Πολλοί στο περιβάλλον του Trump θα προτιμούσαν η σύγκρουση με το Ιράν να απομακρυνθεί εντελώς από το επίκεντρο της πολιτικής συζήτησης για τους επόμενους δύο μήνες, καθώς οι ψηφοφόροι θα προσέρχονται στις κάλπες για τις εκλογές που θα καθορίσουν την ισορροπία δυνάμεων στο Κογκρέσο.
Έξι μήνες μετά την έναρξη του πολέμου με το Ιράν, ο Donald Trump επιστρέφει στο ερώτημα που στοιχειώνει τη στρατηγική του από την πρώτη ημέρα: γιατί οι Ιρανοί δεν εξεγείρονται κατά του καθεστώτος;
Η προσδοκία ότι τα αμερικανικά και ισραηλινά πλήγματα θα πυροδοτούσαν εσωτερική ανατροπή δεν επιβεβαιώθηκε, η διπλωματία έχει βαλτώσει και τα Στενά του Hormuz παραμένουν στο επίκεντρο μιας σύγκρουσης χωρίς καθαρή έξοδο.
Τώρα η Ουάσιγκτον επιχειρεί να μεταφέρει το βάρος από το πεδίο των μαχών στην οικονομία, εντείνοντας την πίεση στην Τεχεράνη με την ελπίδα ότι η κοινωνική δυσαρέσκεια θα στραφεί κατά της ιρανικής ηγεσίας.
Όμως ακόμα και οι ίδιοι οι Αμερικανοί αμφισβητούν ότι η οικονομική ασφυξία μπορεί να οδηγήσει σε αλλαγή καθεστώτος, ενώ στο εσωτερικό των ΗΠΑ οι ενδιάμεσες εκλογές του Νοεμβρίου προσθέτουν ακόμη έναν κρίσιμο παράγοντα στους υπολογισμούς του Λευκού Οίκου.
Tο ερώτημα
Είναι ένα ερώτημα που ο πρόεδρος Donald Trump θέτει κατ’ ιδίαν εδώ και μήνες στην ομάδα εθνικής ασφάλειάς του: Γιατί ο ιρανικός λαός δεν ανατρέπει τους ηγέτες του;
Ήταν ένα ενδεχόμενο για το οποίο φαινόταν σχετικά βέβαιος στην αρχή του πολέμου, έχοντας πειστεί από τον Ισραηλινό πρωθυπουργό Benjamin Netanyahu ότι, μετά από έναν εντατικό γύρο πληγμάτων, θα ξεσπούσαν διαδηλώσεις στους δρόμους της Τεχεράνης.
Άλλοι Αμερικανοί αξιωματούχοι, έχοντας διαβάσει αξιολογήσεις των υπηρεσιών πληροφοριών που υποδείκνυαν ότι κάτι τέτοιο δεν ήταν πιθανό, δεν ήταν τόσο βέβαιοι.
Σύμφωνα με άτομα που γνωρίζουν το θέμα, το ζήτημα αποτέλεσε αντικείμενο έντονης συζήτησης πριν αρχίσουν τα πρώτα πλήγματα.
Παρ’ όλα αυτά, ο Trump ξεκίνησε τη σύγκρουση στα τέλη Φεβρουαρίου, καλώντας σε ανατροπή της κυβέρνησης.
Η μοναδική σας ευκαιρία
«Αυτή πιθανότατα θα είναι η μοναδική σας ευκαιρία για πολλές γενιές», είπε στον ιρανικό λαό σε βίντεο το βράδυ που άρχισε ο πόλεμος.
Η ιδέα σύντομα πέρασε σε δεύτερο πλάνο και αντικαταστάθηκε από την πιο επείγουσα ανάγκη διαπραγμάτευσης με το καθεστώς για την επαναλειτουργία των Στενών του Hormuz.
Μέχρι τον Ιούνιο, ο Trump επέμενε ότι «ποτέ δεν ενδιαφέρθηκε για αλλαγή καθεστώτος» στο Ιράν, υποστηρίζοντας ότι διαπραγματευόταν με «πολύ λογικούς ανθρώπους» και ότι οι αμερικανικές προσπάθειες ανατροπής ξένων κυβερνήσεων «ποτέ δεν λειτουργούν».
Παρά τις δηλώσεις αυτές, ο Trump συνέχισε να αναρωτιέται γιατί οι εκκλήσεις του για ανατροπή της κυβέρνησης δεν εισακούονταν, σύμφωνα με άτομα που γνωρίζουν το θέμα.
Τώρα, καθώς η κίνηση μέσω των Στενών του Hormuz εξακολουθεί να βρίσκεται κάτω από τα προπολεμικά επίπεδα και η διπλωματία με το Ιράν έχει περιέλθει σε αδιέξοδο, ο Trump επέστρεψε στην ιδέα με την οποία είχε ξεκινήσει τον πόλεμο πριν από έξι μήνες.
«Πότε θα ξεσηκωθεί ο ιρανικός λαός και θα πολεμήσει;» ρώτησε την Τρίτη σε ανάρτησή του στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.
Ένα γνώριμο μοτίβο στον συνεχιζόμενο πόλεμο
Η επιστροφή του εκκρεμούς στην υποστήριξη της αλλαγής καθεστώτος αποτέλεσε την πιο πρόσφατη στιγμή déjà vu σε έναν πόλεμο που φαίνεται να επαναλαμβάνει γνώριμα μοτίβα ανά διαστήματα περίπου ενός μήνα.
