Η Ευρώπη είναι αντιμέτωπη με ακραία κύματα καύσωνα που σπάνε ρεκόρ και κοστίζουν ανθρώπινες ζωές. Γιατί θερμαίνεται με τόσο γρήγορους ρυθμούς η ήπειρος;
Μεγάλο μέρος της Δυτικής Ευρώπης βίωσε ένα έντονο ανοιξιάτικο κύμα καύσωνα, με ασυνήθιστα υψηλές θερμοκρασίες από το Ηνωμένο Βασίλειο και την Ιρλανδία στον βορρά, τη Γερμανία και τη Γαλλία, έως νοτιότερα την Ισπανία και την Ιταλία.
Ο ασυνήθιστος ανοιξιάτικος καιρός οφείλεται στον λεγόμενο «θερμικό θόλο», ο οποίος παγιδεύει τον ζεστό αέρα πάνω από την Ευρώπη, σαν καπάκι σε κατσαρόλα με νερό που βράζει.
Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Κλιματικής Αλλαγής, Copernicus, αντίστοιχα καιρικά φαινόμενα εμφανίζονταιι συχνότερα στην Ευρώπη τα τελευταία 25 χρόνια, τροφοδοτώντας πιο συχνά και πιο ακραία κύματα καύσωνα.
«Θερμοκρασίες τέτοιας κλίμακας ήταν κάποτε εξαιρετικά σπάνιες ακόμη και στο αποκορύφωμα του καλοκαιριού», δηλώνει η Φρειντερίκε Όττο, καθηγήτρια Κλιματικής Επιστήμης στο Imperial College του Λονδίνου.«Αυτή η ζέστη που σπάει ρεκόρ φέρει ξεκάθαρα το αποτύπωμα της κλιματικής αλλαγής».
Η Ευρώπη θερμαίνεται διπλάσια από τον παγκόσμιο μέσο όρο
Είναι ακόμη νωρίς για να εκτιμηθεί πόσο έχει ενισχυθεί το συγκεκριμένο φαινόμενο από το φαινόμενο του θερμοκηπίου, εξαιτίας των εκπομπών ορυκτών καυσίμων.
Ωστόσο, προηγούμενες αναλύσεις περισσότερων από έξι κυμάτων καύσωνα στην Ευρώπη από το 2003 και μετά, που πραγματοποιήθηκαν από κλιματολόγους της βρετανικής πρωτοβουλίας World Weather Attribution -την οποία συνίδρυσε η Όττο- κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι αυτά τα ακραία καιρικά φαινόμενα ήταν «πολύ πιο πιθανά και πολύ πιο έντονα λόγω της ανθρωπογενούς κλιματικής αλλαγής».
Η τελευταία έκθεση European State of the Climate, που δημοσιεύθηκε τον Απρίλιο, αναφέρει ότι τουλάχιστον το 95% της ηπείρου κατέγραψε θερμοκρασίες πάνω από τον μέσο όρο το 2025. Έντονοι καύσωνες άνω των 30°C έφτασαν μέχρι τον Αρκτικό Κύκλο, ενώ η θερμοκρασία της επιφάνειας της θάλασσας ήταν η υψηλότερη που έχει καταγραφεί ποτέ.
«Η Ευρώπη είναι η ταχύτερα θερμαινόμενη ήπειρος και οι επιπτώσεις είναι ήδη σοβαρές», λέει ο Φλόριαν Παπενμπέργκερ, επικεφαλής του Ευρωπαϊκού Κέντρου Μεσοπρόθεσμων Μετεωρολογικών Προγνώσεων.
Συγκεκριμένα, η Ευρώπη θερμαίνεται περίπου διπλάσια σε σχέση με τον παγκόσμιο μέσο όρο. Η μέση θερμοκρασία έχει αυξηθεί κατά 2,5°C σε σύγκριση με τα προβιομηχανικά επίπεδα του τέλους του 19ου αιώνα, ενώ παγκοσμίως η αύξηση ανέρχεται σε περίπου 1,4°C.
Γιατί αυξάνεται τόσο η θερμοκρασία;
Η επιταχυνόμενη θέρμανση οφείλεται εν μέρει στη γεωγραφική θέση της Ευρώπης, η οποία συνδέεται με την Αρκτική, τη μόνη περιοχή του πλανήτη που θερμαίνεται ακόμη πιο γρήγορα από την Ευρώπη.
Η μέση αύξηση της θερμοκρασίας γύρω από τον Βόρειο Πόλο έχει ήδη ξεπεράσει τους 3,3°C, σύμφωνα με την Copernicus. Ένας από τους λόγους είναι ότι ο σκοτεινότερος, χωρίς πάγο Αρκτικός Ωκεανός απορροφά περισσότερη ηλιακή ακτινοβολία από ό,τι ο πάγος, που την αντανακλά.
