Τα στρατηγικής σημασίας ύδατα των Στενών του Hormuz, από τα οποία διερχόταν περίπου το 20% του παγκόσμιου πετρελαίου πριν από τον πρόσφατο πόλεμο, βρίσκονται πλέον στο επίκεντρο μιας θεμελιώδους μεταβολής ισχύος, η οποία έχει αλλάξει οριστικά το γεωπολιτικό τοπίο της περιοχής.
Για την Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν, η επιστροφή στο προπολεμικό status quo αποκλείεται.
Η χώρα έχει καταστήσει απολύτως σαφές ότι οι παλαιές διευθετήσεις, βάσει των οποίων όλα τα πλοία διέσχιζαν ελεύθερα τη θαλάσσια οδό, ενώ την ίδια στιγμή το Ιράν αντιμετώπιζε οικονομική ασφυξία και στρατιωτικές απειλές, ανήκουν πλέον στο παρελθόν.
Αυτό που έχει διαμορφωθεί είναι μια νέα στρατηγική πραγματικότητα, η οποία χαρακτηρίζεται από την αυξημένη επιρροή του Ιράν, την περιφερειακή αναδιάταξη των συσχετισμών και τη μόνιμη διάβρωση της αμερικανικής ναυτικής κυριαρχίας στον Περσικό Κόλπο.
Ακόμη και καθώς η αμερικανική στρατιωτική επιθετικότητα και η θαλάσσια αυθαιρεσία συνεχίζονται, το Ιράν έχει καταστήσει εμφατικά σαφές ότι η στρατηγικής σημασίας θαλάσσια οδός δεν πρόκειται να ανοίξει ξανά έως ότου ικανοποιηθούν όλες οι απαιτήσεις του.
Και ακόμη και αν ανοίξει, το Ιράν θα διατηρήσει τον πλήρη έλεγχό της.
Η νέα στρατηγική πραγματικότητα
Περισσότεροι από έξι μήνες μετά την έναρξη της επιχείρησης από τις Ηνωμένες Πολιτείες και τον σιωνιστή σύμμαχό τους —μιας εκστρατείας την οποία οι Αμερικανοί στρατιωτικοί σχεδιαστές αρχικά προέβλεπαν ότι θα διαρκούσε μόλις μία εβδομάδα και θα οδηγούσε σε «αλλαγή καθεστώτος»— δεν διαφαίνεται ακόμη σαφής διέξοδος για τους επιτιθέμενους, καθώς έχουν εξαντλήσει όλα τα διαθέσιμα μέσα πίεσης.
Οι στόχοι που είχε θέσει αρχικά η Ουάσιγκτον έχουν μεταβληθεί δραματικά και με τρόπο ιδιαίτερα δυσάρεστο για την ίδια.
Το άνοιγμα των Στενών του Hormuz, το οποίο δεν περιλαμβανόταν στους αρχικούς στόχους του Trump, έχει πλέον αναδειχθεί σε κορυφαία αμερικανική προτεραιότητα.
Αυτή η αναστροφή των στρατηγικών προτεραιοτήτων αποκαλύπτει το μέγεθος του λανθασμένου υπολογισμού που έχει σημειωθεί, αλλά και τον βαθμό στον οποίο το Ιράν κατόρθωσε να μετατρέψει τα Στενά από ένα ευάλωτο γεωγραφικό σημείο ασφυξίας σε ένα πανίσχυρο εργαλείο εθνικής ισχύος.
Ο ιρανικός στρατός έχει καταστήσει σαφές ότι τα Στενά βρίσκονται υπό τον «πλήρη και αδιαμφισβήτητο» έλεγχό του και ότι κανένα εχθρικό πολεμικό πλοίο δεν επιτρέπεται να πλησιάσει τα ιρανικά χωρικά ύδατα.
Όλα τα εχθρικά πολεμικά πλοία βρίσκονται εκατοντάδες χιλιόμετρα μακριά από τα Στενά.
Πρόκειται για εντυπωσιακή απόδειξη της ικανότητας του Ιράν να προβάλλει ισχύ, να αρνείται την πρόσβαση στον αντίπαλο και να επιβάλλει κόστος σε εκείνους που κάποτε έπλεαν σε αυτά τα ύδατα ελεύθερα και χωρίς να αντιμετωπίζουν ουσιαστικές συνέπειες.
Από στρατιωτική και περιφερειακή άποψη, κανένα πλοίο δεν μπορεί να διασχίσει αυτή τη θαλάσσια οδό χωρίς την άδεια και την ενεργό διαχείριση του Ιράν.
Η μεταμόρφωση αυτή δεν πραγματοποιήθηκε μέσα σε μία νύχτα. Είναι αποτέλεσμα δεκαετιών επενδύσεων σε ασύμμετρες ναυτικές δυνατότητες, στις οποίες περιλαμβάνονται ένας εκτεταμένος στόλος ταχύπλοων σκαφών κρούσης, συστήματα παράκτιας άμυνας, ναυτικές νάρκες και αντιπλοϊκοί πύραυλοι.
Το Ιράν έχει επίσης επενδύσει σημαντικά στις δυνατότητες υποβρύχιου πολέμου και σε μη επανδρωμένα συστήματα, τα οποία μπορούν να κορέσουν τα αμυντικά δίκτυα και να υπερφορτώσουν ακόμη και ανώτερες τεχνολογικά ναυτικές δυνάμεις.
