Ο πληθωρισμός, οι στάσιμοι μισθοί και η διεύρυνση των ανισοτήτων αποκαλύπτουν το βαθύ χάσμα ανάμεσα στην ευημερία των χρηματοπιστωτικών αγορών και την καθημερινότητα των Αμερικανών
Η Wall Street δεν είχε ποτέ τόσο καλές επιδόσεις.
Η εικόνα, όμως, που μεταφέρουν οι Αμερικανοί εργαζόμενοι είναι εντελώς διαφορετική.
Τα εταιρικά κέρδη, οι αξίες των περιουσιακών στοιχείων και η παραγωγικότητα έχουν αυξηθεί σημαντικά τις τελευταίες δεκαετίες.
Ωστόσο, οι περισσότεροι εργαζόμενοι αισθάνονται ότι καρπώνονται ένα ελάχιστο μόνο μέρος αυτής της ανάπτυξης.
Το χάσμα αυτό αντιμετωπίζεται συνήθως ως πρόβλημα της αμερικανικής εσωτερικής πολιτικής.
Στην πραγματικότητα, όμως, αποτελεί ένδειξη βαθύτερων διαρθρωτικών προβλημάτων της οικονομίας.
Εάν η αγοραστική δύναμη των αμερικανικών νοικοκυριών συνεχίσει να υποχωρεί, η οικονομική ανάπτυξη θα γίνεται ολοένα και περισσότερο υπόθεση των υψηλών εισοδημάτων και των κατόχων κεφαλαίου, αφήνοντας πίσω μεγάλα τμήματα της κοινωνίας.
Οι αιτίες είναι πολλές.
Ξεχωρίζει, ωστόσο, η πολυετής μετατόπιση του οικονομικού μοντέλου από την εργασία προς το κεφάλαιο.
Το δεύτερο τρίμηνο του 2026, το μερίδιο της εργασίας στο εθνικό εισόδημα υποχώρησε στο 52,8%, από 65,5% το 1947.
Η τάση επιταχύνθηκε κατά τη δεκαετία του 1980, υπό την κυριαρχία της οικονομικής πολιτικής Reaganomics, και συνεχίστηκε μέχρι σήμερα.
Η νέα κοινωνική συμμαχία
Η μεγάλη εκλογική νίκη των Δημοκρατικών απέναντι στους Ρεπουμπλικάνους του Donald Trump, στις 3 Νοεμβρίου, μοιάζει να σηματοδοτεί μια καμπή.
Δέκα ημέρες αργότερα, γίνεται ολοένα και σαφέστερο ότι η άνευ όρων συμμαχία του Trump με τους τεχνολογικούς κολοσσούς και τους μεγιστάνες της Silicon Valley, οι οποίοι παρουσιάζουν την τεχνητή νοημοσύνη ως οικονομική ουτοπία, εξελίχθηκε σε πολιτική αυτοκτονία - το κίνημα των MAGA διαμορφώθηε ακριβώς για την επανάκτηση της οικονομικής πολιτικής από τις αγορές και ... προδώθηκε .
Η πολιτική αυτή αποδείχθηκε αποκομμένη από τις πραγματικές ανησυχίες των Αμερικανών.
Οι πολίτες στρέφονται εναντίον των τεράστιων κέντρων δεδομένων, τα οποία αυξάνουν τους λογαριασμούς ηλεκτρικού ρεύματος και νερού για να εκπαιδεύουν μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης που απειλούν να εξαφανίσουν ολόκληρους επαγγελματικούς κλάδους.
Την ίδια στιγμή, ο πόλεμος με το Ιράν επιβαρύνει περαιτέρω το κόστος της ενέργειας και των τροφίμων.
Ανάμεσα στους ηγέτες των μεγάλων οικονομιών, ο Trump υπήρξε ο πιο ένθερμος υποστηρικτής μιας τεχνητής νοημοσύνης χωρίς ουσιαστικούς ρυθμιστικούς περιορισμούς.
Ωστόσο, το πείραμα μιας νέας ψηφιακής Άγριας Δύσης, με επίκεντρο τη Silicon Valley, δεν αποδεικνύεται ιδιαίτερα δημοφιλές.
Ούτε η εργατική τάξη φαίνεται να πείθεται από τις διακηρύξεις του Elon Musk περί μιας επερχόμενης «εποχής της αφθονίας», στην οποία θα κυριαρχούν γενναιόδωρα προγράμματα καθολικού εισοδήματος.
Ελάχιστοι στο στρατόπεδο του MAGA φαίνεται να αντιλαμβάνονται ότι οι απόψεις του Musk βρίσκονται συχνά πιο κοντά στον... Karl Marx παρά στον Adam Smith.
Αντί να υιοθετήσουν το επιχείρημα του Λευκού Οίκου περί «ριζοσπαστικού σοσιαλισμού» των Δημοκρατιών, οι Αμερικανοί ψηφοφόροι έστειλαν ένα ισχυρό μήνυμα κατά της τεχνητής νοημοσύνης χωρίς κανόνες, του πολέμου, της ακρίβειας και της υπερσυγκέντρωσης οικονομικής ισχύος στους ολιγάρχες του τεχνολογικού κλάδου.
Εκτόξευση των ανισοτήτων
Σύμφωνα με την τελευταία Έρευνα για τα Οικονομικά των Καταναλωτών της Federal Reserve, το χάσμα πλούτου στις ΗΠΑ παραμένει τεράστιο.
Ακόμη και αν η διάμεση καθαρή περιουσία αυξήθηκε κατά 2% την τελευταία τριετία, το πλουσιότερο 10% των Αμερικανών κατέχει κατά μέσο όρο πάνω από 50 φορές μεγαλύτερο πλούτο από το φτωχότερο 20%.
