Οι παγκόσμιες αγορές αιφνιδιάστηκαν όταν ο Πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών Donald Trump απείλησε με εκτεταμένους δασμούς οκτώ ευρωπαϊκές χώρες, εκτός εάν η Ουάσινγκτον επιτραπεί να αγοράσει τη Γροιλανδία.
Τα προτεινόμενα μέτρα περιλαμβάνουν άμεσο δασμό εισαγωγών 10% από την 1η Φεβρουαρίου σε προϊόντα από τη Δανία, τη Νορβηγία, τη Σουηδία, τη Γαλλία, τη Γερμανία, την Ολλανδία, τη Φινλανδία και τη Βρετανία, με κλιμάκωση στο 25% έως την 1η Ιουνίου, εάν δεν επιτευχθεί συμφωνία.
Οι Ευρωπαίοι ηγέτες καταδίκασαν άμεσα την κίνηση, χαρακτηρίζοντάς την οικονομικό εκβιασμό, ενώ η Γαλλία έθεσε ανοιχτά στο τραπέζι τη χρήση του σε μεγάλο βαθμό αδοκίμαστου Anti-Coercion Instrument της Ευρωπαϊκής Ένωσης ως απάντηση.
Αναβίωση της μνήμης από τους δασμούς του 2025
Το σοκ επανέφερε μνήμες από τους δασμούς της «Liberation Day» του Trump τον Απρίλιο του 2025, οι οποίοι είχαν ταράξει τις παγκόσμιες αγορές, προτού οι επενδυτές μάθουν αργότερα μέσα στη χρονιά να υποβαθμίζουν τις αμερικανικές εμπορικές απειλές.
Αυτή τη φορά, ωστόσο, το πλαίσιο είναι πολύ πιο εύθραυστο: τα γεωπολιτικά σημεία ανάφλεξης πολλαπλασιάζονται, η αξιοπιστία της αμερικανικής πολιτικής τίθεται υπό αμφισβήτηση και οι χρηματοπιστωτικές αγορές είναι σαφώς πιο ευαίσθητες στον πολιτικό κίνδυνο.
Άμεση αντίδραση των αγορών
Η αντίδραση ήταν ταχεία και ξεκάθαρα αποστροφή προς τον κίνδυνο.
Τα ευρωπαϊκά συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης υποχώρησαν απότομα, ο δείκτης Nikkei της Ιαπωνίας κατέγραψε πτώση και τα συμβόλαια της Wall Street έδειχναν χαμηλότερο άνοιγμα, παρά το γεγονός ότι οι αμερικανικές αγορές ήταν κλειστές λόγω αργίας.
Το δολάριο αποδυναμώθηκε ευρέως, μια αξιοσημείωτη μεταβολή δεδομένου του παραδοσιακού ρόλου του ως ασφαλούς καταφυγίου σε περιόδους παγκόσμιας έντασης. Αντίθετα, οι επενδυτές κατευθύνθηκαν στο ιαπωνικό γεν, το ελβετικό φράγκο και τον χρυσό, ο οποίος εκτινάχθηκε σε ιστορικό υψηλό.
Τα κρυπτονομίσματα αποτύπωσαν επίσης την επιδείνωση του κλίματος, με το Bitcoin να σημειώνει απότομη πτώση καθώς οι επενδυτές μείωσαν την έκθεσή τους σε περιουσιακά στοιχεία υψηλού κινδύνου. Το ευρώ, μετά από μια αρχική υποχώρηση, ενισχύθηκε, καθώς οι αγορές επαναξιολόγησαν πού εντοπίζεται πραγματικά ο πολιτικός κίνδυνος — όχι μόνο στην Ευρώπη, αλλά ολοένα και περισσότερο στην Ουάσινγκτον.
Γιατί το δολάριο βρίσκεται υπό πίεση
Αυτό που ξεχωρίζει σε αυτό το επεισόδιο είναι ότι το σοκ φαίνεται να απορροφάται από το δολάριο και όχι από τα ευρωπαϊκά νομίσματα. Οι επενδυτές αρχίζουν να ενσωματώνουν ένα αυξανόμενο ασφάλιστρο πολιτικού κινδύνου στα αμερικανικά περιουσιακά στοιχεία, καθώς οι εμπορικές απειλές συνδυάζονται με ανησυχίες για την ανεξαρτησία της Federal Reserve και την απρόβλεπτη εξωτερική πολιτική των ΗΠΑ.
Η προοπτική χρήσης δασμών όχι απλώς ως οικονομικού εργαλείου, αλλά ως μοχλού πίεσης για ζητήματα κυριαρχίας, έχει κλονίσει την εμπιστοσύνη στους θεσμικούς περιορισμούς της αμερικανικής εξουσίας.
Παράλληλα, οι συζητήσεις στην Ευρώπη για επαναπατρισμό κεφαλαίων και για πιθανή «χρηματοπιστωτική εργαλειοποίηση» ανεβάζουν το διακύβευμα πολύ πέρα από τις απλές εμπορικές ροές. Σε ένα περιβάλλον όπου η καθαρή διεθνής επενδυτική θέση των ΗΠΑ είναι έντονα αρνητική, οποιαδήποτε διατάραξη της διασυνοριακής χρηματοπιστωτικής εμπιστοσύνης εγκυμονεί σοβαρούς κινδύνους για την κυριαρχία του δολαρίου.