Μια περίοδος σχετικής ηρεμίας διάρκειας ενός μήνα διακόπηκε αυτή την εβδομάδα, όταν οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ιράν αντάλλαξαν πλήγματα επί τρεις συνεχόμενες ημέρες, επιστρέφοντας στην ίδια αλληλουχία αντιποίνων που είχε διαρκέσει για εβδομάδες νωρίτερα αυτό το καλοκαίρι.
Ο Trump, ο οποίος έχει επανειλημμένα απειλήσει ότι θα καταστρέψει τις μη στρατιωτικές υποδομές του Ιράν, δήλωσε την Τετάρτη ότι ήταν έτοιμος να διατάξει έναν ακόμη μεγαλύτερο γύρο καταστροφής, εάν χρειαζόταν.
«Ήταν μια πολύ βαριά επίθεση χθες το βράδυ και είμαστε έτοιμοι να πραγματοποιήσουμε άλλη μία οποιαδήποτε στιγμή θελήσουμε», είπε, προσθέτοντας πάντως ότι δεν πίστευε πως η αναζωπύρωση των συγκρούσεων θα διαρκούσε πολύ.
Καμία διπλωματία
Σύμφωνα με αξιωματούχους, αυτή τη στιγμή δεν υπάρχουν ουσιαστικές προσπάθειες επιστροφής στη διπλωματία, αφού ο Trump διέταξε τον περασμένο μήνα τους απεσταλμένους του να διακόψουν τις συνομιλίες τους με το Ιράν.
Αντίθετα, ο Trump δηλώνει ικανοποιημένος με την τρέχουσα κατάσταση της σύγκρουσης και δεν φαίνεται να βιάζεται να επιτύχει μια διαρκή κατάληξη των εχθροπραξιών.
«Μου αρέσει η θέση στην οποία βρισκόμαστε τώρα», έγραψε αυτή την εβδομάδα στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, «με σχεδόν πλήρη έλεγχο των Στενών του Hormuz και με την οικονομία τους να καταρρέει ολοκληρωτικά».
Διαγράψτε τον πόλεμο
Πολλοί στο περιβάλλον του Trump θα προτιμούσαν η σύγκρουση να απομακρυνθεί εντελώς από το επίκεντρο της πολιτικής συζήτησης για τους επόμενους δύο μήνες, καθώς οι ψηφοφόροι αρχίζουν να προσέρχονται στις κάλπες για τις εκλογές που θα καθορίσουν την ισορροπία δυνάμεων στο Κογκρέσο.
Αν και ο πρόεδρος έχει υποβαθμίσει τον ρόλο που παίζουν οι ενδιάμεσες εκλογές στις αποφάσεις του σχετικά με το Ιράν, ανώτεροι σύμβουλοι και Ρεπουμπλικανοί σύμμαχοι στο Κογκρέσο έχουν προειδοποιήσει ότι μια νέα κλιμάκωση της σύγκρουσης θα μπορούσε να δημιουργήσει προβλήματα την ημέρα των εκλογών.
«Δεν ξέρω πόσα ακόμη μπορούν να αντέξουν, αλλά, ξέρετε, ό,τι κι αν είναι, δεν έχει σημασία», δήλωσε ο Trump την Τετάρτη αναφερόμενος στο Ιράν. «Και εγώ δεν επηρεάζομαι από τις εκλογές».
Στρατηγική μετατόπιση — με στόχο την υποδαύλιση της εσωτερικής οργής
Η επιθυμία για μια λιγότερο ορατή σύγκρουση συνέπεσε με μια αλλαγή στη στρατηγική της αμερικανικής κυβέρνησης: την προσπάθεια οικονομικού στραγγαλισμού της Tεχεράνης, μεταξύ άλλων μέσω απειλών για την επιβολή κυρώσεων στους μεγαλύτερους εμπορικούς εταίρους της.
Το αμερικανικό Υπουργείο Οικονομικών δεν έχει ακόμη επιβάλει τις σημαντικότερες από αυτές τις κυρώσεις που έχουν προαναγγελθεί.
Ωστόσο, μέρος των υπολογισμών της ομάδας του Trump στην προσπάθειά της να διακόψει τις οικονομικές αρτηρίες του Ιράν —και να επιδεινώσει τις οικονομικές συνθήκες στη χώρα— ήταν να προκαλέσει οργή μεταξύ των απογοητευμένων Ιρανών απέναντι στους ηγέτες τους.
Αξιωματούχοι αναγνωρίζουν κατ’ ιδίαν ότι οι απλοί Ιρανοί θα επωμιστούν το μεγαλύτερο βάρος των νέων κυρώσεων.
Οι οικονομικές επιπτώσεις
Ήδη, οι οικονομικές επιπτώσεις στο Ιράν είναι πραγματικές.
Ο πληθωρισμός έχει εκτοξευθεί και οι τιμές των τροφίμων αυξάνονται από εβδομάδα σε εβδομάδα.
Το rial, το νόμισμα του Ιράν, έχει καταρρεύσει σε αξία.
Ανώτατοι Ιρανοί αξιωματούχοι αναγνωρίζουν ότι η χώρα αντιμετωπίζει μια σειρά από οικονομικά προβλήματα.
«Ζητούμε συγγνώμη για την ύπαρξη αυτών των προβλημάτων, καθώς βρισκόμαστε αντιμέτωποι με έναν ολοκληρωτικό οικονομικό, στρατιωτικό και πόλεμο ασφαλείας», δήλωσε ο πρόεδρος του Ιράν Masoud Pezeshkian πριν από την ανακοίνωση των νέων μέτρων του αμερικανικού Υπουργείου Οικονομικών την περασμένη εβδομάδα, σύμφωνα με κρατικά μέσα ενημέρωσης.