Η δυσαρέσκεια που αποτυπώθηκε στις εκλογές δεν δημιουργήθηκε μέσα σε μία ημέρα.
Διαμορφωνόταν επί χρόνια, αλλά επιταχύνθηκε κατά τη δεύτερη προεδρική θητεία του Trump, από τον Ιανουάριο του 2025, όπως είχε συμβεί και κατά την πρώτη περίοδο διακυβέρνησής του, από το 2017 έως το 2021.
Η οικονομική πολιτική του Trump αποτελεί σε μεγάλο βαθμό επανάληψη της θεωρίας των οικονομικών της προσφοράς του Ronald Reagan, αυτή τη φορά με μια έντονη αντιμεταναστευτική διάσταση, πρωτοφανή για τη σύγχρονη αμερικανική πραγματικότητα.
Το όραμα του Reagan, ωστόσο, έχει εκτροχιαστεί.
Οι εργαζόμενοι, που κάποτε λάμβαναν περίπου τα δύο τρίτα του εισοδήματός τους από τον επιχειρηματικό τομέα εκτός γεωργίας, σήμερα περιορίζονται σε λίγο περισσότερο από το μισό.
Το χάσμα ανάμεσα στην παραγωγικότητα και τους μισθούς
Εξίσου αποκαλυπτική είναι η απόσταση ανάμεσα στην αύξηση της παραγωγικότητας και την εξέλιξη των μισθών.
Σύμφωνα με το Economic Policy Institute, ένα ερευνητικό ινστιτούτο με έδρα την Ουάσιγκτον, οι πραγματικές αποδοχές των τυπικών εργαζομένων αυξήθηκαν μόλις κατά περίπου 33% την περίοδο 1979-2025, ενώ η καθαρή παραγωγικότητα ενισχύθηκε κατά περίπου 90,2%.
Οι χαμηλόμισθοι εργαζόμενοι έχασαν ακόμη περισσότερο έδαφος το 2025, καθώς η ακρίβεια επιδεινώθηκε, η μισθολογική άνοδος επιβραδύνθηκε και οι δασμοί τροφοδότησαν νέες πληθωριστικές πιέσεις.
«Οι εκτιμήσεις μας αποδίδουν αυτή την αύξηση στους δασμούς», δήλωσε η οικονομολόγος Mary Amiti της Federal Reserve Bank of New York.
Μέχρι τον Φεβρουάριο του 2026, πριν ακόμη ξεκινήσει ο πόλεμος με το Ιράν, οι δασμοί είχαν συμβάλει κατά 2,9 ποσοστιαίες μονάδες στον πληθωρισμό των αγαθών.
Χωρίς αυτούς, οι τιμές των αγαθών θα είχαν παρουσιάσει μικρή υποχώρηση.
Ο Francis Genéreux, οικονομολόγος του ομίλου Desjardins, επισημαίνει ότι για πολλούς ψηφοφόρους η οικονομία έχει πλέον ταυτιστεί με τον πληθωρισμό.
Οι αυξήσεις των τιμών επισκιάζουν τα στοιχεία για την απασχόληση, τη στεγαστική κρίση και ακόμη και τις επιδόσεις των χρηματιστηρίων.
![[Opinion] 월스트리트, 편법과 정도의 기로에서 선택하라 [영화]](https://images.openai.com/static-rsc-4/rhjQ39OfAQ4FeAw4B9KYo8EpD1z5QKgEY2hqPiVv2c9e2PRD6r8uxCo086Ttn3jxv3gqg7x6N37wFTHSIwO4yDgUZJiuybj56aLzPkdmxEwPLcW8-K6THhS25DlczWkc0IEZV4-y80gMXN_ygzUF8bhE1XaSMxHf0m7W4flZ3FHLvgrgzCy8B-QJJCnVwwOP?purpose=fullsize)
Οι υποσχέσεις για ανάκτηση της οικονομικής κυριαρχίας και η συγκέντρωση του πλούτου
Το χάσμα ανάμεσα στους πλούσιους και τους φτωχούς στις ΗΠΑ διευρύνεται εδώ και δεκαετίες.
Το 2025, όμως, η διαδικασία επιταχύνθηκε.
«Από τότε που ο Trump ανέλαβε την εξουσία, οι υπερπλούσιοι, δηλαδή το ανώτερο 0,1% του πληθυσμού, αύξησαν τον πλούτο τους ανά νοικοκυριό περισσότερο από 8.000 φορές σε σχέση με τα νοικοκυριά που βρίσκονται στο κατώτερο 50% της κατανομής του πλούτου», αναφέρει η Cristina Tello-Trillo, επικεφαλής οικονομολόγος του αμερικανικού ερευνητικού οργανισμού Center for American Progress.
Για να καταδείξει το μέγεθος της ανισότητας, σημειώνει ότι οι δέκα πλουσιότεροι Αμερικανοί αύξησαν την πραγματική περιουσία τους κατά συνολικά 259 δισ. δολάρια την ίδια περίοδο, σύμφωνα με τον δείκτη Bloomberg Billionaires Index.
Πρόκειται για περίπου 26 δισ. δολάρια ανά άτομο, ποσό 22 εκατομμύρια φορές μεγαλύτερο από τα 1.200 δολάρια που αντιστοιχούν κατά μέσο όρο στην αύξηση του πλούτου κάθε νοικοκυριού στο φτωχότερο μισό του πληθυσμού.
Για τρία συνεχόμενα τρίμηνα του 2025, το μερίδιο του συνολικού πλούτου που κατέχουν το ανώτερο 0,1% και το ανώτερο 1% έφθασε στα υψηλότερα επίπεδα από το 1989, όταν η Federal Reserve άρχισε να καταγράφει τα σχετικά στοιχεία.