Η Ισλαμική Δημοκρατία έχει ουσιαστικά δημιουργήσει ένα πολυεπίπεδο αμυντικό σύστημα, το οποίο καθιστά οποιαδήποτε ναυτική επιχείρηση στα Στενά εξαιρετικά επικίνδυνη για έναν αντίπαλο, ανεξάρτητα από την τεχνολογική του υπεροχή.
Το πλαίσιο Ιράν–Ομάν
Η συμφωνία μεταξύ Τεχεράνης και Μουσκάτ, οι λεπτομέρειες της οποίας εξακολουθούν να αποτελούν αντικείμενο διαπραγμάτευσης, αντιπροσωπεύει μια θεμελιώδη αναδιαμόρφωση των κανόνων που διέπουν το σημαντικότερο ενεργειακό θαλάσσιο chokepoint του κόσμου.
Παράλληλα, σηματοδοτεί το τέλος της αμερικανικής ναυτικής ηγεμονίας στην περιοχή.
Βάσει της προσωρινής συμφωνίας για τη δημιουργία διαδρόμου, τα πλοία που εισέρχονται στον Περσικό Κόλπο θα ακολουθούν μια βόρεια διαδρομή, η οποία θα διέρχεται εξ ολοκλήρου από τα ιρανικά χωρικά ύδατα, ενώ η εξερχόμενη θαλάσσια κίνηση θα ακολουθεί μια νότια διαδρομή μέσω των χωρικών υδάτων του Ομάν.
Ο διάδρομος θα λειτουργεί σαν ένας ελεγχόμενος θαλάσσιος αυτοκινητόδρομος, συνολικού πλάτους περίπου επτά μιλίων.
Αυτό δεν αποτελεί επιστροφή στην ελεύθερη ναυσιπλοΐα, αλλά ένα σύστημα ελεγχόμενης διέλευσης, το οποίο τελεί υπό την εποπτεία και την έγκριση του Ιράν.
Ο Ιρανός υφυπουργός Εξωτερικών Kazem Garibabadi τόνισε πρόσφατα, με χαρακτηριστική σαφήνεια, ότι η συγκεκριμένη διευθέτηση δεν σημαίνει επαναλειτουργία των Στενών με τη συμβατική έννοια.
Η θαλάσσια οδός παραμένει ουσιαστικά κλειστή, καθώς κανένα πολεμικό πλοίο δεν επιτρέπεται να διέλθει υπό οποιεσδήποτε συνθήκες. Μόνο εμπορικά πλοία θα μπορούν να διέρχονται και ακόμη και αυτό το δικαίωμα τελεί υπό την προϋπόθεση ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες θα συμμορφωθούν με τους όρους που έχει θέσει το Ιράν.
Οι διαπραγματεύσεις με το Ομάν πραγματοποιήθηκαν μέσω κοινής ομάδας εργασίας στην οποία συμμετείχαν το υπουργείο Εξωτερικών, ο Οργανισμός Λιμένων και Ναυτιλίας, καθώς και οι ένοπλες δυνάμεις.
Η ευρεία αυτή θεσμική συμμετοχή υπογραμμίζει τον βαθμό εθνικής συναίνεσης που υπάρχει γύρω από τη νέα προσέγγιση του Ιράν στη διαχείριση της στρατηγικής αυτής θαλάσσιας οδού.
Ο αμερικανικός λανθασμένος υπολογισμός
Η προσέγγιση της Ουάσιγκτον απέναντι στα Στενά χαρακτηρίζεται από στρατηγική σύγχυση και διαρκώς μεταβαλλόμενη ρητορική, γεγονός που αποκαλύπτει την απουσία μιας συνεκτικής πολιτικής.
Ο Trump έχει υποστηρίξει ότι η θαλάσσια οδός είναι ανοιχτή και λειτουργεί κανονικά, δηλώνοντας σε συντηρητικούς σχολιαστές ότι τα Στενά παραμένουν επιχειρησιακά ενεργά, παρά τα περιστασιακά επεισόδια.
Η περιγραφή αυτή, ωστόσο, βρίσκεται σε εμφανή δυσαρμονία με την πραγματικότητα μιας θαλάσσιας οδού που παραμένει σε μεγάλο βαθμό κλειστή εδώ και έξι μήνες, γεγονός που έχει οδηγήσει σε αύξηση των τιμών των καυσίμων και των λιπασμάτων και έχει δημιουργήσει διαρκή οικονομική πίεση στις Ηνωμένες Πολιτείες και τις συμμαχικές τους χώρες.
Το μνημόνιο κατανόησης μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Ιράν, του Ιουνίου 2026, σχεδιάστηκε ως οδικός χάρτης για τον τερματισμό της αμερικανικής στρατιωτικής επιθετικότητας και της θαλάσσιας αυθαιρεσίας και πειρατείας, καθώς και για την αποκατάσταση της ομαλότητας.
Βάσει της συμφωνίας, το Ιράν θα επέτρεπε στα πλοία να διέρχονται από τα Στενά για διάστημα εξήντα ημερών.
Η κατάπαυση του πυρός προκάλεσε απότομη αύξηση των μεταφορών αργού πετρελαίου, με το Ιράν να εξάγει περισσότερα από 40 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου μέσα στις δύο εβδομάδες που ακολούθησαν την άρση του αμερικανικού ναυτικού αποκλεισμού.
Ωστόσο, η περίοδος των εξήντα ημερών για τις διαπραγματεύσεις έληξε χωρίς συμφωνία, κυρίως λόγω των συνεχών παραβιάσεων του μνημονίου από τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Ο Τραμπ έφτασε μάλιστα στο σημείο να προειδοποιήσει το Ομάν να μην παρεμβαίνει στις αμερικανικές διαπραγματεύσεις με την Τεχεράνη, απειλώντας ακόμη και με στρατιωτική δράση εναντίον του σουλτανάτου.
