Από την αλλαγή της ονομασίας του Κόλπου του Μεξικού μέχρι την προσπάθεια ελέγχου της Γροιλανδίας και την προκλητική ιδέα για «Πορθμό Trump» στα Στενά του Hormuz, ο Donald Trump επιχειρεί να επεκτείνει συμβολικά την αμερικανική ισχύ πολύ πέρα από τα κυριαρχικά σύνορα των ΗΠΑ.
Ο Donald Trump, κατά τη δεύτερη θητεία του στην προεδρία των ΗΠΑ, έχει μετατρέψει την αλλαγή ονομασιών σε ορισμένες γεωγραφικές περιοχές σε μέρος της αμερικανικής πολιτικής ρητορικής.
Από τη μετονομασία του Κόλπου του Μεξικού σε «Κόλπο της Αμερικής» και την πρόταση για «Λίμνη της Αμερικής» αντί της Λίμνης Ontario, μέχρι την αμφιλεγόμενη ιδέα να αποκαλείται ο Περσικός Κόλπος του Hormuz «Πορθμός Trump», οι κινήσεις αυτές ξεπερνούν μια απλή αλλαγή λέξεων στον χάρτη.
Συνδέονται άμεσα με τον τρόπο με τον οποίο ο Trump αντιλαμβάνεται την ισχύ, την επιρροή και τη θέση των ΗΠΑ στον κόσμο.
Στην ιστορία των διεθνών σχέσεων, οι ονομασίες αποτελούσαν πάντοτε μέρος της μάχης για την ταυτότητα, την ιστορική αφήγηση και την ισχύ.
Όταν όμως ένας Αμερικανός πρόεδρος επιχειρεί να συνδέσει το όνομα της χώρας του ή ακόμη και το προσωπικό του όνομα με περιοχές που βρίσκονται εκτός της κυριαρχίας της Ουάσιγκτον, το ζήτημα ξεφεύγει από το επίπεδο μιας συμβολικής κίνησης.
Το βαθύτερο ερώτημα είναι εάν πρόκειται απλώς για μια πολιτική παράσταση ή για τμήμα μιας ευρύτερης στρατηγικής που επιδιώκει να επαναπροσδιορίσει την έννοια της αμερικανικής επιρροής και ισχύος στον πλανήτη.
Η ονοματοδοσία ως εργαλείο ισχύος
Η αλλαγή γεωγραφικών ονομασιών στη διεθνή πολιτική δεν αποτελεί απλώς την αντικατάσταση μερικών λέξεων πάνω σε έναν χάρτη.
Τα ονόματα κουβαλούν ιστορικές, πολιτικές και ταυτοτικές σημασίες και τα κράτη συχνά επιχειρούν να τα αξιοποιήσουν για να εδραιώσουν τη δική τους αντίληψη για μια περιοχή ή μια διεθνή διαμάχη.
Υπό αυτό το πρίσμα, οι κινήσεις του Trump δεν μπορούν να αποδοθούν αποκλειστικά σε προσωπική προβολή ή στην επιθυμία του να μείνει το όνομά του στην ιστορία.
Πίσω από αυτές τις κινήσεις βρίσκεται μια προσπάθεια μετατροπής της πολιτικής ισχύος σε συμβολική ισχύ.
Δηλαδή, η χρήση της γλώσσας και της πολιτικής αφήγησης ώστε να καλλιεργηθεί η εντύπωση ότι οι ΗΠΑ όχι μόνο μπορούν να επηρεάζουν τις παγκόσμιες εξελίξεις, αλλά μπορούν ακόμη και να καθορίζουν τον τρόπο με τον οποίο περιγράφονται.
Η αλλαγή του Κόλπου του Μεξικού σε «Κόλπο της Αμερικής» αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα.
Ακόμη και εάν η νέα ονομασία υιοθετηθεί σε επίσημα αμερικανικά έγγραφα, αυτό από μόνο του δεν δημιουργεί αμερικανική κυριαρχία ή ιδιοκτησία πάνω στη συγκεκριμένη γεωγραφική περιοχή.