Από το τέταρτο τρίμηνο του 2024, το μερίδιο του πλουσιότερου 1% αυξήθηκε από 31% σε 31,6%, ενώ το μερίδιο του φτωχότερου 50% παρέμεινε στάσιμο στο 2,5%.
Σύμφωνα με την Tello-Trillo, η διεύρυνση αυτού του χάσματος οφείλεται, μεταξύ άλλων, στην εκτόξευση των χρηματιστηριακών αποτιμήσεων και στις φορολογικές αλλαγές που προώθησαν οι Ρεπουμλικάνοι μέσω του νομοσχεδίου «Big Beautiful Bill», οι οποίες ευνοούν κυρίως τους εύπορους.
Παράλληλα, τα υψηλά επίπεδα χρέους εξακολουθούν να επιβαρύνουν τη μεσαία και χαμηλότερη εισοδηματική τάξη.
Η ανάλυσή της, βασισμένη στα στοιχεία της Federal Reserve, δείχνει ότι η καθαρή περιουσία των νοικοκυριών του πλουσιότερου 1% αυξήθηκε κατά μέσο όρο 1,8 εκατ. δολάρια, εκείνη του ανώτερου 0,1% κατά 9,6 εκατ. δολάρια, ενώ τα νοικοκυριά του φτωχότερου 50% είδαν την περιουσία τους να αυξάνεται κατά μόλις 1.200 δολάρια.
Η αμερικανική οικονομία με ένα παρωχημένο μοντέλο
Τα τελευταία δέκα χρόνια της πολιτικής παρουσίας του Trump χαρακτηρίζονται από μια σχεδόν εμμονική αναφορά στο 1985.
Οι βασικές του προτεραιότητες –δασμοί, φορολογικές περικοπές και απορρύθμιση– παραπέμπουν στις οικονομικές αντιλήψεις πριν από τέσσερις δεκαετίες.
Το ίδιο ισχύει και για την επιθυμία του να εξασθενήσει το δολάριο, μια επιδίωξη εμπνευσμένη από τη Συμφωνία του Plaza το 1985, η οποία υπογράφηκε στο ξενοδοχείο Plaza της Νέας Υόρκης, που κάποτε ανήκε στον ίδιο.
Με τη συμφωνία εκείνη, οι ΗΠΑ πίεσαν την Ιαπωνία και τις ευρωπαϊκές οικονομικές δυνάμεις, προκειμένου να αποδυναμωθεί το δολάριο και να ενισχυθεί το γεν. Για τον Trump, η ιστορική αυτή εξέλιξη αποτελεί ένα υπόδειγμα οικονομικής διαπραγμάτευσης από την οποία οι ΗΠΑ θα μπορούσαν και πάλι να αποκομίσουν μονομερή οφέλη.
Τη δεκαετία του 1980, ο στόχος της οργής του Trump ήταν η Ιαπωνία.
Ο μεγιστάνας των ακινήτων της Νέας Υόρκης δεν έχανε ευκαιρία να επιτίθεται στο Τόκιο, κατηγορώντας το ότι απομυζούσε συστηματικά την αμερικανική οικονομία και κέρδιζε τον οικονομικό ανταγωνισμό εις βάρος των ΗΠΑ.
Ακόμη και το Hollywood συμμετείχε στο κλίμα αντιπαράθεσης με ταινίες όπως το «Gung Ho» του 1986, με πρωταγωνιστή τον Michael Keaton, που παρουσίαζε τη σύγκρουση της ιαπωνικής εταιρικής κουλτούρας με τους Αμερικανούς εργαζομένους της αυτοκινητοβιομηχανίας του Detroit.
Σήμερα, ο στόχος είναι η Κίνα.
Ο Trump έχει κατηγορήσει το Πεκίνο ότι «κλέβει» τους Αμερικανούς εργαζομένους, ενώ οι συζητήσεις περί μιας νέας συμφωνίας τύπου Plaza, του αποκαλούμενου «Mar-a-Lago Accord», προκαλούν ανησυχία στην κινεζική ηγεσία.
Ο υπουργός Οικονομικών Scott Bessent παρακολουθεί με ιδιαίτερη προσοχή την πορεία του γεν, καθώς το ιαπωνικό νόμισμα κινείται κοντά σε επίπεδα που παραπέμπουν στο 1985.
Η Ιαπωνία είναι ο μεγαλύτερος ξένος κάτοχος αμερικανικών κρατικών ομολόγων, με χαρτοφυλάκιο περίπου 1,1 τρισ. δολαρίων.
Ο Bessent γνωρίζει ότι μια μαζική πώληση αμερικανικών ομολόγων από το Τόκιο θα μπορούσε να προκαλέσει ισχυρούς κραδασμούς στις διεθνείς αγορές.
Όταν το αμερικανικό υπουργείο Οικονομικών ξεκίνησε κοινές παρεμβάσεις με το Τόκιο για τη σταθεροποίηση του γεν στα τέλη Ιουλίου, η χρηματοδότηση της επιχείρησης έγινε μέσω πωλήσεων ευρώ και όχι δολαρίων.
Το πρόβλημα με έναν Αμερικανό πρόεδρο που εξακολουθεί να σκέφτεται με όρους 1985 είναι ότι η παγκόσμια οικονομία έχει ήδη αλλάξει ριζικά.
Η στρατηγική «Made in China 2025» αναδιαμορφώνει τον διεθνή οικονομικό χάρτη, την ώρα που η Κίνα επενδύει στους κλάδους και στις τεχνολογίες που θεωρεί ότι θα καθορίσουν τον κόσμο του 2035.
