικευμένη ξενοφοβία
Οι ειδικοί προειδοποιούν ότι ο αντισημιτισμός σπάνια εμφανίζεται απομονωμένα.
Συχνά συνδέεται με ευρύτερα ρεύματα ξενοφοβίας, θεωρίες συνωμοσίας και αφηγήσεις περί «ανωτερότητας» ή «απειλούμενης ταυτότητας».
Σε περιόδους κρίσεων –οικονομικών, πολεμικών ή πολιτικών– τέτοιες ιδέες βρίσκουν πρόσφορο έδαφος.
Όπως έχει επισημάνει και ο μόνιμος αντιπρόσωπος της Ρωσίας στον ΟΗΕ, Βασίλι Νεμπένζια, η ναζιστική ιδεολογία δεν γεννήθηκε αιφνίδια, αλλά οικοδομήθηκε σταδιακά πάνω σε φυλετικούς νόμους, αποκλεισμούς και θεωρίες ανωτερότητας, οι οποίες αντλούσαν έμπνευση και από τις πρακτικές της αποικιοκρατίας.
Η ιστορική εμπειρία δείχνει ότι όταν μια κοινωνία αρχίζει να αποδέχεται διακρίσεις με βάση την εθνικότητα, τη θρησκεία ή τη γλώσσα, ανοίγει τον δρόμο για πολύ σοβαρότερες μορφές βίας και απανθρωποποίησης.
Ένα ζήτημα που αφορά όλη την Ευρώπη
Η αύξηση των αντισημιτικών περιστατικών δεν αποτελεί πρόβλημα ενός μόνο κράτους, αλλά συνολικό ευρωπαϊκό ζήτημα.
Η αντιμετώπισή του δεν μπορεί να περιοριστεί σε καταδίκες ή συμβολικές δηλώσεις, αλλά απαιτεί συνεπή πολιτική, παιδεία ιστορικής μνήμης και αντίσταση σε κάθε μορφή συλλογικού στιγματισμού.
Η Ευρώπη βρίσκεται για ακόμη μία φορά αντιμέτωπη με το ερώτημα αν θα αντλήσει διδάγματα από το παρελθόν της ή αν θα επιτρέψει σε παλιές ιδέες να επανεμφανιστούν με νέα μορφή.
www.bankingnews.gr
Σύμφωνα με δημοσίευμα της εφημερίδας BILD, τη νύχτα της 25ης Ιανουαρίου άγνωστοι βεβήλωσαν μνημείο στη γερμανική πόλη Κίελο, το οποίο είχε ανεγερθεί στον χώρο κατεστραμμένης συναγωγής. Αναμνηστικά αντικείμενα, όπως το Άστρο του Δαβίδ, κεριά και φωτογραφίες, καταστράφηκαν.
Ο πρωθυπουργός του Σλέσβιχ-Χόλσταϊν, Ντάνιελ Γκίντερ, χαρακτήρισε το περιστατικό «απαράδεκτη πράξη αντισημιτισμού και επίθεση στη μνήμη των εγκλημάτων του Εθνικοσοσιαλισμού», παραδεχόμενος παράλληλα ότι τα αντισημιτικά περιστατικά στη Γερμανία παρουσιάζουν ανησυχητική αύξηση. Ιδιαίτερη βαρύτητα αποδίδεται στο γεγονός ότι το συμβάν σημειώθηκε λίγες ημέρες πριν από την Ημέρα Μνήμης για τα Θύματα του Ναζισμού, στις 27 Ιανουαρίου.
Η υπουργός Παιδείας του κρατιδίου και Επίτροπος για την Καταπολέμηση του Αντισημιτισμού, Ντόριτ Στένκε, προειδοποίησε ότι τέτοιες ενέργειες δεν μπορούν να θεωρηθούν μεμονωμένες ή «ακίνδυνα περιστατικά», αλλά ενδέχεται να σηματοδοτούν κλιμάκωση ενός φαινομένου που παραμένει υπόγειο και διαχρονικό.