Το πολιτικό μήνυμα, ωστόσο, είναι σαφές: ο Trump επιχειρεί να συνδέσει ένα εθνικό όνομα με έναν γεωγραφικό χώρο και να ενισχύσει συμβολικά το αφήγημα του «America First».
Από τον Κόλπο του Μεξικού στον «Πορθμό Trump»
Η ίδια λογική αποκτά ακόμη πιο σύνθετες διαστάσεις στην ιδέα να ονομαστεί ο Πορθμός του Hormuz «Πορθμός Trump».
Σε αντίθεση με άλλες περιπτώσεις, τα Στενά του Hormuz δεν αποτελούν μια περιοχή που βρίσκεται στο επίκεντρο μιας απλής ιστορικής ή ταυτοτικής διαφωνίας.
Πρόκειται για έναν στρατηγικής σημασίας διεθνή θαλάσσιο δίαυλο, από τον οποίο εξαρτάται σημαντικό μέρος της παγκόσμιας ενεργειακής ασφάλειας και στον οποίο συναντώνται τα συμφέροντα των χωρών της περιοχής και η αντιπαράθεση μεταξύ Ιράν και ΗΠΑ.
Επομένως, η αλλαγή της ονομασίας ενός τέτοιου σημείου δεν αποτελεί απλώς αλλαγή τίτλου.
Αποτελεί προσπάθεια προβολής μιας διεκδίκησης γεωπολιτικής επιρροής μέσω της γλώσσας και του συμβολισμού.
Ωστόσο, εδώ βρίσκεται και το βασικό όριο αυτής της στρατηγικής: η απόσταση ανάμεσα στο όνομα και την πραγματική ισχύ.
Ο χάρτης δεν αλλάζει μόνο με μια λέξη
Ένα κράτος μπορεί να αλλάξει τη γλώσσα που χρησιμοποιεί στα δικά του μέσα ενημέρωσης ή στα εσωτερικά του έγγραφα.
Δεν μπορεί όμως να μετατρέψει μια ονομασία σε πολιτική πραγματικότητα χωρίς άλλους παράγοντες, όπως η διεθνής αποδοχή και η πραγματική δυνατότητα μεταβολής των συσχετισμών ισχύος.
Από αυτή την άποψη, η εμμονή του Trump με τις ονομασίες αποτελεί μέρος μιας ευρύτερης προσέγγισης, στην οποία ο έλεγχος της αφήγησης και των συμβόλων μετατρέπεται σε εργαλείο άσκησης ισχύος.
Η λογική είναι σαφής: πριν αλλάξει η πραγματικότητα στο πεδίο, επιχειρείται να αλλάξει η εικόνα της ισχύος μέσα στο μυαλό της κοινής γνώμης.
Ο Trump επιχειρεί να ξαναχαράξει τη γεωγραφία της αμερικανικής επιρροής
Οι πρόσφατες κινήσεις του Trump δεν μπορούν να εξεταστούν απομονωμένα από τη συνολική αντίληψή του για τη θέση των ΗΠΑ στον κόσμο.
Μια αντίληψη στην οποία τα όρια ανάμεσα στην επιρροή, την ιδιοκτησία και το δικαίωμα καθορισμού των εξελίξεων φαίνεται να γίνονται ολοένα πιο δυσδιάκριτα.
Σε αυτό το πλαίσιο, οι αλλαγές ονομασιών αποτελούν μέρος μιας προσπάθειας επαναπροσδιορισμού της σχέσης των ΗΠΑ με τον περιβάλλοντα χώρο τους αλλά και με περιοχές που βρίσκονται εκτός της άμεσης κυριαρχίας τους.
Η πολιτική «America First» της κυβέρνησης Trump δεν περιορίζεται πλέον στο εμπόριο, στη μετανάστευση ή στην ασφάλεια.
Έχει μεταφερθεί και στο πεδίο της πολιτικής γεωγραφίας.
Η πίεση για μεγαλύτερο έλεγχο στη Γροιλανδία, οι αναφορές στον Παναμά και στη Διώρυγα του Παναμά, οι δηλώσεις για τον Καναδά και η προσπάθεια σύνδεσης του αμερικανικού ονόματος με διάφορες γεωγραφικές περιοχές εντάσσονται σε ένα κοινό πλαίσιο.
