Τέλος η εποχή των «ίσων αντιποίνων»… Το Ιράν αλλάζει τους κανόνες του παιχνιδιού
Για δεκαετίες, η σκιώδης σύγκρουση μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Ιράν στον Περσικό Κόλπο ακολουθούσε ένα σχεδόν προβλέψιμο μοτίβο: μια αμερικανική πρόκληση, μια προσεκτικά υπολογισμένη ιρανική απάντηση και μια κλιμάκωση που παρέμενε εντός συγκεκριμένων, άγραφων ορίων.
Η εποχή αυτή όμως ανήκει πλέον στο παρελθόν.
Τα γεγονότα στα Στενά του Hormuz, όπως υποστηρίζει το ιρανικό δίκτυο, κατέδειξαν με απόλυτη σαφήνεια ότι η Τεχεράνη εγκαταλείπει οριστικά το μοντέλο των «αντιποίνων ίσης έντασης» και περνά σε μια νέα φάση στρατηγικής αποτροπής.
Μετά την επίθεση του αμερικανικού Πολεμικού Ναυτικού σε ιρανικό πετρελαιοφόρο στα Στενά του Hormuz και το πλήγμα εναντίον πύργου επικοινωνιών στο νησί Κεσμ, η απάντηση των ιρανικών ενόπλων δυνάμεων, ξεπέρασε κάθε προσδοκία.
Δεν περιορίστηκε στο πλοίο ή στις εγκαταστάσεις που σχετίζονταν άμεσα με την επίθεση. Αντίθετα, επεκτάθηκε ταυτόχρονα σε πολλαπλούς στόχους σε πέντε διαφορετικές χώρες που θεωρούνται σύμμαχοι των Ηνωμένων Πολιτειών.
Και δεν επρόκειτο για μια απλή πράξη αντιποίνων, αλλά για μια συνολική αναθεώρηση της επιχειρησιακής εξίσωσης στη Μέση Ανατολή.
Το τέλος του δόγματος «χτύπημα για χτύπημα»
Το μήνυμα της Τεχεράνης ήταν σαφές: η λογική του «πλοίο για πλοίο» ή «πλήγμα για πλήγμα» έχει τερματιστεί.
Η παραδοχή ότι το Ιράν θα απαντούσε πάντα με συμμετρικό τρόπο, επιλέγοντας στόχους αντίστοιχους με εκείνους που δέχθηκε επίθεση, θεωρείται πλέον ξεπερασμένη.
Η Τεχεράνη παρουσίασε ένα νέο δόγμα «ποιοτικής ασυμμετρίας», στο οποίο ο όγκος, η μορφή και οι στόχοι της απάντησης δεν θα συνδέονται πλέον άμεσα με την αρχική επιθετική ενέργεια του αντιπάλου.
Η αλλαγή αυτή δεν χαρακτηρίζεται ως τακτική προσαρμογή αλλά ως στρατηγικός σεισμός.
Με την αποσύνδεση της σχέσης μεταξύ επίθεσης και αντίδρασης, το Ιράν επιχειρεί να καταστήσει αδύνατο για την Ουάσιγκτον να προβλέψει την έκταση των συνεπειών μιας στρατιωτικής ενέργειας.
Πλέον, ακόμη και μια περιορισμένη αμερικανική επιχείρηση μπορεί να οδηγήσει σε απεριόριστη, γεωγραφικά και επιχειρησιακά, ιρανική απάντηση.
Η στρατηγική της αποτροπής μέσω αβεβαιότητας
Η νέα ιρανική στρατηγική βασίζεται σε μια κεντρική αρχή: να αφαιρέσει από τον αντίπαλο τη δυνατότητα να θεωρεί τη στρατιωτική επίθεση ως βιώσιμη επιλογή.
Η λογική είναι απλή αλλά εξαιρετικά επικίνδυνη για τους αντιπάλους της Τεχεράνης.
Όταν μια περιορισμένη πρόκληση μπορεί να οδηγήσει σε μαζική και απρόβλεπτη απάντηση, τότε η σχέση κόστους-οφέλους καταρρέει.
Το Ιράν επιδιώκει να καταστήσει την προοπτική πολέμου τόσο δαπανηρή και αβέβαιη ώστε να λειτουργεί αποτρεπτικά πριν καν ληφθεί η απόφαση για επίθεση.
Η Ισλαμική Δημοκρατία θεωρεί ότι έχει πλέον αποδείξει πως όχι μόνο μπορεί να αντέξει μια σύγκρουση, αλλά και να εξέλθει ισχυρότερη από αυτήν.
Η Τεχεράνη εμφανίζεται πλέον πεπεισμένη ότι μπορεί να πολεμήσει με όλα τα διαθέσιμα μέσα εάν της επιβληθεί πόλεμος, ενώ παράλληλα διαθέτει την ικανότητα να αποτρέπει αποτελεσματικά τους αντιπάλους της.
Σεισμικές συνέπειες για τις Ηνωμένες Πολιτείες
Οι επιπτώσεις αυτής της αλλαγής για την αμερικανική στρατηγική είναι τεράστιες.
Για μήνες στην Ουάσιγκτον επικρατούσε η αντίληψη ότι οι οικονομικές κυρώσεις και η πολιτική της μέγιστης πίεσης θα οδηγούσαν τελικά το Ιράν σε υποχώρηση και αποδοχή των αμερικανικών όρων.
Τα τελευταία γεγονότα κατέρριψαν αυτή την εκτίμηση.
Η Τεχεράνη απέδειξε ότι η ταχεία και αποφασιστική αντίσταση παραμένει όχι μόνο εφικτή αλλά και απολύτως λειτουργική επιλογή.