Παράλληλα, οι πολυεθνικές επιχειρήσεις έχουν περάσει την τελευταία δεκαετία αναδιοργανώνοντας τις εφοδιαστικές αλυσίδες τους, λαμβάνοντας υπόψη όχι μόνο το κόστος παραγωγής, αλλά και τις γεωπολιτικές ισορροπίες, τις κοινές αξίες και τις προτεραιότητες εθνικής ασφάλειας.
Οι δασμοί είναι λάθος απάντηση στα διαρθρωτικά προβλήματα
Η οικονομική αναδιάταξη που βρίσκεται σε εξέλιξη αναδεικνύει τις αδυναμίες της αμερικανικής πολιτικής. Ο Trump φαίνεται πλέον να μετατοπίζεται από την επιβολή δασμών στην προώθηση των αμερικανικών αεροσκαφών της Boeing και των ημιαγωγών αμερικανικής παραγωγής.
Ωστόσο, η εμπορική πολιτική της κυβέρνησής του εξακολουθεί να βασίζεται σε μια λογική αντιπαράθεσης, η οποία δεν αντιμετωπίζει τα βαθύτερα προβλήματα της αμερικανικής οικονομίας.
Δυστυχώς, ο προκάτοχός του, Joe Biden, διατήρησε σε μεγάλο βαθμό τους δασμούς κατά της Κίνας που είχαν επιβληθεί την περίοδο 2017-2021, παρότι τα μέτρα αυτά δεν κατάφεραν να μεταβάλουν ουσιαστικά τις εμπορικές σχέσεις μεταξύ των δύο μεγαλύτερων οικονομιών του κόσμου.
Η προσπάθεια του Biden να ξεπεράσει τον Trump στο μέτωπο της εμπορικής αντιπαράθεσης αποδείχθηκε αντιπαραγωγική: αύξησε το κόστος για τα αμερικανικά νοικοκυριά, άσκησε μεγαλύτερη πίεση στις παγκόσμιες εφοδιαστικές αλυσίδες και προκάλεσε αντίποινα από το Κομμουνιστικό Κόμμα της Κίνας.
Το μήνυμα που εκπέμφθηκε ήταν ότι η Αμερική δυσκολεύεται να βρει νέες, καινοτόμες ιδέες για να ενισχύσει τη διεθνή ανταγωνιστικότητά της.
Ασφαλώς, ο Biden επιχείρησε να ενισχύσει την παραγωγική και τεχνολογική βάση των ΗΠΑ.
Σε αντίθεση με τον Trump, ο οποίος επιδίωξε να ανακόψει την κινεζική οικονομική άνοδο μέσω εμπορικών εμποδίων, ο Biden υπέγραψε το 2022 τον νόμο CHIPS and Science Act, διαθέτοντας 300 δισ. δολάρια για την ενίσχυση της εγχώριας έρευνας, ανάπτυξης και παραγωγής ημιαγωγών.
Ήταν μια ουσιαστική αλλαγή σε σχέση με την πρώτη περίοδο Trump, κατά την οποία το κεντρικό οικονομικό μέτρο ήταν μια φορολογική περικοπή ύψους 1,7 τρισ. δολαρίων, η οποία δεν κατάφερε να αναβαθμίσει την παραγωγική ικανότητα και την ανταγωνιστικότητα της αμερικανικής οικονομίας.
Εάν εκείνη η φορολογική πολιτική είχε συμβάλει ουσιαστικά στην καινοτομία και στην παραγωγικότητα, ο πληθωρισμός στις ΗΠΑ ενδεχομένως να μην είχε φθάσει στο 3,7% σε ετήσια βάση τον Σεπτέμβριο.
Το πραγματικό πρόβλημα της αμερικανικής οικονομίας
Το βασικό δίδαγμα από τις πρόσφατες εξελίξεις δεν αφορά το ποιος θα επικρατήσει στην επόμενη πολιτική αντιπαράθεση στην Washington.
Το ουσιαστικό ζήτημα είναι πολύ βαθύτερο: η αμερικανική οικονομία εμφανίζει μια ολοένα μεγαλύτερη απόκλιση ανάμεσα στην ευημερία των χρηματοπιστωτικών αγορών και την οικονομική πραγματικότητα που βιώνει η πλειονότητα των πολιτών.
Οι υψηλές αποτιμήσεις των μετοχών, η αύξηση των εταιρικών κερδών και η συσσώρευση πλούτου από μια μικρή οικονομική ελίτ δεν μεταφράζονται αυτομάτως σε καλύτερους μισθούς, χαμηλότερο κόστος ζωής ή μεγαλύτερη οικονομική ασφάλεια για τα νοικοκυριά.
Αντίθετα, η στασιμότητα των πραγματικών αποδοχών, η ακρίβεια, το αυξημένο κόστος στέγασης και η διεύρυνση των ανισοτήτων δημιουργούν ένα περιβάλλον στο οποίο η οικονομική ανάπτυξη δεν γίνεται αισθητή από μεγάλα τμήματα της κοινωνίας.
Είτε ο στόχος της αμερικανικής πολιτικής είναι η.. Ιαπωνία του 1985 είτε η Κίνα του σήμερα, οι οικονομικές συνταγές μιας άλλης εποχής δεν πρόκειται να αποκαταστήσουν την αγοραστική δύναμη των αμερικανικών νοικοκυριών.
Το πραγματικό ζητούμενο είναι η ανασυγκρότηση της παραγωγικής βάσης, η ενίσχυση της καινοτομίας και της παραγωγικότητας, η δημιουργία καλύτερα αμειβόμενων θέσεων εργασίας και η δικαιότερη κατανομή των καρπών της οικονομικής ανάπτυξης.
Η Wall Street μπορεί να συνεχίσει να ευημερεί.