Επιπτώσεις για την Ευρώπη
Η Ευρώπη αντιμετωπίζει ασύμμετρη έκθεση. Σε οικονομικό επίπεδο, η Γερμανία και το Ηνωμένο Βασίλειο είναι οι πιο ευάλωτες, με τους υψηλότερους δασμούς να αναμένεται να αφαιρέσουν μετρήσιμα ποσοστά από το ΑΕΠ τους. Σε πολιτικό επίπεδο, ωστόσο, η κρίση ενδέχεται να επιταχύνει τη στρατηγική συνοχή της Ευρώπης.
Οι μετοχές του αμυντικού κλάδου ήδη καταγράφουν άνοδο, καθώς οι γεωπολιτικές εντάσεις κλιμακώνονται, ενώ η προθυμία της ΕΕ να εξετάσει αντίμετρα σε υπηρεσίες και χρηματοοικονομικούς τομείς σηματοδοτεί μια στροφή προς πιο δυναμική οικονομική κρατική στρατηγική.
Η διαμάχη για τη Γροιλανδία υπογραμμίζει επίσης την αυξανόμενη ευρωπαϊκή ανησυχία απέναντι στην απροβλεψιμότητα των ΗΠΑ. Δεν πρόκειται για μια συνηθισμένη εμπορική διαμάχη, αλλά για μια σύγκρουση που αγγίζει την κυριαρχία, την ασφάλεια και το μέλλον της διατλαντικής σχέσης.
Παγκόσμιες προεκτάσεις
Το επεισόδιο αυτό ενισχύει μια ευρύτερη παγκόσμια τάση: η οικονομική αντιπαράθεση αντικαθιστά την ένοπλη σύγκρουση ως ο βασικός συστημικός κίνδυνος. Το εμπόριο, οι ροές κεφαλαίων, η τεχνολογία και οι αγορές συναλλάγματος εργαλειοποιούνται ολοένα και περισσότερο, θολώνοντας τα όρια μεταξύ οικονομικής πολιτικής και εξαναγκαστικής διπλωματίας.
Η υπογραφή συμφωνίας ελεύθερου εμπορίου μεταξύ της ΕΕ και της Mercosur την ίδια ημέρα είναι ενδεικτική, καθώς αντανακλά έναν κόσμο που αντισταθμίζει ενεργά τον κίνδυνο της αμερικανικής μεταβλητότητας.
Το γεγονός ότι τα ασφαλή καταφύγια ευημερούν ταυτόχρονα με την πτώση των αμερικανικών μετοχών υποδηλώνει μια διακριτική αλλά σημαντική αναπροσαρμογή της παγκόσμιας αντίληψης κινδύνου. Οι ΗΠΑ δεν θεωρούνται πλέον απλώς απορροφητής κρίσεων, αλλά ολοένα και περισσότερο πηγή τους.
Η στιγμή αυτή μοιάζει λιγότερο με επιστροφή στους εμπορικούς πολέμους της πρώτης θητείας Trump και περισσότερο με κλιμάκωση σε κάτι δομικά διαφορετικό. Συνδέοντας τους δασμούς με εδαφικές διεκδικήσεις, οι ΗΠΑ κινδυνεύουν να υπερβούν ένα ψυχολογικό όριο στις παγκόσμιες αγορές: από τη σκληρή διαπραγμάτευση συναλλαγών σε ανοιχτό οικονομικό εξαναγκασμό.
Αυτή η μετατόπιση έχει σημασία. Οι αγορές μπορούν να αντέξουν τον θόρυβο, αλλά δυσκολεύονται να διαχειριστούν την αβεβαιότητα γύρω από τους κανόνες, τους θεσμούς και την αξιοπιστία.
Η πιο εντυπωσιακή εξέλιξη είναι η ευαλωτότητα του δολαρίου. Αν επαναλαμβανόμενες συγκρούσεις πείσουν συμμάχους ότι τα αμερικανικά περιουσιακά στοιχεία είναι πολιτικά εκτεθειμένα, ακόμη και μικρές ανακατανομές κεφαλαίων θα μπορούσαν να έχουν δυσανάλογες επιπτώσεις, δεδομένου του μεγέθους των αμερικανικών χρηματοπιστωτικών αγορών.
Η Ευρώπη μπορεί να απορροφήσει βραχυπρόθεσμα μέρος του οικονομικού κόστους, αλλά η μακροπρόθεσμη ζημιά ενδέχεται να βαρύνει τις Ηνωμένες Πολιτείες, εάν συνεχιστεί η διάβρωση της εμπιστοσύνης στην ηγεσία και τους θεσμούς τους.
Υπό αυτή την έννοια, η Γροιλανδία δεν είναι το βασικό ζήτημα. Είναι απλώς ο σπινθήρας. Η πραγματική ιστορία είναι ένας κόσμος που οδεύει προς χρηματοοικονομικό κατακερματισμό, όπου η ισχύς ασκείται όλο και περισσότερο μέσω των ίδιων των αγορών και όπου ακόμη και το δολάριο δεν θεωρείται πλέον απρόσβλητο.
www.bankingnews.gr
Σχόλια αναγνωστών