Η πραγματική επιλογή, υποστηρίζει η ανάλυση, δεν βρίσκεται ανάμεσα στον συμβιβασμό και τον πόλεμο, αλλά ανάμεσα στην αποτροπή και την καταστροφική λανθασμένη εκτίμηση.
Με την άρνησή του να λειτουργήσει ως κράτος που υποκύπτει υπό πίεση, το Ιράν αναγκάζει πλέον το αμερικανικό στρατιωτικοβιομηχανικό σύμπλεγμα να επανεξετάσει κατά πόσο οι επιχειρήσεις πίεσης και παρενόχλησης αξίζουν το κόστος που ενδέχεται να προκαλέσουν.
Καμία περιοχή δεν θεωρείται πλέον ασφαλής
Ίσως η σημαντικότερη εξέλιξη αφορά τη γεωγραφική διεύρυνση των πιθανών στόχων.
Σε απάντηση στην επίθεση κατά του πετρελαιοφόρου και του πύργου επικοινωνιών, η Τεχεράνη δεν περιορίστηκε σε ναυτικούς στόχους.
Αντίθετα, έπληξε χερσαίες εγκαταστάσεις σε πέντε χώρες που διατηρούν συμμαχικές σχέσεις με τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Το μήνυμα που επιδιώκει να περάσει είναι σαφές: κανένα σημείο σε έδαφος που συνδέεται με τον αντίπαλο δεν μπορεί πλέον να θεωρείται ασφαλές.
Η παλαιότερη λογική του «πλοίο έναντι πλοίου» είχε ήδη εξελιχθεί σε «πλοίο έναντι πλοίου συν το σημείο από το οποίο ξεκίνησε η επίθεση».
Σήμερα μετατρέπεται σε κάτι πολύ ευρύτερο: κάθε πραγματικό ή δυνητικό σημείο επιθετικής ενέργειας, οπουδήποτε στην περιοχή, οποιαδήποτε στιγμή, μπορεί να καταστεί νόμιμος στόχος.
Και ο κατάλογος αυτός παραμένει ανοιχτός προς επέκταση.
Καμία βάση, κανένα λιμάνι και καμία πρωτεύουσα δεν θεωρείται πλέον ασφαλής
Σύμφωνα με τα παραπάνω, εάν συνεχιστούν οι εχθρικές ενέργειες κατά του Ιράν, ακόμη και περιοχές βαθιά μέσα στα ισραηλινά εδάφη θα μπορούσαν να προστεθούν στη λίστα πιθανών στόχων.
Δεν πρόκειται για απειλή γενικευμένου πολέμου, αλλά για μια προειδοποίηση ότι κάθε κέντρο από το οποίο προέρχονται επιθετικές ενέργειες θα μπορούσε να δεχθεί στοχευμένο πλήγμα.
Στη νέα αυτή εξίσωση, κάθε στρατιωτική βάση, κάθε συμμαχική πρωτεύουσα, κάθε ενεργειακό ή εφοδιαστικό κέντρο λειτουργεί πλέον υπό τη σκιά της ιρανικής αποτροπής.
Η Τεχεράνη επιδιώκει να καταστήσει σαφές ότι η γεωγραφία δεν αποτελεί πλέον παράγοντα προστασίας για όσους συμμετέχουν ή διευκολύνουν επιχειρήσεις εναντίον της.
Το αυστηρό μήνυμα προς τα κράτη του Περσικού Κόλπου
Ιδιαίτερη σημασία αποδίδεται στην προειδοποίηση προς τα αραβικά κράτη που φιλοξενούν αμερικανικές στρατιωτικές δυνάμεις.
Το Ιράν έχει ανεχθεί επί δεκαετίες την παρουσία αμερικανικών στρατευμάτων στις γειτονικές χώρες, υπό την προϋπόθεση ότι οι συγκεκριμένες εγκαταστάσεις δεν χρησιμοποιούνται εναντίον της ιρανικής ασφάλειας.
Η πρόσφατη επιχείρηση, ωστόσο, έστειλε ένα διαφορετικό μήνυμα.
Η Τεχεράνη διαμηνύει ότι όσο αμερικανικές δυνάμεις παραμένουν εγκατεστημένες στις χώρες αυτές και όσο συνεχίζονται οι απειλές κατά του Ιράν, τα εδάφη τους δεν μπορούν να θεωρούνται ασφαλή.
Οι στρατιωτικές συμφωνίες με τρίτες χώρες γίνονται σεβαστές μόνο εφόσον διατηρούν ουδέτερο χαρακτήρα.
Από τη στιγμή που μια βάση ή μια υποδομή μετατρέπεται σε αφετηρία επιθετικών ενεργειών, παύει να προστατεύεται και μετατρέπεται σε νόμιμο στρατιωτικό στόχο.
«Οικονομία έναντι οικονομίας, ασφάλεια έναντι ασφάλειας»
Η Τεχεράνη προχωρά ακόμη πιο πέρα, συνδέοντας πλέον άμεσα την οικονομική και τη στρατιωτική ασφάλεια.
Ένα νέο δόγμα παρουσιάζεται με τη φράση: «Economy for economy and security for security».
Σύμφωνα με αυτή τη λογική, εάν οι Ηνωμένες Πολιτείες συνεχίσουν την οικονομική πίεση και τις κυρώσεις κατά του Ιράν, τότε οι οικονομίες περιφερειακών κρατών που συνεργάζονται με την Ουάσιγκτον ενδέχεται να βρεθούν επίσης στο στόχαστρο.
Η Τεχεράνη στέλνει το μήνυμα ότι δεν πρόκειται πλέον να διαχωρίζει τις απαντήσεις της σε στρατιωτικό και οικονομικό επίπεδο.
