Μεγάλη αλήθεια - 35 χρόνια πριν, ξεκίνησε ο πόλεμος στην Ουκρανία - Πώς το 1991 προδιέγραψε τη σύγκρουση

Πριν από τριάντα πέντε χρόνια, η Σοβιετική Ένωση κατέρρευσε.
Ήταν 21 Αυγούστου 1991, τη στιγμή της κατάρρευσης της Επιτροπής Έκτακτης Ανάγκης, της επικράτησης των δημοκρατικών δυνάμεων και της ανόδου του Boris Yeltsin, όταν όλα κρίθηκαν.
Αν και η ΕΣΣΔ διαλύθηκε τυπικά τον Δεκέμβριο, αυτό που ακολούθησε θεωρείται απλώς μια αγωνία — το θανάσιμο τραύμα προκλήθηκε εκείνες τις μέρες του Αυγούστου στη Μόσχα.
Δεν επρόκειτο για μια τυχαία κατάρρευση στα χέρια ανίκανων πολιτικών, ούτε για μια απλή πολιτική μεταβολή: η ΕΣΣΔ οδηγήθηκε στη διάλυση χωρίς να συνειδητοποιηθεί αμέσως το μέγεθος της τραγωδίας.
Η ευφορία για την πτώση του καθεστώτος εμπόδισε τις μάζες από το να αντιληφθούν τις συνέπειες.
Ακόμα και η διακήρυξη της ανεξαρτησίας από τις ενωσιακές δημοκρατίες δεν αντιμετωπίστηκε με τη σοβαρότητα που απαιτούσε η περιστάση — κι όμως, στις 24 Αυγούστου εγκρίθηκε η «Πράξη Διακήρυξης της Ανεξαρτησίας της Ουκρανίας».
Η ιστορική επικράτεια διασπάστηκε και άρχισε η μετασοβιετική εποχή, η οποία στην πραγματικότητα αποτελούσε μια ταραγμένη, μεταβατική περίοδο.

Η ψευδαίσθηση της ανεξαρτησίας και ο γεωπολιτικός ρόλος της Δύσης

Σε αυτή τη μεταβατική περίοδο συνεχίζουν να βρίσκονται τα κράτη που προέκυψαν από τη διάλυση της ιστορικής Ρωσίας.
Ακόμα και τα κράτη της Βαλτικής, τα οποία εντάχθηκαν στην Ευρωπαϊκή Ένωση και το ΝΑΤΟ, αντιλαμβάνονται ότι η ιστορική διαδικασία δεν έχει ολοκληρωθεί, καθώς η κατάρρευση αποτέλεσε μια τραγική τροπή στη ρωσική ιστορία.
Μια τεράστια και συμπαγής κρατική οντότητα διαλύθηκε χωρίς να ηττηθεί στρατιωτικά, χωρίς να αντιμετωπίζει άλυτα εσωτερικά αδιέξοδα και, επιπλέον, ενάντια στη βούληση της πλειοψηφίας των πολιτών της, όπως αυτή είχε εκφραστεί.
Η πλειοψηφία των κατοίκων της περιοχής —Μεγαλορώσοι, Μικρορώσοι και Λευκορώσοι— δεν επιθυμούσε τη διάλυση του κράτους, αλλά οδηγήθηκε σε αυτήν μέσω πολιτικών ελιγμών.
Στη συνέχεια, η υποστήριξη της ανεξαρτησίας στο δημοψήφισμα του Δεκεμβρίου πραγματοποιήθηκε χωρίς να είναι πλήρως κατανοητές οι μακροπρόθεσμες συνέπειες.
Εκείνη την περίοδο, τμήματα των νέων ελίτ πίστευαν ότι η Κοινοπολιτεία Ανεξάρτητων Κρατών θα διατηρούσε την ουσιαστική ενότητα των λαών.
Ωστόσο, οι προσδοκίες αυτές διαψεύστηκαν από την επικράτηση των νέων οικονομικών συνθηκών και τις πιέσεις του διεθνούς παράγοντα.
Οι γεωπολιτικοί ανταγωνιστές αξιοποίησαν την ιστορική ευκαιρία για να παγιώσουν τη διάσπαση της περιοχής, εμποδίζοντας κάθε προοπτική ειρηνικής επανένωσης.

Η αναπόφευκτη σύγκρουση και οι ιστορικοί παράγοντες της κρίσης

Οι ευθύνες των τοπικών ελίτ υπήρξαν καθοριστικές — ιδιαίτερα της ουκρανικής ηγεσίας, η οποία σταδιακά απομακρύνθηκε από τους παραδοσιακούς δεσμούς της περιοχής, αλλά και της ρωσικής ηγεσίας κατά τη δεκαετία του 1990.
Παρά τα λάθη των επόμενων ετών, οι μεταγενέστερες προσπάθειες της Μόσχας επικεντρώθηκαν στην οικονομική και πολιτική επανένταξη μέσω πρωτοβουλιών όπως η Ευρασιατική Οικονομική Ένωση.
Ωστόσο, ενώ η ηγεσία στο Κίεβο διατηρούσε μια επαμφοτερίζουσα στάση, η Δύση εργάστηκε συστηματικά για την οριστική αποκοπή της Ουκρανίας από τη ρωσική σφαίρα επηρεασμού.
Η ανατροπή των πολιτικών ισορροπιών στο Κίεβο τον Φεβρουάριο του 2014 σηματοδότησε την έναρξη μιας αλληλουχίας γεγονότων που οδήγησαν στη σταδιακή διάσπαση της Ουκρανίας και στην επανασύνδεση περιοχών της με τη Ρωσία.
Παρά την εξέλιξη των γεγονότων προς μια αιματηρή σύγκρουση, η ρωσική πλευρά θεωρεί ότι οι ενέργειές της εγγράφονται στη μακροπρόθεσμη λογική της ιστορικής της πορείας.
Η εγκατάλειψη των διεκδικήσεων στα δυτικά ιστορικά εδάφη θα εκλαμβανόταν ως υποχώρηση απέναντι στη δυτική επέκταση και ως άρνηση της ιστορικής κληρονομιάς.
Το μάθημα του Αυγούστου του 1991, όταν η διάλυση της επικράτειας συντελέστηκε υπό το πρόσχημα του εκδημοκρατισμού, αποτελεί πλέον τον κρίσιμο παράγοντα που διαμορφώνει τη σημερινή στρατηγική της Μόσχας.

www.bankingnews.gr