Αν το Στενό του Hormuz δεν άνοιγε ποτέ: Το σενάριο που κανείς δεν θέλει να σκεφτεί
Οι περισσότεροι αναλυτές και traders θεωρούν σχεδόν δεδομένο ότι το σημαντικότερο ενεργειακό πέρασμα του πλανήτη θα επανέλθει σύντομα σε πλήρη λειτουργία.
Οι οικονομικές συνέπειες μιας παρατεταμένης διακοπής θεωρούνται τόσο καταστροφικές, ώστε η επικρατούσα άποψη είναι πως καμία πλευρά δεν θα επέτρεπε να συνεχιστεί επ' αόριστον.
Ωστόσο, η ιστορία διδάσκει ότι οι γεωπολιτικές κρίσεις συχνά διαρκούν πολύ περισσότερο απ' όσο αρχικά εκτιμάται.
Το προηγούμενο του Σουέζ
Όταν το 1967 ξέσπασε πόλεμος μεταξύ Αιγύπτου και Ισραήλ, δεκαπέντε πλοία εγκλωβίστηκαν στη Διώρυγα του Σουέζ.
Οι πλοιοκτήτες τους πίστευαν ότι θα παρέμεναν εκεί για λίγες ημέρες, μέχρι να τερματιστούν οι εχθροπραξίες.
Ο πόλεμος πράγματι έμεινε στην ιστορία ως ο «Πόλεμος των Έξι Ημερών». Η Διώρυγα, όμως, παρέμεινε κλειστή επί οκτώ ολόκληρα χρόνια.
Όταν τα πλοία έλαβαν τελικά άδεια να αποχωρήσουν, το 1975, μόνο δύο εξακολουθούσαν να είναι αξιόπλοα. Τα υπόλοιπα είχαν σκουριάσει τόσο πολύ ώστε έμειναν γνωστά ως ο «Κίτρινος Στόλος».
Η ιστορία δεν επαναλαμβάνεται με τον ίδιο τρόπο, αλλά συχνά παρουσιάζει ομοιότητες.
Ένα αδιανόητο αλλά υπαρκτό ενδεχόμενο
Σχεδόν 90 ημέρες μετά τον πόλεμο ΗΠΑ–Ισραήλ με το Ιράν, που ουσιαστικά παρέλυσε τη βασική θαλάσσια οδό μεταφοράς πετρελαίου και φυσικού αερίου, αξίζει να εξεταστεί ένα σενάριο που μέχρι πρόσφατα θεωρούνταν αδιανόητο: τι θα συνέβαινε αν το Στενό του Hormuz παρέμενε κλειστό για μεγάλο χρονικό διάστημα;
Ίσως τελικά να μη φτάσουμε εκεί. Η Ουάσιγκτον και η Τεχεράνη βρίσκονται σε επαφές, με τη διαμεσολάβηση του Πακιστάν, αναζητώντας έναν δρόμο αποκλιμάκωσης.
Όμως ακόμη κι αν υπάρξει μια αρχική συμφωνία, ένα σύντομο μνημόνιο κατανόησης, θα αρκούσε άραγε για να αποκατασταθεί πλήρως η διέλευση από το στενό;
Η σιωπηλή προετοιμασία των Εμιράτων
Χαρακτηριστικό είναι ότι τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα επιταχύνουν τα σχέδιά τους για την κατασκευή δεύτερου αγωγού που θα παρακάμπτει το Hormuz, με στόχο να τεθεί σε λειτουργία το 2027.
Η απόφαση αυτή αποκαλύπτει ότι το Άμπου Ντάμπι εξετάζει σοβαρά ακόμη και το δυσμενέστερο σενάριο και θεωρεί πως ο κίνδυνος μπορεί να διαρκέσει πολύ περισσότερο απ' όσο πιστεύουν σήμερα οι αγορές.
Η αισιοδοξία των αγορών
Παρά τις ανησυχίες, η συναίνεση στις αγορές παραμένει σχετικά καθησυχαστική.
Οι περισσότεροι παράγοντες του εμπορίου εμπορευμάτων και του χρηματοπιστωτικού τομέα εκτιμούν ότι το Hormuz θα ανοίξει πλήρως μέσα στις επόμενες εβδομάδες ή, το αργότερο, μέσα στον Ιούλιο.
Η βασική τους παραδοχή είναι απλή: οι επιπτώσεις μιας παρατεταμένης διακοπής θα ήταν τόσο επώδυνες, ώστε θα εξανάγκαζαν τις εμπλεκόμενες πλευρές σε συμβιβασμό.