Μια οικονομική επίθεση μπορεί να προκαλέσει αντίποινα που θα επηρεάζουν άμεσα την οικονομική σταθερότητα κρατών τα οποία θεωρούνται εταίροι ή υποστηρικτές της αμερικανικής στρατηγικής.
Λιμάνια, εμπορικές θαλάσσιες οδοί, ενεργειακές εγκαταστάσεις, τερματικοί σταθμοί φυσικού αερίου, χρηματοπιστωτικοί διάδρομοι και δίκτυα μεταφορών εντάσσονται πλέον στην εξίσωση της αποτροπής.
Τέλος στην «ασφάλεια χωρίς κόστος»
Η εποχή κατά την οποία τα κράτη του Περσικού Κόλπου μπορούσαν να απολαμβάνουν τις αμερικανικές εγγυήσεις ασφαλείας ενώ ταυτόχρονα επωφελούνταν από την οικονομική απομόνωση του Ιράν έχει πλέον τελειώσει.
Η Τεχεράνη επιχειρεί να επιβάλει ένα νέο δίλημμα: Ή ουδετερότητα ή κοινή έκθεση στον κίνδυνο.
Δεν υπάρχει πλέον ενδιάμεση λύση.
Τα κράτη της περιοχής καλούνται να επιλέξουν εάν θα διατηρήσουν ουδέτερη στάση ή εάν θα αποδεχθούν το κόστος που συνεπάγεται η ενεργή υποστήριξη αμερικανικών πολιτικών και στρατιωτικών ενεργειών.
Ο «Άξονας της Αντίστασης» περνά σε νέα φάση
Είναι λογικό, η στάση του Ιράν δεν μπορεί να εξεταστεί απομονωμένα από το ευρύτερο δίκτυο συμμάχων του.
Η πραγματική εικόνα περιλαμβάνει ολόκληρο τον λεγόμενο «Άξονα της Αντίστασης», δηλαδή το Ιράν, τη Hezbollah στον Λίβανο, τους Ansarullah στην Υεμένη και άλλες συμμαχικές δυνάμεις της περιοχής.
Δύο ημέρες πριν από την ιρανική απάντηση στις αμερικανικές ενέργειες στον Περσικό Κόλπο, το γενικό στρατηγείο Khatam al-Anbiya, το ανώτατο επιχειρησιακό κέντρο των ιρανικών ενόπλων δυνάμεων, είχε εκδώσει αυστηρή προειδοποίηση προς το Ισραήλ και τις Ηνωμένες Πολιτείες σχετικά με ενδεχόμενη επίθεση στη Βηρυτό και τα νότια προάστιά της.
Η προειδοποίηση αυτή δεν ήταν μια συνηθισμένη ανακοίνωση.
Αποτελούσε μέρος ενός ευρύτερου σχεδίου που βρισκόταν ήδη σε εξέλιξη.
Συντονισμένη στρατηγική από τον Λίβανο μέχρι την Υεμένη
Ο «Άξονας της Αντίστασης» χρησιμοποιεί τα μέσα που διαθέτει σταδιακά, με υπομονή και στρατηγικό σχεδιασμό.
Ωστόσο, η συνέχιση των ισραηλινών επιχειρήσεων στον Λίβανο και η στάση των τοπικών αρχών οδήγησαν στο συμπέρασμα ότι η περίοδος των προειδοποιήσεων έχει πλέον ολοκληρωθεί.
Άλλες συνιστώσες του άξονα, πέρα από το ίδιο το Ιράν, φέρονται έτοιμες να αναλάβουν ενεργό ρόλο υπέρ του Λιβάνου.
Και αυτό, όπως σημειώνεται, δεν αποτελεί συμβολική κίνηση αλλά πραγματική στρατιωτική ευθυγράμμιση.
Η Υεμένη και το Στενό Μπαμπ αλ-Μαντέμπ στο επίκεντρο
Ιδιαίτερη βαρύτητα αποδίδεται στις ταυτόχρονες δηλώσεις της Δύναμης Quds των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης και των ενόπλων δυνάμεων της Υεμένης.
Το μήνυμα που περιγράφεται ως απολύτως σαφές ήταν το εξής:
Εάν συνεχιστούν οι ισραηλινές επιχειρήσεις στη Γάζα και στον Λίβανο, τότε θα ενεργοποιηθούν νέες επιλογές αντίδρασης.
Μεταξύ αυτών αναφέρεται ακόμη και ο έλεγχος του στρατηγικής σημασίας Στενού Μπαμπ αλ-Μαντέμπ, ενός από τα σημαντικότερα περάσματα της παγκόσμιας ναυσιπλοΐας, καθώς και η χρήση πυραύλων και drones από την Υεμένη.
Πρόκειται για μια δημόσια δήλωση διεύρυνσης του πεδίου της σύγκρουσης, η οποία μεταφέρει το μήνυμα ότι οποιαδήποτε επίθεση εναντίον ενός τμήματος του άξονα θεωρείται επίθεση εναντίον του συνόλου.
Η παλαιά διάκριση μεταξύ διαφορετικών μετώπων θεωρείται πλέον ανενεργή.
Ένα πλήγμα στη Βηρυτό, αναφέρεται χαρακτηριστικά, θα μπορούσε να οδηγήσει σε αποκλεισμό της Ερυθράς Θάλασσας.
Η νέα περιφερειακή εξίσωση ισχύος
Η συντονισμένη αυτή προειδοποίηση καταρρίπτει μία από τις βασικές παραδοχές πάνω στις οποίες στηρίχθηκε τα τελευταία χρόνια η ισραηλινή στρατηγική.