Τέτοιες απειλές εναντίον ενός υποτιθέμενου «συμμάχου» αποκαλύπτουν το βάθος της αμερικανικής απογοήτευσης, αλλά ταυτόχρονα υπογραμμίζουν τα όρια της αμερικανικής επιρροής στην περιοχή μετά τον πόλεμο των 40 ημερών.
Το Ομάν δεν υποχώρησε και η συμφωνία για τον θαλάσσιο διάδρομο εξακολουθεί να εφαρμόζεται σύμφωνα με τις ιρανικές προδιαγραφές.
Οι όροι του Ιράν: Καμία επιστροφή στην παλιά τάξη
Η θέση του Ιράν είναι σαφής, αδιαπραγμάτευτη και βασίζεται τόσο σε νομικά επιχειρήματα όσο και σε στρατηγική αναγκαιότητα.
Τα Στενά δεν πρόκειται να επιστρέψουν ποτέ στις προπολεμικές ρυθμίσεις — θέση που Ιρανοί αξιωματούχοι του υπουργείου Εξωτερικών έχουν χαρακτηρίσει ως οριστική κρατική πολιτική.
Η ιρανική πρόταση προς το Ομάν προβλέπει ότι μία από τις θαλάσσιες λωρίδες διέλευσης στα Στενά θα βρίσκεται εξ ολοκλήρου υπό ιρανικό έλεγχο, ενώ τμήμα της δεύτερης θα υπόκειται επίσης στην ιρανική δικαιοδοσία.
Πρόκειται για μια προβολή ισχύος που θα έδινε στην Τεχεράνη ουσιαστικά δικαίωμα βέτο επί της συνολικής θαλάσσιας κυκλοφορίας μέσω αυτού του κρίσιμου σημείου διέλευσης.
Το νομικό πλαίσιο στο οποίο στηρίζεται η θέση αυτή απορρέει από το Άρθρο 5 του μνημονίου ΗΠΑ–Ιράν, το οποίο, σύμφωνα με το κείμενο, ορίζει σαφώς ότι το Ιράν είναι υπεύθυνο για τον καθορισμό των ρυθμίσεων ναυσιπλοΐας, των επιχειρήσεων εκκαθάρισης ναρκών και των μέτρων ασφαλείας.
Όπως δήλωσε ο Garibabadi, οι Ηνωμένες Πολιτείες παραβίασαν το μνημόνιο ανοίγοντας μια εναλλακτική νότια θαλάσσια διαδρομή σε συνεργασία με το Ομάν — μια διαδρομή την οποία η Τεχεράνη δεν πρόκειται να αναγνωρίσει ούτε για μία ώρα.
Το Ιράν έχει καταστήσει επίσης σαφές ότι οποιαδήποτε βιώσιμη συμφωνία πρέπει να αναγνωρίζει τα θεμελιώδη συμφέροντά του.
Καμία σταθερή διευθέτηση δεν μπορεί να εφαρμοστεί όσο συνεχίζεται ένας παράνομος αποκλεισμός ή όσο επιχειρείται επιθετικά να εμποδιστούν οι ιρανικές εξαγωγές.
Ο τερματισμός του αμερικανικού ναυτικού αποκλεισμού πρέπει να αποτελέσει πρακτική προϋπόθεση για την πλήρη επιστροφή στις ομαλές συνθήκες ναυσιπλοΐας.
Αυτό αντανακλά την εμπειρία του Ιράν κατά την τελευταία δεκαετία.
Το Ιράν έχει ορκιστεί ότι δεν θα επιστρέψει ποτέ σε μια κατάσταση ευπάθειας και οι διαπραγματεύσεις για τα Στενά αποτελούν άμεση έκφραση αυτής της αταλάντευτης βούλησης και αποφασιστικότητας.
Η οικονομική διάσταση
Οι οικονομικές επιπτώσεις αυτής της αναδιάταξης δεν μπορούν να υπερεκτιμηθούν.
Η δυνατότητα του Ιράν να εξάγει ελεύθερα πετρέλαιο, με περισσότερα από 40 εκατομμύρια βαρέλια να έχουν μεταφερθεί μέσα σε δύο εβδομάδες μετά την άρση του αποκλεισμού, άλλαξε θεμελιωδώς την οικονομική του θέση και αποκατέστησε έναν βαθμό δημοσιονομικής σταθερότητας που απουσίαζε εδώ και χρόνια.
Η αποκατάσταση της θαλάσσιας εμπορικής δραστηριότητας οδήγησε σε σημαντική πτώση των τιμών του πετρελαίου, με το Brent να διαπραγματεύεται κοντά στα 73 δολάρια το βαρέλι, σχεδόν 40% χαμηλότερα από την κορύφωση των 118 δολαρίων που είχε καταγραφεί τον Απρίλιο κατά τη διάρκεια του πολέμου.
Ωστόσο, η κατάσταση άλλαξε εκ νέου όταν οι Ηνωμένες Πολιτείες επανέφεραν τον αποκλεισμό σε μια κίνηση απελπισίας και το Ιράν έκλεισε επίσης τα Στενά του Hormuz για κάθε μη ελεγχόμενη θαλάσσια κυκλοφορία.
Το Ιράν δεν επιδιώκει απλώς την επιστροφή στα προπολεμικά εμπορικά πρότυπα.