Η προσέγγιση αυτή θυμίζει τη γνωστή ρήση του οικονομολόγου Herbert Stein: «Αν κάτι δεν μπορεί να συνεχιστεί για πάντα, κάποια στιγμή θα σταματήσει».
Στη Wall Street η φράση έχει αποκτήσει νέα μορφή: «Το Στενό του Hormuz δεν μπορεί να παραμείνει κλειστό για πάντα, γιατί θα προκαλέσει υπερβολική οικονομική ζημιά. Επομένως, θα ανοίξει».
Γιατί δεν έχει βρεθεί ακόμη λύση
Το πρόβλημα είναι ότι μέχρι στιγμής το οικονομικό κόστος δεν έχει γίνει αρκετά επώδυνο ώστε να εξαναγκάσει κάποια από τις δύο πλευρές σε υποχωρήσεις.
Για τον Πρόεδρο των ΗΠΑ Donald Trump, η σύγκρουση δεν έχει ακόμη μετατραπεί σε πολιτικό ή οικονομικό βάρος.
Ο δείκτης S&P 500 κινείται κοντά σε ιστορικά υψηλά επίπεδα, έχοντας ενισχυθεί σχεδόν κατά 10% από την έναρξη του πολέμου. Οι τιμές των καυσίμων έχουν αυξηθεί, αλλά παραμένουν χαμηλότερες από τα επίπεδα-ρεκόρ του 2022, ενώ η αμερικανική οικονομία συνεχίζει να αναπτύσσεται με ρυθμούς που υπερβαίνουν το 4%.
Από την άλλη πλευρά, ούτε το Ιράν έχει οδηγηθεί σε οικονομική κατάρρευση που θα ανάγκαζε την ηγεσία του να εγκαταλείψει τις «κόκκινες γραμμές» της.
Η ανεργία αυξάνεται, ο πληθωρισμός στα τρόφιμα καλπάζει και το εθνικό νόμισμα υποχωρεί. Ωστόσο, η Ισλαμική Δημοκρατία έχει αποδείξει επανειλημμένα ότι μπορεί να αντέξει εξαιρετικά υψηλό οικονομικό κόστος, ιδιαίτερα όταν θεωρεί ότι απειλείται η ίδια της η ύπαρξη.
Τα ενεργειακά αποθέματα εξαντλούνται
Μέχρι σήμερα, η διεθνής αγορά ενέργειας έχει καταφέρει να απορροφήσει την απώλεια περίπου 20 εκατομμυρίων βαρελιών ημερησίως που διέρχονταν από το Hormuz.
Η συγκυρία βοήθησε. Η αγορά βρισκόταν σε κατάσταση υπερπροσφοράς πριν από την έναρξη της κρίσης.
Η Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα αξιοποίησαν εναλλακτικούς αγωγούς, οι ανεπτυγμένες οικονομίες άντλησαν ποσότητες από τα στρατηγικά αποθέματά τους, οι ΗΠΑ εξήγαγαν μέρος των δικών τους αποθεμάτων, ενώ η Κίνα περιόρισε σημαντικά τις εισαγωγές της.
Παράλληλα, οι υψηλότερες τιμές περιόρισαν τη ζήτηση στις φτωχότερες χώρες.
Ωστόσο, όσο περνά ο χρόνος, τα διαθέσιμα «μαξιλάρια ασφαλείας» μειώνονται.
Ο κίνδυνος μιας νέας πετρελαϊκής κρίσης
Εάν το Στενό του Hormuz παραμείνει κλειστό για πολλούς ακόμη μήνες, οι κυβερνήσεις θα χρειαστεί να καταφύγουν σε έκτακτα μέτρα περιορισμού της κατανάλωσης ή να αποδεχθούν ότι οι πολύ υψηλές τιμές θα αναγκάσουν τους καταναλωτές να μειώσουν δραστικά τη χρήση ενέργειας.
Τα πρώτα σενάρια για πετρέλαιο στα 200 δολάρια ανά βαρέλι δεν επιβεβαιώθηκαν. Όμως, αν η κρίση παραταθεί έως τα τέλη του 2026 ή ακόμη και μέσα στο 2027, οι σημερινές τιμές δύσκολα θα μπορούσαν να διατηρηθούν.
Ιδιαίτερα εάν το Hormuz ανοίξει μόνο μερικώς και το Ιράν εξακολουθήσει να ασκεί ουσιαστικό έλεγχο στη διέλευση.
