Η Μόσχα απέναντι στη νέα αμερικανική πρόταση: Διπλωματία, πίεση και το ζήτημα της εμπιστοσύνης
(upd) Μια νέα διπλωματική κινητικότητα γύρω από τον πόλεμο στην Ουκρανία βρίσκεται σε εξέλιξη, με την κυβέρνηση του Αμερικανού προέδρου Donald Trump να επιχειρεί να επαναφέρει τη Μόσχα και το Κίεβο σε μια διαδικασία σταδιακής αποκλιμάκωσης.
Η αμερικανική πρόταση, όπως παρουσιάστηκε τις τελευταίες ημέρες, στηρίζεται σε τρεις βασικούς άξονες:
1. Αμοιβαία παύση επιθέσεων σε ενεργειακές εγκαταστάσεις
2. Επαναλειτουργία ενός διαδρόμου για τις εξαγωγές μέσω της Μαύρης Θάλασσας
3. Τριμερής συνάντηση μεταξύ ΗΠΑ, Ρωσίας και Ουκρανίας, πιθανώς στο Abu Dhabi.
Για τη Ρωσία, ωστόσο, το ουσιαστικό ερώτημα δεν είναι αν υπάρχει διπλωματική κίνηση.
Είναι αν αυτή η κίνηση μπορεί να οδηγήσει σε μια συμφωνία που θα αντιμετωπίζει τις ρωσικές ανησυχίες ως πραγματικό μέρος της διαπραγμάτευσης και όχι ως ζήτημα που η Μόσχα καλείται απλώς να παραμερίσει.
Το Κρεμλίνο δεν απέρριψε την ιδέα των τριμερών συνομιλιών.
Ο Dmitry Peskov δήλωσε στις 25 Σεπτεμβρίου ότι μια συνάντηση Ρωσίας, ΗΠΑ και Ουκρανίας θα μπορούσε να πραγματοποιηθεί σχετικά σύντομα, αν και δεν υπήρχαν ακόμη συγκεκριμένες λεπτομέρειες.
Από την πλευρά του, ο ειδικός εκπρόσωπος του Vladimir Putin, Kirill Dmitriev είχε επαφές στη Νέα Υόρκη με τους Steve Witkoff και Jared Kushner, με αντικείμενο τόσο τις ρωσοαμερικανικές σχέσεις όσο και την πιθανότητα αναζωογόνησης της διαπραγματευτικής διαδικασίας για την Ουκρανία.
Η στάση αυτή δείχνει ότι η Μόσχα δεν κλείνει την πόρτα στη διπλωματία.
Ταυτόχρονα, όμως, δεν φαίνεται διατεθειμένη να αντιμετωπίσει μια νέα συμφωνία ως απλή επανάληψη προηγούμενων μοντέλων προσωρινής αποκλιμάκωσης.
Η νέα αμερικανική φόρμουλα
Σύμφωνα με τις πληροφορίες που δημοσιοποιήθηκαν μετά τις επαφές του Volodymyr Zelensky με τον Donald Trump στη Νέα Υόρκη, η Ουάσιγκτον επιδιώκει αρχικά μια περιορισμένη συμφωνία πάνω σε ζητήματα όπου θεωρεί ότι μπορεί να επιτευχθεί συναίνεση.
Το πρώτο είναι η ενέργεια.
Το Κίεβο δηλώνει ότι είναι έτοιμο να σταματήσει τις επιθέσεις σε ρωσικές ενεργειακές εγκαταστάσεις εφόσον η Ρωσία σταματήσει αντίστοιχα τις επιθέσεις κατά του ουκρανικού ενεργειακού συστήματος.
Ο Zelensky διευκρίνισε ότι συζητείται μια αμοιβαία ενεργειακή εκεχειρία και όχι μονομερής παύση των ουκρανικών επιχειρήσεων κατά της ρωσικής πετρελαϊκής βιομηχανίας.
Το δεύτερο είναι η Μαύρη Θάλασσα.
Η Ουάσιγκτον επιθυμεί να επαναφέρει ένα λειτουργικό σύστημα εξαγωγών αγροτικών προϊόντων, με στόχο να περιοριστούν οι πιέσεις στις διεθνείς αγορές τροφίμων και μεταφορών.
