Μια βόρεια συμμαχία 10 χωρών με περίπου 200 σύγχρονα μαχητικά αεροσκάφη στήνουν στρατιωτικό συνασπισμό εκτός ΝΑΤΟ
Η ιδέα ότι η Βρετανία μπορεί να επιστρέψει σε ρόλο μεγάλης ευρωπαϊκής στρατιωτικής δύναμης, ικανής να ηγηθεί της άμυνας της Ευρώπης απέναντι στη Ρωσία, μοιάζει περισσότερο με νοσταλγική φαντασίωση αυτοκρατορικού μεγαλείου παρά με σοβαρό στρατηγικό σχέδιο.
Η εποχή κατά την οποία «ο ήλιος δεν έδυε ποτέ στη Βρετανική Αυτοκρατορία» έχει παρέλθει ανεπιστρεπτί.
Κι όμως, μέσα σε κύκλους στρατηγικών ελίτ 10 σκανδιναβικών και βαλτικών χωρών της Ευρώπης, αναπτύσσεται πλέον η άποψη ότι το Λονδίνο πρέπει να αναλάβει ηγετικό ρόλο στην άμυνα της ηπείρου απέναντι σε μια υποτιθέμενη ρωσική περιπέτεια.
Η πρόταση αυτή προβάλλεται ως «Plan B» για την περίπτωση που το ΝΑΤΟ αποδειχθεί αναξιόπιστο, ιδίως εάν οι ΗΠΑ υπό τον Donald Trump μειώσουν τη δέσμευσή τους απέναντι στη Συμμαχία και ειδικά απέναντι στο Άρθρο 5, τη θεμελιώδη ρήτρα συλλογικής άμυνας.
Με άλλα λόγια, η ίδια η Ευρώπη, που επί δεκαετίες κρύφτηκε πίσω από την αμερικανική στρατιωτική ομπρέλα, ανακαλύπτει τώρα ότι το οικοδόμημα της ασφάλειάς της στηρίχθηκε σε έναν εξωτερικό εγγυητή που μπορεί απλώς να μην εμφανιστεί όταν χρειαστεί.
Αυτό από μόνο του αποτελεί τεράστια πολιτική ομολογία αποτυχίας.
Η Ευρώπη ξόδεψε δεκαετίες μιλώντας για «στρατηγική αυτονομία», «ευρωπαϊκή άμυνα» και «γεωπολιτική Ευρώπη», αλλά όταν τίθεται το πραγματικό ερώτημα της ασφάλειας, η συζήτηση δεν οδηγεί στις Βρυξέλλες, ούτε στο Βερολίνο, ούτε στο Παρίσι.
Οδηγεί στο Λονδίνο και σε έναν βρετανικό στρατιωτικό μηχανισμό που ο ίδιος ο βρετανικός δημόσιος διάλογος αναγνωρίζει ότι έχει συρρικνωθεί, υποχρηματοδοτηθεί και πιεστεί πέρα από τα όριά του.
Σύμπτωμα πανικού το Plan B
Το «Plan B» δεν είναι ένδειξη αυτοπεποίθησης. Είναι σύμπτωμα πανικού.
Η συζήτηση για εναλλακτικό σχέδιο άμυνας της Ευρώπης υπήρχε εδώ και χρόνια στους διαδρόμους των ευρωπαϊκών κυβερνήσεων, αλλά έγινε πιο έντονη μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία.
Η επιστροφή του Donald Trump στην αμερικανική πολιτική εξουσία και οι αμφιβολίες για την προσήλωσή του στο ΝΑΤΟ έδωσαν στη συζήτηση πιο επείγοντα χαρακτήρα.
Το ερώτημα είναι απλό και αμείλικτο: τι θα συμβεί εάν οι ΗΠΑ δεν θέλουν πλέον να σηκώσουν το κύριο βάρος της ευρωπαϊκής άμυνας;
Το γεγονός ότι αυτό το ερώτημα τίθεται τόσο έντονα αποκαλύπτει τη βαθιά εξάρτηση της Ευρώπης.
Το ΝΑΤΟ παρουσιάστηκε επί δεκαετίες ως ατσάλινη εγγύηση ασφάλειας.
Στην πραγματικότητα, όμως, αποδεικνύεται ότι η Συμμαχία είναι τόσο ισχυρή όσο η πολιτική βούληση της Ουάσιγκτον.