Η παγκόσμια οικονομία απέναντι σε μια δύσκολη πραγματικότητα
Θεωρητικά, ο κόσμος θα μπορούσε να επιβιώσει ακόμη και χωρίς το 10%-15% της παγκόσμιας προσφοράς πετρελαίου που αντιπροσωπεύει το Hormuz.
Το τίμημα, όμως, θα ήταν τεράστιο.
Μια μόνιμη μείωση της κατανάλωσης τέτοιου μεγέθους θα μπορούσε να οδηγήσει σε παγκόσμια ύφεση, ανάλογη με εκείνη που ακολούθησε τις πετρελαϊκές κρίσεις του 1973 και του 1979.
Θα απαιτούνταν χρόνια για την κατασκευή νέων αγωγών και την αύξηση της παραγωγής εκτός Μέσης Ανατολής.
Τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα αναμένεται να διπλασιάσουν τη δυνατότητα εξαγωγών τους έως το 2027, η Σαουδική Αραβία θα χρειαστεί περισσότερο χρόνο, ενώ το Κουβέιτ και το Ιράκ ακόμη περισσότερο.
Το Κατάρ, από την πλευρά του, δεν διαθέτει ρεαλιστική εναλλακτική διαδρομή για τις εξαγωγές υγροποιημένου φυσικού αερίου.
Το πιθανότερο σενάριο
Η ιδέα μιας μακροχρόνιας διακοπής λειτουργίας του Στενού του Hormuz είναι τόσο οικονομικά καταστροφική, ώστε οι περισσότεροι αποφεύγουν ακόμη και να τη συζητήσουν.
Το πιθανότερο παραμένει μια ατελής, προσωρινή συμφωνία, την οποία όλες οι πλευρές θα μπορούν να αποδεχθούν.
Παρόλα αυτά, τα ιστορικά προηγούμενα υπενθυμίζουν ότι οι γεωπολιτικές κρίσεις συχνά διαρκούν περισσότερο από όσο προεξοφλούν οι αγορές.
Και γι' αυτό τα δυσάρεστα σενάρια, όσο απίθανα κι αν φαίνονται σήμερα, δεν μπορούν να αποκλειστούν εντελώς. Το μόνο βέβαιο είναι ότι, αν επαληθευθούν, το οικονομικό και γεωπολιτικό τους αποτύπωμα θα είναι βαθύ και επώδυνο για ολόκληρο τον κόσμο.
www.bankingnews.gr
Οι οικονομικές συνέπειες μιας παρατεταμένης διακοπής θεωρούνται τόσο καταστροφικές, ώστε η επικρατούσα άποψη είναι πως καμία πλευρά δεν θα επέτρεπε να συνεχιστεί επ' αόριστον.
Ωστόσο, η ιστορία διδάσκει ότι οι γεωπολιτικές κρίσεις συχνά διαρκούν πολύ περισσότερο απ' όσο αρχικά εκτιμάται.
Το προηγούμενο του Σουέζ
Όταν το 1967 ξέσπασε πόλεμος μεταξύ Αιγύπτου και Ισραήλ, δεκαπέντε πλοία εγκλωβίστηκαν στη Διώρυγα του Σουέζ.
Οι πλοιοκτήτες τους πίστευαν ότι θα παρέμεναν εκεί για λίγες ημέρες, μέχρι να τερματιστούν οι εχθροπραξίες.
Ο πόλεμος πράγματι έμεινε στην ιστορία ως ο «Πόλεμος των Έξι Ημερών». Η Διώρυγα, όμως, παρέμεινε κλειστή επί οκτώ ολόκληρα χρόνια.
Όταν τα πλοία έλαβαν τελικά άδεια να αποχωρήσουν, το 1975, μόνο δύο εξακολουθούσαν να είναι αξιόπλοα. Τα υπόλοιπα είχαν σκουριάσει τόσο πολύ ώστε έμειναν γνωστά ως ο «Κίτρινος Στόλος».
Η ιστορία δεν επαναλαμβάνεται με τον ίδιο τρόπο, αλλά συχνά παρουσιάζει ομοιότητες.