Το τρίτο και πολιτικά σημαντικότερο σημείο είναι η πιθανότητα μιας τριμερούς συνάντησης τεχνικού αρχικά επιπέδου, με τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα να εξετάζονται ως τόπος διεξαγωγής.
Σε πρώτη ανάγνωση, πρόκειται για μια πραγματιστική φόρμουλα.
Αντί να επιχειρεί να επιλύσει μονομιάς όλα τα ανοιχτά ζητήματα, η Ουάσιγκτον φαίνεται να αναζητεί μικρότερα βήματα που θα μπορούσαν να μειώσουν την ένταση και να δημιουργήσουν χώρο για πολιτική διαπραγμάτευση.
Από τη ρωσική πλευρά όμως, το πρόβλημα βρίσκεται ακριβώς εδώ: τα «μικρά βήματα» έχουν αξία μόνο εφόσον εντάσσονται σε ένα ευρύτερο και δεσμευτικό πλαίσιο.
Γιατί η Μόσχα παραμένει επιφυλακτική
Έντονα επιφυλακτικοί είναι Ρώσοι αναλυτές και πολιτικοί.
Η κεντρική τους θέση είναι απλή: η Ρωσία έχει ήδη συμμετάσχει στο παρελθόν σε προσωρινές συμφωνίες και μηχανισμούς αποκλιμάκωσης, χωρίς κατά τη δική τους εκτίμηση να λαμβάνει αντίστοιχα πολιτικά ή οικονομικά ανταλλάγματα.
Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο στη Μόσχα η έννοια της «εμπιστοσύνης» αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα.
Ο Konstantin Blokhin αναγνώρισε ότι η ένταση των διπλωματικών επαφών στη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ αποτελεί από μόνη της θετικό σημάδι.
Η αμερικανική πλευρά, η Ουκρανία και οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις μιλούν ξανά δημόσια για διαπραγματεύσεις, αποκλιμάκωση και επιστροφή σε πολιτική διαδικασία.
Η επιφύλαξη αφορά το τι θα ακολουθήσει.
Για τη ρωσική πλευρά, μια κατάπαυση πυρός που δεν συνοδεύεται από συμφωνία για τα ευρύτερα πολιτικά και οικονομικά ζητήματα θα μπορούσε να θεωρηθεί απλώς ως προσωρινή ανάπαυλα.
Αυτό ακριβώς φοβούνται αρκετοί Ρώσοι σχολιαστές: μια κατάσταση όπου η Ρωσία θα περιορίζει τη στρατιωτική και οικονομική της πίεση ενώ το ευρύτερο δυτικό πλαίσιο κυρώσεων, στρατιωτικής βοήθειας και πολιτικής πίεσης θα παραμένει ανέπαφο.
Το ενεργειακό χαρτί
Εδώ βρίσκεται ίσως το δυσκολότερο μέρος της νέας πρότασης.
Οι επιθέσεις σε ενεργειακές υποδομές έχουν εξελιχθεί σε κρίσιμο εργαλείο πίεσης και για τις δύο πλευρές.
Η Ουκρανία επιδιώκει να πλήξει τη ρωσική πετρελαϊκή και διυλιστική ικανότητα, ενώ η Ρωσία συνεχίζει επιθέσεις κατά του ουκρανικού ενεργειακού συστήματος.
Η ένταση αυτή έχει άμεσες επιπτώσεις πέρα από το πεδίο της μάχης.
Επηρεάζει τιμές καυσίμων, παραγωγή, εξαγωγές, δημόσιες υποδομές και τη δυνατότητα των δύο κρατών να διατηρούν οικονομική αντοχή.
Για την Ουάσιγκτον, συνεπώς, μια αμοιβαία παύση θα μπορούσε να προσφέρει άμεσο οικονομικό και πολιτικό όφελος.
Για τη Μόσχα, όμως, το ερώτημα είναι διαφορετικό: γιατί να εγκαταλείψει ένα εργαλείο πίεσης χωρίς να λάβει σαφή ανταλλάγματα;
Αυτό είναι το βασικό επιχείρημα των πιο σκεπτικιστικών ρωσικών φωνών.
Δεν απορρίπτουν απαραίτητα την εκεχειρία ως ιδέα.
Αμφισβητούν την ισορροπία της συμφωνίας.
