Οι κινεζικές εξαγωγές μαγνητών σπανίων γαιών προς την Ιαπωνία μειώθηκαν κατά 8% τον Δεκέμβριο σε σύγκριση με τον Νοέμβριο, μετά από τη διπλωματική αντιπαράθεση που αναστάτωσε τις αγορές και αύξησε τις ανησυχίες για την ασφάλεια του εφοδιασμού.
Η πτώση καταγράφηκε λίγες εβδομάδες πριν το Πεκίνο επιβάλει, τον Ιανουάριο, απαγόρευση εξαγωγών προς την Ιαπωνία για υλικά διπλής χρήσης, δηλαδή υλικά που μπορούν να έχουν τόσο πολιτικές όσο και στρατιωτικές εφαρμογές.
Παρότι οι αποστολές του Δεκεμβρίου, ύψους 280 μετρικών τόνων, ήταν ακόμη αυξημένες κατά 31,4% σε ετήσια βάση, η μηνιαία μείωση έστειλε μήνυμα αυξανόμενου πολιτικού ρίσκου σε έναν κλάδο όπου η Κίνα κυριαρχεί στην παγκόσμια προσφορά.
Γιατί έχει σημασία
Όπως σημειώνει το Reuters, οι μαγνήτες σπανίων γαιών αποτελούν κρίσιμες πρώτες ύλες για τα ηλεκτρικά οχήματα, τις ανεμογεννήτριες, τα ηλεκτρονικά και τις αμυντικές τεχνολογίες.
Οποιαδήποτε διαταραχή στον εφοδιασμό έχει άμεσες επιπτώσεις στον προηγμένο μεταποιητικό τομέα της Ιαπωνίας και μακροπρόθεσμες συνέπειες για τις παγκόσμιες βιομηχανίες καθαρής ενέργειας και υψηλής τεχνολογίας.
Το επεισόδιο υπογραμμίζει πώς το εμπόριο στρατηγικών υλικών διαμορφώνεται ολοένα και περισσότερο από τη γεωπολιτική και όχι από καθαρά αγοραίες δυνάμεις.
Η άμεση αφορμή ήταν η επιδείνωση των πολιτικών σχέσεων μετά τη δήλωση της Πρωθυπουργού Sanae Takaichi ότι η Ιαπωνία θα απαντούσε στρατιωτικά σε περίπτωση κινεζικής επίθεσης κατά της Ταϊβάν, σχόλιο που προκάλεσε την οργή του Πεκίνου.
Η επακόλουθη απαγόρευση εξαγωγών διπλής χρήσης ενέτεινε την αβεβαιότητα. Ταυτόχρονα, η ισχυρή ετήσια αύξηση των αποστολών τον Δεκέμβριο υποδηλώνει ότι ιαπωνικές επιχειρήσεις προχώρησαν σε αποθεματοποίηση μαγνητών ενόψει αυστηρότερων περιορισμών, διογκώνοντας προσωρινά τη ζήτηση πριν από μια πιθανή πτώση τον Ιανουάριο.
Οι αυτοκινητοβιομηχανίες της Ιαπωνίας, οι κατασκευαστές ηλεκτρονικών και οι αμυντικοί σχεδιαστές εκτίθενται άμεσα σε κινδύνους εφοδιασμού.
Οι Κινέζοι παραγωγοί αντιμετωπίζουν την πρόκληση να ισορροπήσουν μεταξύ γεωπολιτικών οδηγιών και εμπορικών συμφερόντων, ιδίως καθώς οι εξαγωγές προς βασικές αγορές εξασθενούν. Οι Ηνωμένες Πολιτείες αποτελούν επίσης σημαντικό ενδιαφερόμενο μέρος: οι αποστολές του Δεκεμβρίου προς τις ΗΠΑ μειώθηκαν κατά 3% σε μηνιαία βάση, ενώ οι συνολικές εξαγωγές του 2025 υποχώρησαν πάνω από 20%, δείχνοντας ότι και η Ουάσιγκτον επηρεάζεται από τους κινεζικούς ελέγχους εξαγωγών.
Παρότι οι εξαγωγές προς τις ΗΠΑ ανέκαμψαν εν μέρει μετά τη συμφωνία του προέδρου της Κίνας Xi Jinping και του Αμερικανού ομολόγου του Donald Trump να «παγώσουν» ορισμένους ελέγχους, οι συνολικές κινεζικές εξαγωγές μαγνητών σπανίων γαιών μειώθηκαν κατά 1,3% το 2025. Αυτό υποδηλώνει μια ευρύτερη τάση κατακερματισμού των στρατηγικών αλυσίδων εφοδιασμού, με την Κίνα να αξιοποιεί την κυριαρχία της στις σπάνιες γαίες ως μοχλό πίεσης εν μέσω εντεινόμενου ανταγωνισμού μεγάλων δυνάμεων.
Τι ακολουθεί
Οι αποστολές προς την Ιαπωνία αναμένεται να μειωθούν περαιτέρω τον Ιανουάριο, καθώς η απαγόρευση τίθεται πλήρως σε ισχύ.
Οι ιαπωνικές εταιρείες είναι πιθανό να επιταχύνουν τις προσπάθειες διαφοροποίησης, συμπεριλαμβανομένης της αναζήτησης εναλλακτικών προμηθευτών και των επενδύσεων στην ανακύκλωση και στις τεχνολογίες υποκατάστασης.
Σε μεσοπρόθεσμο ορίζοντα, οι συνεχιζόμενες εντάσεις γύρω από την Ταϊβάν ενδέχεται να καταστήσουν το εμπόριο σπανίων γαιών ακόμη πιο πολιτικοποιημένο εργαλείο κρατικής πολιτικής.
Το επεισόδιο αυτό δείχνει ότι η οικονομική αλληλεξάρτηση δεν εγγυάται πλέον τη σταθερότητα στην Ανατολική Ασία.
Ο έλεγχος της Κίνας επί των σπανίων γαιών της προσφέρει ένα ισχυρό μέσο εξαναγκασμού, όμως η επανειλημμένη χρήση του ενέχει τον κίνδυνο να ωθήσει χώρες όπως η Ιαπωνία και οι ΗΠΑ στη μείωση της εξάρτησής τους με την πάροδο του χρόνου.
Βραχυπρόθεσμα, η Ιαπωνία επωμίζεται το κόστος προσαρμογής μέσω αυξημένης αβεβαιότητας και πιθανών στενώσεων στην παραγωγή.
Μακροπρόθεσμα, ωστόσο, η Κίνα μπορεί να αποδυναμώσει τη δική της επιρροή, καθώς οι στρατηγικοί ανταγωνιστές επενδύουν δυναμικά σε εναλλακτικές αλυσίδες εφοδιασμού. Η αγορά σπανίων γαιών, που κάποτε ήταν ένας εξειδικευμένος βιομηχανικός κλάδος, έχει πλέον μετατραπεί σε πρώτο μέτωπο της γεωπολιτικής.
Σχόλια αναγνωστών