Το πλαίσιο αυτό στηρίζεται στην επιδίωξη αύξησης του αμερικανικού ελέγχου ή της αμερικανικής επιρροής σε στρατηγικούς χώρους του πλανήτη.
Η νέα γλώσσα ισχύος της Ουάσιγκτον
Η διαφορά με την παραδοσιακή αμερικανική πολιτική των προηγούμενων δεκαετιών βρίσκεται κυρίως στον τρόπο έκφρασης και στα εργαλεία που χρησιμοποιούνται.
Η Ουάσιγκτον στο παρελθόν επιδίωκε να εδραιώσει τη θέση της μέσω συμμαχιών, διεθνών οργανισμών, στρατιωτικής παρουσίας και οικονομικής επιρροής.
Ο Trump μεταφέρει μεγάλο μέρος αυτού του μηνύματος με μια πολύ πιο άμεση γλώσσα ισχύος.
Σε αυτή τη λογική, η κατάληψη συμβόλων, η αλλαγή ορολογίας και η διατύπωση μεγάλων γεωπολιτικών αξιώσεων αποτελούν μέρος της πολιτικής επίδειξης δύναμης.
Η προσέγγιση αυτή, όμως, αντιμετωπίζει μια θεμελιώδη αντίφαση.
Επιρροή δεν σημαίνει κυριαρχία
Οι μεγάλες δυνάμεις μπορούν να επηρεάζουν σε μεγάλο βαθμό τις διεθνείς εξελίξεις.
Η πολιτική επιρροή, όμως, δεν ισοδυναμεί αυτομάτως με κυριαρχία, ούτε δίνει σε μια χώρα το δικαίωμα να αλλάζει μονομερώς τη γεωγραφική πραγματικότητα.
Οι αντιδράσεις του Καναδά για τη Λίμνη Ontario, η αντίθεση ορισμένων χωρών στη μετονομασία του Κόλπου του Μεξικού και η ιδιαίτερα ευαίσθητη στάση του Ιράν απέναντι στα Στενά του Hormuz, με δεδομένο το ιστορικό τους βάρος, καταδεικνύουν ότι η γεωγραφία εξακολουθεί να αποτελεί προϊόν σύνθετων ισορροπιών μεταξύ διαφορετικών κρατών.
Στην πραγματικότητα, το βασικό ζήτημα της πολιτικής Trump δεν είναι μόνο οι ονομασίες.
Είναι η προσπάθεια να περάσει το μήνυμα ότι οι ΗΠΑ παραμένουν η δύναμη που καθορίζει τους κανόνες του παγκόσμιου συστήματος.
Όσο όμως μεγαλώνει η απόσταση μεταξύ των πολιτικών αξιώσεων και της δυνατότητας πραγματικής αλλαγής των συσχετισμών, τόσο οι συμβολικές κινήσεις κινδυνεύουν να μετατραπούν σε τεστ των πραγματικών ορίων της αμερικανικής ισχύος.
Η «κανονικοποίηση» της λογικής της αρπαγής
Οι τελευταίες κινήσεις του Trump στη γεωγραφία δεν αποτελούν απλώς ζήτημα ονομασίας ή πολιτικής ρητορικής.
Σε βαθύτερο επίπεδο, συνδέονται με μια προσπάθεια επαναπροσδιορισμού της σχέσης μεταξύ ισχυρών κρατών και της κυριαρχίας των υπολοίπων.
Όταν ο πρόεδρος των ΗΠΑ μιλά για αλλαγή συνόρων, έλεγχο εδαφών άλλων χωρών ή σύνδεση του αμερικανικού ονόματος με περιοχές εκτός της επικράτειας των ΗΠΑ, το ζήτημα ξεπερνά τη συμβολική πολιτική.
Μετατρέπεται σε πρόκληση απέναντι στην ίδια την αρχή του σεβασμού της εδαφικής ακεραιότητας και κυριαρχίας των κρατών.
Μια τέτοια λογική θολώνει τη διαφορά ανάμεσα στην ισχύ και στο δικαίωμα.