Όπως δήλωσε ο πρόεδρος του ιρανικού κοινοβουλίου και επικεφαλής διαπραγματευτής Mohammad Bayer Ghalibaf, η κυριαρχία στα Στενά του Ορμούζ ανήκει στο Ιράν και το Ομάν και η θαλάσσια κυκλοφορία στα Στενά υπόκειται σε ρυθμίσεις που καθορίζονται από το Ιράν.
Το Ιράν, υπογράμμισε, δεν πρόκειται να παραιτηθεί από τα δικαιώματά του στα Στενά του Hormuz υπό οποιεσδήποτε συνθήκες.
Πρόκειται για θέση εθνικής πολιτικής, η οποία έχει πλέον θεσμοθετηθεί μέσω του πλαισίου των διαπραγματεύσεων και των επιχειρησιακών ρυθμίσεων που βρίσκονται σε εφαρμογή.
Οι οικονομικές επιπτώσεις εκτείνονται πολύ πέρα από τα έσοδα του Ιράν από το πετρέλαιο.
Τα Στενά του Hormuz εξυπηρετούν περίπου το 30% του παγκόσμιου θαλάσσιου εμπορίου πετρελαίου, καθώς και σημαντικό μέρος των μεταφορών υγροποιημένου φυσικού αερίου.
Οποιαδήποτε διαταραχή σε αυτή τη ροή έχει αλυσιδωτές επιπτώσεις στις παγκόσμιες ενεργειακές αγορές, στη βιομηχανική παραγωγή και στις τιμές καταναλωτή σε ολόκληρο τον κόσμο.
Είναι η κυβέρνηση Trump που, μέσω των σκληροπυρηνικών πολιτικών της και της στρατιωτικής περιπέτειας, έχει προκαλέσει αναστάτωση στην παγκόσμια οικονομία και την ενεργειακή ασφάλεια.
Οι περιφερειακές επιπτώσεις
Η αναδυόμενη συνεργασία Ιράν–Ομάν για τη διαχείριση των Στενών αποτελεί μέρος μιας ευρύτερης αναδιάταξης της περιφερειακής ισχύος, η οποία θα διαμορφώσει την πολιτική της Δυτικής Ασίας για πολλές δεκαετίες.
Για δεκαετίες, οι Ηνωμένες Πολιτείες οικοδόμησαν την παρουσία τους στον Περσικό Κόλπο στη βάση της παραδοχής ότι η ελεύθερη ναυσιπλοΐα ήταν δεδομένη, ότι το αμερικανικό ναυτικό μπορούσε να κινείται κατά βούληση, ότι οι στρατιωτικές βάσεις του ήταν απρόσβλητες και ότι η περιφερειακή αμερικανική ηγεμονία δεν αμφισβητούνταν.
Αυτή η παραδοχή έχει πλέον οριστικά καταρρεύσει.
Το Ιράν έχει αναδειχθεί σε περιφερειακή υπερδύναμη, ικανή να επιβάλλει κόστος, να ελέγχει την πρόσβαση και να αναδιαμορφώνει τους κανόνες εμπλοκής τόσο σε περιφερειακό όσο και σε παγκόσμιο επίπεδο.
Η ιρανική διαχείριση και κυριαρχία επί της στρατηγικής αυτής θαλάσσιας οδού έχει μεταβάλει θεμελιωδώς την ισορροπία ισχύος και την κατανομή επιρροής στην περιοχή.
Οι συνέπειες για τις γειτονικές χώρες του Ιράν είναι εξίσου σημαντικές.
Τα κράτη του Συμβουλίου Συνεργασίας του Κόλπου βασίζονταν επί δεκαετίες στις αμερικανικές «εγγυήσεις ασφαλείας» για την προστασία του θαλάσσιου εμπορίου και των ενεργειακών εξαγωγών τους.
Η νέα πραγματικότητα τα υποχρεώνει να επανεξετάσουν και να επαναπροσδιορίσουν τις σχέσεις τους.
Η συμφωνία για τον θαλάσσιο διάδρομο μπορεί να αποτελέσει πρότυπο για μελλοντικές περιφερειακές αρχιτεκτονικές ασφαλείας, οι οποίες θα περιορίζουν την αμερικανική επιρροή και θα αυξάνουν ταυτόχρονα την ευθύνη του Ιράν.
Το μέλλον των Στενών του Ορμούζ θα καθοριστεί μέσα από τη συνέχιση των διαπραγματεύσεων μεταξύ Ιράν και Ομάν.
Στόχος είναι η δημιουργία ενός μόνιμου διαδρόμου και ο καθορισμός του τρόπου με τον οποίο θα διοικούνται και θα ελέγχονται μακροπρόθεσμα τα Στενά, χωρίς ξένη παρέμβαση.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες και οι σύμμαχοί τους βρίσκονται πλέον μπροστά σε μια στρατηγική επιλογή.
Μπορούν να αποδεχθούν μια νέα περιφερειακή αρχιτεκτονική, στο πλαίσιο της οποίας το Ιράν θα ασκεί ουσιαστική κυριαρχία επί των Στενών, ή μπορούν να συνεχίσουν μια αντιπαράθεση, η οποία έχει ήδη αποδειχθεί πολύ πιο δαπανηρή και παρατεταμένη από ό,τι είχαν προβλέψει.
Αυτό που δεν μπορούν, όμως, να κάνουν είναι να επαναφέρουν το προπολεμικό status quo.
Εκείνο το κεφάλαιο έχει κλείσει.