Το Ισραήλ φέρεται να θεωρούσε ότι μπορούσε να ασκεί πίεση ή να απειλεί τη Βηρυτό, ενώ ταυτόχρονα να παγιώνει τη στρατιωτική του παρουσία σε περιοχές του νότιου Λιβάνου χωρίς να προκαλεί γενικευμένη αντίδραση από το σύνολο του «Άξονα της Αντίστασης».
Η λογική αυτή βασιζόταν στην εκτίμηση ότι μια περιορισμένη υποχώρηση στο μέτωπο του Ιράν θα μπορούσε να ανταλλαγεί με τη διατήρηση ελέγχου ή επιρροής σε περιοχές του Λιβάνου.
Ωστόσο, η απάντηση του άξονα απορρίπτει κατηγορηματικά αυτό το σενάριο.
Ούτε η Hezbollah ούτε οι σύμμαχοί της στην Υεμένη αποδέχονται οποιαδήποτε συμφωνία που θα αντάλλασσε την ασφάλεια της Βηρυτού με την απώλεια λιβανικού εδάφους.
Η μόνη αποδεκτή κατάληξη, σύμφωνα με τη συγκεκριμένη προσέγγιση, είναι ο πλήρης τερματισμός των στρατιωτικών επιχειρήσεων και η λήξη κάθε μορφής κατοχής.
Το μήνυμα προς τον Donald Trump
Η πιο άμεση συνέπεια αυτής της ενιαίας στάσης αποτυπώθηκε στη διαδικασία λήψης αποφάσεων στην Ουάσιγκτον.
Οι πρόσφατες προειδοποιήσεις του Ιράν ήταν αρκετές για να προκαλέσουν έντονο προβληματισμό στα ανώτατα επίπεδα της αμερικανικής ηγεσίας.
Αλλωστε, ο Πρόεδρος Donald Trump φέρεται να ζήτησε από τον Benjamin Netanyahu να μην προχωρήσει σε σχεδιαζόμενη επίθεση κατά της Βηρυτού, έχοντας πλήρη επίγνωση των πιθανών συνεπειών.
Για την Τεχεράνη, αυτό αποτελεί απόδειξη της αποτελεσματικότητας μιας αξιόπιστης αποτροπής.
Όχι απαραίτητα λόγω της χρήσης στρατιωτικής ισχύος, αλλά εξαιτίας του φόβου που προκαλεί η πιθανότητα χρήσης της.
Η αποτροπή λειτουργεί ακριβώς όταν ο αντίπαλος θεωρεί ότι το κόστος μιας ενέργειας μπορεί να ξεπεράσει κατά πολύ το προσδοκώμενο όφελος.
Η Υεμένη αλλάζει τους υπολογισμούς της Ουάσιγκτον
Εκτιμάται πλέον ότι η ανοιχτή εμπλοκή περισσότερων δυνάμεων του «Άξονα της Αντίστασης», ιδιαίτερα της Υεμένης, μεταβάλλει σημαντικά τη διαπραγματευτική θέση των Ηνωμένων Πολιτειών.
Η Ουάσιγκτον δεν μπορεί πλέον να ασκεί πίεση αποκλειστικά στο Ιράν θεωρώντας δεδομένο ότι οι υπόλοιποι σύμμαχοι της Τεχεράνης θα παραμείνουν αδρανείς.
Η πραγματικότητα αυτή δημιουργεί ένα νέο περιφερειακό πλαίσιο ασφαλείας, όπου κάθε πιθανή σύγκρουση μπορεί να εξαπλωθεί ταχύτατα σε πολλαπλά μέτωπα.
Οι απειλές για επιχειρήσεις από την Υεμένη, η δυνατότητα παρέμβασης στη ναυσιπλοΐα της Ερυθράς Θάλασσας και η παρουσία της Hezbollah στον Λίβανο συνθέτουν ένα πολυεπίπεδο δίκτυο αποτροπής που δυσκολεύει σημαντικά τον στρατηγικό σχεδιασμό των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ισραήλ.
Το κέντρο βάρους μετατοπίζεται
Το βασικό συμπέρασμα είναι ότι η ισορροπία ισχύος στη Μέση Ανατολή βρίσκεται σε διαδικασία αναδιάταξης.
Η εποχή κατά την οποία η Ουάσιγκτον μπορούσε να αντιμετωπίζει κάθε μέτωπο ξεχωριστά φαίνεται να πλησιάζει στο τέλος της.
Το Ιράν και οι σύμμαχοί του επιχειρούν να οικοδομήσουν ένα ενιαίο σύστημα αποτροπής, στο οποίο κάθε επίθεση σε ένα σημείο του δικτύου αντιμετωπίζεται ως επίθεση στο σύνολο.
Η στρατηγική αυτή βασίζεται στην ασυμμετρία, στην αβεβαιότητα και στη δυνατότητα ταυτόχρονης ενεργοποίησης πολλαπλών μετώπων.
Η Ουάσιγκτον δεν μπορεί πλέον να θεωρεί δεδομένο ότι μια περιορισμένη στρατιωτική ενέργεια θα οδηγήσει σε περιορισμένη απάντηση.
Αντιθέτως, η Τεχεράνη διαμηνύει ότι κάθε μορφή πίεσης – στρατιωτικής, οικονομικής ή πολιτικής – μπορεί να προκαλέσει αντιδράσεις πολύ ευρύτερες από το αρχικό πεδίο της σύγκρουσης.