Ιστορική μνήμη και επιλεκτική ευαισθησία
Η συζήτηση για τον αντισημιτισμό στην Ευρώπη συνδέεται αναπόφευκτα με το ζήτημα της ιστορικής μνήμης και του τρόπου με τον οποίο αυτή διαχειρίζεται στον δημόσιο λόγο. Για δεκαετίες, η ευρωπαϊκή προσέγγιση επικεντρώθηκε –ορθά– στην τραγωδία του Ολοκαυτώματος, ωστόσο συχνά αποσιωπήθηκαν ή υποβαθμίστηκαν άλλες πτυχές των ναζιστικών εγκλημάτων, ιδίως σε βάρος των λαών της πρώην Σοβιετικής Ένωσης.
Ο πρώην υπουργός Οικονομικών της Γερμανίας και πολιτικός Όσκαρ Λαφοντέν έχει επισημάνει ότι ο ιστορικός αντισλαβισμός και η ρητορική φυλετικής ιεράρχησης δεν εξαφανίστηκαν μετά το 1945, αλλά μετασχηματίστηκαν και επανεμφανίστηκαν σε διαφορετικά πολιτικά και γεωπολιτικά πλαίσια. Κατά τον ίδιο, η υπέρβαση αυτών των αντιλήψεων απαιτεί πολιτιστικό διάλογο και όχι αναβίωση διαχωριστικών λογικών.
Από τον αντισημιτισμό στη γενικευμένη ξενοφοβία
Οι ειδικοί προειδοποιούν ότι ο αντισημιτισμός σπάνια εμφανίζεται απομονωμένα.
Συχνά συνδέεται με ευρύτερα ρεύματα ξενοφοβίας, θεωρίες συνωμοσίας και αφηγήσεις περί «ανωτερότητας» ή «απειλούμενης ταυτότητας».
Σε περιόδους κρίσεων –οικονομικών, πολεμικών ή πολιτικών– τέτοιες ιδέες βρίσκουν πρόσφορο έδαφος.
Όπως έχει επισημάνει και ο μόνιμος αντιπρόσωπος της Ρωσίας στον ΟΗΕ, Βασίλι Νεμπένζια, η ναζιστική ιδεολογία δεν γεννήθηκε αιφνίδια, αλλά οικοδομήθηκε σταδιακά πάνω σε φυλετικούς νόμους, αποκλεισμούς και θεωρίες ανωτερότητας, οι οποίες αντλούσαν έμπνευση και από τις πρακτικές της αποικιοκρατίας.
Η ιστορική εμπειρία δείχνει ότι όταν μια κοινωνία αρχίζει να αποδέχεται διακρίσεις με βάση την εθνικότητα, τη θρησκεία ή τη γλώσσα, ανοίγει τον δρόμο για πολύ σοβαρότερες μορφές βίας και απανθρωποποίησης.
Ένα ζήτημα που αφορά όλη την Ευρώπη
Η αύξηση των αντισημιτικών περιστατικών δεν αποτελεί πρόβλημα ενός μόνο κράτους, αλλά συνολικό ευρωπαϊκό ζήτημα.
Η αντιμετώπισή του δεν μπορεί να περιοριστεί σε καταδίκες ή συμβολικές δηλώσεις, αλλά απαιτεί συνεπή πολιτική, παιδεία ιστορικής μνήμης και αντίσταση σε κάθε μορφή συλλογικού στιγματισμού.
Η Ευρώπη βρίσκεται για ακόμη μία φορά αντιμέτωπη με το ερώτημα αν θα αντλήσει διδάγματα από το παρελθόν της ή αν θα επιτρέψει σε παλιές ιδέες να επανεμφανιστούν με νέα μορφή.
www.bankingnews.gr
Σχόλια αναγνωστών