Η Μαύρη Θάλασσα και η εμπειρία της συμφωνίας των σιτηρών
Ανάλογη δυσπιστία υπάρχει και γύρω από την επαναφορά ενός διαδρόμου στη Μαύρη Θάλασσα.
Η προηγούμενη συμφωνία για τα ουκρανικά σιτηρά επέτρεψε σημαντικές εξαγωγές από ουκρανικά λιμάνια.
Η Ρωσία όμως υποστήριζε ότι οι δικές της απαιτήσεις για διευκόλυνση των εξαγωγών αγροτικών προϊόντων και λιπασμάτων δεν εφαρμόστηκαν στον βαθμό που είχε συμφωνηθεί.
Αυτό είναι κρίσιμο για να κατανοήσει κανείς τη σημερινή ρωσική στάση.
Από τη δυτική οπτική, η επαναλειτουργία του διαδρόμου είναι πρωτίστως ζήτημα παγκόσμιας επισιτιστικής ασφάλειας.
Από τη ρωσική οπτική, είναι θέμα αμοιβαιότητας.
Η Μόσχα δεν θέλει να επαναλάβει, σύμφωνα με τη δημόσια επιχειρηματολογία της, ένα σχήμα στο οποίο η Ουκρανία αποκτά άμεσα οικονομικά οφέλη ενώ τα ρωσικά αιτήματα παραμένουν σε εκκρεμότητα.
Γι’ αυτό και οποιαδήποτε νέα συμφωνία για τη Μαύρη Θάλασσα είναι πιθανό να απαιτήσει σαφέστερους μηχανισμούς εφαρμογής, εγγυήσεις και συγκεκριμένες δεσμεύσεις από την αμερικανική πλευρά.
Κυρώσεις: Ο πραγματικός κόμβος
Το βαθύτερο ζήτημα όμως δεν είναι ούτε η ενέργεια ούτε τα σιτηρά.
Είναι οι κυρώσεις.
Στη ρωσική προσέγγιση, μια ειρηνευτική διαδικασία που αγνοεί το καθεστώς οικονομικών κυρώσεων είναι εκ των πραγμάτων περιορισμένη.
H Μόσχα εδώ και χρόνια συνδέει οποιαδήποτε μακροπρόθεσμη διευθέτηση με την αποκατάσταση οικονομικών και εμπορικών σχέσεων.
Ο Dmitry Solonnikov καταδεικνύει την επέκταση των δυτικών κυρώσεων ως ένδειξη ότι υπάρχει αντίφαση ανάμεσα στη διπλωματική ρητορική και στο θεσμικό πλαίσιο πίεσης κατά της Ρωσίας.
Αυτή η ερμηνεία είναι πολιτικά σημαντική, ακόμη και αν οι δυτικές κυβερνήσεις βλέπουν τις κυρώσεις με διαφορετικό τρόπο: ως μέσο πίεσης για να αλλάξει η ρωσική συμπεριφορά και όχι ως εμπόδιο στην ειρήνη.
Εδώ ακριβώς βρίσκεται μία από τις θεμελιώδεις αποκλίσεις.
Η Δύση αντιμετωπίζει σε μεγάλο βαθμό την άρση των κυρώσεων ως πιθανό αποτέλεσμα μιας συμφωνίας.
Η Ρωσία τείνει να τη βλέπει ως μέρος της ίδιας της συμφωνίας.
Χωρίς γεφύρωση αυτής της διαφοράς, οι υπόλοιπες προτάσεις δύσκολα μπορούν να παράγουν μια σταθερή διευθέτηση.
Η διπλωματία επιστρέφει
Παρά τη δυσπιστία, υπάρχει ένα στοιχείο που δεν μπορεί να αγνοηθεί: η διπλωματική δραστηριότητα είναι πλέον αισθητά εντονότερη.
Ο Donald Trump και ο Volodymyr Zelensky συναντήθηκαν στη Νέα Υόρκη.
Αμερικανικές και ουκρανικές αντιπροσωπείες συνέχισαν τις επαφές.
Ο Kirill Dmitriev συναντήθηκε με τους Steve Witkoff και Jared Kushner. Η Μόσχα δεν απέκλεισε τριμερή συνάντηση.
Παράλληλα, χώρες όπως η Τουρκία, η Ινδία, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και η Αίγυπτος εμφανίζονται σε διάφορους βαθμούς να έχουν επαφή με τις πλευρές για ζητήματα αποκλιμάκωσης.