Εάν οι ΗΠΑ διστάσουν, αναδιπλωθούν ή αποφασίσουν ότι τα δικά τους συμφέροντα βρίσκονται αλλού, η Ευρώπη μένει με ωραίες διακηρύξεις, ανεπαρκή οπλοστάσια και θεσμικούς μηχανισμούς που απαιτούν ομοφωνία για να κινηθούν.
Το «Plan B» διατυπώθηκε πιο καθαρά το 2025, όταν οι Matti Pesu και Tomas Wallenius του Finnish Institute of International Affairs υποστήριξαν την ιδέα ενός σχήματος «Nordic Plus».
Η πρότασή τους προβλέπει ότι, για την αντιμετώπιση της ρωσικής απειλής, η Φινλανδία θα στραφεί πιθανότατα προς τη Σουηδία, τη Νορβηγία, τη Βρετανία και ενδεχομένως τη Γαλλία.
Οι σκανδιναβικές χώρες θα διαδραματίσουν ρόλο στην επιμελητεία και στον ανεφοδιασμό της Φινλανδίας σε περίπτωση πολέμου, ενώ η Βρετανία θα μπορούσε να προσφέρει στρατιωτική υποστήριξη σε ξηρά, θάλασσα και αέρα, μαζί με δυνατότητες πληροφοριών, αναγνώρισης και επιτήρησης.
Στρατιωτική συμμαχία 10 χωρών με 200 αεροσκάφη
Η ιδέα ακούγεται εντυπωσιακή στα χαρτιά.
Μια βόρεια συμμαχία 10 εύπορων, τεχνολογικά προηγμένων και στρατιωτικά ικανών χωρών, με περίπου 200 σύγχρονα μαχητικά αεροσκάφη, με πρόσθετους πόρους από τη Νορβηγία και τη Σουηδία, με τη Βρετανία ως σοβαρό πάροχο ασφάλειας και τη Γαλλία ως πυρηνικό συμπλήρωμα. Στην πράξη, όμως, η πρόταση αποκαλύπτει περισσότερο την αδυναμία του ευρωπαϊκού συστήματος άμυνας παρά τη δύναμή του.
Διότι εάν η Φινλανδία, μόλις δύο χρόνια μετά την ένταξή της στο ΝΑΤΟ, αναζητά ήδη «Plan B» απέναντι στη Ρωσία, τότε τι ακριβώς σημαίνει η ένταξή της στη Συμμαχία;
Εάν οι στρατηγικές ελίτ μιας χώρας που μπήκε στο ΝΑΤΟ στις 4 Απριλίου 2023 συζητούν τόσο σύντομα εναλλακτικά σχήματα ασφάλειας, αυτό δεν είναι ψήφος εμπιστοσύνης προς το ΝΑΤΟ. Είναι ψήφος δυσπιστίας.
Η βρετανική Joint Expeditionary Force, γνωστή ως JEF, προβάλλεται από το The Economist ως η πιο κατάλληλη δομή για αυτή την εναλλακτική ευρωπαϊκή άμυνα.
Η JEF είναι μια ταχείας αντίδρασης στρατιωτική συμμαχία υπό βρετανική ηγεσία, στην οποία συμμετέχουν η Βρετανία, η Δανία, η Εσθονία, η Φινλανδία, η Ισλανδία, η Λετονία, η Λιθουανία, η Ολλανδία, η Σουηδία και η Νορβηγία.
Δημιουργήθηκε το 2014 ως συμπλήρωμα του ΝΑΤΟ, για περιπτώσεις όπου απαιτούνται δυνάμεις υψηλής ετοιμότητας αλλά δεν ενεργοποιείται το Άρθρο 5.
Η θεωρητική ελκυστικότητα της JEF είναι προφανής.
Σε αντίθεση με το ΝΑΤΟ, που λειτουργεί με ομοφωνία μεταξύ 32 μελών και όπου ένα κράτος μπορεί να μπλοκάρει την κοινή απάντηση, η JEF μπορεί να κινηθεί πιο γρήγορα, πιο ευέλικτα και χωρίς πλήρη συναίνεση όλων.
Ψευδαίσθηση ισχύος
Μπορεί να αναπτύξει ναυτικές περιπολίες, να προστατεύσει υποθαλάσσια καλώδια και αγωγούς στη Βαλτική Θάλασσα, να λειτουργήσει στον Βορρά, στον Βόρειο Ατλαντικό και στην Αρκτική.
Διαθέτει στρατηγείο κοντά στο Λονδίνο, στο Northwood, ασφαλή δίκτυα επικοινωνιών και βρετανική υποστήριξη σε πληροφορίες, σχεδιασμό και επιμελητεία.