Καμία αλλαγή καθεστώτος
Παρόλα αυτά, ορισμένοι Αμερικανοί αξιωματούχοι δήλωσαν ότι υπάρχουν ελάχιστες πληροφορίες που να υποδηλώνουν αυξημένη πιθανότητα οι Ιρανοί διαδηλωτές να βγουν ξανά στους δρόμους για να ανατρέψουν τους ηγέτες τους, ακόμη και καθώς η οικονομική κατάσταση στη χώρα επιδεινώνεται συνεχώς.
Οι αξιολογήσεις των αμερικανικών υπηρεσιών πληροφοριών πριν από την έναρξη του πολέμου είχαν καταλήξει στο συμπέρασμα ότι μια κοινή επιχείρηση ΗΠΑ και Ισραήλ ήταν απίθανο να οδηγήσει σε αλλαγή καθεστώτος.
Και μήνες μετά την έναρξη της σύγκρουσης, αξιωματούχοι ανέφεραν ότι το καθεστώς δεν είχε χάσει τον έλεγχο της εξουσίας.
Παράλληλα, δεκαετίες εξουθενωτικών δυτικών κυρώσεων έχουν συμβάλει ελάχιστα στην αποδυνάμωση του καθεστώτος, παρά τις προσδοκίες διαδοχικών αμερικανικών κυβερνήσεων.
Αντίθετα, οι διαδηλώσεις αντιμετωπίστηκαν με σκληρή καταστολή, μεταξύ άλλων στις αρχές του τρέχοντος έτους, όταν η ιρανική κυβέρνηση εξαπέλυσε μία από τις σφοδρότερες επιχειρήσεις καταστολής στην ιστορία της Ισλαμικής Δημοκρατίας.
Γνωρίζουν
Αναλυτές δήλωσαν ότι οι ηγέτες του Ιράν έχουν πλήρη επίγνωση των στόχων του Trump μέσω της εντατικοποίησης της οικονομικής πίεσης.
«Η ιρανική ηγεσία δεν αντιμετωπίζει αυτού του είδους την εκστρατεία οικονομικής πίεσης απομονωμένα, αλλά ως μέρος μιας ευρύτερης εκστρατείας των Ηνωμένων Πολιτειών, η οποία σε κάποια χρονική στιγμή θα περιλαμβάνει επίσης ένα στοιχείο εσωτερικής αναταραχής και τελικά θα οδηγήσει είτε σε αλλαγή καθεστώτος είτε στο να εξαναγκαστεί το Ιράν να αποδεχθεί ευνοϊκότερους όρους για τις Ηνωμένες Πολιτείες», δήλωσε ο Hamidreza Azizi, ανώτερος αναλυτής για το Ιράν στο International Crisis Group.
Ο Trump απέφυγε να απαντήσει ξεκάθαρα όταν ρωτήθηκε αυτή την εβδομάδα εάν οι Ηνωμένες Πολιτείες, ενδεχομένως μέσω της CIA, θα εξόπλιζαν Ιρανούς αντιφρονούντες που επιδιώκουν την ανατροπή του καθεστώτος.
«Θα ήθελα πολύ να σας το πω», δήλωσε την Τετάρτη στο Οβάλ Γραφείο, «αλλά δεν θα ήταν σωστό να το πω».
Και ακόμη και αφού αναρωτήθηκε γιατί οι Ιρανοί δεν εξεγείρονται, παραδέχθηκε ότι γνώριζε την απάντηση στο ίδιο του το ερώτημα.
«Καταλαβαίνω τη δύσκολη θέση στην οποία βρίσκονται», είπε. «Τους πυροβολούν αυτή τη στιγμή».
Reuters: Σύμβουλοι του Trump θέλουν αποκλιμάκωση
Το Reuters, επικαλούμενο τέσσερις πηγές, έγραψε ότι ανώτεροι σύμβουλοι του Donald Trump προσπαθούν να αποτρέψουν την κλιμάκωση του πολέμου με το Ιράν πριν από τις ενδιάμεσες εκλογές του Νοεμβρίου, προκειμένου να περιορίσουν τις εκλογικές απώλειες των Ρεπουμπλικανών.
Σύμφωνα με το δημοσίευμα, οι πηγές ανέφεραν ότι, επί του παρόντος, η αμερικανική κυβέρνηση επιθυμεί να βασιστεί στην άσκηση μεγαλύτερης οικονομικής πίεσης στο Ιράν, προκειμένου να εξασφαλίσει παραχωρήσεις σε ενδεχόμενες μελλοντικές διαπραγματεύσεις, τις οποίες δεν κατάφεραν να εξασφαλίσουν μήνες στρατιωτικών επιχειρήσεων.
Αξιωματούχος του Λευκού Οίκου δήλωσε: «Διατηρούμε την πίεση στο Ιράν. Όμως ο Νοέμβριος αποτελεί προτεραιότητα».
Οι πηγές, τρεις εκ των οποίων είναι αξιωματούχοι του Λευκού Οίκου, δήλωσαν ότι ο περιορισμός του πολέμου μέχρι τότε θα συμβάλει ώστε η σύγκρουση να μην κυριαρχήσει στην επικαιρότητα, καθώς οι Ρεπουμπλικανοί προσπαθούν να διατηρήσουν την οριακή πλειοψηφία τους στη Γερουσία και τη Βουλή των Αντιπροσώπων.
Διώξε τον Hegseth
Ο Ρεπουμπλικάνος γερουσιαστής Thom Tillis κάλεσε τον Trump να αποπέμψει τον υπουργό Άμυνας Pete Hegseth, κατηγορώντας τον ότι έχει δημιουργήσει «κενό ηγεσίας» στις αμερικανικές ένοπλες δυνάμεις εν μέσω του συνεχιζόμενου πολέμου με το Ιράν.
