Σχετικά Άρθρα
Οικονομικός στραγγαλισμός - Η Κίνα μπλοκάρει τις σπάνιες γαίες, η Ευρώπη μένει χωρίς chip, μπαταρίες, αυτοκίνητα
Πόλεμος 6,5 τρισ. δολαρίων - Η Κίνα κλείνει τη στρόφιγγα στις σπάνιες γαίες, σχέδιο «μαμούθ» από τη Δύση
Όταν η Κίνα συμφώνησε τον Νοέμβριο του 2025 να αναστείλει τους ευρείς νέους ελέγχους στις εξαγωγές σπάνιων γαιών, η Ουάσιγκτον και το Πεκίνο φάνηκε να κάνουν ένα βήμα πίσω από μια νέα μεγάλη κλιμάκωση της εμπορικής τους αντιπαράθεσης.
Τα μέτρα που είχαν ανακοινωθεί τον Οκτώβριο του ίδιου έτους ανεστάλησαν έως τις 10 Νοεμβρίου 2026, προσφέροντας προσωρινή ανακούφιση στις βιομηχανίες που εξαρτώνται από τις κινεζικές σπάνιες γαίες. Ωστόσο, σύμφωνα με την Υπηρεσία Έρευνας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου (EPRS), τα μέτρα απλώς ανεστάλησαν και δεν αποσύρθηκαν.
Με λιγότερους από τρεις μήνες να απομένουν, η «εκεχειρία» μοιάζει ολοένα περισσότερο με μια προσωρινή παύση.
Το Πεκίνο δεν σταμάτησε ποτέ να χρησιμοποιεί το όπλο των εξαγωγών
Η Κίνα ελάχιστα έχει εγκαταλείψει στο μεταξύ τη χρήση των ελέγχων στις εξαγωγές.
Το Reuters μετέδωσε ότι τον Ιούνιο του 2026 το Πεκίνο επέβαλε νέους περιορισμούς σε δέκα αμερικανικές εταιρείες, μεταξύ των οποίων οι MP Materials και USA Rare Earth.
Έναν μήνα αργότερα, στόχος έγιναν δεκατέσσερις οντότητες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, στις οποίες επιβλήθηκαν περιορισμοί στις εξαγωγές προϊόντων διπλής χρήσης.
Τα μέτρα αυτά είναι σαφώς πιο περιορισμένα από τους ελέγχους που ανεστάλησαν πέρυσι. Ωστόσο, ο χρόνος επιβολής τους δημιουργεί ένα κρίσιμο ερώτημα: προετοιμάζει η Κίνα την επαναφορά των ευρύτερων περιορισμών ή χρησιμοποιεί την απειλή της επαναφοράς τους ως μοχλό πίεσης;
Το κινεζικό «στρατηγικό όπλο» που χρειάζεται όλος ο κόσμος
Οι σπάνιες γαίες είναι ζωτικής σημασίας για την παγκόσμια οικονομία, καθώς χρησιμοποιούνται σε ηλεκτρικά οχήματα, ανεμογεννήτριες, τηλεπικοινωνίες αλλά και προηγμένα οπλικά συστήματα.
Το μεγαλύτερο πλεονέκτημα της Κίνας είναι ότι έχει περάσει δεκαετίες αναπτύσσοντας τις υποδομές που απαιτούνται για την εξόρυξη, τον διαχωρισμό, την επεξεργασία και τη μετατροπή των συγκεκριμένων στοιχείων σε αξιοποιήσιμα εξαρτήματα.
Σύμφωνα με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, η Κίνα ελέγχει περίπου το 75% της παγκόσμιας παραγωγής σπάνιων γαιών από εξόρυξη και περίπου το 85% της δυναμικότητας επεξεργασίας.
Για ορισμένα στοιχεία, όπως το τέρβιο, το ύττριο και το δυσπρόσιο, το κινεζικό μερίδιο ξεπερνά το 95%.
Αυτή η συγκέντρωση δημιουργεί μια τεράστια στρατηγική ευπάθεια για τις οικονομίες που εξαρτώνται από τις κινεζικές εφοδιαστικές αλυσίδες.
Η Ευρώπη εξαρτάται σχεδόν απόλυτα από το Πεκίνο
Η Ευρωπαϊκή Ένωση προμηθεύεται από την Κίνα το 98% των αναγκών της σε μόνιμους μαγνήτες και το 92% των αναγκών της σε μαγνήτες νεοδυμίου-σιδήρου-βορίου.