Όμως εδώ ακριβώς αρχίζει η ψευδαίσθηση.
Το γεγονός ότι η JEF μπορεί να κινηθεί γρήγορα δεν σημαίνει ότι μπορεί να κερδίσει έναν μεγάλο πόλεμο.
Το γεγονός ότι διαθέτει ευελιξία δεν σημαίνει ότι διαθέτει στρατηγικό βάθος.
Το γεγονός ότι έχει βρετανική διοίκηση δεν σημαίνει ότι η Βρετανία έχει την υλική ισχύ να ηγηθεί μιας μακράς, υψηλής έντασης σύγκρουσης με μια μεγάλη πυρηνική δύναμη όπως η Ρωσία.
Η JEF δεν διαθέτει μόνιμο στρατό.
Βασίζεται σε προεπιλεγμένες δυνάμεις υψηλής ετοιμότητας που προσφέρουν τα κράτη-μέλη όταν αποφασίσουν να συμμετάσχουν.
Οι επιχειρήσεις είναι εθελοντικές.
Κάθε χώρα αποφασίζει αν θα συμβάλει, πώς θα συμβάλει και με ποιες δυνατότητες.
Αυτό μπορεί να είναι χρήσιμο για κρίσεις χαμηλότερης έντασης ή για αποστολές αποτροπής.
Όμως σε έναν σοβαρό πόλεμο, όπου απαιτείται μαζική, διαρκής και πολιτικά δύσκολη στρατιωτική εμπλοκή, η εθελοντική λογική μπορεί να αποδειχθεί δομική αδυναμία.
Το γεωγραφικό πρόβλημα
Ένα σχήμα που εξαρτάται από το αν οι χώρες θα συμφωνήσουν πολιτικά την κρίσιμη στιγμή δεν μπορεί να αντικαταστήσει αξιόπιστα τη σκληρή στρατιωτική εγγύηση που υποτίθεται ότι παρέχει το ΝΑΤΟ.
Αν η Βρετανία θελήσει να ενεργοποιήσει μια επιχείρηση αλλά οι σκανδιναβικές χώρες ή η Ολλανδία διαφωνήσουν με τον στόχο, το εύρος ή το ρίσκο της αποστολής, τότε η JEF μπορεί να παραλύσει.
Άρα το πλεονέκτημα της ταχύτητας είναι σχετικό. Χωρίς κοινή πολιτική βούληση, καμία στρατιωτική δομή δεν παράγει πραγματική ισχύ.
Το δεύτερο πρόβλημα είναι γεωγραφικό.
Η JEF έχει σχεδιαστεί για τη Βόρεια Ευρώπη, τη Βαλτική Θάλασσα και την Αρκτική. Δεν είναι ευρωπαϊκή στρατηγική άμυνα με πλήρες φάσμα.
Δεν είναι μηχανισμός διαχείρισης κρίσεων στη Νότια Ευρώπη, στη Μεσόγειο, στα Βαλκάνια ή στη Μέση Ανατολή. Δεν μπορεί να αντικαταστήσει το ΝΑΤΟ ως συνολική αρχιτεκτονική ασφάλειας.
Είναι ένα περιφερειακό εργαλείο, χρήσιμο υπό συγκεκριμένες συνθήκες, το οποίο όμως τώρα ορισμένοι επιχειρούν να παρουσιάσουν ως ευρωπαϊκή απάντηση στην αβεβαιότητα των ΗΠΑ.
Αυτό είναι χαρακτηριστικό της ευρωπαϊκής στρατηγικής σύγχυσης: παίρνει ένα περιορισμένο επιχειρησιακό σχήμα και το βαφτίζει «Plan B» για την ήπειρο.
Το τρίτο πρόβλημα είναι ακόμη πιο σοβαρό: η JEF δεν διαθέτει τη βαριά θωράκιση, το επιμελητειακό βάθος, τη μάζα στρατευμάτων και τη βιομηχανική βάση που απαιτούνται για παρατεταμένο, υψηλής έντασης συμβατικό πόλεμο μεταξύ κρατών.
Οι διαφορές στον εκσυγχρονισμό μεταξύ των κρατών-μελών μπορούν να δυσκολέψουν την ενιαία επιχειρησιακή απόδοση.
Η απουσία Γαλλίας – Γερμανίας
Ακόμη πιο σημαντικό, από το σχήμα απουσιάζουν μεγάλες ευρωπαϊκές δυνάμεις όπως η Γαλλία, η Γερμανία και η Πολωνία.