Σε ανάρτησή του στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, ο Tillis συνέκρινε αρνητικά τον Hegseth με τον πρώην υπουργό Στρατού Dan Driscoll, ο οποίος υπέβαλε την παραίτησή του τη Δευτέρα, έπειτα από αναφορές για διαφωνίες με τον επικεφαλής του Πενταγώνου.
«Δεν έχω δει ποτέ πιο ανίκανη διαχείριση των γενναίων ανδρών και γυναικών που υπηρετούν τη χώρα μας», δήλωσε ο Tillis.
«Νιώθει να απειλείται από την ικανότητα και, αντί να ασχολείται με σοβαρότητα με το ζωτικής σημασίας έργο της εθνικής μας άμυνας και με την υγεία και την ευημερία των ενόπλων δυνάμεών μας, καταφεύγει στην υποδαύλιση πολιτισμικών πολέμων.»
Τα Στενά του Hormuz δεν μπορούν να ανοίξουν χωρίς τη συγκατάθεση της Tεχεράνης
Ο Ebrahim Azizi, πρόεδρος της Επιτροπής Εθνικής Ασφάλειας του ιρανικού κοινοβουλίου, δήλωσε ότι τα Στενά του Hormuz δεν μπορούν να ανοίξουν χωρίς τη συγκατάθεση του Ιράν.
Ο Azizi ανέφερε ότι οι αντίπαλοι του Ιράν διατηρούσαν στο παρελθόν παρουσία στην περιοχή, αλλά πλέον έχουν απομακρυνθεί σε απόσταση μεγαλύτερη των 500 μιλίων (800 χλμ.), προσθέτοντας ότι καταφεύγουν σε «κακόβουλες ενέργειες» επειδή δεν μπορούν να «ξεκλειδώσουν» τα Στενά.
Είπε επίσης ότι οι αντίπαλοι του Ιράν γνωρίζουν πως οι εγκαταστάσεις που έπληξε η Tεχεράνη δέχθηκαν «τα ισχυρότερα πλήγματα», προσθέτοντας ότι οι επιθέσεις κατέδειξαν την ικανότητα του Ιράν να υλοποιεί τις απειλές του.
Έσοδα 1 δις από πετρέλαιο σε 11 ημέρες για το Ιράν
Περισσότερο από 1 δισ. δολάρια από έσοδα πετρελαίου εισέρρευσαν στο Ιράν κατά τις πρώτες 11 ημέρες της περιόδου που έληξε στις 2 Σεπτεμβρίου, σύμφωνα με το ημιεπίσημο πρακτορείο ειδήσεων Fars.
Επικαλούμενο έγγραφα, το πρακτορείο ανέφερε ότι το συνάλλαγμα που προήλθε από τις πετρελαϊκές συναλλαγές προστέθηκε στα συναλλαγματικά αποθέματα της χώρας κατά τη συγκεκριμένη περίοδο.
Σύμφωνα με το δημοσίευμα, τα πρόσθετα αυτά κεφάλαια θα ενισχύσουν τη δυνατότητα της κεντρικής τράπεζας να καλύπτει τις ανάγκες της χώρας σε ξένο συνάλλαγμα.
Το δημοσίευμα ανέφερε επίσης ότι οι πωλήσεις πετρελαίου του Ιράν κατά τους πρώτους πέντε μήνες του τρέχοντος οικονομικού έτους απέφεραν έσοδα που αντιστοιχούν σε περισσότερο από το 80% των πετρελαϊκών εσόδων που προβλέπονται στον προϋπολογισμό του Ιράν για το 2026-2027, ο οποίος καλύπτει την περίοδο από τις 21 Μαρτίου 2026 έως τις 20 Μαρτίου 2027.
Οι κυρώσεις δεν μπορούν να υποκαταστήσουν τη στρατιωτική δράση κατά του Ιράν
Οι κυρώσεις δεν μπορούν να θεωρηθούν εναλλακτική λύση αντί μιας στρατιωτικής επέμβασης κατά του Ιράν, σύμφωνα με τον Sultan Barakat, καθηγητή Δημόσιας Πολιτικής στο πανεπιστήμιο Hamad bin Khalifa.
«Δεν θα μπορούσαν ποτέ να πουν ότι αυτό αποτελεί εναλλακτική σε μια στρατιωτική επέμβαση, επειδή οι κυρώσεις χρειάζονται πάρα πολύ χρόνο για να αρχίσουν να έχουν ουσιαστικό αντίκτυπο», δήλωσε ο Barakat στο Al Jazeera, σημειώνοντας ότι το Ιράν είναι ήδη «μία από τις χώρες με τις περισσότερες κυρώσεις στον κόσμο», κάτι που σημαίνει ότι νέα μέτρα θα χρειαστούν σημαντικό χρόνο για να αποδώσουν.
«Ουσιαστικά χρησιμοποιούν όλα τα εργαλεία που έχουν στη διάθεσή τους, προκειμένου να ασκήσουν όσο το δυνατόν μεγαλύτερη πίεση στο Ιράν», πρόσθεσε.
Η βαθύτερη ανησυχία του, όπως είπε, είναι ότι η Ουάσιγκτον «δεν βοηθά στην αποκατάσταση της κυκλοφορίας στα Στενά του Hormuz».
Ο Trump «ισχυρίζεται ότι έχει τον έλεγχο, αλλά η κυκλοφορία εξακολουθεί να μην έχει αποκατασταθεί», δήλωσε ο Barakat.