Οι κανόνες του παιχνιδιού έχουν αλλάξει από την αποφασιστικότητα του Ιράν, τη στρατηγική του υπομονή και την αποδεδειγμένη πλέον ικανότητά του να επιβάλλει κόστος στους αντιπάλους του.
www.bankingnews.gr
Η χώρα έχει καταστήσει απολύτως σαφές ότι οι παλαιές διευθετήσεις, βάσει των οποίων όλα τα πλοία διέσχιζαν ελεύθερα τη θαλάσσια οδό, ενώ την ίδια στιγμή το Ιράν αντιμετώπιζε οικονομική ασφυξία και στρατιωτικές απειλές, ανήκουν πλέον στο παρελθόν.
Αυτό που έχει διαμορφωθεί είναι μια νέα στρατηγική πραγματικότητα, η οποία χαρακτηρίζεται από την αυξημένη επιρροή του Ιράν, την περιφερειακή αναδιάταξη των συσχετισμών και τη μόνιμη διάβρωση της αμερικανικής ναυτικής κυριαρχίας στον Περσικό Κόλπο.
Ακόμη και καθώς η αμερικανική στρατιωτική επιθετικότητα και η θαλάσσια αυθαιρεσία συνεχίζονται, το Ιράν έχει καταστήσει εμφατικά σαφές ότι η στρατηγικής σημασίας θαλάσσια οδός δεν πρόκειται να ανοίξει ξανά έως ότου ικανοποιηθούν όλες οι απαιτήσεις του.
Και ακόμη και αν ανοίξει, το Ιράν θα διατηρήσει τον πλήρη έλεγχό της.
Η νέα στρατηγική πραγματικότητα
Περισσότεροι από έξι μήνες μετά την έναρξη της επιχείρησης από τις Ηνωμένες Πολιτείες και τον σιωνιστή σύμμαχό τους —μιας εκστρατείας την οποία οι Αμερικανοί στρατιωτικοί σχεδιαστές αρχικά προέβλεπαν ότι θα διαρκούσε μόλις μία εβδομάδα και θα οδηγούσε σε «αλλαγή καθεστώτος»— δεν διαφαίνεται ακόμη σαφής διέξοδος για τους επιτιθέμενους, καθώς έχουν εξαντλήσει όλα τα διαθέσιμα μέσα πίεσης.
Οι στόχοι που είχε θέσει αρχικά η Ουάσιγκτον έχουν μεταβληθεί δραματικά και με τρόπο ιδιαίτερα δυσάρεστο για την ίδια.
Το άνοιγμα των Στενών του Hormuz, το οποίο δεν περιλαμβανόταν στους αρχικούς στόχους του Trump, έχει πλέον αναδειχθεί σε κορυφαία αμερικανική προτεραιότητα.
Αυτή η αναστροφή των στρατηγικών προτεραιοτήτων αποκαλύπτει το μέγεθος του λανθασμένου υπολογισμού που έχει σημειωθεί, αλλά και τον βαθμό στον οποίο το Ιράν κατόρθωσε να μετατρέψει τα Στενά από ένα ευάλωτο γεωγραφικό σημείο ασφυξίας σε ένα πανίσχυρο εργαλείο εθνικής ισχύος.
Ο ιρανικός στρατός έχει καταστήσει σαφές ότι τα Στενά βρίσκονται υπό τον «πλήρη και αδιαμφισβήτητο» έλεγχό του και ότι κανένα εχθρικό πολεμικό πλοίο δεν επιτρέπεται να πλησιάσει τα ιρανικά χωρικά ύδατα.
Όλα τα εχθρικά πολεμικά πλοία βρίσκονται εκατοντάδες χιλιόμετρα μακριά από τα Στενά.
Πρόκειται για εντυπωσιακή απόδειξη της ικανότητας του Ιράν να προβάλλει ισχύ, να αρνείται την πρόσβαση στον αντίπαλο και να επιβάλλει κόστος σε εκείνους που κάποτε έπλεαν σε αυτά τα ύδατα ελεύθερα και χωρίς να αντιμετωπίζουν ουσιαστικές συνέπειες.
Από στρατιωτική και περιφερειακή άποψη, κανένα πλοίο δεν μπορεί να διασχίσει αυτή τη θαλάσσια οδό χωρίς την άδεια και την ενεργό διαχείριση του Ιράν.
Η μεταμόρφωση αυτή δεν πραγματοποιήθηκε μέσα σε μία νύχτα. Είναι αποτέλεσμα δεκαετιών επενδύσεων σε ασύμμετρες ναυτικές δυνατότητες, στις οποίες περιλαμβάνονται ένας εκτεταμένος στόλος ταχύπλοων σκαφών κρούσης, συστήματα παράκτιας άμυνας, ναυτικές νάρκες και αντιπλοϊκοί πύραυλοι.
Το Ιράν έχει επίσης επενδύσει σημαντικά στις δυνατότητες υποβρύχιου πολέμου και σε μη επανδρωμένα συστήματα, τα οποία μπορούν να κορέσουν τα αμυντικά δίκτυα και να υπερφορτώσουν ακόμη και ανώτερες τεχνολογικά ναυτικές δυνάμεις.
Η Ισλαμική Δημοκρατία έχει ουσιαστικά δημιουργήσει ένα πολυεπίπεδο αμυντικό σύστημα, το οποίο καθιστά οποιαδήποτε ναυτική επιχείρηση στα Στενά εξαιρετικά επικίνδυνη για έναν αντίπαλο, ανεξάρτητα από την τεχνολογική του υπεροχή.