Το φαινόμενο αυτό, γνωστό ως λευκαύγεια ή αλμπέντο, παρατηρείται πλέον και σε περιοχές της Ευρώπης. Ορεινές ζώνες, όπως οι Άλπεις, που παλαιότερα ήταν καλυμμένες με χιόνι για μεγάλο μέρος του έτους, μένουν ολοένα πιο συχνά χωρίς χιόνι, επιταχύνοντας περαιτέρω τη θέρμανση.
Οι επιστήμονες συνδέουν επίσης την ευρωπαϊκή θέρμανση με τις μεταβολές στο λεγόμενο «jet stream», το ισχυρό ρεύμα ανέμων σε μεγάλο ύψος που κατευθύνεται προς την Ευρώπη. Η αποσταθεροποίησή του, εξαιτίας της κλιματικής αλλαγής, οδηγεί σε ακραία καιρικά φαινόμενα που διαρκούν περισσότερο. Μελέτη του 2022 έδειξε ότι τα διαστήματα κατά τα οποία το jet stream χωρίζεται σε δύο φάσεις έχουν επιμηκυνθεί, με αποτέλεσμα περισσότερους καύσωνες, ιδίως στη Δυτική Ευρώπη.
Πιο καθαρός αέρας, περισσότεροι καύσωνες;
Παραδόξως, η αντιμετώπιση της ατμοσφαιρικής ρύπανσης συμβάλλει επίσης στην αύξηση της θερμοκρασίας. Η έκθεση European State of the Climate 2025 σημειώνει ότι οι αυστηρότεροι κανονισμοί για την ποιότητα του αέρα από τη δεκαετία του 1980 μείωσαν τη ρύπανση, αλλά οδήγησαν παράλληλα σε λιγότερη αντανάκλαση της ηλιακής ακτινοβολίας.
Οι επιστήμονες τονίζουν, ωστόσο, ότι αυτό δεν αποτελεί επιχείρημα κατά της μείωσης των εκπομπών. Αντίθετα, νέα έκθεση του Παγκόσμιου Μετεωρολογικού Οργανισμού προειδοποιεί ότι τα επόμενα πέντε χρόνια είναι πιθανό να καταγραφεί νέο παγκόσμιο ρεκόρ θερμοκρασίας.
«Το καθήκον μας είναι σαφές», δήλωσε πρόσφατα ο ΓΓ του ΟΗΕ, κάνοντας έκκληση να περιοριστεί η αύξηση της θερμοκρασίας ώστε να οικοδομηθεί «ένα ασφαλέστερο, δικαιότερο και πιο ανθεκτικό μέλλον για όλους».
www.bankingnews.gr
Ο ασυνήθιστος ανοιξιάτικος καιρός οφείλεται στον λεγόμενο «θερμικό θόλο», ο οποίος παγιδεύει τον ζεστό αέρα πάνω από την Ευρώπη, σαν καπάκι σε κατσαρόλα με νερό που βράζει.
Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Κλιματικής Αλλαγής, Copernicus, αντίστοιχα καιρικά φαινόμενα εμφανίζονταιι συχνότερα στην Ευρώπη τα τελευταία 25 χρόνια, τροφοδοτώντας πιο συχνά και πιο ακραία κύματα καύσωνα.
«Θερμοκρασίες τέτοιας κλίμακας ήταν κάποτε εξαιρετικά σπάνιες ακόμη και στο αποκορύφωμα του καλοκαιριού», δηλώνει η Φρειντερίκε Όττο, καθηγήτρια Κλιματικής Επιστήμης στο Imperial College του Λονδίνου.«Αυτή η ζέστη που σπάει ρεκόρ φέρει ξεκάθαρα το αποτύπωμα της κλιματικής αλλαγής».
Η Ευρώπη θερμαίνεται διπλάσια από τον παγκόσμιο μέσο όρο
Είναι ακόμη νωρίς για να εκτιμηθεί πόσο έχει ενισχυθεί το συγκεκριμένο φαινόμενο από το φαινόμενο του θερμοκηπίου, εξαιτίας των εκπομπών ορυκτών καυσίμων.
Ωστόσο, προηγούμενες αναλύσεις περισσότερων από έξι κυμάτων καύσωνα στην Ευρώπη από το 2003 και μετά, που πραγματοποιήθηκαν από κλιματολόγους της βρετανικής πρωτοβουλίας World Weather Attribution -την οποία συνίδρυσε η Όττο- κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι αυτά τα ακραία καιρικά φαινόμενα ήταν «πολύ πιο πιθανά και πολύ πιο έντονα λόγω της ανθρωπογενούς κλιματικής αλλαγής».