Δηλαδή, δημιουργεί την αντίληψη ότι ένα κράτος, επειδή διαθέτει μεγαλύτερη οικονομική και στρατιωτική δύναμη, μπορεί να θεωρεί ότι δικαιούται να επανακαθορίζει τη γεωγραφία άλλων χωρών ή να επιβάλλει τη βούλησή του πάνω τους.
Αυτή ακριβώς η λογική αποδυναμώνει την αρχή της απαγόρευσης αλλαγής συνόρων και κυριαρχικών δικαιωμάτων μέσω πίεσης ή εξαναγκασμού, μια αρχή που απέκτησε κεντρική σημασία στο διεθνές σύστημα μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.
Από τον Παναμά και τον Καναδά έως τη Γροιλανδία
Η πίεση σε χώρες όπως ο Παναμάς και ο Καναδάς, οι αναφορές στη Δανία για τη Γροιλανδία και οι αξιώσεις γύρω από άλλες στρατηγικής σημασίας περιοχές συνθέτουν μια εικόνα εξωτερικής πολιτικής όπου τα αμερικανικά συμφέροντα εμφανίζονται να αποκτούν προτεραιότητα έναντι των καθιερωμένων διεθνών κανόνων.
Αυτή η προσέγγιση φέρνει ακόμη και τους συμμάχους της Ουάσιγκτον σε δύσκολη θέση.
Χώρες που επί δεκαετίες θεωρούσαν τις ΗΠΑ στρατηγικό εταίρο τους βρίσκονται πλέον αντιμέτωπες με έναν ισχυρό παίκτη που εμφανίζεται να αμφισβητεί τα όρια μεταξύ επιρροής και κυριαρχίας.
Ο «Πορθμός Trump» και η μάχη για το Hormuz
Στην περίπτωση των Στενών του Hormuz, το ζήτημα γίνεται ακόμη πιο ευαίσθητο.
Ένας διεθνής θαλάσσιος δίαυλος ζωτικής σημασίας για την παγκόσμια ενεργειακή ασφάλεια μετατρέπεται σε πεδίο προσωπικής και πολιτικής επίδειξης ισχύος.
Η πρόταση για «Πορθμό Trump», σε μια περιοχή όπου το Ιράν διαθέτει σημαντικό γεωπολιτικό βάρος, δεν αποτελεί απλώς μια συμβολική πρόκληση προς την Τεχεράνη.
Αποτελεί ένδειξη της προσπάθειας να μετατραπεί μια πολιτική αξίωση ισχύος σε πολιτική πραγματικότητα μέσω της γλώσσας, των συμβόλων και της αφήγησης.
Ωστόσο, σύμφωνα με την ανάλυση, παρά την παρέλευση περίπου έξι μηνών από την έναρξη των συγκρούσεων, ο Trump εξακολουθεί να μην έχει καταφέρει να αποδείξει στην πράξη ότι η συγκεκριμένη συμβολική διεκδίκηση μπορεί να μετατραπεί σε πραγματική γεωπολιτική υπεροχή.
Το μεγάλο στοίχημα για τις ΗΠΑ
Τελικά, η μεγαλύτερη πρόκληση αυτής της πολιτικής μπορεί να αφορά τις ίδιες τις ΗΠΑ.
Όσο μεγαλώνει η απόσταση μεταξύ της εικόνας ισχύος που προβάλλεται και της διεθνούς αποδοχής της αμερικανικής ηγεσίας, τόσο αυξάνεται ο κίνδυνος οι συμβολικές κινήσεις να παράγουν το αντίθετο αποτέλεσμα.
Οι μεγάλες δυνάμεις αποκτούν διαρκή επιρροή όταν οι υπόλοιποι παίκτες, ακόμη και όταν διαφωνούν μαζί τους, αναγνωρίζουν τη νομιμοποίηση του ρόλου τους.
Η μετατροπή όμως της ισχύος σε εργαλείο αλλαγής ονομάτων, άσκησης πίεσης σε κυρίαρχα κράτη και μονομερούς επαναχάραξης της γεωγραφικής αφήγησης μπορεί να οδηγήσει όχι στην παγίωση της αμερικανικής υπεροχής, αλλά στην ενίσχυση των αντιστάσεων απέναντί της.