Όμως, όσο η πραγματική οικονομία μένει πίσω, τόσο θα διευρύνεται το χάσμα ανάμεσα στους δείκτες των χρηματιστηρίων και την καθημερινότητα των Αμερικανών.
Και αυτό το χάσμα δεν αποτελεί απλώς μια οικονομική αντίφαση.
Είναι πλέον ένα από τα σημαντικότερα πολιτικά και κοινωνικά προβλήματα των Ηνωμένων Πολιτειών και μεταδίδεται σε όλο τον πλανήτη.
www.bankingnews.gr
Η εικόνα, όμως, που μεταφέρουν οι Αμερικανοί εργαζόμενοι είναι εντελώς διαφορετική.
Τα εταιρικά κέρδη, οι αξίες των περιουσιακών στοιχείων και η παραγωγικότητα έχουν αυξηθεί σημαντικά τις τελευταίες δεκαετίες.
Ωστόσο, οι περισσότεροι εργαζόμενοι αισθάνονται ότι καρπώνονται ένα ελάχιστο μόνο μέρος αυτής της ανάπτυξης.
Το χάσμα αυτό αντιμετωπίζεται συνήθως ως πρόβλημα της αμερικανικής εσωτερικής πολιτικής.
Στην πραγματικότητα, όμως, αποτελεί ένδειξη βαθύτερων διαρθρωτικών προβλημάτων της οικονομίας.
Εάν η αγοραστική δύναμη των αμερικανικών νοικοκυριών συνεχίσει να υποχωρεί, η οικονομική ανάπτυξη θα γίνεται ολοένα και περισσότερο υπόθεση των υψηλών εισοδημάτων και των κατόχων κεφαλαίου, αφήνοντας πίσω μεγάλα τμήματα της κοινωνίας.
Οι αιτίες είναι πολλές.
Ξεχωρίζει, ωστόσο, η πολυετής μετατόπιση του οικονομικού μοντέλου από την εργασία προς το κεφάλαιο.
Το δεύτερο τρίμηνο του 2026, το μερίδιο της εργασίας στο εθνικό εισόδημα υποχώρησε στο 52,8%, από 65,5% το 1947.
Η τάση επιταχύνθηκε κατά τη δεκαετία του 1980, υπό την κυριαρχία της οικονομικής πολιτικής Reaganomics, και συνεχίστηκε μέχρι σήμερα.
Η νέα κοινωνική συμμαχία
Η μεγάλη εκλογική νίκη των Δημοκρατικών απέναντι στους Ρεπουμπλικάνους του Donald Trump, στις 3 Νοεμβρίου, μοιάζει να σηματοδοτεί μια καμπή.
Δέκα ημέρες αργότερα, γίνεται ολοένα και σαφέστερο ότι η άνευ όρων συμμαχία του Trump με τους τεχνολογικούς κολοσσούς και τους μεγιστάνες της Silicon Valley, οι οποίοι παρουσιάζουν την τεχνητή νοημοσύνη ως οικονομική ουτοπία, εξελίχθηκε σε πολιτική αυτοκτονία - το κίνημα των MAGA διαμορφώθηε ακριβώς για την επανάκτηση της οικονομικής πολιτικής από τις αγορές και ... προδώθηκε .
Η πολιτική αυτή αποδείχθηκε αποκομμένη από τις πραγματικές ανησυχίες των Αμερικανών.
Οι πολίτες στρέφονται εναντίον των τεράστιων κέντρων δεδομένων, τα οποία αυξάνουν τους λογαριασμούς ηλεκτρικού ρεύματος και νερού για να εκπαιδεύουν μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης που απειλούν να εξαφανίσουν ολόκληρους επαγγελματικούς κλάδους.
Την ίδια στιγμή, ο πόλεμος με το Ιράν επιβαρύνει περαιτέρω το κόστος της ενέργειας και των τροφίμων.
Ανάμεσα στους ηγέτες των μεγάλων οικονομιών, ο Trump υπήρξε ο πιο ένθερμος υποστηρικτής μιας τεχνητής νοημοσύνης χωρίς ουσιαστικούς ρυθμιστικούς περιορισμούς.
Ωστόσο, το πείραμα μιας νέας ψηφιακής Άγριας Δύσης, με επίκεντρο τη Silicon Valley, δεν αποδεικνύεται ιδιαίτερα δημοφιλές.
Ούτε η εργατική τάξη φαίνεται να πείθεται από τις διακηρύξεις του Elon Musk περί μιας επερχόμενης «εποχής της αφθονίας», στην οποία θα κυριαρχούν γενναιόδωρα προγράμματα καθολικού εισοδήματος.
Ελάχιστοι στο στρατόπεδο του MAGA φαίνεται να αντιλαμβάνονται ότι οι απόψεις του Musk βρίσκονται συχνά πιο κοντά στον... Karl Marx παρά στον Adam Smith.
Αντί να υιοθετήσουν το επιχείρημα του Λευκού Οίκου περί «ριζοσπαστικού σοσιαλισμού» των Δημοκρατιών, οι Αμερικανοί ψηφοφόροι έστειλαν ένα ισχυρό μήνυμα κατά της τεχνητής νοημοσύνης χωρίς κανόνες, του πολέμου, της ακρίβειας και της υπερσυγκέντρωσης οικονομικής ισχύος στους ολιγάρχες του τεχνολογικού κλάδου.
Εκτόξευση των ανισοτήτων
Σύμφωνα με την τελευταία Έρευνα για τα Οικονομικά των Καταναλωτών της Federal Reserve, το χάσμα πλούτου στις ΗΠΑ παραμένει τεράστιο.
Ακόμη και αν η διάμεση καθαρή περιουσία αυξήθηκε κατά 2% την τελευταία τριετία, το πλουσιότερο 10% των Αμερικανών κατέχει κατά μέσο όρο πάνω από 50 φορές μεγαλύτερο πλούτο από το φτωχότερο 20%.