Δεν πρόκειται ακόμη για ειρηνευτική συμφωνία.
Πρόκειται όμως για αλλαγή του πολιτικού κλίματος.
Η ίδια η ύπαρξη συστηματικών επαφών σημαίνει ότι οι βασικοί δρώντες εξετάζουν πλέον ξανά τη διαπραγμάτευση ως εργαλείο.
Για τη Ρωσία, αυτό μπορεί να θεωρηθεί σημαντικό μόνο εάν οι συνομιλίες αναγνωρίσουν ότι η Μόσχα προσέρχεται στο τραπέζι όχι ως μέρος που καλείται απλώς να αποδεχθεί δυτικούς όρους, αλλά ως δύναμη με δικές της απαιτήσεις ασφαλείας, οικονομικές προτεραιότητες και διαπραγματευτικούς μοχλούς.
Η πραγματική δοκιμασία
Η αμερικανική πρωτοβουλία έχει αξία επειδή επαναφέρει συγκεκριμένες προτάσεις στο τραπέζι αντί για γενικές εκκλήσεις για ειρήνη.
Η ενεργειακή εκεχειρία μπορεί να περιορίσει τις ζημιές σε κρίσιμες υποδομές.
Η συμφωνία για τη Μαύρη Θάλασσα μπορεί να μειώσει τις πιέσεις στις παγκόσμιες αγορές.
Η τριμερής συνάντηση μπορεί να αποκαταστήσει μια άμεση γραμμή πολιτικού διαλόγου.
Όμως για τη Μόσχα αυτά δεν αρκούν από μόνα τους.
Η ρωσική στάση, όπως προκύπτει από τις δηλώσεις του Κρεμλίνου είναι ότι οποιαδήποτε συμφωνία πρέπει να είναι αμοιβαία, συγκεκριμένη και εφαρμόσιμη.
Το πρόβλημα δεν είναι πλέον η έλλειψη ιδεών.
Είναι η έλλειψη εμπιστοσύνης.
Και αυτό ίσως είναι το δυσκολότερο μέτωπο απ’ όλα.
Ρωσία: Καλοστημένη παγίδα
Γιατί μια προσωρινή εκεχειρία μπορεί να συμφωνηθεί μέσα σε λίγες ημέρες.
Ένας διάδρομος εξαγωγών μπορεί να ανοίξει με τεχνική απόφαση.
Μια τριμερής συνάντηση μπορεί να οργανωθεί στο Abu Dhabi ή αλλού.
Η οικοδόμηση όμως ενός συστήματος στο οποίο Ρωσία, Ουκρανία και ΗΠΑ θα πιστεύουν ότι οι δεσμεύσεις της άλλης πλευράς θα τηρηθούν απαιτεί πολύ περισσότερα.
Αν η νέα πρωτοβουλία της Ουάσιγκτον θέλει πραγματικά να οδηγήσει σε αποτέλεσμα, θα πρέπει επομένως να περάσει από το επίπεδο των προσωρινών χειρονομιών στο επίπεδο της πολιτικής ανταλλαγής: τι δίνει η κάθε πλευρά, τι λαμβάνει και ποιος εγγυάται ότι η συμφωνία θα εφαρμοστεί.
Η Μόσχα έχει καταστήσει σαφές ότι είναι έτοιμη να συζητήσει. Δεν έχει όμως δείξει ότι είναι διατεθειμένη να αποδεχθεί μια συμφωνία μόνο και μόνο επειδή παρουσιάζεται ως ειρηνευτική πρωτοβουλία.
Και εδώ θα κριθεί η επόμενη φάση.
Όχι στο αν θα υπάρξει ακόμη μία συνάντηση.
Αλλά στο αν οι συνομιλίες θα οδηγήσουν για πρώτη φορά σε ένα πλαίσιο όπου η αποκλιμάκωση θα συνοδεύεται από αμοιβαιότητα, δεσμεύσεις και πραγματικά ανταλλάγματα.
Για τη Ρωσία, αυτό είναι το ουσιαστικό κριτήριο μιας σοβαρής διαπραγμάτευσης.