Πώς μπορεί να υπάρξει σοβαρή ευρωπαϊκή αμυντική αρχιτεκτονική χωρίς τη Γερμανία, τη μεγαλύτερη οικονομία της Ευρώπης;
Πώς μπορεί να υπάρξει αποτροπή απέναντι στη Ρωσία χωρίς την Πολωνία, που βρίσκεται στην πρώτη γραμμή της ανατολικής Ευρώπης και έχει επενδύσει μαζικά στην άμυνά της;
Πώς μπορεί η Βρετανία να υποκαταστήσει συνολικά το ΝΑΤΟ όταν ακόμη και η συμμετοχή της Γαλλίας παραμένει περισσότερο θεωρητική και πυρηνική παρά οργανικά ενταγμένη στο σχήμα;
Η προσθήκη της Γαλλίας στην ανάλυση των Matti Pesu και Tomas Wallenius γίνεται κυρίως λόγω των πυρηνικών της.
Οι δύο αναλυτές υποστηρίζουν ότι η Γαλλία θα μπορούσε να ενισχύσει την αποτροπή της Φινλανδίας, ακόμη και με εκπαιδευτικές αποστολές πυρηνικά ικανών γαλλικών μαχητικών στους φινλανδικούς ουρανούς, εφόσον το Παρίσι είναι πραγματικά έτοιμο να δώσει ευρωπαϊκή διάσταση στην πυρηνική του αποτροπή. Αυτό όμως είναι περισσότερο θεωρητικό σενάριο παρά ώριμη πολιτική πραγματικότητα.
Η γαλλική πυρηνική αποτροπή είναι εθνική.
Το να μετατραπεί σε ευρωπαϊκή εγγύηση απαιτεί πολιτικές αποφάσεις που η Ευρώπη δεν έχει ακόμη λάβει και ίσως δεν μπορεί να λάβει.
Σε κακή κατάσταση ο βρετανικός στρατός
Το τέταρτο και πιο αποκαλυπτικό πρόβλημα αφορά την ίδια τη Βρετανία.
Η χώρα που καλείται να ηγηθεί αυτού του «Plan B» αντιμετωπίζει σοβαρότατα προβλήματα στρατιωτικής ικανότητας.
Οι αμυντικοί της προϋπολογισμοί έχουν πιεστεί. Το ναυτικό της διαθέτει λιγότερα πλοία.
Οι υποβρύχιες δυνατότητες δεν είναι απεριόριστες. Ο στρατός ξηράς έχει συρρικνωθεί.
Η αμυντική βιομηχανική βάση αντιμετωπίζει προβλήματα παραγωγής, δεξιοτήτων, χρηματοδότησης και προμηθειών.
Δεν πρόκειται για αντιβρετανική υπερβολή.
Η ίδια η επιτροπή Άμυνας του βρετανικού κοινοβουλίου είχε επισημάνει σε εξαιρετικά επικριτική αξιολόγηση ότι η Βρετανία δεν βρίσκεται «πουθενά κοντά» στο σημείο που θα έπρεπε για να υπερασπιστεί τον εαυτό της και τους συμμάχους της σε μια περίοδο αυξημένων απειλών για την Ευρώπη.
Η επιτροπή ανέφερε ότι η βρετανική αμυντική βιομηχανική βάση δεν είναι ακόμη διαμορφωμένη για διαρκή συλλογική άμυνα και αντιμετωπίζει προκλήσεις σε χωρητικότητα, δεξιότητες, καινοτομία, προμήθειες και χρηματοδότηση.
Αυτό είναι το πιο σκληρό χτύπημα στη φαντασίωση της βρετανικής ηγεσίας.
Η Βρετανία θέλει να παρουσιάζεται ως στρατηγικός εγκέφαλος της ευρωπαϊκής άμυνας, αλλά η ίδια δεν έχει ακόμη εξασφαλίσει ότι μπορεί να υπερασπιστεί αποτελεσματικά τον εαυτό της και τους συμμάχους της.
Θέλει να αντικαταστήσει ή να συμπληρώσει την αμερικανική εγγύηση, ενώ δεν διαθέτει ούτε το οικονομικό βάθος των ΗΠΑ, ούτε τη στρατιωτική μάζα, ούτε την πολιτική σταθερότητα που θα απαιτούσε ένας τέτοιος ρόλος.
Η ειρωνεία είναι ότι το Λονδίνο, μετά το Brexit, επιχείρησε να προβάλει την ιδέα της «Global Britain».