Η δυσαρέσκεια που αποτυπώθηκε στις εκλογές δεν δημιουργήθηκε μέσα σε μία ημέρα.
Διαμορφωνόταν επί χρόνια, αλλά επιταχύνθηκε κατά τη δεύτερη προεδρική θητεία του Trump, από τον Ιανουάριο του 2025, όπως είχε συμβεί και κατά την πρώτη περίοδο διακυβέρνησής του, από το 2017 έως το 2021.
Η οικονομική πολιτική του Trump αποτελεί σε μεγάλο βαθμό επανάληψη της θεωρίας των οικονομικών της προσφοράς του Ronald Reagan, αυτή τη φορά με μια έντονη αντιμεταναστευτική διάσταση, πρωτοφανή για τη σύγχρονη αμερικανική πραγματικότητα.
Το όραμα του Reagan, ωστόσο, έχει εκτροχιαστεί.
Οι εργαζόμενοι, που κάποτε λάμβαναν περίπου τα δύο τρίτα του εισοδήματός τους από τον επιχειρηματικό τομέα εκτός γεωργίας, σήμερα περιορίζονται σε λίγο περισσότερο από το μισό.
Το χάσμα ανάμεσα στην παραγωγικότητα και τους μισθούς
Εξίσου αποκαλυπτική είναι η απόσταση ανάμεσα στην αύξηση της παραγωγικότητας και την εξέλιξη των μισθών.
Σύμφωνα με το Economic Policy Institute, ένα ερευνητικό ινστιτούτο με έδρα την Ουάσιγκτον, οι πραγματικές αποδοχές των τυπικών εργαζομένων αυξήθηκαν μόλις κατά περίπου 33% την περίοδο 1979-2025, ενώ η καθαρή παραγωγικότητα ενισχύθηκε κατά περίπου 90,2%.
Οι χαμηλόμισθοι εργαζόμενοι έχασαν ακόμη περισσότερο έδαφος το 2025, καθώς η ακρίβεια επιδεινώθηκε, η μισθολογική άνοδος επιβραδύνθηκε και οι δασμοί τροφοδότησαν νέες πληθωριστικές πιέσεις.
«Οι εκτιμήσεις μας αποδίδουν αυτή την αύξηση στους δασμούς», δήλωσε η οικονομολόγος Mary Amiti της Federal Reserve Bank of New York.
Μέχρι τον Φεβρουάριο του 2026, πριν ακόμη ξεκινήσει ο πόλεμος με το Ιράν, οι δασμοί είχαν συμβάλει κατά 2,9 ποσοστιαίες μονάδες στον πληθωρισμό των αγαθών.
Χωρίς αυτούς, οι τιμές των αγαθών θα είχαν παρουσιάσει μικρή υποχώρηση.
Ο Francis Genéreux, οικονομολόγος του ομίλου Desjardins, επισημαίνει ότι για πολλούς ψηφοφόρους η οικονομία έχει πλέον ταυτιστεί με τον πληθωρισμό.
Οι αυξήσεις των τιμών επισκιάζουν τα στοιχεία για την απασχόληση, τη στεγαστική κρίση και ακόμη και τις επιδόσεις των χρηματιστηρίων.
Οι υποσχέσεις για ανάκτηση της οικονομικής κυριαρχίας και η συγκέντρωση του πλούτου
Το χάσμα ανάμεσα στους πλούσιους και τους φτωχούς στις ΗΠΑ διευρύνεται εδώ και δεκαετίες.
Το 2025, όμως, η διαδικασία επιταχύνθηκε.
«Από τότε που ο Trump ανέλαβε την εξουσία, οι υπερπλούσιοι, δηλαδή το ανώτερο 0,1% του πληθυσμού, αύξησαν τον πλούτο τους ανά νοικοκυριό περισσότερο από 8.000 φορές σε σχέση με τα νοικοκυριά που βρίσκονται στο κατώτερο 50% της κατανομής του πλούτου», αναφέρει η Cristina Tello-Trillo, επικεφαλής οικονομολόγος του αμερικανικού ερευνητικού οργανισμού Center for American Progress.
Για να καταδείξει το μέγεθος της ανισότητας, σημειώνει ότι οι δέκα πλουσιότεροι Αμερικανοί αύξησαν την πραγματική περιουσία τους κατά συνολικά 259 δισ. δολάρια την ίδια περίοδο, σύμφωνα με τον δείκτη Bloomberg Billionaires Index.
Πρόκειται για περίπου 26 δισ. δολάρια ανά άτομο, ποσό 22 εκατομμύρια φορές μεγαλύτερο από τα 1.200 δολάρια που αντιστοιχούν κατά μέσο όρο στην αύξηση του πλούτου κάθε νοικοκυριού στο φτωχότερο μισό του πληθυσμού.
Για τρία συνεχόμενα τρίμηνα του 2025, το μερίδιο του συνολικού πλούτου που κατέχουν το ανώτερο 0,1% και το ανώτερο 1% έφθασε στα υψηλότερα επίπεδα από το 1989, όταν η Federal Reserve άρχισε να καταγράφει τα σχετικά στοιχεία.
Από το τέταρτο τρίμηνο του 2024, το μερίδιο του πλουσιότερου 1% αυξήθηκε από 31% σε 31,6%, ενώ το μερίδιο του φτωχότερου 50% παρέμεινε στάσιμο στο 2,5%.
Σύμφωνα με την Tello-Trillo, η διεύρυνση αυτού του χάσματος οφείλεται, μεταξύ άλλων, στην εκτόξευση των χρηματιστηριακών αποτιμήσεων και στις φορολογικές αλλαγές που προώθησαν οι Ρεπουμλικάνοι μέσω του νομοσχεδίου «Big Beautiful Bill», οι οποίες ευνοούν κυρίως τους εύπορους.