Εν κατακλείδι, η Μόσχα εκτιμά πως το αμερικανικό σχέδιο - ασχέτως των προθέσεων του Trump - θα καταλήξει να προσφέρει τον πολύτιμο χρόνο της ανασυγκρότησης του ουκρανικού στρατού, που επιδιώκουν το Κίεβο και η Ευρώπη.
www.bankingnews.gr
Η αμερικανική πρόταση, όπως παρουσιάστηκε τις τελευταίες ημέρες, στηρίζεται σε τρεις βασικούς άξονες:
1. Αμοιβαία παύση επιθέσεων σε ενεργειακές εγκαταστάσεις
2. Επαναλειτουργία ενός διαδρόμου για τις εξαγωγές μέσω της Μαύρης Θάλασσας
3. Τριμερής συνάντηση μεταξύ ΗΠΑ, Ρωσίας και Ουκρανίας, πιθανώς στο Abu Dhabi.
Για τη Ρωσία, ωστόσο, το ουσιαστικό ερώτημα δεν είναι αν υπάρχει διπλωματική κίνηση.
Είναι αν αυτή η κίνηση μπορεί να οδηγήσει σε μια συμφωνία που θα αντιμετωπίζει τις ρωσικές ανησυχίες ως πραγματικό μέρος της διαπραγμάτευσης και όχι ως ζήτημα που η Μόσχα καλείται απλώς να παραμερίσει.
Το Κρεμλίνο δεν απέρριψε την ιδέα των τριμερών συνομιλιών.
Ο Dmitry Peskov δήλωσε στις 25 Σεπτεμβρίου ότι μια συνάντηση Ρωσίας, ΗΠΑ και Ουκρανίας θα μπορούσε να πραγματοποιηθεί σχετικά σύντομα, αν και δεν υπήρχαν ακόμη συγκεκριμένες λεπτομέρειες.
Από την πλευρά του, ο ειδικός εκπρόσωπος του Vladimir Putin, Kirill Dmitriev είχε επαφές στη Νέα Υόρκη με τους Steve Witkoff και Jared Kushner, με αντικείμενο τόσο τις ρωσοαμερικανικές σχέσεις όσο και την πιθανότητα αναζωογόνησης της διαπραγματευτικής διαδικασίας για την Ουκρανία.
Η στάση αυτή δείχνει ότι η Μόσχα δεν κλείνει την πόρτα στη διπλωματία.
Ταυτόχρονα, όμως, δεν φαίνεται διατεθειμένη να αντιμετωπίσει μια νέα συμφωνία ως απλή επανάληψη προηγούμενων μοντέλων προσωρινής αποκλιμάκωσης.
Η νέα αμερικανική φόρμουλα
Σύμφωνα με τις πληροφορίες που δημοσιοποιήθηκαν μετά τις επαφές του Volodymyr Zelensky με τον Donald Trump στη Νέα Υόρκη, η Ουάσιγκτον επιδιώκει αρχικά μια περιορισμένη συμφωνία πάνω σε ζητήματα όπου θεωρεί ότι μπορεί να επιτευχθεί συναίνεση.
Το πρώτο είναι η ενέργεια.
Το Κίεβο δηλώνει ότι είναι έτοιμο να σταματήσει τις επιθέσεις σε ρωσικές ενεργειακές εγκαταστάσεις εφόσον η Ρωσία σταματήσει αντίστοιχα τις επιθέσεις κατά του ουκρανικού ενεργειακού συστήματος.
Ο Zelensky διευκρίνισε ότι συζητείται μια αμοιβαία ενεργειακή εκεχειρία και όχι μονομερής παύση των ουκρανικών επιχειρήσεων κατά της ρωσικής πετρελαϊκής βιομηχανίας.
Το δεύτερο είναι η Μαύρη Θάλασσα.
Η Ουάσιγκτον επιθυμεί να επαναφέρει ένα λειτουργικό σύστημα εξαγωγών αγροτικών προϊόντων, με στόχο να περιοριστούν οι πιέσεις στις διεθνείς αγορές τροφίμων και μεταφορών.
Το τρίτο και πολιτικά σημαντικότερο σημείο είναι η πιθανότητα μιας τριμερούς συνάντησης τεχνικού αρχικά επιπέδου, με τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα να εξετάζονται ως τόπος διεξαγωγής.
Σε πρώτη ανάγνωση, πρόκειται για μια πραγματιστική φόρμουλα.