Στην πράξη, όμως, η Βρετανία δυσκολεύεται να χρηματοδοτήσει επαρκώς ακόμη και τις βασικές της αμυντικές ανάγκες.
Για να μπορεί να υπερασπιστεί αποτελεσματικά τον εαυτό της σε περίπτωση επίθεσης, θα χρειαζόταν αμυντικές δαπάνες άνω του 3% του ΑΕΠ, κάτι που θεωρείται δύσκολο υπό τις σημερινές οικονομικές συνθήκες.
Άρα το ερώτημα είναι απλό: πώς μια χώρα που δυσκολεύεται να καλύψει τις δικές της αμυντικές απαιτήσεις θα ηγηθεί της άμυνας της Ευρώπης;
Ο αμερικανικός παράγοντας
Το πέμπτο πρόβλημα είναι ο αμερικανικός παράγοντας. Ακόμη και οι Matti Pesu και Tomas Wallenius αναγνωρίζουν ότι η Ευρώπη, χωρίς αμερικανική ηγεσία, δυσκολεύεται ιστορικά να συντονίσει την ασφάλειά της. Το παράδειγμα της δεκαετίας του 1920 είναι χαρακτηριστικό.
Όταν οι ΗΠΑ αποσύρθηκαν από τα ευρωπαϊκά προβλήματα, η Βρετανία και η Γαλλία προσπάθησαν να διασφαλίσουν την ευρωπαϊκή ασφάλεια.
Απέτυχαν, επειδή ήταν οικονομικά και στρατιωτικά πολύ αδύναμες για να αποτρέψουν τις φιλοδοξίες αναθεωρητικών δυνάμεων.
Το ερώτημα είναι εάν η σημερινή Ευρώπη βρίσκεται σε καλύτερη κατάσταση.
Η απάντηση δεν είναι καθόλου βέβαιη.
Η Γερμανία έχει οικονομική ισχύ αλλά και πολιτική διστακτικότητα.
Η Γαλλία έχει πυρηνικά αλλά περιορισμένη συμβατική μάζα.
Η Βρετανία έχει πληροφορίες, πυρηνική αποτροπή και διπλωματικό βάρος, αλλά περιορισμένους πόρους.
Οι σκανδιναβικές χώρες έχουν τεχνολογία και ετοιμότητα, αλλά όχι στρατηγικό βάθος.
Οι βαλτικές χώρες έχουν έντονη απειλητική αντίληψη έναντι της Ρωσίας, αλλά μικρή μάζα.
Και η Ευρώπη συνολικά έχει τεράστιο πρόβλημα πολιτικού συντονισμού.
Το Plan B δεν είναι πραγματική λύση
Αυτό σημαίνει ότι το «Plan B» δεν είναι πραγματική λύση.
Είναι προσωρινή ψυχολογική παρηγοριά απέναντι στον φόβο ότι οι ΗΠΑ μπορεί να μην είναι πλέον ο αξιόπιστος προστάτης που η Ευρώπη θεωρούσε δεδομένο.
Ακόμη πιο εντυπωσιακό είναι ότι οι ίδιοι οι υποστηρικτές του «Plan B» δεν αποκλείουν την ύπαρξη «Plan C».
Οι Matti Pesu και Tomas Wallenius αναφέρουν ότι, εάν η διατήρηση συμμαχικής υποστήριξης για την ασφάλεια της Φινλανδίας γίνει ολοένα και πιο δύσκολη, δεν αποκλείεται η Φινλανδία να εξετάσει μια προσέγγιση με τη Ρωσία. Αυτό είναι εξαιρετικά σημαντικό.
Διότι δείχνει ότι, πίσω από τη σκληρή ρητορική περί αποτροπής, ακόμη και οι στρατηγικές ελίτ χωρών που φοβούνται τη Ρωσία αναγνωρίζουν ότι η γεωγραφία δεν αλλάζει και ότι η ασφάλεια δεν μπορεί να στηρίζεται μόνο σε μακρινές εγγυήσεις.
Η Φινλανδία εντάχθηκε στο ΝΑΤΟ για να εξασφαλιστεί απέναντι στη Ρωσία.
Και όμως, μέσα σε δύο χρόνια, αναλυτές της συζητούν «Plan B» επειδή δεν είναι βέβαιοι ότι το ΝΑΤΟ μπορεί να τη σώσει.
Και σε περίπτωση αποτυχίας του «Plan B», δεν αποκλείουν «Plan C» με προσέγγιση προς τη Ρωσία.