Το πλαίσιο Ιράν–Ομάν
Η συμφωνία μεταξύ Τεχεράνης και Μουσκάτ, οι λεπτομέρειες της οποίας εξακολουθούν να αποτελούν αντικείμενο διαπραγμάτευσης, αντιπροσωπεύει μια θεμελιώδη αναδιαμόρφωση των κανόνων που διέπουν το σημαντικότερο ενεργειακό θαλάσσιο chokepoint του κόσμου.
Παράλληλα, σηματοδοτεί το τέλος της αμερικανικής ναυτικής ηγεμονίας στην περιοχή.
Βάσει της προσωρινής συμφωνίας για τη δημιουργία διαδρόμου, τα πλοία που εισέρχονται στον Περσικό Κόλπο θα ακολουθούν μια βόρεια διαδρομή, η οποία θα διέρχεται εξ ολοκλήρου από τα ιρανικά χωρικά ύδατα, ενώ η εξερχόμενη θαλάσσια κίνηση θα ακολουθεί μια νότια διαδρομή μέσω των χωρικών υδάτων του Ομάν.
Ο διάδρομος θα λειτουργεί σαν ένας ελεγχόμενος θαλάσσιος αυτοκινητόδρομος, συνολικού πλάτους περίπου επτά μιλίων.
Αυτό δεν αποτελεί επιστροφή στην ελεύθερη ναυσιπλοΐα, αλλά ένα σύστημα ελεγχόμενης διέλευσης, το οποίο τελεί υπό την εποπτεία και την έγκριση του Ιράν.
Ο Ιρανός υφυπουργός Εξωτερικών Kazem Garibabadi τόνισε πρόσφατα, με χαρακτηριστική σαφήνεια, ότι η συγκεκριμένη διευθέτηση δεν σημαίνει επαναλειτουργία των Στενών με τη συμβατική έννοια.
Η θαλάσσια οδός παραμένει ουσιαστικά κλειστή, καθώς κανένα πολεμικό πλοίο δεν επιτρέπεται να διέλθει υπό οποιεσδήποτε συνθήκες. Μόνο εμπορικά πλοία θα μπορούν να διέρχονται και ακόμη και αυτό το δικαίωμα τελεί υπό την προϋπόθεση ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες θα συμμορφωθούν με τους όρους που έχει θέσει το Ιράν.
Οι διαπραγματεύσεις με το Ομάν πραγματοποιήθηκαν μέσω κοινής ομάδας εργασίας στην οποία συμμετείχαν το υπουργείο Εξωτερικών, ο Οργανισμός Λιμένων και Ναυτιλίας, καθώς και οι ένοπλες δυνάμεις.
Η ευρεία αυτή θεσμική συμμετοχή υπογραμμίζει τον βαθμό εθνικής συναίνεσης που υπάρχει γύρω από τη νέα προσέγγιση του Ιράν στη διαχείριση της στρατηγικής αυτής θαλάσσιας οδού.
Ο αμερικανικός λανθασμένος υπολογισμός
Η προσέγγιση της Ουάσιγκτον απέναντι στα Στενά χαρακτηρίζεται από στρατηγική σύγχυση και διαρκώς μεταβαλλόμενη ρητορική, γεγονός που αποκαλύπτει την απουσία μιας συνεκτικής πολιτικής.
Ο Trump έχει υποστηρίξει ότι η θαλάσσια οδός είναι ανοιχτή και λειτουργεί κανονικά, δηλώνοντας σε συντηρητικούς σχολιαστές ότι τα Στενά παραμένουν επιχειρησιακά ενεργά, παρά τα περιστασιακά επεισόδια.
Η περιγραφή αυτή, ωστόσο, βρίσκεται σε εμφανή δυσαρμονία με την πραγματικότητα μιας θαλάσσιας οδού που παραμένει σε μεγάλο βαθμό κλειστή εδώ και έξι μήνες, γεγονός που έχει οδηγήσει σε αύξηση των τιμών των καυσίμων και των λιπασμάτων και έχει δημιουργήσει διαρκή οικονομική πίεση στις Ηνωμένες Πολιτείες και τις συμμαχικές τους χώρες.
Το μνημόνιο κατανόησης μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Ιράν, του Ιουνίου 2026, σχεδιάστηκε ως οδικός χάρτης για τον τερματισμό της αμερικανικής στρατιωτικής επιθετικότητας και της θαλάσσιας αυθαιρεσίας και πειρατείας, καθώς και για την αποκατάσταση της ομαλότητας.
Βάσει της συμφωνίας, το Ιράν θα επέτρεπε στα πλοία να διέρχονται από τα Στενά για διάστημα εξήντα ημερών.
Η κατάπαυση του πυρός προκάλεσε απότομη αύξηση των μεταφορών αργού πετρελαίου, με το Ιράν να εξάγει περισσότερα από 40 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου μέσα στις δύο εβδομάδες που ακολούθησαν την άρση του αμερικανικού ναυτικού αποκλεισμού.
Ωστόσο, η περίοδος των εξήντα ημερών για τις διαπραγματεύσεις έληξε χωρίς συμφωνία, κυρίως λόγω των συνεχών παραβιάσεων του μνημονίου από τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Ο Τραμπ έφτασε μάλιστα στο σημείο να προειδοποιήσει το Ομάν να μην παρεμβαίνει στις αμερικανικές διαπραγματεύσεις με την Τεχεράνη, απειλώντας ακόμη και με στρατιωτική δράση εναντίον του σουλτανάτου.