Παράλληλα, τα υψηλά επίπεδα χρέους εξακολουθούν να επιβαρύνουν τη μεσαία και χαμηλότερη εισοδηματική τάξη.
Η ανάλυσή της, βασισμένη στα στοιχεία της Federal Reserve, δείχνει ότι η καθαρή περιουσία των νοικοκυριών του πλουσιότερου 1% αυξήθηκε κατά μέσο όρο 1,8 εκατ. δολάρια, εκείνη του ανώτερου 0,1% κατά 9,6 εκατ. δολάρια, ενώ τα νοικοκυριά του φτωχότερου 50% είδαν την περιουσία τους να αυξάνεται κατά μόλις 1.200 δολάρια.
Η αμερικανική οικονομία με ένα παρωχημένο μοντέλο
Τα τελευταία δέκα χρόνια της πολιτικής παρουσίας του Trump χαρακτηρίζονται από μια σχεδόν εμμονική αναφορά στο 1985.
Οι βασικές του προτεραιότητες –δασμοί, φορολογικές περικοπές και απορρύθμιση– παραπέμπουν στις οικονομικές αντιλήψεις πριν από τέσσερις δεκαετίες.
Το ίδιο ισχύει και για την επιθυμία του να εξασθενήσει το δολάριο, μια επιδίωξη εμπνευσμένη από τη Συμφωνία του Plaza το 1985, η οποία υπογράφηκε στο ξενοδοχείο Plaza της Νέας Υόρκης, που κάποτε ανήκε στον ίδιο.
Με τη συμφωνία εκείνη, οι ΗΠΑ πίεσαν την Ιαπωνία και τις ευρωπαϊκές οικονομικές δυνάμεις, προκειμένου να αποδυναμωθεί το δολάριο και να ενισχυθεί το γεν. Για τον Trump, η ιστορική αυτή εξέλιξη αποτελεί ένα υπόδειγμα οικονομικής διαπραγμάτευσης από την οποία οι ΗΠΑ θα μπορούσαν και πάλι να αποκομίσουν μονομερή οφέλη.
Τη δεκαετία του 1980, ο στόχος της οργής του Trump ήταν η Ιαπωνία.
Ο μεγιστάνας των ακινήτων της Νέας Υόρκης δεν έχανε ευκαιρία να επιτίθεται στο Τόκιο, κατηγορώντας το ότι απομυζούσε συστηματικά την αμερικανική οικονομία και κέρδιζε τον οικονομικό ανταγωνισμό εις βάρος των ΗΠΑ.
Ακόμη και το Hollywood συμμετείχε στο κλίμα αντιπαράθεσης με ταινίες όπως το «Gung Ho» του 1986, με πρωταγωνιστή τον Michael Keaton, που παρουσίαζε τη σύγκρουση της ιαπωνικής εταιρικής κουλτούρας με τους Αμερικανούς εργαζομένους της αυτοκινητοβιομηχανίας του Detroit.
Σήμερα, ο στόχος είναι η Κίνα.
Ο Trump έχει κατηγορήσει το Πεκίνο ότι «κλέβει» τους Αμερικανούς εργαζομένους, ενώ οι συζητήσεις περί μιας νέας συμφωνίας τύπου Plaza, του αποκαλούμενου «Mar-a-Lago Accord», προκαλούν ανησυχία στην κινεζική ηγεσία.
Ο υπουργός Οικονομικών Scott Bessent παρακολουθεί με ιδιαίτερη προσοχή την πορεία του γεν, καθώς το ιαπωνικό νόμισμα κινείται κοντά σε επίπεδα που παραπέμπουν στο 1985.
Η Ιαπωνία είναι ο μεγαλύτερος ξένος κάτοχος αμερικανικών κρατικών ομολόγων, με χαρτοφυλάκιο περίπου 1,1 τρισ. δολαρίων.
Ο Bessent γνωρίζει ότι μια μαζική πώληση αμερικανικών ομολόγων από το Τόκιο θα μπορούσε να προκαλέσει ισχυρούς κραδασμούς στις διεθνείς αγορές.
Όταν το αμερικανικό υπουργείο Οικονομικών ξεκίνησε κοινές παρεμβάσεις με το Τόκιο για τη σταθεροποίηση του γεν στα τέλη Ιουλίου, η χρηματοδότηση της επιχείρησης έγινε μέσω πωλήσεων ευρώ και όχι δολαρίων.
Το πρόβλημα με έναν Αμερικανό πρόεδρο που εξακολουθεί να σκέφτεται με όρους 1985 είναι ότι η παγκόσμια οικονομία έχει ήδη αλλάξει ριζικά.
Η στρατηγική «Made in China 2025» αναδιαμορφώνει τον διεθνή οικονομικό χάρτη, την ώρα που η Κίνα επενδύει στους κλάδους και στις τεχνολογίες που θεωρεί ότι θα καθορίσουν τον κόσμο του 2035.
Παράλληλα, οι πολυεθνικές επιχειρήσεις έχουν περάσει την τελευταία δεκαετία αναδιοργανώνοντας τις εφοδιαστικές αλυσίδες τους, λαμβάνοντας υπόψη όχι μόνο το κόστος παραγωγής, αλλά και τις γεωπολιτικές ισορροπίες, τις κοινές αξίες και τις προτεραιότητες εθνικής ασφάλειας.