Αντί να επιχειρεί να επιλύσει μονομιάς όλα τα ανοιχτά ζητήματα, η Ουάσιγκτον φαίνεται να αναζητεί μικρότερα βήματα που θα μπορούσαν να μειώσουν την ένταση και να δημιουργήσουν χώρο για πολιτική διαπραγμάτευση.
Από τη ρωσική πλευρά όμως, το πρόβλημα βρίσκεται ακριβώς εδώ: τα «μικρά βήματα» έχουν αξία μόνο εφόσον εντάσσονται σε ένα ευρύτερο και δεσμευτικό πλαίσιο.
Γιατί η Μόσχα παραμένει επιφυλακτική
Έντονα επιφυλακτικοί είναι Ρώσοι αναλυτές και πολιτικοί.
Η κεντρική τους θέση είναι απλή: η Ρωσία έχει ήδη συμμετάσχει στο παρελθόν σε προσωρινές συμφωνίες και μηχανισμούς αποκλιμάκωσης, χωρίς κατά τη δική τους εκτίμηση να λαμβάνει αντίστοιχα πολιτικά ή οικονομικά ανταλλάγματα.
Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο στη Μόσχα η έννοια της «εμπιστοσύνης» αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα.
Ο Konstantin Blokhin αναγνώρισε ότι η ένταση των διπλωματικών επαφών στη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ αποτελεί από μόνη της θετικό σημάδι.
Η αμερικανική πλευρά, η Ουκρανία και οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις μιλούν ξανά δημόσια για διαπραγματεύσεις, αποκλιμάκωση και επιστροφή σε πολιτική διαδικασία.
Η επιφύλαξη αφορά το τι θα ακολουθήσει.
Για τη ρωσική πλευρά, μια κατάπαυση πυρός που δεν συνοδεύεται από συμφωνία για τα ευρύτερα πολιτικά και οικονομικά ζητήματα θα μπορούσε να θεωρηθεί απλώς ως προσωρινή ανάπαυλα.
Αυτό ακριβώς φοβούνται αρκετοί Ρώσοι σχολιαστές: μια κατάσταση όπου η Ρωσία θα περιορίζει τη στρατιωτική και οικονομική της πίεση ενώ το ευρύτερο δυτικό πλαίσιο κυρώσεων, στρατιωτικής βοήθειας και πολιτικής πίεσης θα παραμένει ανέπαφο.
Το ενεργειακό χαρτί
Εδώ βρίσκεται ίσως το δυσκολότερο μέρος της νέας πρότασης.
Οι επιθέσεις σε ενεργειακές υποδομές έχουν εξελιχθεί σε κρίσιμο εργαλείο πίεσης και για τις δύο πλευρές.
Η Ουκρανία επιδιώκει να πλήξει τη ρωσική πετρελαϊκή και διυλιστική ικανότητα, ενώ η Ρωσία συνεχίζει επιθέσεις κατά του ουκρανικού ενεργειακού συστήματος.
Η ένταση αυτή έχει άμεσες επιπτώσεις πέρα από το πεδίο της μάχης.
Επηρεάζει τιμές καυσίμων, παραγωγή, εξαγωγές, δημόσιες υποδομές και τη δυνατότητα των δύο κρατών να διατηρούν οικονομική αντοχή.
Για την Ουάσιγκτον, συνεπώς, μια αμοιβαία παύση θα μπορούσε να προσφέρει άμεσο οικονομικό και πολιτικό όφελος.
Για τη Μόσχα, όμως, το ερώτημα είναι διαφορετικό: γιατί να εγκαταλείψει ένα εργαλείο πίεσης χωρίς να λάβει σαφή ανταλλάγματα;
Αυτό είναι το βασικό επιχείρημα των πιο σκεπτικιστικών ρωσικών φωνών.
Δεν απορρίπτουν απαραίτητα την εκεχειρία ως ιδέα.
Αμφισβητούν την ισορροπία της συμφωνίας.
Η Μαύρη Θάλασσα και η εμπειρία της συμφωνίας των σιτηρών
Ανάλογη δυσπιστία υπάρχει και γύρω από την επαναφορά ενός διαδρόμου στη Μαύρη Θάλασσα.
Η προηγούμενη συμφωνία για τα ουκρανικά σιτηρά επέτρεψε σημαντικές εξαγωγές από ουκρανικά λιμάνια.
