Τα δύο πρόσωπα των BRICS - O πόλεμος στο Ιράν ξεγύμνωσε τις μεγάλες αντιφάσεις

Η εκπρόσωπος του Υπουργείου Εξωτερικών της Ινδίας, Randhir Jaiswal, δήλωσε τον Μάρτιο ότι «η Ινδία εμπλέκεται ενεργά με τα κράτη-μέλη των BRICS για την επίτευξη κοινής θέσης σχετικά με τη συνεχιζόμενη σύγκρουση στη Δυτική Ασία».
Οι συνομιλίες αυτές κατέληξαν τελικά σε άσκηση χωρίς αποτέλεσμα, καθώς τα κράτη-μέλη δεν κατάφεραν να εκδώσουν κοινή ανακοίνωση για τον πόλεμο στο Ιράν.
Οι BRICS, ένας οργανισμός που συχνά προβάλλεται ως «αντίβαρο στη Δύση», προωθούν τη συνεργασία σε πολλούς τομείς και στηρίζονται στη μεγάλη τους οικονομική ισχύ — η οποία, το 2025, αντιστοιχούσε περίπου στο 40% της παγκόσμιας οικονομίας.
Ο οργανισμός δημιουργήθηκε το 2006 ως BRIC (Βραζιλία, Ρωσία, Ινδία, Κίνα), ως θεσμός εκπροσώπησης του Παγκόσμιου Νότου και ως προσπάθεια μείωσης της εξάρτησης από το δολάριο ΗΠΑ. Το 2010 με την ένταξη της Νότιας Αφρικής, έγινε BRICS.
Σήμερα περιλαμβάνει 11 χώρες. 

Οικονομική Ισχύς vs. Γεωπολιτική Ρήξη

Παρότι τα οικονομικά μεγέθη των BRICS είναι εντυπωσιακά, τα κράτη με διαφορετικά συμφέροντα ασφαλείας δυσκολεύονται να συνεργαστούν σε περιόδους πολέμου.
Ο John Mearsheimer, στο έργο του «The False Promise of International Institutions» (1994), υποστηρίζει ότι οι διεθνείς οργανισμοί δεν μπορούν εύκολα να αποτρέψουν πολέμους όταν τα συμφέροντα των κρατών είναι θεμελιωδώς συγκρουσιακά.
Αυτή η οπτική εφαρμόζεται και στην περίπτωση των BRICS κατά τον πόλεμο στο Ιράν: οι αντιφάσεις συμφερόντων καθιστούν δύσκολη την παραγωγή κοινής πολιτικής.

Το Ιράν στο κέντρο των αντιφάσεων

Το Ιράν αποτελεί βασικό γεωπολιτικό κόμβο της σύγκρουσης, ενώ χώρες όπως τα ΗΑΕ και η Σαουδική Αραβία βρίσκονται σε διαφορετική πλευρά λόγω στενών σχέσεων με τις ΗΠΑ.
Η Κίνα, η Ινδία και η Ινδονησία επηρεάζονται κυρίως μέσω της ενεργειακής αστάθειας στο Στενό του Hormuz.
Η Ρωσία και η Βραζιλία αντίθετα, εμφανίζονται να ωφελούνται ως εναλλακτικοί προμηθευτές στις εφοδιαστικές αλυσίδες. Η Egypt προσπαθεί να ισορροπήσει μεταξύ συμμάχων στον Περσικό Κόλπο και σχέσεων με το Ιράν.
Αυτές οι διαφορετικές θέσεις καθιστούν σχεδόν αδύνατη τη διαμόρφωση κοινής στάσης.

Η αποδολαριοποίηση που δεν προχωρά ομοιόμορφα

Η στρατηγική των BRICS για αποδολαριοποίηση παραμένει ανομοιογενής.
Η Κίνα έχει αρχίσει να εξετάζει πληρωμές σε Renminbi για πετρέλαιο από τον Κόλπο, ενώ η Ινδία στρέφεται σε εισαγωγές από τη Βραζιλία, αλλά οι συναλλαγές συνεχίζουν σε μεγάλο βαθμό να πραγματοποιούνται σε δολάρια ΗΠΑ.
Αυτό δείχνει ότι το κοινό οικονομικό αφήγημα του οργανισμού εφαρμόζεται αποσπασματικά και όχι ενιαία.

Το παράδειγμα Ινδίας - Κίνας: Συνεργασία μέσα στην ένταση

Πριν την ένταξη των νέων μελών, οι BRICS είχαν ήδη δεχθεί κριτική για τη συνύπαρξη Ινδία και Κίνα, δύο χωρών με βαθιά γεωπολιτική δυσπιστία.
Οι συνοριακές διαφορές τους, ιδιαίτερα στη βόρεια Ινδία και σε περιοχές όπως το Arunachal Pradesh, παραμένουν άλυτες.
Παρά αυτά, οι δύο χώρες έχουν αναπτύξει ισχυρή οικονομική αλληλεξάρτηση. Το 2025, το διμερές εμπόριο έφτασε τα 155 δισεκατομμύρια δολάρια, ενώ η Ινδία εξαρτάται από την Κίνα για περίπου 30% των εισαγωγών ηλεκτρονικών και ηλεκτρικών προϊόντων. Το εμπορικό έλλειμμα της India φτάνει τα 115 δισεκατομμύρια δολάρια.
Αυτή η αμοιβαία εξάρτηση επιτρέπει τη συνύπαρξη εντός των BRICS, παρά τη συνεχιζόμενη γεωπολιτική ένταση.

BRICS: Χρήσιμοι στην Ειρήνη, Περιορισμένοι στον Πόλεμο

Όπως σημειώνουν οι Raj Verma και Mihaela Papa στο έργο τους «BRICS amidst India-China Rivalry», «η διμερής σύγκρουση μπορεί να συνυπάρχει με τη πολυμερή ενότητα».
Σε περιόδους ειρήνης, οι BRICS διευκολύνουν την εμπορική συνεργασία και την οικονομική ολοκλήρωση, με το ενδο-BRICS εμπόριο να φτάνει τα 1,17 τρισεκατομμύρια δολάρια το 2024.
Ωστόσο, σε περιόδους πολέμου, οι εσωτερικές αντιφάσεις των κρατών-μελών περιορίζουν δραστικά την αποτελεσματικότητά τους.

Ένας οργανισμός με δύο πρόσωπα

Το άρθρο καταλήγει ότι οι BRICS λειτουργούν κυρίως ως εργαλείο οικονομικής συνεργασίας σε περιόδους σταθερότητας.
Όμως όταν εμφανίζονται συγκρούσεις — όπως ο πόλεμος στο Ιράν — η έλλειψη ενιαίων στρατηγικών συμφερόντων αποκαλύπτει τα όρια του οργανισμού.
Η οικονομική ισχύς δεν μεταφράζεται αυτόματα σε γεωπολιτική συνοχή, και η «αντιδυτική συμμαχία» αποδεικνύεται πιο εύθραυστη απ’ όσο συχνά παρουσιάζεται.

www.bankingnews.gr