Το αποτέλεσμα είναι μια νέα γεωπολιτική πραγματικότητα, όπου το κέντρο βάρους μετατοπίζεται σταδιακά από την αμερικανική ισχύ προς ένα ευρύτερο περιφερειακό σύστημα αποτροπής που οικοδομεί ο λεγόμενος «Άξονας της Αντίστασης», από την Τεχεράνη και τη Βηρυτό έως τη Σαναά και την Ερυθρά Θάλασσα.
www.bankingnews.gr
Η εποχή αυτή όμως ανήκει πλέον στο παρελθόν.
Τα γεγονότα στα Στενά του Hormuz, όπως υποστηρίζει το ιρανικό δίκτυο, κατέδειξαν με απόλυτη σαφήνεια ότι η Τεχεράνη εγκαταλείπει οριστικά το μοντέλο των «αντιποίνων ίσης έντασης» και περνά σε μια νέα φάση στρατηγικής αποτροπής.
Μετά την επίθεση του αμερικανικού Πολεμικού Ναυτικού σε ιρανικό πετρελαιοφόρο στα Στενά του Hormuz και το πλήγμα εναντίον πύργου επικοινωνιών στο νησί Κεσμ, η απάντηση των ιρανικών ενόπλων δυνάμεων, ξεπέρασε κάθε προσδοκία.
Δεν περιορίστηκε στο πλοίο ή στις εγκαταστάσεις που σχετίζονταν άμεσα με την επίθεση. Αντίθετα, επεκτάθηκε ταυτόχρονα σε πολλαπλούς στόχους σε πέντε διαφορετικές χώρες που θεωρούνται σύμμαχοι των Ηνωμένων Πολιτειών.
Και δεν επρόκειτο για μια απλή πράξη αντιποίνων, αλλά για μια συνολική αναθεώρηση της επιχειρησιακής εξίσωσης στη Μέση Ανατολή.
Το τέλος του δόγματος «χτύπημα για χτύπημα»
Το μήνυμα της Τεχεράνης ήταν σαφές: η λογική του «πλοίο για πλοίο» ή «πλήγμα για πλήγμα» έχει τερματιστεί.
Η παραδοχή ότι το Ιράν θα απαντούσε πάντα με συμμετρικό τρόπο, επιλέγοντας στόχους αντίστοιχους με εκείνους που δέχθηκε επίθεση, θεωρείται πλέον ξεπερασμένη.
Η Τεχεράνη παρουσίασε ένα νέο δόγμα «ποιοτικής ασυμμετρίας», στο οποίο ο όγκος, η μορφή και οι στόχοι της απάντησης δεν θα συνδέονται πλέον άμεσα με την αρχική επιθετική ενέργεια του αντιπάλου.
Η αλλαγή αυτή δεν χαρακτηρίζεται ως τακτική προσαρμογή αλλά ως στρατηγικός σεισμός.
Με την αποσύνδεση της σχέσης μεταξύ επίθεσης και αντίδρασης, το Ιράν επιχειρεί να καταστήσει αδύνατο για την Ουάσιγκτον να προβλέψει την έκταση των συνεπειών μιας στρατιωτικής ενέργειας.
Πλέον, ακόμη και μια περιορισμένη αμερικανική επιχείρηση μπορεί να οδηγήσει σε απεριόριστη, γεωγραφικά και επιχειρησιακά, ιρανική απάντηση.
Η στρατηγική της αποτροπής μέσω αβεβαιότητας
Η νέα ιρανική στρατηγική βασίζεται σε μια κεντρική αρχή: να αφαιρέσει από τον αντίπαλο τη δυνατότητα να θεωρεί τη στρατιωτική επίθεση ως βιώσιμη επιλογή.
Η λογική είναι απλή αλλά εξαιρετικά επικίνδυνη για τους αντιπάλους της Τεχεράνης.
Όταν μια περιορισμένη πρόκληση μπορεί να οδηγήσει σε μαζική και απρόβλεπτη απάντηση, τότε η σχέση κόστους-οφέλους καταρρέει.
Το Ιράν επιδιώκει να καταστήσει την προοπτική πολέμου τόσο δαπανηρή και αβέβαιη ώστε να λειτουργεί αποτρεπτικά πριν καν ληφθεί η απόφαση για επίθεση.
Η Ισλαμική Δημοκρατία θεωρεί ότι έχει πλέον αποδείξει πως όχι μόνο μπορεί να αντέξει μια σύγκρουση, αλλά και να εξέλθει ισχυρότερη από αυτήν.
Η Τεχεράνη εμφανίζεται πλέον πεπεισμένη ότι μπορεί να πολεμήσει με όλα τα διαθέσιμα μέσα εάν της επιβληθεί πόλεμος, ενώ παράλληλα διαθέτει την ικανότητα να αποτρέπει αποτελεσματικά τους αντιπάλους της.
Σεισμικές συνέπειες για τις Ηνωμένες Πολιτείες
Οι επιπτώσεις αυτής της αλλαγής για την αμερικανική στρατηγική είναι τεράστιες.
Για μήνες στην Ουάσιγκτον επικρατούσε η αντίληψη ότι οι οικονομικές κυρώσεις και η πολιτική της μέγιστης πίεσης θα οδηγούσαν τελικά το Ιράν σε υποχώρηση και αποδοχή των αμερικανικών όρων.
Τα τελευταία γεγονότα κατέρριψαν αυτή την εκτίμηση.
Η Τεχεράνη απέδειξε ότι η ταχεία και αποφασιστική αντίσταση παραμένει όχι μόνο εφικτή αλλά και απολύτως λειτουργική επιλογή.
Η πραγματική επιλογή, υποστηρίζει η ανάλυση, δεν βρίσκεται ανάμεσα στον συμβιβασμό και τον πόλεμο, αλλά ανάμεσα στην αποτροπή και την καταστροφική λανθασμένη εκτίμηση.