Αντί γι’ αυτό, οι ΗΠΑ διοχετεύουν στην αγορά εναλλακτικές προμήθειες πετρελαίου από τη Βενεζουέλα και άλλες περιοχές, «καθιστώντας σταδιακά το πετρέλαιο του Κόλπου σχεδόν ασήμαντο για τη διεθνή ενεργειακή αγορά» — μια τάση που, όπως είπε, «θα πρέπει να προκαλεί ανησυχία όχι μόνο στο Ιράν αλλά και στα κράτη του Κόλπου».
www.bankingnews.gr
Η προσδοκία ότι τα αμερικανικά και ισραηλινά πλήγματα θα πυροδοτούσαν εσωτερική ανατροπή δεν επιβεβαιώθηκε, η διπλωματία έχει βαλτώσει και τα Στενά του Hormuz παραμένουν στο επίκεντρο μιας σύγκρουσης χωρίς καθαρή έξοδο.
Τώρα η Ουάσιγκτον επιχειρεί να μεταφέρει το βάρος από το πεδίο των μαχών στην οικονομία, εντείνοντας την πίεση στην Τεχεράνη με την ελπίδα ότι η κοινωνική δυσαρέσκεια θα στραφεί κατά της ιρανικής ηγεσίας.
Όμως ακόμα και οι ίδιοι οι Αμερικανοί αμφισβητούν ότι η οικονομική ασφυξία μπορεί να οδηγήσει σε αλλαγή καθεστώτος, ενώ στο εσωτερικό των ΗΠΑ οι ενδιάμεσες εκλογές του Νοεμβρίου προσθέτουν ακόμη έναν κρίσιμο παράγοντα στους υπολογισμούς του Λευκού Οίκου.
Tο ερώτημα
Είναι ένα ερώτημα που ο πρόεδρος Donald Trump θέτει κατ’ ιδίαν εδώ και μήνες στην ομάδα εθνικής ασφάλειάς του: Γιατί ο ιρανικός λαός δεν ανατρέπει τους ηγέτες του;
Ήταν ένα ενδεχόμενο για το οποίο φαινόταν σχετικά βέβαιος στην αρχή του πολέμου, έχοντας πειστεί από τον Ισραηλινό πρωθυπουργό Benjamin Netanyahu ότι, μετά από έναν εντατικό γύρο πληγμάτων, θα ξεσπούσαν διαδηλώσεις στους δρόμους της Τεχεράνης.
Άλλοι Αμερικανοί αξιωματούχοι, έχοντας διαβάσει αξιολογήσεις των υπηρεσιών πληροφοριών που υποδείκνυαν ότι κάτι τέτοιο δεν ήταν πιθανό, δεν ήταν τόσο βέβαιοι.
Σύμφωνα με άτομα που γνωρίζουν το θέμα, το ζήτημα αποτέλεσε αντικείμενο έντονης συζήτησης πριν αρχίσουν τα πρώτα πλήγματα.
Παρ’ όλα αυτά, ο Trump ξεκίνησε τη σύγκρουση στα τέλη Φεβρουαρίου, καλώντας σε ανατροπή της κυβέρνησης.
Η μοναδική σας ευκαιρία
«Αυτή πιθανότατα θα είναι η μοναδική σας ευκαιρία για πολλές γενιές», είπε στον ιρανικό λαό σε βίντεο το βράδυ που άρχισε ο πόλεμος.
Η ιδέα σύντομα πέρασε σε δεύτερο πλάνο και αντικαταστάθηκε από την πιο επείγουσα ανάγκη διαπραγμάτευσης με το καθεστώς για την επαναλειτουργία των Στενών του Hormuz.
Μέχρι τον Ιούνιο, ο Trump επέμενε ότι «ποτέ δεν ενδιαφέρθηκε για αλλαγή καθεστώτος» στο Ιράν, υποστηρίζοντας ότι διαπραγματευόταν με «πολύ λογικούς ανθρώπους» και ότι οι αμερικανικές προσπάθειες ανατροπής ξένων κυβερνήσεων «ποτέ δεν λειτουργούν».
Παρά τις δηλώσεις αυτές, ο Trump συνέχισε να αναρωτιέται γιατί οι εκκλήσεις του για ανατροπή της κυβέρνησης δεν εισακούονταν, σύμφωνα με άτομα που γνωρίζουν το θέμα.
Τώρα, καθώς η κίνηση μέσω των Στενών του Hormuz εξακολουθεί να βρίσκεται κάτω από τα προπολεμικά επίπεδα και η διπλωματία με το Ιράν έχει περιέλθει σε αδιέξοδο, ο Trump επέστρεψε στην ιδέα με την οποία είχε ξεκινήσει τον πόλεμο πριν από έξι μήνες.
«Πότε θα ξεσηκωθεί ο ιρανικός λαός και θα πολεμήσει;» ρώτησε την Τρίτη σε ανάρτησή του στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.
Ένα γνώριμο μοτίβο στον συνεχιζόμενο πόλεμο
Η επιστροφή του εκκρεμούς στην υποστήριξη της αλλαγής καθεστώτος αποτέλεσε την πιο πρόσφατη στιγμή déjà vu σε έναν πόλεμο που φαίνεται να επαναλαμβάνει γνώριμα μοτίβα ανά διαστήματα περίπου ενός μήνα.
Μια περίοδος σχετικής ηρεμίας διάρκειας ενός μήνα διακόπηκε αυτή την εβδομάδα, όταν οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ιράν αντάλλαξαν πλήγματα επί τρεις συνεχόμενες ημέρες, επιστρέφοντας στην ίδια αλληλουχία αντιποίνων που είχε διαρκέσει για εβδομάδες νωρίτερα αυτό το καλοκαίρι.