Η Ρωσία όμως υποστήριζε ότι οι δικές της απαιτήσεις για διευκόλυνση των εξαγωγών αγροτικών προϊόντων και λιπασμάτων δεν εφαρμόστηκαν στον βαθμό που είχε συμφωνηθεί.
Αυτό είναι κρίσιμο για να κατανοήσει κανείς τη σημερινή ρωσική στάση.
Από τη δυτική οπτική, η επαναλειτουργία του διαδρόμου είναι πρωτίστως ζήτημα παγκόσμιας επισιτιστικής ασφάλειας.
Από τη ρωσική οπτική, είναι θέμα αμοιβαιότητας.
Η Μόσχα δεν θέλει να επαναλάβει, σύμφωνα με τη δημόσια επιχειρηματολογία της, ένα σχήμα στο οποίο η Ουκρανία αποκτά άμεσα οικονομικά οφέλη ενώ τα ρωσικά αιτήματα παραμένουν σε εκκρεμότητα.
Γι’ αυτό και οποιαδήποτε νέα συμφωνία για τη Μαύρη Θάλασσα είναι πιθανό να απαιτήσει σαφέστερους μηχανισμούς εφαρμογής, εγγυήσεις και συγκεκριμένες δεσμεύσεις από την αμερικανική πλευρά.
Κυρώσεις: Ο πραγματικός κόμβος
Το βαθύτερο ζήτημα όμως δεν είναι ούτε η ενέργεια ούτε τα σιτηρά.
Είναι οι κυρώσεις.
Στη ρωσική προσέγγιση, μια ειρηνευτική διαδικασία που αγνοεί το καθεστώς οικονομικών κυρώσεων είναι εκ των πραγμάτων περιορισμένη.
H Μόσχα εδώ και χρόνια συνδέει οποιαδήποτε μακροπρόθεσμη διευθέτηση με την αποκατάσταση οικονομικών και εμπορικών σχέσεων.
Ο Dmitry Solonnikov καταδεικνύει την επέκταση των δυτικών κυρώσεων ως ένδειξη ότι υπάρχει αντίφαση ανάμεσα στη διπλωματική ρητορική και στο θεσμικό πλαίσιο πίεσης κατά της Ρωσίας.
Αυτή η ερμηνεία είναι πολιτικά σημαντική, ακόμη και αν οι δυτικές κυβερνήσεις βλέπουν τις κυρώσεις με διαφορετικό τρόπο: ως μέσο πίεσης για να αλλάξει η ρωσική συμπεριφορά και όχι ως εμπόδιο στην ειρήνη.
Εδώ ακριβώς βρίσκεται μία από τις θεμελιώδεις αποκλίσεις.
Η Δύση αντιμετωπίζει σε μεγάλο βαθμό την άρση των κυρώσεων ως πιθανό αποτέλεσμα μιας συμφωνίας.
Η Ρωσία τείνει να τη βλέπει ως μέρος της ίδιας της συμφωνίας.
Χωρίς γεφύρωση αυτής της διαφοράς, οι υπόλοιπες προτάσεις δύσκολα μπορούν να παράγουν μια σταθερή διευθέτηση.
Η διπλωματία επιστρέφει
Παρά τη δυσπιστία, υπάρχει ένα στοιχείο που δεν μπορεί να αγνοηθεί: η διπλωματική δραστηριότητα είναι πλέον αισθητά εντονότερη.
Ο Donald Trump και ο Volodymyr Zelensky συναντήθηκαν στη Νέα Υόρκη.
Αμερικανικές και ουκρανικές αντιπροσωπείες συνέχισαν τις επαφές.
Ο Kirill Dmitriev συναντήθηκε με τους Steve Witkoff και Jared Kushner. Η Μόσχα δεν απέκλεισε τριμερή συνάντηση.
Παράλληλα, χώρες όπως η Τουρκία, η Ινδία, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και η Αίγυπτος εμφανίζονται σε διάφορους βαθμούς να έχουν επαφή με τις πλευρές για ζητήματα αποκλιμάκωσης.
Δεν πρόκειται ακόμη για ειρηνευτική συμφωνία.
Πρόκειται όμως για αλλαγή του πολιτικού κλίματος.