Με την άρνησή του να λειτουργήσει ως κράτος που υποκύπτει υπό πίεση, το Ιράν αναγκάζει πλέον το αμερικανικό στρατιωτικοβιομηχανικό σύμπλεγμα να επανεξετάσει κατά πόσο οι επιχειρήσεις πίεσης και παρενόχλησης αξίζουν το κόστος που ενδέχεται να προκαλέσουν.
Καμία περιοχή δεν θεωρείται πλέον ασφαλής
Ίσως η σημαντικότερη εξέλιξη αφορά τη γεωγραφική διεύρυνση των πιθανών στόχων.
Σε απάντηση στην επίθεση κατά του πετρελαιοφόρου και του πύργου επικοινωνιών, η Τεχεράνη δεν περιορίστηκε σε ναυτικούς στόχους.
Αντίθετα, έπληξε χερσαίες εγκαταστάσεις σε πέντε χώρες που διατηρούν συμμαχικές σχέσεις με τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Το μήνυμα που επιδιώκει να περάσει είναι σαφές: κανένα σημείο σε έδαφος που συνδέεται με τον αντίπαλο δεν μπορεί πλέον να θεωρείται ασφαλές.
Η παλαιότερη λογική του «πλοίο έναντι πλοίου» είχε ήδη εξελιχθεί σε «πλοίο έναντι πλοίου συν το σημείο από το οποίο ξεκίνησε η επίθεση».
Σήμερα μετατρέπεται σε κάτι πολύ ευρύτερο: κάθε πραγματικό ή δυνητικό σημείο επιθετικής ενέργειας, οπουδήποτε στην περιοχή, οποιαδήποτε στιγμή, μπορεί να καταστεί νόμιμος στόχος.
Και ο κατάλογος αυτός παραμένει ανοιχτός προς επέκταση.
Καμία βάση, κανένα λιμάνι και καμία πρωτεύουσα δεν θεωρείται πλέον ασφαλής
Σύμφωνα με τα παραπάνω, εάν συνεχιστούν οι εχθρικές ενέργειες κατά του Ιράν, ακόμη και περιοχές βαθιά μέσα στα ισραηλινά εδάφη θα μπορούσαν να προστεθούν στη λίστα πιθανών στόχων.
Δεν πρόκειται για απειλή γενικευμένου πολέμου, αλλά για μια προειδοποίηση ότι κάθε κέντρο από το οποίο προέρχονται επιθετικές ενέργειες θα μπορούσε να δεχθεί στοχευμένο πλήγμα.
Στη νέα αυτή εξίσωση, κάθε στρατιωτική βάση, κάθε συμμαχική πρωτεύουσα, κάθε ενεργειακό ή εφοδιαστικό κέντρο λειτουργεί πλέον υπό τη σκιά της ιρανικής αποτροπής.
Η Τεχεράνη επιδιώκει να καταστήσει σαφές ότι η γεωγραφία δεν αποτελεί πλέον παράγοντα προστασίας για όσους συμμετέχουν ή διευκολύνουν επιχειρήσεις εναντίον της.
Το αυστηρό μήνυμα προς τα κράτη του Περσικού Κόλπου
Ιδιαίτερη σημασία αποδίδεται στην προειδοποίηση προς τα αραβικά κράτη που φιλοξενούν αμερικανικές στρατιωτικές δυνάμεις.
Το Ιράν έχει ανεχθεί επί δεκαετίες την παρουσία αμερικανικών στρατευμάτων στις γειτονικές χώρες, υπό την προϋπόθεση ότι οι συγκεκριμένες εγκαταστάσεις δεν χρησιμοποιούνται εναντίον της ιρανικής ασφάλειας.
Η πρόσφατη επιχείρηση, ωστόσο, έστειλε ένα διαφορετικό μήνυμα.
Η Τεχεράνη διαμηνύει ότι όσο αμερικανικές δυνάμεις παραμένουν εγκατεστημένες στις χώρες αυτές και όσο συνεχίζονται οι απειλές κατά του Ιράν, τα εδάφη τους δεν μπορούν να θεωρούνται ασφαλή.
Οι στρατιωτικές συμφωνίες με τρίτες χώρες γίνονται σεβαστές μόνο εφόσον διατηρούν ουδέτερο χαρακτήρα.
Από τη στιγμή που μια βάση ή μια υποδομή μετατρέπεται σε αφετηρία επιθετικών ενεργειών, παύει να προστατεύεται και μετατρέπεται σε νόμιμο στρατιωτικό στόχο.
«Οικονομία έναντι οικονομίας, ασφάλεια έναντι ασφάλειας»
Η Τεχεράνη προχωρά ακόμη πιο πέρα, συνδέοντας πλέον άμεσα την οικονομική και τη στρατιωτική ασφάλεια.
Ένα νέο δόγμα παρουσιάζεται με τη φράση: «Economy for economy and security for security».
Σύμφωνα με αυτή τη λογική, εάν οι Ηνωμένες Πολιτείες συνεχίσουν την οικονομική πίεση και τις κυρώσεις κατά του Ιράν, τότε οι οικονομίες περιφερειακών κρατών που συνεργάζονται με την Ουάσιγκτον ενδέχεται να βρεθούν επίσης στο στόχαστρο.
Η Τεχεράνη στέλνει το μήνυμα ότι δεν πρόκειται πλέον να διαχωρίζει τις απαντήσεις της σε στρατιωτικό και οικονομικό επίπεδο.
Μια οικονομική επίθεση μπορεί να προκαλέσει αντίποινα που θα επηρεάζουν άμεσα την οικονομική σταθερότητα κρατών τα οποία θεωρούνται εταίροι ή υποστηρικτές της αμερικανικής στρατηγικής.