Ο Trump, ο οποίος έχει επανειλημμένα απειλήσει ότι θα καταστρέψει τις μη στρατιωτικές υποδομές του Ιράν, δήλωσε την Τετάρτη ότι ήταν έτοιμος να διατάξει έναν ακόμη μεγαλύτερο γύρο καταστροφής, εάν χρειαζόταν.
«Ήταν μια πολύ βαριά επίθεση χθες το βράδυ και είμαστε έτοιμοι να πραγματοποιήσουμε άλλη μία οποιαδήποτε στιγμή θελήσουμε», είπε, προσθέτοντας πάντως ότι δεν πίστευε πως η αναζωπύρωση των συγκρούσεων θα διαρκούσε πολύ.
Καμία διπλωματία
Σύμφωνα με αξιωματούχους, αυτή τη στιγμή δεν υπάρχουν ουσιαστικές προσπάθειες επιστροφής στη διπλωματία, αφού ο Trump διέταξε τον περασμένο μήνα τους απεσταλμένους του να διακόψουν τις συνομιλίες τους με το Ιράν.
Αντίθετα, ο Trump δηλώνει ικανοποιημένος με την τρέχουσα κατάσταση της σύγκρουσης και δεν φαίνεται να βιάζεται να επιτύχει μια διαρκή κατάληξη των εχθροπραξιών.
«Μου αρέσει η θέση στην οποία βρισκόμαστε τώρα», έγραψε αυτή την εβδομάδα στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, «με σχεδόν πλήρη έλεγχο των Στενών του Hormuz και με την οικονομία τους να καταρρέει ολοκληρωτικά».
Διαγράψτε τον πόλεμο
Πολλοί στο περιβάλλον του Trump θα προτιμούσαν η σύγκρουση να απομακρυνθεί εντελώς από το επίκεντρο της πολιτικής συζήτησης για τους επόμενους δύο μήνες, καθώς οι ψηφοφόροι αρχίζουν να προσέρχονται στις κάλπες για τις εκλογές που θα καθορίσουν την ισορροπία δυνάμεων στο Κογκρέσο.
Αν και ο πρόεδρος έχει υποβαθμίσει τον ρόλο που παίζουν οι ενδιάμεσες εκλογές στις αποφάσεις του σχετικά με το Ιράν, ανώτεροι σύμβουλοι και Ρεπουμπλικανοί σύμμαχοι στο Κογκρέσο έχουν προειδοποιήσει ότι μια νέα κλιμάκωση της σύγκρουσης θα μπορούσε να δημιουργήσει προβλήματα την ημέρα των εκλογών.
«Δεν ξέρω πόσα ακόμη μπορούν να αντέξουν, αλλά, ξέρετε, ό,τι κι αν είναι, δεν έχει σημασία», δήλωσε ο Trump την Τετάρτη αναφερόμενος στο Ιράν. «Και εγώ δεν επηρεάζομαι από τις εκλογές».
Στρατηγική μετατόπιση — με στόχο την υποδαύλιση της εσωτερικής οργής
Η επιθυμία για μια λιγότερο ορατή σύγκρουση συνέπεσε με μια αλλαγή στη στρατηγική της αμερικανικής κυβέρνησης: την προσπάθεια οικονομικού στραγγαλισμού της Tεχεράνης, μεταξύ άλλων μέσω απειλών για την επιβολή κυρώσεων στους μεγαλύτερους εμπορικούς εταίρους της.
Το αμερικανικό Υπουργείο Οικονομικών δεν έχει ακόμη επιβάλει τις σημαντικότερες από αυτές τις κυρώσεις που έχουν προαναγγελθεί.
Ωστόσο, μέρος των υπολογισμών της ομάδας του Trump στην προσπάθειά της να διακόψει τις οικονομικές αρτηρίες του Ιράν —και να επιδεινώσει τις οικονομικές συνθήκες στη χώρα— ήταν να προκαλέσει οργή μεταξύ των απογοητευμένων Ιρανών απέναντι στους ηγέτες τους.
Αξιωματούχοι αναγνωρίζουν κατ’ ιδίαν ότι οι απλοί Ιρανοί θα επωμιστούν το μεγαλύτερο βάρος των νέων κυρώσεων.
Οι οικονομικές επιπτώσεις
Ήδη, οι οικονομικές επιπτώσεις στο Ιράν είναι πραγματικές.
Ο πληθωρισμός έχει εκτοξευθεί και οι τιμές των τροφίμων αυξάνονται από εβδομάδα σε εβδομάδα.
Το rial, το νόμισμα του Ιράν, έχει καταρρεύσει σε αξία.
Ανώτατοι Ιρανοί αξιωματούχοι αναγνωρίζουν ότι η χώρα αντιμετωπίζει μια σειρά από οικονομικά προβλήματα.
«Ζητούμε συγγνώμη για την ύπαρξη αυτών των προβλημάτων, καθώς βρισκόμαστε αντιμέτωποι με έναν ολοκληρωτικό οικονομικό, στρατιωτικό και πόλεμο ασφαλείας», δήλωσε ο πρόεδρος του Ιράν Masoud Pezeshkian πριν από την ανακοίνωση των νέων μέτρων του αμερικανικού Υπουργείου Οικονομικών την περασμένη εβδομάδα, σύμφωνα με κρατικά μέσα ενημέρωσης.
Καμία αλλαγή καθεστώτος
Παρόλα αυτά, ορισμένοι Αμερικανοί αξιωματούχοι δήλωσαν ότι υπάρχουν ελάχιστες πληροφορίες που να υποδηλώνουν αυξημένη πιθανότητα οι Ιρανοί διαδηλωτές να βγουν ξανά στους δρόμους για να ανατρέψουν τους ηγέτες τους, ακόμη και καθώς η οικονομική κατάσταση στη χώρα επιδεινώνεται συνεχώς.