Ένα αδιανόητο αλλά υπαρκτό ενδεχόμενο
Σχεδόν 90 ημέρες μετά τον πόλεμο ΗΠΑ–Ισραήλ με το Ιράν, που ουσιαστικά παρέλυσε τη βασική θαλάσσια οδό μεταφοράς πετρελαίου και φυσικού αερίου, αξίζει να εξεταστεί ένα σενάριο που μέχρι πρόσφατα θεωρούνταν αδιανόητο: τι θα συνέβαινε αν το Στενό του Hormuz παρέμενε κλειστό για μεγάλο χρονικό διάστημα;
Ίσως τελικά να μη φτάσουμε εκεί. Η Ουάσιγκτον και η Τεχεράνη βρίσκονται σε επαφές, με τη διαμεσολάβηση του Πακιστάν, αναζητώντας έναν δρόμο αποκλιμάκωσης.
Όμως ακόμη κι αν υπάρξει μια αρχική συμφωνία, ένα σύντομο μνημόνιο κατανόησης, θα αρκούσε άραγε για να αποκατασταθεί πλήρως η διέλευση από το στενό;
Η σιωπηλή προετοιμασία των Εμιράτων
Χαρακτηριστικό είναι ότι τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα επιταχύνουν τα σχέδιά τους για την κατασκευή δεύτερου αγωγού που θα παρακάμπτει το Hormuz, με στόχο να τεθεί σε λειτουργία το 2027.
Η απόφαση αυτή αποκαλύπτει ότι το Άμπου Ντάμπι εξετάζει σοβαρά ακόμη και το δυσμενέστερο σενάριο και θεωρεί πως ο κίνδυνος μπορεί να διαρκέσει πολύ περισσότερο απ' όσο πιστεύουν σήμερα οι αγορές.
Η αισιοδοξία των αγορών
Παρά τις ανησυχίες, η συναίνεση στις αγορές παραμένει σχετικά καθησυχαστική.
Οι περισσότεροι παράγοντες του εμπορίου εμπορευμάτων και του χρηματοπιστωτικού τομέα εκτιμούν ότι το Hormuz θα ανοίξει πλήρως μέσα στις επόμενες εβδομάδες ή, το αργότερο, μέσα στον Ιούλιο.
Η βασική τους παραδοχή είναι απλή: οι επιπτώσεις μιας παρατεταμένης διακοπής θα ήταν τόσο επώδυνες, ώστε θα εξανάγκαζαν τις εμπλεκόμενες πλευρές σε συμβιβασμό.
Η προσέγγιση αυτή θυμίζει τη γνωστή ρήση του οικονομολόγου Herbert Stein: «Αν κάτι δεν μπορεί να συνεχιστεί για πάντα, κάποια στιγμή θα σταματήσει».
Στη Wall Street η φράση έχει αποκτήσει νέα μορφή: «Το Στενό του Hormuz δεν μπορεί να παραμείνει κλειστό για πάντα, γιατί θα προκαλέσει υπερβολική οικονομική ζημιά. Επομένως, θα ανοίξει».
Γιατί δεν έχει βρεθεί ακόμη λύση
Το πρόβλημα είναι ότι μέχρι στιγμής το οικονομικό κόστος δεν έχει γίνει αρκετά επώδυνο ώστε να εξαναγκάσει κάποια από τις δύο πλευρές σε υποχωρήσεις.
Για τον Πρόεδρο των ΗΠΑ Donald Trump, η σύγκρουση δεν έχει ακόμη μετατραπεί σε πολιτικό ή οικονομικό βάρος.
Ο δείκτης S&P 500 κινείται κοντά σε ιστορικά υψηλά επίπεδα, έχοντας ενισχυθεί σχεδόν κατά 10% από την έναρξη του πολέμου. Οι τιμές των καυσίμων έχουν αυξηθεί, αλλά παραμένουν χαμηλότερες από τα επίπεδα-ρεκόρ του 2022, ενώ η αμερικανική οικονομία συνεχίζει να αναπτύσσεται με ρυθμούς που υπερβαίνουν το 4%.
Από την άλλη πλευρά, ούτε το Ιράν έχει οδηγηθεί σε οικονομική κατάρρευση που θα ανάγκαζε την ηγεσία του να εγκαταλείψει τις «κόκκινες γραμμές» της.
Η ανεργία αυξάνεται, ο πληθωρισμός στα τρόφιμα καλπάζει και το εθνικό νόμισμα υποχωρεί. Ωστόσο, η Ισλαμική Δημοκρατία έχει αποδείξει επανειλημμένα ότι μπορεί να αντέξει εξαιρετικά υψηλό οικονομικό κόστος, ιδιαίτερα όταν θεωρεί ότι απειλείται η ίδια της η ύπαρξη.
Τα ενεργειακά αποθέματα εξαντλούνται
Μέχρι σήμερα, η διεθνής αγορά ενέργειας έχει καταφέρει να απορροφήσει την απώλεια περίπου 20 εκατομμυρίων βαρελιών ημερησίως που διέρχονταν από το Hormuz.