Το πραγματικό ερώτημα, επομένως, δεν είναι αν ο Trump μπορεί να αλλάξει ένα όνομα σε έναν αμερικανικό χάρτη.
Είναι αν μπορεί να αλλάξει την ίδια την πραγματικότητα της παγκόσμιας ισχύος.
Και εκεί, ένας νέος χάρτης δεν σχεδιάζεται με λέξεις.
www.bankingnews.gr
Από τη μετονομασία του Κόλπου του Μεξικού σε «Κόλπο της Αμερικής» και την πρόταση για «Λίμνη της Αμερικής» αντί της Λίμνης Ontario, μέχρι την αμφιλεγόμενη ιδέα να αποκαλείται ο Περσικός Κόλπος του Hormuz «Πορθμός Trump», οι κινήσεις αυτές ξεπερνούν μια απλή αλλαγή λέξεων στον χάρτη.
Συνδέονται άμεσα με τον τρόπο με τον οποίο ο Trump αντιλαμβάνεται την ισχύ, την επιρροή και τη θέση των ΗΠΑ στον κόσμο.
Στην ιστορία των διεθνών σχέσεων, οι ονομασίες αποτελούσαν πάντοτε μέρος της μάχης για την ταυτότητα, την ιστορική αφήγηση και την ισχύ.
Όταν όμως ένας Αμερικανός πρόεδρος επιχειρεί να συνδέσει το όνομα της χώρας του ή ακόμη και το προσωπικό του όνομα με περιοχές που βρίσκονται εκτός της κυριαρχίας της Ουάσιγκτον, το ζήτημα ξεφεύγει από το επίπεδο μιας συμβολικής κίνησης.
Το βαθύτερο ερώτημα είναι εάν πρόκειται απλώς για μια πολιτική παράσταση ή για τμήμα μιας ευρύτερης στρατηγικής που επιδιώκει να επαναπροσδιορίσει την έννοια της αμερικανικής επιρροής και ισχύος στον πλανήτη.
Η ονοματοδοσία ως εργαλείο ισχύος
Η αλλαγή γεωγραφικών ονομασιών στη διεθνή πολιτική δεν αποτελεί απλώς την αντικατάσταση μερικών λέξεων πάνω σε έναν χάρτη.
Τα ονόματα κουβαλούν ιστορικές, πολιτικές και ταυτοτικές σημασίες και τα κράτη συχνά επιχειρούν να τα αξιοποιήσουν για να εδραιώσουν τη δική τους αντίληψη για μια περιοχή ή μια διεθνή διαμάχη.
Υπό αυτό το πρίσμα, οι κινήσεις του Trump δεν μπορούν να αποδοθούν αποκλειστικά σε προσωπική προβολή ή στην επιθυμία του να μείνει το όνομά του στην ιστορία.
Πίσω από αυτές τις κινήσεις βρίσκεται μια προσπάθεια μετατροπής της πολιτικής ισχύος σε συμβολική ισχύ.
Δηλαδή, η χρήση της γλώσσας και της πολιτικής αφήγησης ώστε να καλλιεργηθεί η εντύπωση ότι οι ΗΠΑ όχι μόνο μπορούν να επηρεάζουν τις παγκόσμιες εξελίξεις, αλλά μπορούν ακόμη και να καθορίζουν τον τρόπο με τον οποίο περιγράφονται.
Η αλλαγή του Κόλπου του Μεξικού σε «Κόλπο της Αμερικής» αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα.
Ακόμη και εάν η νέα ονομασία υιοθετηθεί σε επίσημα αμερικανικά έγγραφα, αυτό από μόνο του δεν δημιουργεί αμερικανική κυριαρχία ή ιδιοκτησία πάνω στη συγκεκριμένη γεωγραφική περιοχή.
Το πολιτικό μήνυμα, ωστόσο, είναι σαφές: ο Trump επιχειρεί να συνδέσει ένα εθνικό όνομα με έναν γεωγραφικό χώρο και να ενισχύσει συμβολικά το αφήγημα του «America First».
Από τον Κόλπο του Μεξικού στον «Πορθμό Trump»
Η ίδια λογική αποκτά ακόμη πιο σύνθετες διαστάσεις στην ιδέα να ονομαστεί ο Πορθμός του Hormuz «Πορθμός Trump».