Λιμάνια, εμπορικές θαλάσσιες οδοί, ενεργειακές εγκαταστάσεις, τερματικοί σταθμοί φυσικού αερίου, χρηματοπιστωτικοί διάδρομοι και δίκτυα μεταφορών εντάσσονται πλέον στην εξίσωση της αποτροπής.
Τέλος στην «ασφάλεια χωρίς κόστος»
Η εποχή κατά την οποία τα κράτη του Περσικού Κόλπου μπορούσαν να απολαμβάνουν τις αμερικανικές εγγυήσεις ασφαλείας ενώ ταυτόχρονα επωφελούνταν από την οικονομική απομόνωση του Ιράν έχει πλέον τελειώσει.
Η Τεχεράνη επιχειρεί να επιβάλει ένα νέο δίλημμα: Ή ουδετερότητα ή κοινή έκθεση στον κίνδυνο.
Δεν υπάρχει πλέον ενδιάμεση λύση.
Τα κράτη της περιοχής καλούνται να επιλέξουν εάν θα διατηρήσουν ουδέτερη στάση ή εάν θα αποδεχθούν το κόστος που συνεπάγεται η ενεργή υποστήριξη αμερικανικών πολιτικών και στρατιωτικών ενεργειών.
Ο «Άξονας της Αντίστασης» περνά σε νέα φάση
Είναι λογικό, η στάση του Ιράν δεν μπορεί να εξεταστεί απομονωμένα από το ευρύτερο δίκτυο συμμάχων του.
Η πραγματική εικόνα περιλαμβάνει ολόκληρο τον λεγόμενο «Άξονα της Αντίστασης», δηλαδή το Ιράν, τη Hezbollah στον Λίβανο, τους Ansarullah στην Υεμένη και άλλες συμμαχικές δυνάμεις της περιοχής.
Δύο ημέρες πριν από την ιρανική απάντηση στις αμερικανικές ενέργειες στον Περσικό Κόλπο, το γενικό στρατηγείο Khatam al-Anbiya, το ανώτατο επιχειρησιακό κέντρο των ιρανικών ενόπλων δυνάμεων, είχε εκδώσει αυστηρή προειδοποίηση προς το Ισραήλ και τις Ηνωμένες Πολιτείες σχετικά με ενδεχόμενη επίθεση στη Βηρυτό και τα νότια προάστιά της.
Η προειδοποίηση αυτή δεν ήταν μια συνηθισμένη ανακοίνωση.
Αποτελούσε μέρος ενός ευρύτερου σχεδίου που βρισκόταν ήδη σε εξέλιξη.
Συντονισμένη στρατηγική από τον Λίβανο μέχρι την Υεμένη
Ο «Άξονας της Αντίστασης» χρησιμοποιεί τα μέσα που διαθέτει σταδιακά, με υπομονή και στρατηγικό σχεδιασμό.
Ωστόσο, η συνέχιση των ισραηλινών επιχειρήσεων στον Λίβανο και η στάση των τοπικών αρχών οδήγησαν στο συμπέρασμα ότι η περίοδος των προειδοποιήσεων έχει πλέον ολοκληρωθεί.
Άλλες συνιστώσες του άξονα, πέρα από το ίδιο το Ιράν, φέρονται έτοιμες να αναλάβουν ενεργό ρόλο υπέρ του Λιβάνου.
Και αυτό, όπως σημειώνεται, δεν αποτελεί συμβολική κίνηση αλλά πραγματική στρατιωτική ευθυγράμμιση.
Η Υεμένη και το Στενό Μπαμπ αλ-Μαντέμπ στο επίκεντρο
Ιδιαίτερη βαρύτητα αποδίδεται στις ταυτόχρονες δηλώσεις της Δύναμης Quds των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης και των ενόπλων δυνάμεων της Υεμένης.
Το μήνυμα που περιγράφεται ως απολύτως σαφές ήταν το εξής:
Εάν συνεχιστούν οι ισραηλινές επιχειρήσεις στη Γάζα και στον Λίβανο, τότε θα ενεργοποιηθούν νέες επιλογές αντίδρασης.
Μεταξύ αυτών αναφέρεται ακόμη και ο έλεγχος του στρατηγικής σημασίας Στενού Μπαμπ αλ-Μαντέμπ, ενός από τα σημαντικότερα περάσματα της παγκόσμιας ναυσιπλοΐας, καθώς και η χρήση πυραύλων και drones από την Υεμένη.
Πρόκειται για μια δημόσια δήλωση διεύρυνσης του πεδίου της σύγκρουσης, η οποία μεταφέρει το μήνυμα ότι οποιαδήποτε επίθεση εναντίον ενός τμήματος του άξονα θεωρείται επίθεση εναντίον του συνόλου.
Η παλαιά διάκριση μεταξύ διαφορετικών μετώπων θεωρείται πλέον ανενεργή.
Ένα πλήγμα στη Βηρυτό, αναφέρεται χαρακτηριστικά, θα μπορούσε να οδηγήσει σε αποκλεισμό της Ερυθράς Θάλασσας.
Η νέα περιφερειακή εξίσωση ισχύος
Η συντονισμένη αυτή προειδοποίηση καταρρίπτει μία από τις βασικές παραδοχές πάνω στις οποίες στηρίχθηκε τα τελευταία χρόνια η ισραηλινή στρατηγική.
Το Ισραήλ φέρεται να θεωρούσε ότι μπορούσε να ασκεί πίεση ή να απειλεί τη Βηρυτό, ενώ ταυτόχρονα να παγιώνει τη στρατιωτική του παρουσία σε περιοχές του νότιου Λιβάνου χωρίς να προκαλεί γενικευμένη αντίδραση από το σύνολο του «Άξονα της Αντίστασης».