Η συγκυρία βοήθησε. Η αγορά βρισκόταν σε κατάσταση υπερπροσφοράς πριν από την έναρξη της κρίσης.
Η Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα αξιοποίησαν εναλλακτικούς αγωγούς, οι ανεπτυγμένες οικονομίες άντλησαν ποσότητες από τα στρατηγικά αποθέματά τους, οι ΗΠΑ εξήγαγαν μέρος των δικών τους αποθεμάτων, ενώ η Κίνα περιόρισε σημαντικά τις εισαγωγές της.
Παράλληλα, οι υψηλότερες τιμές περιόρισαν τη ζήτηση στις φτωχότερες χώρες.
Ωστόσο, όσο περνά ο χρόνος, τα διαθέσιμα «μαξιλάρια ασφαλείας» μειώνονται.
Ο κίνδυνος μιας νέας πετρελαϊκής κρίσης
Εάν το Στενό του Hormuz παραμείνει κλειστό για πολλούς ακόμη μήνες, οι κυβερνήσεις θα χρειαστεί να καταφύγουν σε έκτακτα μέτρα περιορισμού της κατανάλωσης ή να αποδεχθούν ότι οι πολύ υψηλές τιμές θα αναγκάσουν τους καταναλωτές να μειώσουν δραστικά τη χρήση ενέργειας.
Τα πρώτα σενάρια για πετρέλαιο στα 200 δολάρια ανά βαρέλι δεν επιβεβαιώθηκαν. Όμως, αν η κρίση παραταθεί έως τα τέλη του 2026 ή ακόμη και μέσα στο 2027, οι σημερινές τιμές δύσκολα θα μπορούσαν να διατηρηθούν.
Ιδιαίτερα εάν το Hormuz ανοίξει μόνο μερικώς και το Ιράν εξακολουθήσει να ασκεί ουσιαστικό έλεγχο στη διέλευση.
Η παγκόσμια οικονομία απέναντι σε μια δύσκολη πραγματικότητα
Θεωρητικά, ο κόσμος θα μπορούσε να επιβιώσει ακόμη και χωρίς το 10%-15% της παγκόσμιας προσφοράς πετρελαίου που αντιπροσωπεύει το Hormuz.
Το τίμημα, όμως, θα ήταν τεράστιο.
Μια μόνιμη μείωση της κατανάλωσης τέτοιου μεγέθους θα μπορούσε να οδηγήσει σε παγκόσμια ύφεση, ανάλογη με εκείνη που ακολούθησε τις πετρελαϊκές κρίσεις του 1973 και του 1979.
Θα απαιτούνταν χρόνια για την κατασκευή νέων αγωγών και την αύξηση της παραγωγής εκτός Μέσης Ανατολής.
Τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα αναμένεται να διπλασιάσουν τη δυνατότητα εξαγωγών τους έως το 2027, η Σαουδική Αραβία θα χρειαστεί περισσότερο χρόνο, ενώ το Κουβέιτ και το Ιράκ ακόμη περισσότερο.
Το Κατάρ, από την πλευρά του, δεν διαθέτει ρεαλιστική εναλλακτική διαδρομή για τις εξαγωγές υγροποιημένου φυσικού αερίου.
Το πιθανότερο σενάριο
Η ιδέα μιας μακροχρόνιας διακοπής λειτουργίας του Στενού του Hormuz είναι τόσο οικονομικά καταστροφική, ώστε οι περισσότεροι αποφεύγουν ακόμη και να τη συζητήσουν.
Το πιθανότερο παραμένει μια ατελής, προσωρινή συμφωνία, την οποία όλες οι πλευρές θα μπορούν να αποδεχθούν.
Παρόλα αυτά, τα ιστορικά προηγούμενα υπενθυμίζουν ότι οι γεωπολιτικές κρίσεις συχνά διαρκούν περισσότερο από όσο προεξοφλούν οι αγορές.
Και γι' αυτό τα δυσάρεστα σενάρια, όσο απίθανα κι αν φαίνονται σήμερα, δεν μπορούν να αποκλειστούν εντελώς. Το μόνο βέβαιο είναι ότι, αν επαληθευθούν, το οικονομικό και γεωπολιτικό τους αποτύπωμα θα είναι βαθύ και επώδυνο για ολόκληρο τον κόσμο.
www.bankingnews.gr
Σχόλια αναγνωστών