Όταν το Πεκίνο επέβαλε τον Απρίλιο του 2025 περιορισμούς στις άδειες εξαγωγής επτά σπάνιων γαιών, οι κινεζικές αποστολές μαγνητών σπάνιων γαιών μειώθηκαν περίπου 75% σε ετήσια βάση μέχρι τον Μάιο.
Το αποτέλεσμα ήταν να προκληθούν διακοπές στην παραγωγή ορισμένων αυτοκινητοβιομηχανιών.
Η εξάρτηση δεν περιορίζεται όμως στις άμεσες εισαγωγές. Έρευνα της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας διαπίστωσε ότι πάνω από το 80% των μεγάλων εταιρειών της Ευρωζώνης βρίσκονται έως και τρία στάδια μακριά από έναν Κινέζο παραγωγό σπάνιων γαιών μέσω των εφοδιαστικών τους αλυσίδων.
Στο στόχαστρο και οι αμερικανικές εταιρείες
Οι Ηνωμένες Πολιτείες αντιμετωπίζουν αντίστοιχο πρόβλημα.
Τον Ιούνιο, το Πεκίνο πρόσθεσε δέκα αμερικανικές οντότητες στον κατάλογο ελέγχου εξαγωγών, απαγορεύοντας την προμήθεια κινεζικών προϊόντων διπλής χρήσης προς αυτές.
Μεταξύ των εταιρειών ήταν η MP Materials, η οποία λειτουργεί το μοναδικό ενεργό ορυχείο σπάνιων γαιών στις ΗΠΑ, καθώς και η USA Rare Earth.
Και οι δύο συμμετέχουν στην προσπάθεια δημιουργίας αμερικανικών εφοδιαστικών αλυσίδων «από το ορυχείο έως τον μαγνήτη», ώστε να περιοριστεί η εξάρτηση από την Κίνα.
Οι άμεσες οικονομικές συνέπειες των μέτρων μπορεί να είναι περιορισμένες, καθώς αρκετές από τις εταιρείες που στοχοποιήθηκαν έχουν μικρή εμπορική έκθεση στην Κίνα.
Ωστόσο, το γεγονός ότι το Πεκίνο έβαλε στο στόχαστρο εταιρείες που βρίσκονται στην καρδιά της αμερικανικής προσπάθειας απεξάρτησης από τις κινεζικές αλυσίδες εφοδιασμού έχει ιδιαίτερη σημασία.
Το πραγματικό πρόβλημα δεν είναι μόνο τα ορυχεία
Η δημιουργία εναλλακτικών ορυχείων αποτελεί μόνο ένα μέρος της εξίσωσης.
Σύμφωνα με τον Διεθνή Οργανισμό Ενέργειας (IEA), η Κίνα ήταν ο κυρίαρχος επεξεργαστής σε 19 από τα 20 στρατηγικά ορυκτά που εξετάστηκαν, με μέσο μερίδιο αγοράς περίπου 70%.
Η δημιουργία μιας εναλλακτικής εφοδιαστικής αλυσίδας απαιτεί τεράστιες επενδύσεις, τεχνογνωσία και —κυρίως— χρόνο.
Αυτό είναι το μεγάλο πλεονέκτημα του Πεκίνου: η Δύση μπορεί να προσπαθήσει να δημιουργήσει νέες αλυσίδες παραγωγής, αλλά δεν μπορεί να το κάνει από τη μία ημέρα στην άλλη.
Νέο μήνυμα προς την Ευρώπη
Στις 24 Ιουλίου, η Κίνα απαγόρευσε τις εξαγωγές προϊόντων διπλής χρήσης προς δεκατέσσερις ευρωπαϊκές οντότητες, μετά τις τελευταίες κυρώσεις της ΕΕ που συνδέονται με τον πόλεμο στην Ουκρανία.
Σύμφωνα με το Reuters, στον κατάλογο περιλαμβάνονται η γερμανική αμυντική βιομηχανία Rheinmetall και η πολωνική εταιρεία τεχνολογίας υπέρυθρων Vigo Photonics.
Παράλληλα, απαγορεύθηκαν και μεταφορές κινεζικής προέλευσης προϊόντων διπλής χρήσης μέσω τρίτων χωρών.
Το μήνυμα προς την Ευρώπη είναι σαφές: το Πεκίνο μπορεί να χρησιμοποιήσει τις κρίσιμες πρώτες ύλες και τα προϊόντα διπλής χρήσης ως εργαλείο οικονομικής και γεωπολιτικής πίεσης.