Οι αξιολογήσεις των αμερικανικών υπηρεσιών πληροφοριών πριν από την έναρξη του πολέμου είχαν καταλήξει στο συμπέρασμα ότι μια κοινή επιχείρηση ΗΠΑ και Ισραήλ ήταν απίθανο να οδηγήσει σε αλλαγή καθεστώτος.
Και μήνες μετά την έναρξη της σύγκρουσης, αξιωματούχοι ανέφεραν ότι το καθεστώς δεν είχε χάσει τον έλεγχο της εξουσίας.
Παράλληλα, δεκαετίες εξουθενωτικών δυτικών κυρώσεων έχουν συμβάλει ελάχιστα στην αποδυνάμωση του καθεστώτος, παρά τις προσδοκίες διαδοχικών αμερικανικών κυβερνήσεων.
Αντίθετα, οι διαδηλώσεις αντιμετωπίστηκαν με σκληρή καταστολή, μεταξύ άλλων στις αρχές του τρέχοντος έτους, όταν η ιρανική κυβέρνηση εξαπέλυσε μία από τις σφοδρότερες επιχειρήσεις καταστολής στην ιστορία της Ισλαμικής Δημοκρατίας.
Γνωρίζουν
Αναλυτές δήλωσαν ότι οι ηγέτες του Ιράν έχουν πλήρη επίγνωση των στόχων του Trump μέσω της εντατικοποίησης της οικονομικής πίεσης.
«Η ιρανική ηγεσία δεν αντιμετωπίζει αυτού του είδους την εκστρατεία οικονομικής πίεσης απομονωμένα, αλλά ως μέρος μιας ευρύτερης εκστρατείας των Ηνωμένων Πολιτειών, η οποία σε κάποια χρονική στιγμή θα περιλαμβάνει επίσης ένα στοιχείο εσωτερικής αναταραχής και τελικά θα οδηγήσει είτε σε αλλαγή καθεστώτος είτε στο να εξαναγκαστεί το Ιράν να αποδεχθεί ευνοϊκότερους όρους για τις Ηνωμένες Πολιτείες», δήλωσε ο Hamidreza Azizi, ανώτερος αναλυτής για το Ιράν στο International Crisis Group.
Ο Trump απέφυγε να απαντήσει ξεκάθαρα όταν ρωτήθηκε αυτή την εβδομάδα εάν οι Ηνωμένες Πολιτείες, ενδεχομένως μέσω της CIA, θα εξόπλιζαν Ιρανούς αντιφρονούντες που επιδιώκουν την ανατροπή του καθεστώτος.
«Θα ήθελα πολύ να σας το πω», δήλωσε την Τετάρτη στο Οβάλ Γραφείο, «αλλά δεν θα ήταν σωστό να το πω».
Και ακόμη και αφού αναρωτήθηκε γιατί οι Ιρανοί δεν εξεγείρονται, παραδέχθηκε ότι γνώριζε την απάντηση στο ίδιο του το ερώτημα.
«Καταλαβαίνω τη δύσκολη θέση στην οποία βρίσκονται», είπε. «Τους πυροβολούν αυτή τη στιγμή».
Reuters: Σύμβουλοι του Trump θέλουν αποκλιμάκωση
Το Reuters, επικαλούμενο τέσσερις πηγές, έγραψε ότι ανώτεροι σύμβουλοι του Donald Trump προσπαθούν να αποτρέψουν την κλιμάκωση του πολέμου με το Ιράν πριν από τις ενδιάμεσες εκλογές του Νοεμβρίου, προκειμένου να περιορίσουν τις εκλογικές απώλειες των Ρεπουμπλικανών.
Σύμφωνα με το δημοσίευμα, οι πηγές ανέφεραν ότι, επί του παρόντος, η αμερικανική κυβέρνηση επιθυμεί να βασιστεί στην άσκηση μεγαλύτερης οικονομικής πίεσης στο Ιράν, προκειμένου να εξασφαλίσει παραχωρήσεις σε ενδεχόμενες μελλοντικές διαπραγματεύσεις, τις οποίες δεν κατάφεραν να εξασφαλίσουν μήνες στρατιωτικών επιχειρήσεων.
Αξιωματούχος του Λευκού Οίκου δήλωσε: «Διατηρούμε την πίεση στο Ιράν. Όμως ο Νοέμβριος αποτελεί προτεραιότητα».
Οι πηγές, τρεις εκ των οποίων είναι αξιωματούχοι του Λευκού Οίκου, δήλωσαν ότι ο περιορισμός του πολέμου μέχρι τότε θα συμβάλει ώστε η σύγκρουση να μην κυριαρχήσει στην επικαιρότητα, καθώς οι Ρεπουμπλικανοί προσπαθούν να διατηρήσουν την οριακή πλειοψηφία τους στη Γερουσία και τη Βουλή των Αντιπροσώπων.
Διώξε τον Hegseth
Ο Ρεπουμπλικάνος γερουσιαστής Thom Tillis κάλεσε τον Trump να αποπέμψει τον υπουργό Άμυνας Pete Hegseth, κατηγορώντας τον ότι έχει δημιουργήσει «κενό ηγεσίας» στις αμερικανικές ένοπλες δυνάμεις εν μέσω του συνεχιζόμενου πολέμου με το Ιράν.
Σε ανάρτησή του στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, ο Tillis συνέκρινε αρνητικά τον Hegseth με τον πρώην υπουργό Στρατού Dan Driscoll, ο οποίος υπέβαλε την παραίτησή του τη Δευτέρα, έπειτα από αναφορές για διαφωνίες με τον επικεφαλής του Πενταγώνου.
