Η πρόσφατη στρατιωτική επιχείρηση των Ηνωμένων Πολιτειών με την κωδική ονομασία «Absolute Resolve» προκάλεσε τεράστια αναστάτωση στη διεθνή κοινότητα.
Πρόκειται για την ταχεία επιχείρηση που οδήγησε στη σύλληψη του προέδρου της Βενεζουέλας Nicolas Maduro στην κατοικία του, στις 3 Ιανουαρίου 2026.
Ο Maduro, μαζί με τη σύζυγό του, μεταφέρθηκε άμεσα στο USS Iwo Jima και στη συνέχεια αεροπορικώς στη Νέα Υόρκη, προκειμένου να δικαστεί και να αντιμετωπίσει κατηγορίες για «ναρκοτρομοκρατία», μεταξύ πολλών άλλων.
Το γεγονός αυτό υπογράμμισε τη δέσμευση των ΗΠΑ να διασφαλίσουν τη σφαίρα επιρροής τους από κάθε εξωτερική παρουσία που απειλεί την ηγεμονία τους.
Η σύλληψη του Maduro λειτουργεί ως μια βίαιη υπενθύμιση του Δόγματος Monroe, της μεγάλης στρατηγικής των ΗΠΑ για τον αποκλεισμό ξένων παρεμβάσεων από το Δυτικό Ημισφαίριο.
Μέσω της «Absolute Resolve», η Ουάσινγκτον στέλνει ένα σαφές μήνυμα: η εξωτερική επιρροή στο Δυτικό Ημισφαίριο δεν είναι πλέον ανεκτή.
Η εξέλιξη του Δόγματος Monroe
Το Δόγμα Monroe διατυπώθηκε για πρώτη φορά στην ετήσια ομιλία του προέδρου James Monroe προς το Κογκρέσο το 1823.
Πολλές πρώην ισπανικές αποικίες στην αμερικανική ήπειρο είχαν αποκτήσει ή βρίσκονταν κοντά στην ανεξαρτησία τους και ο Monroe τάχθηκε υπέρ του διαχωρισμού των σφαιρών επιρροής του Παλαιού και του Νέου Κόσμου.
Το δόγμα προέκυψε από δύο βασικές ανησυχίες: την προσπάθεια του Συνεδρίου της Βιέννης να αποκαταστήσει τις πρώην αποικίες της Ισπανίας και τις εδαφικές φιλοδοξίες της Ρωσίας στη βορειοδυτική ακτή της Βόρειας Αμερικής.
Ωστόσο, οι ΗΠΑ δεν διέθεταν τότε ισχυρό στρατό και ναυτικό για να το επιβάλουν, με αποτέλεσμα να αγνοηθεί αρκετές φορές κατά τη διάρκεια του 19ου αιώνα.
Μόλις στις αρχές του 20ού αιώνα, μέσω του Συμπληρώματος Roosevelt, οι Ηνωμένες Πολιτείες απέκτησαν τη δυνατότητα να επιβάλουν το Δόγμα Monroe.
Αν και αρχικά είχε σχεδιαστεί για να κρατήσει τις ευρωπαϊκές δυνάμεις εκτός του Δυτικού Ημισφαιρίου, ο Theodore Roosevelt διεύρυνε το νόημά του, ώστε να δικαιολογεί την αποστολή του αμερικανικού στρατού σε άλλες χώρες της περιοχής.
Ως αποτέλεσμα, οι Πεζοναύτες των ΗΠΑ εισέβαλαν στον Άγιο Δομίνικο το 1904, στη Νικαράγουα το 1911 και στην Αϊτή το 1915.
Το Συμπλήρωμα Roosevelt (Roosevelt Corollary) σηματοδότησε μια μεγάλη και βίαιη μετατόπιση στην εφαρμογή του Δόγματος Monroe, μετατρέποντας μια αμυντική στάση σε επιθετική «αστυνομική δράση».
Αυτή η δυναμική συνεχίστηκε και στον Ψυχρό Πόλεμο, όταν το Δόγμα Monroe αντιμετώπισε τη μεγαλύτερη πρόκλησή του κατά την Κρίση των Πυραύλων της Κούβας το 1962.
Μετά τις αναφορές για σοβιετικές πυραυλικές βάσεις στην Κούβα, ο πρόεδρος John F. Kennedy διέταξε ναυτικό «αποκλεισμό» του νησιού, εμποδίζοντας κάθε σοβιετική αποστολή προς τη χώρα.