Η Κίνα όμως παίζει και με τη δική της «φωτιά»
Η ευρύτερη επιβολή περιορισμών δεν είναι χωρίς κόστος για το Πεκίνο.
Ένα νέο μεγάλο εμπάργκο θα έδινε στις ΗΠΑ και την Ευρώπη ακόμη ισχυρότερο κίνητρο να επιταχύνουν την απεξάρτησή τους από την Κίνα.
Η Ουάσιγκτον και οι Βρυξέλλες αναζητούν ήδη εναλλακτικούς προμηθευτές, ενώ ο IEA έχει προειδοποιήσει για τους κινδύνους που δημιουργούν οι υπερβολικά συγκεντρωμένες αλυσίδες εφοδιασμού κρίσιμων ορυκτών.
Ένα ευρύτερο εμπάργκο θα μπορούσε να πλήξει βραχυπρόθεσμα τις δυτικές βιομηχανίες, αλλά ταυτόχρονα θα επιτάχυνε την προσπάθειά τους να βρουν εναλλακτικές πηγές.
Γι' αυτό το Πεκίνο έχει στη διάθεσή του και μια πιο στοχευμένη επιλογή.
Η απειλή μπορεί να είναι ισχυρότερη από το ίδιο το εμπάργκο
Τα μέτρα του Ιουνίου και του Ιουλίου αφορούσαν συγκεκριμένες εταιρείες, χωρίς να διακόπτουν την πρόσβαση ολόκληρων αγορών στις κινεζικές πρώτες ύλες.
Το ερώτημα είναι αν η Κίνα θα συνεχίσει αυτή την περιορισμένη προσέγγιση μετά τον Νοέμβριο.
Τα μέτρα που είχαν ανασταλεί τον Οκτώβριο του 2025 στόχευαν, μεταξύ άλλων, προϊόντα κατασκευασμένα εκτός Κίνας αλλά περιέχοντα ελεγχόμενες σπάνιες γαίες κινεζικής προέλευσης.
Αυτό σημαίνει ότι το Πεκίνο θα μπορούσε τον Νοέμβριο να επαναφέρει τους ευρύτερους περιορισμούς, να παρατείνει την αναστολή τους ή να συνεχίσει με τη στοχευμένη πολιτική που εφαρμόστηκε τον Ιούνιο και τον Ιούλιο.
Οι αγορές ήδη φοβούνται το επόμενο χτύπημα
Οι φόβοι έχουν ήδη αρχίσει να αποτυπώνονται στις τιμές.
Οι τιμές του ερβίου στην Ευρώπη αυξήθηκαν περισσότερο από 50% από τον Ιούνιο, σύμφωνα με τους Financial Times, καθώς εταιρείες συσσωρεύουν αποθέματα και εντείνονται οι ανησυχίες ότι η Κίνα μπορεί να επαναφέρει τους ελέγχους στις εξαγωγές τον Νοέμβριο.
Με άλλα λόγια, το Πεκίνο δεν χρειάζεται καν να κλείσει την κάνουλα για να προκαλέσει αναστάτωση.
Αρκεί να αφήσει την απειλή να αιωρείται.
Η «εκεχειρία» λήγει – και η Δύση δεν είναι έτοιμη
Θα ήταν πρόωρο να συμπεράνει κανείς ότι η Κίνα έχει ήδη αποφασίσει να αφήσει τη συμφωνία εκεχειρίας στις σπάνιες γαίες να εκπνεύσει.
Ωστόσο, τα μέτρα του Ιουνίου και του Ιουλίου αποδεικνύουν ότι το Πεκίνο εξακολουθεί να είναι απολύτως διατεθειμένο να χρησιμοποιήσει τους ελέγχους στις εξαγωγές όταν οι σχέσεις με τις ΗΠΑ ή την Ευρώπη επιδεινώνονται.
Το κρίσιμο ορόσημο είναι η 10η Νοεμβρίου 2026.
Μέχρι τότε, Ουάσιγκτον και Βρυξέλλες θα πρέπει να προετοιμαστούν για το ενδεχόμενο η Κίνα να επαναφέρει τους ευρύτερους περιορισμούς.
Γιατί το Πεκίνο δεν χρειάζεται να κλείσει οριστικά την πόρτα.
Αρκεί να θυμίσει στη Δύση ότι κρατά ακόμη το κλειδί.
www.bankingnews.gr
Σχόλια αναγνωστών