Σε αντίθεση με άλλες περιπτώσεις, τα Στενά του Hormuz δεν αποτελούν μια περιοχή που βρίσκεται στο επίκεντρο μιας απλής ιστορικής ή ταυτοτικής διαφωνίας.
Πρόκειται για έναν στρατηγικής σημασίας διεθνή θαλάσσιο δίαυλο, από τον οποίο εξαρτάται σημαντικό μέρος της παγκόσμιας ενεργειακής ασφάλειας και στον οποίο συναντώνται τα συμφέροντα των χωρών της περιοχής και η αντιπαράθεση μεταξύ Ιράν και ΗΠΑ.
Επομένως, η αλλαγή της ονομασίας ενός τέτοιου σημείου δεν αποτελεί απλώς αλλαγή τίτλου.
Αποτελεί προσπάθεια προβολής μιας διεκδίκησης γεωπολιτικής επιρροής μέσω της γλώσσας και του συμβολισμού.
Ωστόσο, εδώ βρίσκεται και το βασικό όριο αυτής της στρατηγικής: η απόσταση ανάμεσα στο όνομα και την πραγματική ισχύ.
Ο χάρτης δεν αλλάζει μόνο με μια λέξη
Ένα κράτος μπορεί να αλλάξει τη γλώσσα που χρησιμοποιεί στα δικά του μέσα ενημέρωσης ή στα εσωτερικά του έγγραφα.
Δεν μπορεί όμως να μετατρέψει μια ονομασία σε πολιτική πραγματικότητα χωρίς άλλους παράγοντες, όπως η διεθνής αποδοχή και η πραγματική δυνατότητα μεταβολής των συσχετισμών ισχύος.
Από αυτή την άποψη, η εμμονή του Trump με τις ονομασίες αποτελεί μέρος μιας ευρύτερης προσέγγισης, στην οποία ο έλεγχος της αφήγησης και των συμβόλων μετατρέπεται σε εργαλείο άσκησης ισχύος.
Η λογική είναι σαφής: πριν αλλάξει η πραγματικότητα στο πεδίο, επιχειρείται να αλλάξει η εικόνα της ισχύος μέσα στο μυαλό της κοινής γνώμης.
Ο Trump επιχειρεί να ξαναχαράξει τη γεωγραφία της αμερικανικής επιρροής
Οι πρόσφατες κινήσεις του Trump δεν μπορούν να εξεταστούν απομονωμένα από τη συνολική αντίληψή του για τη θέση των ΗΠΑ στον κόσμο.
Μια αντίληψη στην οποία τα όρια ανάμεσα στην επιρροή, την ιδιοκτησία και το δικαίωμα καθορισμού των εξελίξεων φαίνεται να γίνονται ολοένα πιο δυσδιάκριτα.
Σε αυτό το πλαίσιο, οι αλλαγές ονομασιών αποτελούν μέρος μιας προσπάθειας επαναπροσδιορισμού της σχέσης των ΗΠΑ με τον περιβάλλοντα χώρο τους αλλά και με περιοχές που βρίσκονται εκτός της άμεσης κυριαρχίας τους.
Η πολιτική «America First» της κυβέρνησης Trump δεν περιορίζεται πλέον στο εμπόριο, στη μετανάστευση ή στην ασφάλεια.
Έχει μεταφερθεί και στο πεδίο της πολιτικής γεωγραφίας.
Η πίεση για μεγαλύτερο έλεγχο στη Γροιλανδία, οι αναφορές στον Παναμά και στη Διώρυγα του Παναμά, οι δηλώσεις για τον Καναδά και η προσπάθεια σύνδεσης του αμερικανικού ονόματος με διάφορες γεωγραφικές περιοχές εντάσσονται σε ένα κοινό πλαίσιο.
Το πλαίσιο αυτό στηρίζεται στην επιδίωξη αύξησης του αμερικανικού ελέγχου ή της αμερικανικής επιρροής σε στρατηγικούς χώρους του πλανήτη.
Η νέα γλώσσα ισχύος της Ουάσιγκτον
Η διαφορά με την παραδοσιακή αμερικανική πολιτική των προηγούμενων δεκαετιών βρίσκεται κυρίως στον τρόπο έκφρασης και στα εργαλεία που χρησιμοποιούνται.