Σε όλη τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου, το Δόγμα Monroe αποτέλεσε τη βάση για την εμπλοκή των ΗΠΑ σε αλλαγές καθεστώτων στη Λατινική Αμερική, με στόχο την αποτροπή της εξάπλωσης του σοβιετικά υποστηριζόμενου κομμουνισμού, όπως στην περιβόητη Επιχείρηση Condor.
Με την είσοδο στον 21ο αιώνα, το Δόγμα Monroe άρχισε να ξεθωριάζει, καθώς αναδυόταν ο πολυπολισμός.
Ο πρώην υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ John Kerry είχε φτάσει να δηλώσει ότι «η εποχή του Δόγματος Monroe έχει τελειώσει».
Ωστόσο, υπό την κυβέρνηση Trump, το Δόγμα Μονρόε εξελίχθηκε στη μέχρι σήμερα πιο ριζοσπαστική του μετάλλαξη.
Η νέα μετάλλαξη του Δόγματος Μονρόε
Σύμφωνα με ανάλυση του Modern Diplomacy, η σύλληψη του Nicolás Maduro αποτελεί την κορύφωση των αμερικανικών ανησυχιών για τις εξωτερικές παρεμβάσεις στη Βενεζουέλα.
Το 2001, η Βενεζουέλα έγινε η πρώτη ισπανόφωνη χώρα που υπέγραψε «στρατηγική αναπτυξιακή συνεργασία» με την Κίνα.
Η σχέση αυτή βασίστηκε σε μια απλή λογική: η Βενεζουέλα χρειαζόταν ρευστό, ενώ η Κίνα χρειαζόταν πετρέλαιο για να τροφοδοτήσει τη ραγδαία αναπτυσσόμενη οικονομία της.
Οι σχέσεις των δύο χωρών ενισχύθηκαν περαιτέρω κατά την προεδρία του Hugo Chavez.
Μεταξύ 2007 και 2013, η Κίνα δάνεισε 40 δισ. δολάρια στη Βενεζουέλα, κυρίως για την ανάπτυξη της πετρελαϊκής βιομηχανίας της χώρας και για να εξασφαλίσει μια σταθερή ενεργειακή γραμμή τροφοδοσίας για το Πεκίνο. Η στενή αυτή σχέση συνεχίστηκε και μετά τον θάνατο του Chavez το 2013.
Οι κινεζικές επενδύσεις αποτέλεσαν οικονομική σανίδα σωτηρίας για τη Βενεζουέλα, η οποία είχε τεθεί υπό κυρώσεις από τις ΗΠΑ και τους συμμάχους τους.
Πέρυσι, περίπου το 80% του πετρελαίου της Βενεζουέλας κατευθύνθηκε προς την Κίνα.
Παρομοίως, η Βενεζουέλα διατηρεί στενές σχέσεις και με έναν ακόμη αντίπαλο των ΗΠΑ, τη Ρωσία.
Αν και η ρωσική παρουσία στη χώρα δεν είναι τόσο εκτεταμένη όσο η κινεζική, η Μόσχα έχει σταθερά στηρίξει την κυβέρνηση Maduro.
Η Ρωσία αναγνώρισε τον Maduro στις αμφισβητούμενες προεδρικές εκλογές του 2018 και του 2024.
Τον Νοέμβριο του περασμένου έτους, η Ρωσία κατήγγειλε την «υπερβολική χρήση στρατιωτικής βίας» των ΗΠΑ στην Καραϊβική Θάλασσα.
Η παρουσία δύο μεγάλων δυνάμεων στην «αυλή» των Ηνωμένων Πολιτειών είναι ξεκάθαρα απαράδεκτη για την Ουάσινγκτον.
Για τις ΗΠΑ, η Βενεζουέλα δεν είναι απλώς ένα κράτος-παρίας, αλλά μια προωθημένη βάση επιχειρήσεων για τις ανταγωνίστριες δυνάμεις τους.
Η σύλληψη του Maduro, επομένως, δεν αποτελεί αναζήτηση δικαιοσύνης, αλλά μια προσπάθεια να διαχωριστεί για ακόμη μία φορά ο Νέος Κόσμος από τον Παλαιό.
Η πράξη αυτή λειτουργεί επίσης ως αποτρεπτικό μήνυμα προς άλλα «ανυπάκουα» κράτη της Λατινικής Αμερικής, όπως η Κούβα και η Νικαράγουα, σηματοδοτώντας την ετοιμότητα των ΗΠΑ να παρέμβουν άμεσα όταν τα συμφέροντά τους δεν εξυπηρετούνται.