Οι δασμοί είναι λάθος απάντηση στα διαρθρωτικά προβλήματα
Η οικονομική αναδιάταξη που βρίσκεται σε εξέλιξη αναδεικνύει τις αδυναμίες της αμερικανικής πολιτικής. Ο Trump φαίνεται πλέον να μετατοπίζεται από την επιβολή δασμών στην προώθηση των αμερικανικών αεροσκαφών της Boeing και των ημιαγωγών αμερικανικής παραγωγής.
Ωστόσο, η εμπορική πολιτική της κυβέρνησής του εξακολουθεί να βασίζεται σε μια λογική αντιπαράθεσης, η οποία δεν αντιμετωπίζει τα βαθύτερα προβλήματα της αμερικανικής οικονομίας.
Δυστυχώς, ο προκάτοχός του, Joe Biden, διατήρησε σε μεγάλο βαθμό τους δασμούς κατά της Κίνας που είχαν επιβληθεί την περίοδο 2017-2021, παρότι τα μέτρα αυτά δεν κατάφεραν να μεταβάλουν ουσιαστικά τις εμπορικές σχέσεις μεταξύ των δύο μεγαλύτερων οικονομιών του κόσμου.
Η προσπάθεια του Biden να ξεπεράσει τον Trump στο μέτωπο της εμπορικής αντιπαράθεσης αποδείχθηκε αντιπαραγωγική: αύξησε το κόστος για τα αμερικανικά νοικοκυριά, άσκησε μεγαλύτερη πίεση στις παγκόσμιες εφοδιαστικές αλυσίδες και προκάλεσε αντίποινα από το Κομμουνιστικό Κόμμα της Κίνας.
Το μήνυμα που εκπέμφθηκε ήταν ότι η Αμερική δυσκολεύεται να βρει νέες, καινοτόμες ιδέες για να ενισχύσει τη διεθνή ανταγωνιστικότητά της.
Ασφαλώς, ο Biden επιχείρησε να ενισχύσει την παραγωγική και τεχνολογική βάση των ΗΠΑ.
Σε αντίθεση με τον Trump, ο οποίος επιδίωξε να ανακόψει την κινεζική οικονομική άνοδο μέσω εμπορικών εμποδίων, ο Biden υπέγραψε το 2022 τον νόμο CHIPS and Science Act, διαθέτοντας 300 δισ. δολάρια για την ενίσχυση της εγχώριας έρευνας, ανάπτυξης και παραγωγής ημιαγωγών.
Ήταν μια ουσιαστική αλλαγή σε σχέση με την πρώτη περίοδο Trump, κατά την οποία το κεντρικό οικονομικό μέτρο ήταν μια φορολογική περικοπή ύψους 1,7 τρισ. δολαρίων, η οποία δεν κατάφερε να αναβαθμίσει την παραγωγική ικανότητα και την ανταγωνιστικότητα της αμερικανικής οικονομίας.
Εάν εκείνη η φορολογική πολιτική είχε συμβάλει ουσιαστικά στην καινοτομία και στην παραγωγικότητα, ο πληθωρισμός στις ΗΠΑ ενδεχομένως να μην είχε φθάσει στο 3,7% σε ετήσια βάση τον Σεπτέμβριο.
Το πραγματικό πρόβλημα της αμερικανικής οικονομίας
Το βασικό δίδαγμα από τις πρόσφατες εξελίξεις δεν αφορά το ποιος θα επικρατήσει στην επόμενη πολιτική αντιπαράθεση στην Washington.
Το ουσιαστικό ζήτημα είναι πολύ βαθύτερο: η αμερικανική οικονομία εμφανίζει μια ολοένα μεγαλύτερη απόκλιση ανάμεσα στην ευημερία των χρηματοπιστωτικών αγορών και την οικονομική πραγματικότητα που βιώνει η πλειονότητα των πολιτών.
Οι υψηλές αποτιμήσεις των μετοχών, η αύξηση των εταιρικών κερδών και η συσσώρευση πλούτου από μια μικρή οικονομική ελίτ δεν μεταφράζονται αυτομάτως σε καλύτερους μισθούς, χαμηλότερο κόστος ζωής ή μεγαλύτερη οικονομική ασφάλεια για τα νοικοκυριά.
Αντίθετα, η στασιμότητα των πραγματικών αποδοχών, η ακρίβεια, το αυξημένο κόστος στέγασης και η διεύρυνση των ανισοτήτων δημιουργούν ένα περιβάλλον στο οποίο η οικονομική ανάπτυξη δεν γίνεται αισθητή από μεγάλα τμήματα της κοινωνίας.
Είτε ο στόχος της αμερικανικής πολιτικής είναι η.. Ιαπωνία του 1985 είτε η Κίνα του σήμερα, οι οικονομικές συνταγές μιας άλλης εποχής δεν πρόκειται να αποκαταστήσουν την αγοραστική δύναμη των αμερικανικών νοικοκυριών.
Το πραγματικό ζητούμενο είναι η ανασυγκρότηση της παραγωγικής βάσης, η ενίσχυση της καινοτομίας και της παραγωγικότητας, η δημιουργία καλύτερα αμειβόμενων θέσεων εργασίας και η δικαιότερη κατανομή των καρπών της οικονομικής ανάπτυξης.
Η Wall Street μπορεί να συνεχίσει να ευημερεί.
Όμως, όσο η πραγματική οικονομία μένει πίσω, τόσο θα διευρύνεται το χάσμα ανάμεσα στους δείκτες των χρηματιστηρίων και την καθημερινότητα των Αμερικανών.
Και αυτό το χάσμα δεν αποτελεί απλώς μια οικονομική αντίφαση.
Είναι πλέον ένα από τα σημαντικότερα πολιτικά και κοινωνικά προβλήματα των Ηνωμένων Πολιτειών και μεταδίδεται σε όλο τον πλανήτη.
www.bankingnews.gr
Σχόλια αναγνωστών