Η Ουάσιγκτον στο παρελθόν επιδίωκε να εδραιώσει τη θέση της μέσω συμμαχιών, διεθνών οργανισμών, στρατιωτικής παρουσίας και οικονομικής επιρροής.
Ο Trump μεταφέρει μεγάλο μέρος αυτού του μηνύματος με μια πολύ πιο άμεση γλώσσα ισχύος.
Σε αυτή τη λογική, η κατάληψη συμβόλων, η αλλαγή ορολογίας και η διατύπωση μεγάλων γεωπολιτικών αξιώσεων αποτελούν μέρος της πολιτικής επίδειξης δύναμης.
Η προσέγγιση αυτή, όμως, αντιμετωπίζει μια θεμελιώδη αντίφαση.
Επιρροή δεν σημαίνει κυριαρχία
Οι μεγάλες δυνάμεις μπορούν να επηρεάζουν σε μεγάλο βαθμό τις διεθνείς εξελίξεις.
Η πολιτική επιρροή, όμως, δεν ισοδυναμεί αυτομάτως με κυριαρχία, ούτε δίνει σε μια χώρα το δικαίωμα να αλλάζει μονομερώς τη γεωγραφική πραγματικότητα.
Οι αντιδράσεις του Καναδά για τη Λίμνη Ontario, η αντίθεση ορισμένων χωρών στη μετονομασία του Κόλπου του Μεξικού και η ιδιαίτερα ευαίσθητη στάση του Ιράν απέναντι στα Στενά του Hormuz, με δεδομένο το ιστορικό τους βάρος, καταδεικνύουν ότι η γεωγραφία εξακολουθεί να αποτελεί προϊόν σύνθετων ισορροπιών μεταξύ διαφορετικών κρατών.
Στην πραγματικότητα, το βασικό ζήτημα της πολιτικής Trump δεν είναι μόνο οι ονομασίες.
Είναι η προσπάθεια να περάσει το μήνυμα ότι οι ΗΠΑ παραμένουν η δύναμη που καθορίζει τους κανόνες του παγκόσμιου συστήματος.
Όσο όμως μεγαλώνει η απόσταση μεταξύ των πολιτικών αξιώσεων και της δυνατότητας πραγματικής αλλαγής των συσχετισμών, τόσο οι συμβολικές κινήσεις κινδυνεύουν να μετατραπούν σε τεστ των πραγματικών ορίων της αμερικανικής ισχύος.
Η «κανονικοποίηση» της λογικής της αρπαγής
Οι τελευταίες κινήσεις του Trump στη γεωγραφία δεν αποτελούν απλώς ζήτημα ονομασίας ή πολιτικής ρητορικής.
Σε βαθύτερο επίπεδο, συνδέονται με μια προσπάθεια επαναπροσδιορισμού της σχέσης μεταξύ ισχυρών κρατών και της κυριαρχίας των υπολοίπων.
Όταν ο πρόεδρος των ΗΠΑ μιλά για αλλαγή συνόρων, έλεγχο εδαφών άλλων χωρών ή σύνδεση του αμερικανικού ονόματος με περιοχές εκτός της επικράτειας των ΗΠΑ, το ζήτημα ξεπερνά τη συμβολική πολιτική.
Μετατρέπεται σε πρόκληση απέναντι στην ίδια την αρχή του σεβασμού της εδαφικής ακεραιότητας και κυριαρχίας των κρατών.
Μια τέτοια λογική θολώνει τη διαφορά ανάμεσα στην ισχύ και στο δικαίωμα.
Δηλαδή, δημιουργεί την αντίληψη ότι ένα κράτος, επειδή διαθέτει μεγαλύτερη οικονομική και στρατιωτική δύναμη, μπορεί να θεωρεί ότι δικαιούται να επανακαθορίζει τη γεωγραφία άλλων χωρών ή να επιβάλλει τη βούλησή του πάνω τους.
Αυτή ακριβώς η λογική αποδυναμώνει την αρχή της απαγόρευσης αλλαγής συνόρων και κυριαρχικών δικαιωμάτων μέσω πίεσης ή εξαναγκασμού, μια αρχή που απέκτησε κεντρική σημασία στο διεθνές σύστημα μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.