Η ίδια η ύπαρξη συστηματικών επαφών σημαίνει ότι οι βασικοί δρώντες εξετάζουν πλέον ξανά τη διαπραγμάτευση ως εργαλείο.
Για τη Ρωσία, αυτό μπορεί να θεωρηθεί σημαντικό μόνο εάν οι συνομιλίες αναγνωρίσουν ότι η Μόσχα προσέρχεται στο τραπέζι όχι ως μέρος που καλείται απλώς να αποδεχθεί δυτικούς όρους, αλλά ως δύναμη με δικές της απαιτήσεις ασφαλείας, οικονομικές προτεραιότητες και διαπραγματευτικούς μοχλούς.
Η πραγματική δοκιμασία
Η αμερικανική πρωτοβουλία έχει αξία επειδή επαναφέρει συγκεκριμένες προτάσεις στο τραπέζι αντί για γενικές εκκλήσεις για ειρήνη.
Η ενεργειακή εκεχειρία μπορεί να περιορίσει τις ζημιές σε κρίσιμες υποδομές.
Η συμφωνία για τη Μαύρη Θάλασσα μπορεί να μειώσει τις πιέσεις στις παγκόσμιες αγορές.
Η τριμερής συνάντηση μπορεί να αποκαταστήσει μια άμεση γραμμή πολιτικού διαλόγου.
Όμως για τη Μόσχα αυτά δεν αρκούν από μόνα τους.
Η ρωσική στάση, όπως προκύπτει από τις δηλώσεις του Κρεμλίνου είναι ότι οποιαδήποτε συμφωνία πρέπει να είναι αμοιβαία, συγκεκριμένη και εφαρμόσιμη.
Το πρόβλημα δεν είναι πλέον η έλλειψη ιδεών.
Είναι η έλλειψη εμπιστοσύνης.
Και αυτό ίσως είναι το δυσκολότερο μέτωπο απ’ όλα.
Ρωσία: Καλοστημένη παγίδα
Γιατί μια προσωρινή εκεχειρία μπορεί να συμφωνηθεί μέσα σε λίγες ημέρες.
Ένας διάδρομος εξαγωγών μπορεί να ανοίξει με τεχνική απόφαση.
Μια τριμερής συνάντηση μπορεί να οργανωθεί στο Abu Dhabi ή αλλού.
Η οικοδόμηση όμως ενός συστήματος στο οποίο Ρωσία, Ουκρανία και ΗΠΑ θα πιστεύουν ότι οι δεσμεύσεις της άλλης πλευράς θα τηρηθούν απαιτεί πολύ περισσότερα.
Αν η νέα πρωτοβουλία της Ουάσιγκτον θέλει πραγματικά να οδηγήσει σε αποτέλεσμα, θα πρέπει επομένως να περάσει από το επίπεδο των προσωρινών χειρονομιών στο επίπεδο της πολιτικής ανταλλαγής: τι δίνει η κάθε πλευρά, τι λαμβάνει και ποιος εγγυάται ότι η συμφωνία θα εφαρμοστεί.
Η Μόσχα έχει καταστήσει σαφές ότι είναι έτοιμη να συζητήσει. Δεν έχει όμως δείξει ότι είναι διατεθειμένη να αποδεχθεί μια συμφωνία μόνο και μόνο επειδή παρουσιάζεται ως ειρηνευτική πρωτοβουλία.
Και εδώ θα κριθεί η επόμενη φάση.
Όχι στο αν θα υπάρξει ακόμη μία συνάντηση.
Αλλά στο αν οι συνομιλίες θα οδηγήσουν για πρώτη φορά σε ένα πλαίσιο όπου η αποκλιμάκωση θα συνοδεύεται από αμοιβαιότητα, δεσμεύσεις και πραγματικά ανταλλάγματα.
Για τη Ρωσία, αυτό είναι το ουσιαστικό κριτήριο μιας σοβαρής διαπραγμάτευσης.
Εν κατακλείδι, η Μόσχα εκτιμά πως το αμερικανικό σχέδιο - ασχέτως των προθέσεων του Trump - θα καταλήξει να προσφέρει τον πολύτιμο χρόνο της ανασυγκρότησης του ουκρανικού στρατού, που επιδιώκουν το Κίεβο και η Ευρώπη.
www.bankingnews.gr
Σχόλια αναγνωστών