Τέτοιες απειλές εναντίον ενός υποτιθέμενου «συμμάχου» αποκαλύπτουν το βάθος της αμερικανικής απογοήτευσης, αλλά ταυτόχρονα υπογραμμίζουν τα όρια της αμερικανικής επιρροής στην περιοχή μετά τον πόλεμο των 40 ημερών.
Το Ομάν δεν υποχώρησε και η συμφωνία για τον θαλάσσιο διάδρομο εξακολουθεί να εφαρμόζεται σύμφωνα με τις ιρανικές προδιαγραφές.
Οι όροι του Ιράν: Καμία επιστροφή στην παλιά τάξη
Η θέση του Ιράν είναι σαφής, αδιαπραγμάτευτη και βασίζεται τόσο σε νομικά επιχειρήματα όσο και σε στρατηγική αναγκαιότητα.
Τα Στενά δεν πρόκειται να επιστρέψουν ποτέ στις προπολεμικές ρυθμίσεις — θέση που Ιρανοί αξιωματούχοι του υπουργείου Εξωτερικών έχουν χαρακτηρίσει ως οριστική κρατική πολιτική.
Η ιρανική πρόταση προς το Ομάν προβλέπει ότι μία από τις θαλάσσιες λωρίδες διέλευσης στα Στενά θα βρίσκεται εξ ολοκλήρου υπό ιρανικό έλεγχο, ενώ τμήμα της δεύτερης θα υπόκειται επίσης στην ιρανική δικαιοδοσία.
Πρόκειται για μια προβολή ισχύος που θα έδινε στην Τεχεράνη ουσιαστικά δικαίωμα βέτο επί της συνολικής θαλάσσιας κυκλοφορίας μέσω αυτού του κρίσιμου σημείου διέλευσης.
Το νομικό πλαίσιο στο οποίο στηρίζεται η θέση αυτή απορρέει από το Άρθρο 5 του μνημονίου ΗΠΑ–Ιράν, το οποίο, σύμφωνα με το κείμενο, ορίζει σαφώς ότι το Ιράν είναι υπεύθυνο για τον καθορισμό των ρυθμίσεων ναυσιπλοΐας, των επιχειρήσεων εκκαθάρισης ναρκών και των μέτρων ασφαλείας.
Όπως δήλωσε ο Garibabadi, οι Ηνωμένες Πολιτείες παραβίασαν το μνημόνιο ανοίγοντας μια εναλλακτική νότια θαλάσσια διαδρομή σε συνεργασία με το Ομάν — μια διαδρομή την οποία η Τεχεράνη δεν πρόκειται να αναγνωρίσει ούτε για μία ώρα.
Το Ιράν έχει καταστήσει επίσης σαφές ότι οποιαδήποτε βιώσιμη συμφωνία πρέπει να αναγνωρίζει τα θεμελιώδη συμφέροντά του.
Καμία σταθερή διευθέτηση δεν μπορεί να εφαρμοστεί όσο συνεχίζεται ένας παράνομος αποκλεισμός ή όσο επιχειρείται επιθετικά να εμποδιστούν οι ιρανικές εξαγωγές.
Ο τερματισμός του αμερικανικού ναυτικού αποκλεισμού πρέπει να αποτελέσει πρακτική προϋπόθεση για την πλήρη επιστροφή στις ομαλές συνθήκες ναυσιπλοΐας.
Αυτό αντανακλά την εμπειρία του Ιράν κατά την τελευταία δεκαετία.
Το Ιράν έχει ορκιστεί ότι δεν θα επιστρέψει ποτέ σε μια κατάσταση ευπάθειας και οι διαπραγματεύσεις για τα Στενά αποτελούν άμεση έκφραση αυτής της αταλάντευτης βούλησης και αποφασιστικότητας.
Η οικονομική διάσταση
Οι οικονομικές επιπτώσεις αυτής της αναδιάταξης δεν μπορούν να υπερεκτιμηθούν.
Η δυνατότητα του Ιράν να εξάγει ελεύθερα πετρέλαιο, με περισσότερα από 40 εκατομμύρια βαρέλια να έχουν μεταφερθεί μέσα σε δύο εβδομάδες μετά την άρση του αποκλεισμού, άλλαξε θεμελιωδώς την οικονομική του θέση και αποκατέστησε έναν βαθμό δημοσιονομικής σταθερότητας που απουσίαζε εδώ και χρόνια.
Η αποκατάσταση της θαλάσσιας εμπορικής δραστηριότητας οδήγησε σε σημαντική πτώση των τιμών του πετρελαίου, με το Brent να διαπραγματεύεται κοντά στα 73 δολάρια το βαρέλι, σχεδόν 40% χαμηλότερα από την κορύφωση των 118 δολαρίων που είχε καταγραφεί τον Απρίλιο κατά τη διάρκεια του πολέμου.
Ωστόσο, η κατάσταση άλλαξε εκ νέου όταν οι Ηνωμένες Πολιτείες επανέφεραν τον αποκλεισμό σε μια κίνηση απελπισίας και το Ιράν έκλεισε επίσης τα Στενά του Hormuz για κάθε μη ελεγχόμενη θαλάσσια κυκλοφορία.
Το Ιράν δεν επιδιώκει απλώς την επιστροφή στα προπολεμικά εμπορικά πρότυπα.
Όπως δήλωσε ο πρόεδρος του ιρανικού κοινοβουλίου και επικεφαλής διαπραγματευτής Mohammad Bayer Ghalibaf, η κυριαρχία στα Στενά του Ορμούζ ανήκει στο Ιράν και το Ομάν και η θαλάσσια κυκλοφορία στα Στενά υπόκειται σε ρυθμίσεις που καθορίζονται από το Ιράν.