Το διπλό μέτωπο του νέου Δόγματος Monroe
Ωστόσο, η μετάλλαξη του Δόγματος Monroe του 2026 δεν περιορίζεται στα τροπικά σύνορα της Καραϊβικής.
Η Ουάσινγκτον σχεδιάζει να επεκτείνει την επιρροή της και στον παγωμένο Αρκτικό κύκλο, με επίκεντρο τη Γροιλανδία.
Μία ημέρα μετά την επιχείρηση στη Βενεζουέλα, ο Trump επανέλαβε άμεσα την πρόθεσή του να αποκτήσει τη Γροιλανδία, ακόμη και με στρατιωτικά μέσα.
Η Γροιλανδία διαθέτει τεράστιο πλούτο φυσικών πόρων, όπως σπάνιες γαίες, ουράνιο και σίδηρο.
Οι επιστήμονες εκτιμούν επίσης ότι διαθέτει κοιτάσματα πετρελαίου και φυσικού αερίου.
Οι πόροι αυτοί αναμένεται να καταστούν πολύ πιο προσβάσιμοι λόγω της τήξης του παγοκαλύμματος που καλύπτει το μεγαλύτερο μέρος του νησιού.
Ο Trump, ωστόσο, δήλωσε ότι οι ΗΠΑ χρειάζονται τη Γροιλανδία «για λόγους εθνικής ασφάλειας, όχι για τα ορυκτά».
Παράλληλα, ανέφερε ότι η περιοχή «βρίθει από ρωσικά και κινεζικά πλοία».
Η δήλωσή του δεν είναι εντελώς αβάσιμη.
Ο έλεγχος της Γροιλανδίας θα έδινε στις ΗΠΑ το πλεονέκτημα στην άμυνα της Αρκτικής.
Το νησί και τα 44.000 χιλιόμετρα ακτογραμμής του αποτελούν μια «μαύρη τρύπα ασφαλείας» για τις Ηνωμένες Πολιτείες, καθώς είναι εξαιρετικά δύσκολο να επιτηρηθεί μια τόσο τεράστια περιοχή. Υπάρχουν πολυάριθμες αναφορές για την παρουσία ξένων πλοίων στην περιοχή, συμπεριλαμβανομένου και ρωσικού υποβρυχίου.
Ο έλεγχος της Γροιλανδίας θα επέτρεπε στις ΗΠΑ να ελέγχουν και το στρατηγικής σημασίας GIUK Gap (Greenland–Iceland–UK Gap).
Στόχος θα ήταν το κλείσιμό του σε περίπτωση σύγκρουσης, ώστε να αποτραπεί η έξοδος αντιπάλων δυνάμεων από τη Νορβηγική Θάλασσα και η προσέγγισή τους στις ανατολικές ακτές των ΗΠΑ.
Κατά τον Ψυχρό Πόλεμο, το κλείσιμο του GIUK Gap αποσκοπούσε στο να εμποδίσει σοβιετικά υποβρύχια βαλλιστικών πυραύλων να βρεθούν εντός εμβέλειας της Ουάσινγκτον και της Νέας Υόρκης.
Στον 21ο αιώνα, η Ρωσία έχει αυξήσει τη ναυτική της παρουσία στην περιοχή και επιδιώκει συνεργασία με την Κίνα, η οποία προωθεί τον λεγόμενο Polar Silk Road.
Με αυτά τα δεδομένα, το ερώτημα δεν είναι πλέον γιατί οι ΗΠΑ επιθυμούν τόσο έντονα τη Γροιλανδία, αλλά μέχρι πού είναι διατεθειμένες να φτάσουν για να τη διασφαλίσουν.
Είναι μια πραγματικότητα που όλοι θα πρέπει να αποδεχθούν: η Γροιλανδία έχει πλέον ενταχθεί στην ομπρέλα του Δόγματος Monroe του 2026.
Με τη μνήμη της επιχείρησης κατά του Maduro ακόμη νωπή, μόνο ο χρόνος θα δείξει ποια προσέγγιση θα επιλέξουν οι Ηνωμένες Πολιτείες για να εντάξουν τη Γροιλανδία στη σφαίρα επιρροής τους.
www.bankingnews.gr
Σχόλια αναγνωστών