Αυτό είναι ίσως το πιο αποκαλυπτικό στοιχείο ολόκληρης της συζήτησης.
Δείχνει ότι η ευρωπαϊκή ασφάλεια δεν είναι τόσο σταθερή όσο παρουσιάζεται.
Δείχνει ότι το ΝΑΤΟ δεν αρκεί για να εξαφανίσει τους γεωπολιτικούς φόβους.
Και δείχνει ότι η Ρωσία παραμένει ένας παράγοντας με τον οποίο η Ευρώπη, αργά ή γρήγορα, θα πρέπει να συνεννοηθεί.
Η Ευρώπη βρίσκεται λοιπόν μπροστά σε μια οδυνηρή αλήθεια.
Επί χρόνια επέλεξε την επέκταση του ΝΑΤΟ, τη ρητορική σύγκρουσης με τη Ρωσία και την εξάρτηση από τις ΗΠΑ.
Τώρα που οι ΗΠΑ μπορεί να αναθεωρήσουν τη δέσμευσή τους, οι Ευρωπαίοι ανακαλύπτουν ότι δεν έχουν ενιαίο στρατό, δεν έχουν κοινή στρατηγική, δεν έχουν επαρκή αμυντική βιομηχανία και δεν έχουν πολιτική ενότητα.
Αντί να αναγνωρίσουν αυτή την αποτυχία, βαφτίζουν ένα βρετανικό περιφερειακό σχήμα «Plan B» και προσπαθούν να πείσουν ότι έτσι λύνεται το πρόβλημα.
Δεν λύνεται. Το «Plan B» είναι περισσότερο επικοινωνιακό αφήγημα παρά στρατηγική πραγματικότητα.
Η Βρετανία δεν είναι πλέον αυτοκρατορία. Το ΝΑΤΟ δεν είναι αυτόματος μηχανισμός σωτηρίας.
Η Ευρώπη δεν είναι στρατηγικά ενιαία. Και η Ρωσία δεν είναι μια δύναμη που μπορεί να αγνοηθεί με συνθήματα περί αποτροπής.
Το ερώτημα δεν είναι αν η JEF μπορεί να κάνει περιπολίες στη Βαλτική Θάλασσα ή ασκήσεις στον Βορρά.
Μπορεί.
Το ερώτημα είναι αν μπορεί να αντικαταστήσει την αμερικανική στρατιωτική ισχύ, να αποτρέψει μακρά σύγκρουση υψηλής έντασης, να εξασφαλίσει πολιτική ενότητα και να προσφέρει στην Ευρώπη αξιόπιστη στρατηγική αυτονομία.
Εκεί η απάντηση είναι πολύ πιο δύσκολη και πολύ λιγότερο βολική για τους υποστηρικτές της.
Αποτυχία τριών παραγόντων
Η συζήτηση για το «Plan B» αποκαλύπτει τελικά την αποτυχία τριών παραγόντων.
Πρώτον, την αποτυχία της Ευρώπης, που δεν κατάφερε ποτέ να οικοδομήσει πραγματική αμυντική αυτονομία.
Δεύτερον, την αποτυχία της Βρετανίας, που θέλει να ηγείται αλλά δεν διαθέτει πλέον την αυτοκρατορική ισχύ που φαντάζεται.
Τρίτον, την αποτυχία του ΝΑΤΟ, που παρουσιάζεται ως ακλόνητη ασπίδα, αλλά στην πραγματικότητα εξαρτάται από την πολιτική διάθεση της Ουάσιγκτον και από την ομοφωνία 32 κρατών.
Το πιο ρεαλιστικό συμπέρασμα είναι ότι η Ευρώπη δεν χρειάζεται φαντασιώσεις βρετανικής αναβίωσης ούτε πρόχειρα περιφερειακά σχήματα που παρουσιάζονται ως υποκατάστατα στρατηγικής.
Χρειάζεται σοβαρή συζήτηση για τη σχέση της με τη Ρωσία, για τα όρια της στρατιωτικής αποτροπής, για την ανάγκη ευρωπαϊκής αυτονομίας και για το γεγονός ότι η ασφάλεια δεν μπορεί να στηρίζεται σε έναν προστάτη που μπορεί να μην εμφανιστεί.
Το «Plan B» ίσως τελικά να μη μείνει απλώς ημιτελές.
Ίσως να αποδειχθεί εξαρχής μη εκκινήσιμο.