Το Ιράν, υπογράμμισε, δεν πρόκειται να παραιτηθεί από τα δικαιώματά του στα Στενά του Hormuz υπό οποιεσδήποτε συνθήκες.
Πρόκειται για θέση εθνικής πολιτικής, η οποία έχει πλέον θεσμοθετηθεί μέσω του πλαισίου των διαπραγματεύσεων και των επιχειρησιακών ρυθμίσεων που βρίσκονται σε εφαρμογή.
Οι οικονομικές επιπτώσεις εκτείνονται πολύ πέρα από τα έσοδα του Ιράν από το πετρέλαιο.
Τα Στενά του Hormuz εξυπηρετούν περίπου το 30% του παγκόσμιου θαλάσσιου εμπορίου πετρελαίου, καθώς και σημαντικό μέρος των μεταφορών υγροποιημένου φυσικού αερίου.
Οποιαδήποτε διαταραχή σε αυτή τη ροή έχει αλυσιδωτές επιπτώσεις στις παγκόσμιες ενεργειακές αγορές, στη βιομηχανική παραγωγή και στις τιμές καταναλωτή σε ολόκληρο τον κόσμο.
Είναι η κυβέρνηση Trump που, μέσω των σκληροπυρηνικών πολιτικών της και της στρατιωτικής περιπέτειας, έχει προκαλέσει αναστάτωση στην παγκόσμια οικονομία και την ενεργειακή ασφάλεια.
Οι περιφερειακές επιπτώσεις
Η αναδυόμενη συνεργασία Ιράν–Ομάν για τη διαχείριση των Στενών αποτελεί μέρος μιας ευρύτερης αναδιάταξης της περιφερειακής ισχύος, η οποία θα διαμορφώσει την πολιτική της Δυτικής Ασίας για πολλές δεκαετίες.
Για δεκαετίες, οι Ηνωμένες Πολιτείες οικοδόμησαν την παρουσία τους στον Περσικό Κόλπο στη βάση της παραδοχής ότι η ελεύθερη ναυσιπλοΐα ήταν δεδομένη, ότι το αμερικανικό ναυτικό μπορούσε να κινείται κατά βούληση, ότι οι στρατιωτικές βάσεις του ήταν απρόσβλητες και ότι η περιφερειακή αμερικανική ηγεμονία δεν αμφισβητούνταν.
Αυτή η παραδοχή έχει πλέον οριστικά καταρρεύσει.
Το Ιράν έχει αναδειχθεί σε περιφερειακή υπερδύναμη, ικανή να επιβάλλει κόστος, να ελέγχει την πρόσβαση και να αναδιαμορφώνει τους κανόνες εμπλοκής τόσο σε περιφερειακό όσο και σε παγκόσμιο επίπεδο.
Η ιρανική διαχείριση και κυριαρχία επί της στρατηγικής αυτής θαλάσσιας οδού έχει μεταβάλει θεμελιωδώς την ισορροπία ισχύος και την κατανομή επιρροής στην περιοχή.
Οι συνέπειες για τις γειτονικές χώρες του Ιράν είναι εξίσου σημαντικές.
Τα κράτη του Συμβουλίου Συνεργασίας του Κόλπου βασίζονταν επί δεκαετίες στις αμερικανικές «εγγυήσεις ασφαλείας» για την προστασία του θαλάσσιου εμπορίου και των ενεργειακών εξαγωγών τους.
Η νέα πραγματικότητα τα υποχρεώνει να επανεξετάσουν και να επαναπροσδιορίσουν τις σχέσεις τους.
Η συμφωνία για τον θαλάσσιο διάδρομο μπορεί να αποτελέσει πρότυπο για μελλοντικές περιφερειακές αρχιτεκτονικές ασφαλείας, οι οποίες θα περιορίζουν την αμερικανική επιρροή και θα αυξάνουν ταυτόχρονα την ευθύνη του Ιράν.
Το μέλλον των Στενών του Ορμούζ θα καθοριστεί μέσα από τη συνέχιση των διαπραγματεύσεων μεταξύ Ιράν και Ομάν.
Στόχος είναι η δημιουργία ενός μόνιμου διαδρόμου και ο καθορισμός του τρόπου με τον οποίο θα διοικούνται και θα ελέγχονται μακροπρόθεσμα τα Στενά, χωρίς ξένη παρέμβαση.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες και οι σύμμαχοί τους βρίσκονται πλέον μπροστά σε μια στρατηγική επιλογή.
Μπορούν να αποδεχθούν μια νέα περιφερειακή αρχιτεκτονική, στο πλαίσιο της οποίας το Ιράν θα ασκεί ουσιαστική κυριαρχία επί των Στενών, ή μπορούν να συνεχίσουν μια αντιπαράθεση, η οποία έχει ήδη αποδειχθεί πολύ πιο δαπανηρή και παρατεταμένη από ό,τι είχαν προβλέψει.
Αυτό που δεν μπορούν, όμως, να κάνουν είναι να επαναφέρουν το προπολεμικό status quo.
Εκείνο το κεφάλαιο έχει κλείσει.
Οι κανόνες του παιχνιδιού έχουν αλλάξει από την αποφασιστικότητα του Ιράν, τη στρατηγική του υπομονή και την αποδεδειγμένη πλέον ικανότητά του να επιβάλλει κόστος στους αντιπάλους του.
www.bankingnews.gr
Σχόλια αναγνωστών