Η τελευταία έκθεση European State of the Climate, που δημοσιεύθηκε τον Απρίλιο, αναφέρει ότι τουλάχιστον το 95% της ηπείρου κατέγραψε θερμοκρασίες πάνω από τον μέσο όρο το 2025. Έντονοι καύσωνες άνω των 30°C έφτασαν μέχρι τον Αρκτικό Κύκλο, ενώ η θερμοκρασία της επιφάνειας της θάλασσας ήταν η υψηλότερη που έχει καταγραφεί ποτέ.
«Η Ευρώπη είναι η ταχύτερα θερμαινόμενη ήπειρος και οι επιπτώσεις είναι ήδη σοβαρές», λέει ο Φλόριαν Παπενμπέργκερ, επικεφαλής του Ευρωπαϊκού Κέντρου Μεσοπρόθεσμων Μετεωρολογικών Προγνώσεων.
Συγκεκριμένα, η Ευρώπη θερμαίνεται περίπου διπλάσια σε σχέση με τον παγκόσμιο μέσο όρο. Η μέση θερμοκρασία έχει αυξηθεί κατά 2,5°C σε σύγκριση με τα προβιομηχανικά επίπεδα του τέλους του 19ου αιώνα, ενώ παγκοσμίως η αύξηση ανέρχεται σε περίπου 1,4°C.
Γιατί αυξάνεται τόσο η θερμοκρασία;
Η επιταχυνόμενη θέρμανση οφείλεται εν μέρει στη γεωγραφική θέση της Ευρώπης, η οποία συνδέεται με την Αρκτική, τη μόνη περιοχή του πλανήτη που θερμαίνεται ακόμη πιο γρήγορα από την Ευρώπη.
Η μέση αύξηση της θερμοκρασίας γύρω από τον Βόρειο Πόλο έχει ήδη ξεπεράσει τους 3,3°C, σύμφωνα με την Copernicus. Ένας από τους λόγους είναι ότι ο σκοτεινότερος, χωρίς πάγο Αρκτικός Ωκεανός απορροφά περισσότερη ηλιακή ακτινοβολία από ό,τι ο πάγος, που την αντανακλά.
Το φαινόμενο αυτό, γνωστό ως λευκαύγεια ή αλμπέντο, παρατηρείται πλέον και σε περιοχές της Ευρώπης. Ορεινές ζώνες, όπως οι Άλπεις, που παλαιότερα ήταν καλυμμένες με χιόνι για μεγάλο μέρος του έτους, μένουν ολοένα πιο συχνά χωρίς χιόνι, επιταχύνοντας περαιτέρω τη θέρμανση.
Οι επιστήμονες συνδέουν επίσης την ευρωπαϊκή θέρμανση με τις μεταβολές στο λεγόμενο «jet stream», το ισχυρό ρεύμα ανέμων σε μεγάλο ύψος που κατευθύνεται προς την Ευρώπη. Η αποσταθεροποίησή του, εξαιτίας της κλιματικής αλλαγής, οδηγεί σε ακραία καιρικά φαινόμενα που διαρκούν περισσότερο. Μελέτη του 2022 έδειξε ότι τα διαστήματα κατά τα οποία το jet stream χωρίζεται σε δύο φάσεις έχουν επιμηκυνθεί, με αποτέλεσμα περισσότερους καύσωνες, ιδίως στη Δυτική Ευρώπη.
Πιο καθαρός αέρας, περισσότεροι καύσωνες;
Παραδόξως, η αντιμετώπιση της ατμοσφαιρικής ρύπανσης συμβάλλει επίσης στην αύξηση της θερμοκρασίας. Η έκθεση European State of the Climate 2025 σημειώνει ότι οι αυστηρότεροι κανονισμοί για την ποιότητα του αέρα από τη δεκαετία του 1980 μείωσαν τη ρύπανση, αλλά οδήγησαν παράλληλα σε λιγότερη αντανάκλαση της ηλιακής ακτινοβολίας.
Οι επιστήμονες τονίζουν, ωστόσο, ότι αυτό δεν αποτελεί επιχείρημα κατά της μείωσης των εκπομπών. Αντίθετα, νέα έκθεση του Παγκόσμιου Μετεωρολογικού Οργανισμού προειδοποιεί ότι τα επόμενα πέντε χρόνια είναι πιθανό να καταγραφεί νέο παγκόσμιο ρεκόρ θερμοκρασίας.
«Το καθήκον μας είναι σαφές», δήλωσε πρόσφατα ο ΓΓ του ΟΗΕ, κάνοντας έκκληση να περιοριστεί η αύξηση της θερμοκρασίας ώστε να οικοδομηθεί «ένα ασφαλέστερο, δικαιότερο και πιο ανθεκτικό μέλλον για όλους».
www.bankingnews.gr
Σχόλια αναγνωστών