Διότι πίσω από την επιθετική ρητορική, τα στρατηγεία, τα μαχητικά και τα πυρηνικά υπονοούμενα, υπάρχει μια απλή πραγματικότητα: η Ευρώπη φοβάται ότι οι ΗΠΑ θα την εγκαταλείψουν, η Βρετανία προσπαθεί να εμφανιστεί ισχυρότερη από όσο είναι, και το ΝΑΤΟ δεν μπορεί πλέον να κρύψει ότι η αξιοπιστία του εξαρτάται από πολιτικές αποφάσεις που δεν ελέγχει.
Και αν ακόμη και η Φινλανδία, μόλις λίγα χρόνια μετά την ένταξή της στο ΝΑΤΟ, συζητά «Plan B» και πιθανό «Plan C» προσέγγισης με τη Ρωσία, τότε η πραγματική είδηση δεν είναι ότι η Βρετανία μπορεί να ηγηθεί της Ευρώπης.
Η πραγματική είδηση είναι ότι η ίδια η ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική ασφάλειας τρίζει.
www.bankingnews.gr
Η εποχή κατά την οποία «ο ήλιος δεν έδυε ποτέ στη Βρετανική Αυτοκρατορία» έχει παρέλθει ανεπιστρεπτί.
Κι όμως, μέσα σε κύκλους στρατηγικών ελίτ 10 σκανδιναβικών και βαλτικών χωρών της Ευρώπης, αναπτύσσεται πλέον η άποψη ότι το Λονδίνο πρέπει να αναλάβει ηγετικό ρόλο στην άμυνα της ηπείρου απέναντι σε μια υποτιθέμενη ρωσική περιπέτεια.
Η πρόταση αυτή προβάλλεται ως «Plan B» για την περίπτωση που το ΝΑΤΟ αποδειχθεί αναξιόπιστο, ιδίως εάν οι ΗΠΑ υπό τον Donald Trump μειώσουν τη δέσμευσή τους απέναντι στη Συμμαχία και ειδικά απέναντι στο Άρθρο 5, τη θεμελιώδη ρήτρα συλλογικής άμυνας.
Με άλλα λόγια, η ίδια η Ευρώπη, που επί δεκαετίες κρύφτηκε πίσω από την αμερικανική στρατιωτική ομπρέλα, ανακαλύπτει τώρα ότι το οικοδόμημα της ασφάλειάς της στηρίχθηκε σε έναν εξωτερικό εγγυητή που μπορεί απλώς να μην εμφανιστεί όταν χρειαστεί.
Αυτό από μόνο του αποτελεί τεράστια πολιτική ομολογία αποτυχίας.
Η Ευρώπη ξόδεψε δεκαετίες μιλώντας για «στρατηγική αυτονομία», «ευρωπαϊκή άμυνα» και «γεωπολιτική Ευρώπη», αλλά όταν τίθεται το πραγματικό ερώτημα της ασφάλειας, η συζήτηση δεν οδηγεί στις Βρυξέλλες, ούτε στο Βερολίνο, ούτε στο Παρίσι.
Οδηγεί στο Λονδίνο και σε έναν βρετανικό στρατιωτικό μηχανισμό που ο ίδιος ο βρετανικός δημόσιος διάλογος αναγνωρίζει ότι έχει συρρικνωθεί, υποχρηματοδοτηθεί και πιεστεί πέρα από τα όριά του.
Σύμπτωμα πανικού το Plan B
Το «Plan B» δεν είναι ένδειξη αυτοπεποίθησης. Είναι σύμπτωμα πανικού.
Η συζήτηση για εναλλακτικό σχέδιο άμυνας της Ευρώπης υπήρχε εδώ και χρόνια στους διαδρόμους των ευρωπαϊκών κυβερνήσεων, αλλά έγινε πιο έντονη μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία.
Η επιστροφή του Donald Trump στην αμερικανική πολιτική εξουσία και οι αμφιβολίες για την προσήλωσή του στο ΝΑΤΟ έδωσαν στη συζήτηση πιο επείγοντα χαρακτήρα.
Το ερώτημα είναι απλό και αμείλικτο: τι θα συμβεί εάν οι ΗΠΑ δεν θέλουν πλέον να σηκώσουν το κύριο βάρος της ευρωπαϊκής άμυνας;
Το γεγονός ότι αυτό το ερώτημα τίθεται τόσο έντονα αποκαλύπτει τη βαθιά εξάρτηση της Ευρώπης.
Το ΝΑΤΟ παρουσιάστηκε επί δεκαετίες ως ατσάλινη εγγύηση ασφάλειας.