Από τον Παναμά και τον Καναδά έως τη Γροιλανδία
Η πίεση σε χώρες όπως ο Παναμάς και ο Καναδάς, οι αναφορές στη Δανία για τη Γροιλανδία και οι αξιώσεις γύρω από άλλες στρατηγικής σημασίας περιοχές συνθέτουν μια εικόνα εξωτερικής πολιτικής όπου τα αμερικανικά συμφέροντα εμφανίζονται να αποκτούν προτεραιότητα έναντι των καθιερωμένων διεθνών κανόνων.
Αυτή η προσέγγιση φέρνει ακόμη και τους συμμάχους της Ουάσιγκτον σε δύσκολη θέση.
Χώρες που επί δεκαετίες θεωρούσαν τις ΗΠΑ στρατηγικό εταίρο τους βρίσκονται πλέον αντιμέτωπες με έναν ισχυρό παίκτη που εμφανίζεται να αμφισβητεί τα όρια μεταξύ επιρροής και κυριαρχίας.
Ο «Πορθμός Trump» και η μάχη για το Hormuz
Στην περίπτωση των Στενών του Hormuz, το ζήτημα γίνεται ακόμη πιο ευαίσθητο.
Ένας διεθνής θαλάσσιος δίαυλος ζωτικής σημασίας για την παγκόσμια ενεργειακή ασφάλεια μετατρέπεται σε πεδίο προσωπικής και πολιτικής επίδειξης ισχύος.
Η πρόταση για «Πορθμό Trump», σε μια περιοχή όπου το Ιράν διαθέτει σημαντικό γεωπολιτικό βάρος, δεν αποτελεί απλώς μια συμβολική πρόκληση προς την Τεχεράνη.
Αποτελεί ένδειξη της προσπάθειας να μετατραπεί μια πολιτική αξίωση ισχύος σε πολιτική πραγματικότητα μέσω της γλώσσας, των συμβόλων και της αφήγησης.
Ωστόσο, σύμφωνα με την ανάλυση, παρά την παρέλευση περίπου έξι μηνών από την έναρξη των συγκρούσεων, ο Trump εξακολουθεί να μην έχει καταφέρει να αποδείξει στην πράξη ότι η συγκεκριμένη συμβολική διεκδίκηση μπορεί να μετατραπεί σε πραγματική γεωπολιτική υπεροχή.
Το μεγάλο στοίχημα για τις ΗΠΑ
Τελικά, η μεγαλύτερη πρόκληση αυτής της πολιτικής μπορεί να αφορά τις ίδιες τις ΗΠΑ.
Όσο μεγαλώνει η απόσταση μεταξύ της εικόνας ισχύος που προβάλλεται και της διεθνούς αποδοχής της αμερικανικής ηγεσίας, τόσο αυξάνεται ο κίνδυνος οι συμβολικές κινήσεις να παράγουν το αντίθετο αποτέλεσμα.
Οι μεγάλες δυνάμεις αποκτούν διαρκή επιρροή όταν οι υπόλοιποι παίκτες, ακόμη και όταν διαφωνούν μαζί τους, αναγνωρίζουν τη νομιμοποίηση του ρόλου τους.
Η μετατροπή όμως της ισχύος σε εργαλείο αλλαγής ονομάτων, άσκησης πίεσης σε κυρίαρχα κράτη και μονομερούς επαναχάραξης της γεωγραφικής αφήγησης μπορεί να οδηγήσει όχι στην παγίωση της αμερικανικής υπεροχής, αλλά στην ενίσχυση των αντιστάσεων απέναντί της.
Το πραγματικό ερώτημα, επομένως, δεν είναι αν ο Trump μπορεί να αλλάξει ένα όνομα σε έναν αμερικανικό χάρτη.
Είναι αν μπορεί να αλλάξει την ίδια την πραγματικότητα της παγκόσμιας ισχύος.
Και εκεί, ένας νέος χάρτης δεν σχεδιάζεται με λέξεις.
www.bankingnews.gr
Σχόλια αναγνωστών