«Δεν έχω δει ποτέ πιο ανίκανη διαχείριση των γενναίων ανδρών και γυναικών που υπηρετούν τη χώρα μας», δήλωσε ο Tillis.
«Νιώθει να απειλείται από την ικανότητα και, αντί να ασχολείται με σοβαρότητα με το ζωτικής σημασίας έργο της εθνικής μας άμυνας και με την υγεία και την ευημερία των ενόπλων δυνάμεών μας, καταφεύγει στην υποδαύλιση πολιτισμικών πολέμων.»
Τα Στενά του Hormuz δεν μπορούν να ανοίξουν χωρίς τη συγκατάθεση της Tεχεράνης
Ο Ebrahim Azizi, πρόεδρος της Επιτροπής Εθνικής Ασφάλειας του ιρανικού κοινοβουλίου, δήλωσε ότι τα Στενά του Hormuz δεν μπορούν να ανοίξουν χωρίς τη συγκατάθεση του Ιράν.
Ο Azizi ανέφερε ότι οι αντίπαλοι του Ιράν διατηρούσαν στο παρελθόν παρουσία στην περιοχή, αλλά πλέον έχουν απομακρυνθεί σε απόσταση μεγαλύτερη των 500 μιλίων (800 χλμ.), προσθέτοντας ότι καταφεύγουν σε «κακόβουλες ενέργειες» επειδή δεν μπορούν να «ξεκλειδώσουν» τα Στενά.
Είπε επίσης ότι οι αντίπαλοι του Ιράν γνωρίζουν πως οι εγκαταστάσεις που έπληξε η Tεχεράνη δέχθηκαν «τα ισχυρότερα πλήγματα», προσθέτοντας ότι οι επιθέσεις κατέδειξαν την ικανότητα του Ιράν να υλοποιεί τις απειλές του.
Έσοδα 1 δις από πετρέλαιο σε 11 ημέρες για το Ιράν
Περισσότερο από 1 δισ. δολάρια από έσοδα πετρελαίου εισέρρευσαν στο Ιράν κατά τις πρώτες 11 ημέρες της περιόδου που έληξε στις 2 Σεπτεμβρίου, σύμφωνα με το ημιεπίσημο πρακτορείο ειδήσεων Fars.
Επικαλούμενο έγγραφα, το πρακτορείο ανέφερε ότι το συνάλλαγμα που προήλθε από τις πετρελαϊκές συναλλαγές προστέθηκε στα συναλλαγματικά αποθέματα της χώρας κατά τη συγκεκριμένη περίοδο.
Σύμφωνα με το δημοσίευμα, τα πρόσθετα αυτά κεφάλαια θα ενισχύσουν τη δυνατότητα της κεντρικής τράπεζας να καλύπτει τις ανάγκες της χώρας σε ξένο συνάλλαγμα.
Το δημοσίευμα ανέφερε επίσης ότι οι πωλήσεις πετρελαίου του Ιράν κατά τους πρώτους πέντε μήνες του τρέχοντος οικονομικού έτους απέφεραν έσοδα που αντιστοιχούν σε περισσότερο από το 80% των πετρελαϊκών εσόδων που προβλέπονται στον προϋπολογισμό του Ιράν για το 2026-2027, ο οποίος καλύπτει την περίοδο από τις 21 Μαρτίου 2026 έως τις 20 Μαρτίου 2027.
Οι κυρώσεις δεν μπορούν να υποκαταστήσουν τη στρατιωτική δράση κατά του Ιράν
Οι κυρώσεις δεν μπορούν να θεωρηθούν εναλλακτική λύση αντί μιας στρατιωτικής επέμβασης κατά του Ιράν, σύμφωνα με τον Sultan Barakat, καθηγητή Δημόσιας Πολιτικής στο πανεπιστήμιο Hamad bin Khalifa.
«Δεν θα μπορούσαν ποτέ να πουν ότι αυτό αποτελεί εναλλακτική σε μια στρατιωτική επέμβαση, επειδή οι κυρώσεις χρειάζονται πάρα πολύ χρόνο για να αρχίσουν να έχουν ουσιαστικό αντίκτυπο», δήλωσε ο Barakat στο Al Jazeera, σημειώνοντας ότι το Ιράν είναι ήδη «μία από τις χώρες με τις περισσότερες κυρώσεις στον κόσμο», κάτι που σημαίνει ότι νέα μέτρα θα χρειαστούν σημαντικό χρόνο για να αποδώσουν.
«Ουσιαστικά χρησιμοποιούν όλα τα εργαλεία που έχουν στη διάθεσή τους, προκειμένου να ασκήσουν όσο το δυνατόν μεγαλύτερη πίεση στο Ιράν», πρόσθεσε.
Η βαθύτερη ανησυχία του, όπως είπε, είναι ότι η Ουάσιγκτον «δεν βοηθά στην αποκατάσταση της κυκλοφορίας στα Στενά του Hormuz».
Ο Trump «ισχυρίζεται ότι έχει τον έλεγχο, αλλά η κυκλοφορία εξακολουθεί να μην έχει αποκατασταθεί», δήλωσε ο Barakat.
Αντί γι’ αυτό, οι ΗΠΑ διοχετεύουν στην αγορά εναλλακτικές προμήθειες πετρελαίου από τη Βενεζουέλα και άλλες περιοχές, «καθιστώντας σταδιακά το πετρέλαιο του Κόλπου σχεδόν ασήμαντο για τη διεθνή ενεργειακή αγορά» — μια τάση που, όπως είπε, «θα πρέπει να προκαλεί ανησυχία όχι μόνο στο Ιράν αλλά και στα κράτη του Κόλπου».
www.bankingnews.gr
Σχόλια αναγνωστών