Η λογική αυτή βασιζόταν στην εκτίμηση ότι μια περιορισμένη υποχώρηση στο μέτωπο του Ιράν θα μπορούσε να ανταλλαγεί με τη διατήρηση ελέγχου ή επιρροής σε περιοχές του Λιβάνου.
Ωστόσο, η απάντηση του άξονα απορρίπτει κατηγορηματικά αυτό το σενάριο.
Ούτε η Hezbollah ούτε οι σύμμαχοί της στην Υεμένη αποδέχονται οποιαδήποτε συμφωνία που θα αντάλλασσε την ασφάλεια της Βηρυτού με την απώλεια λιβανικού εδάφους.
Η μόνη αποδεκτή κατάληξη, σύμφωνα με τη συγκεκριμένη προσέγγιση, είναι ο πλήρης τερματισμός των στρατιωτικών επιχειρήσεων και η λήξη κάθε μορφής κατοχής.
Το μήνυμα προς τον Donald Trump
Η πιο άμεση συνέπεια αυτής της ενιαίας στάσης αποτυπώθηκε στη διαδικασία λήψης αποφάσεων στην Ουάσιγκτον.
Οι πρόσφατες προειδοποιήσεις του Ιράν ήταν αρκετές για να προκαλέσουν έντονο προβληματισμό στα ανώτατα επίπεδα της αμερικανικής ηγεσίας.
Αλλωστε, ο Πρόεδρος Donald Trump φέρεται να ζήτησε από τον Benjamin Netanyahu να μην προχωρήσει σε σχεδιαζόμενη επίθεση κατά της Βηρυτού, έχοντας πλήρη επίγνωση των πιθανών συνεπειών.
Για την Τεχεράνη, αυτό αποτελεί απόδειξη της αποτελεσματικότητας μιας αξιόπιστης αποτροπής.
Όχι απαραίτητα λόγω της χρήσης στρατιωτικής ισχύος, αλλά εξαιτίας του φόβου που προκαλεί η πιθανότητα χρήσης της.
Η αποτροπή λειτουργεί ακριβώς όταν ο αντίπαλος θεωρεί ότι το κόστος μιας ενέργειας μπορεί να ξεπεράσει κατά πολύ το προσδοκώμενο όφελος.
Η Υεμένη αλλάζει τους υπολογισμούς της Ουάσιγκτον
Εκτιμάται πλέον ότι η ανοιχτή εμπλοκή περισσότερων δυνάμεων του «Άξονα της Αντίστασης», ιδιαίτερα της Υεμένης, μεταβάλλει σημαντικά τη διαπραγματευτική θέση των Ηνωμένων Πολιτειών.
Η Ουάσιγκτον δεν μπορεί πλέον να ασκεί πίεση αποκλειστικά στο Ιράν θεωρώντας δεδομένο ότι οι υπόλοιποι σύμμαχοι της Τεχεράνης θα παραμείνουν αδρανείς.
Η πραγματικότητα αυτή δημιουργεί ένα νέο περιφερειακό πλαίσιο ασφαλείας, όπου κάθε πιθανή σύγκρουση μπορεί να εξαπλωθεί ταχύτατα σε πολλαπλά μέτωπα.
Οι απειλές για επιχειρήσεις από την Υεμένη, η δυνατότητα παρέμβασης στη ναυσιπλοΐα της Ερυθράς Θάλασσας και η παρουσία της Hezbollah στον Λίβανο συνθέτουν ένα πολυεπίπεδο δίκτυο αποτροπής που δυσκολεύει σημαντικά τον στρατηγικό σχεδιασμό των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ισραήλ.
Το κέντρο βάρους μετατοπίζεται
Το βασικό συμπέρασμα είναι ότι η ισορροπία ισχύος στη Μέση Ανατολή βρίσκεται σε διαδικασία αναδιάταξης.
Η εποχή κατά την οποία η Ουάσιγκτον μπορούσε να αντιμετωπίζει κάθε μέτωπο ξεχωριστά φαίνεται να πλησιάζει στο τέλος της.
Το Ιράν και οι σύμμαχοί του επιχειρούν να οικοδομήσουν ένα ενιαίο σύστημα αποτροπής, στο οποίο κάθε επίθεση σε ένα σημείο του δικτύου αντιμετωπίζεται ως επίθεση στο σύνολο.
Η στρατηγική αυτή βασίζεται στην ασυμμετρία, στην αβεβαιότητα και στη δυνατότητα ταυτόχρονης ενεργοποίησης πολλαπλών μετώπων.
Η Ουάσιγκτον δεν μπορεί πλέον να θεωρεί δεδομένο ότι μια περιορισμένη στρατιωτική ενέργεια θα οδηγήσει σε περιορισμένη απάντηση.
Αντιθέτως, η Τεχεράνη διαμηνύει ότι κάθε μορφή πίεσης – στρατιωτικής, οικονομικής ή πολιτικής – μπορεί να προκαλέσει αντιδράσεις πολύ ευρύτερες από το αρχικό πεδίο της σύγκρουσης.
Το αποτέλεσμα είναι μια νέα γεωπολιτική πραγματικότητα, όπου το κέντρο βάρους μετατοπίζεται σταδιακά από την αμερικανική ισχύ προς ένα ευρύτερο περιφερειακό σύστημα αποτροπής που οικοδομεί ο λεγόμενος «Άξονας της Αντίστασης», από την Τεχεράνη και τη Βηρυτό έως τη Σαναά και την Ερυθρά Θάλασσα.
www.bankingnews.gr
Σχόλια αναγνωστών