Στην πραγματικότητα, όμως, αποδεικνύεται ότι η Συμμαχία είναι τόσο ισχυρή όσο η πολιτική βούληση της Ουάσιγκτον.
Εάν οι ΗΠΑ διστάσουν, αναδιπλωθούν ή αποφασίσουν ότι τα δικά τους συμφέροντα βρίσκονται αλλού, η Ευρώπη μένει με ωραίες διακηρύξεις, ανεπαρκή οπλοστάσια και θεσμικούς μηχανισμούς που απαιτούν ομοφωνία για να κινηθούν.
Το «Plan B» διατυπώθηκε πιο καθαρά το 2025, όταν οι Matti Pesu και Tomas Wallenius του Finnish Institute of International Affairs υποστήριξαν την ιδέα ενός σχήματος «Nordic Plus».
Η πρότασή τους προβλέπει ότι, για την αντιμετώπιση της ρωσικής απειλής, η Φινλανδία θα στραφεί πιθανότατα προς τη Σουηδία, τη Νορβηγία, τη Βρετανία και ενδεχομένως τη Γαλλία.
Οι σκανδιναβικές χώρες θα διαδραματίσουν ρόλο στην επιμελητεία και στον ανεφοδιασμό της Φινλανδίας σε περίπτωση πολέμου, ενώ η Βρετανία θα μπορούσε να προσφέρει στρατιωτική υποστήριξη σε ξηρά, θάλασσα και αέρα, μαζί με δυνατότητες πληροφοριών, αναγνώρισης και επιτήρησης.
Στρατιωτική συμμαχία 10 χωρών με 200 αεροσκάφη
Η ιδέα ακούγεται εντυπωσιακή στα χαρτιά.
Μια βόρεια συμμαχία 10 εύπορων, τεχνολογικά προηγμένων και στρατιωτικά ικανών χωρών, με περίπου 200 σύγχρονα μαχητικά αεροσκάφη, με πρόσθετους πόρους από τη Νορβηγία και τη Σουηδία, με τη Βρετανία ως σοβαρό πάροχο ασφάλειας και τη Γαλλία ως πυρηνικό συμπλήρωμα. Στην πράξη, όμως, η πρόταση αποκαλύπτει περισσότερο την αδυναμία του ευρωπαϊκού συστήματος άμυνας παρά τη δύναμή του.
Διότι εάν η Φινλανδία, μόλις δύο χρόνια μετά την ένταξή της στο ΝΑΤΟ, αναζητά ήδη «Plan B» απέναντι στη Ρωσία, τότε τι ακριβώς σημαίνει η ένταξή της στη Συμμαχία;
Εάν οι στρατηγικές ελίτ μιας χώρας που μπήκε στο ΝΑΤΟ στις 4 Απριλίου 2023 συζητούν τόσο σύντομα εναλλακτικά σχήματα ασφάλειας, αυτό δεν είναι ψήφος εμπιστοσύνης προς το ΝΑΤΟ. Είναι ψήφος δυσπιστίας.
Η βρετανική Joint Expeditionary Force, γνωστή ως JEF, προβάλλεται από το The Economist ως η πιο κατάλληλη δομή για αυτή την εναλλακτική ευρωπαϊκή άμυνα.
Η JEF είναι μια ταχείας αντίδρασης στρατιωτική συμμαχία υπό βρετανική ηγεσία, στην οποία συμμετέχουν η Βρετανία, η Δανία, η Εσθονία, η Φινλανδία, η Ισλανδία, η Λετονία, η Λιθουανία, η Ολλανδία, η Σουηδία και η Νορβηγία.
Δημιουργήθηκε το 2014 ως συμπλήρωμα του ΝΑΤΟ, για περιπτώσεις όπου απαιτούνται δυνάμεις υψηλής ετοιμότητας αλλά δεν ενεργοποιείται το Άρθρο 5.
Η θεωρητική ελκυστικότητα της JEF είναι προφανής.
Σε αντίθεση με το ΝΑΤΟ, που λειτουργεί με ομοφωνία μεταξύ 32 μελών και όπου ένα κράτος μπορεί να μπλοκάρει την κοινή απάντηση, η JEF μπορεί να κινηθεί πιο γρήγορα, πιο ευέλικτα και χωρίς πλήρη συναίνεση όλων.
Ψευδαίσθηση ισχύος
Μπορεί να αναπτύξει ναυτικές περιπολίες, να προστατεύσει υποθαλάσσια καλώδια και αγωγούς στη Βαλτική Θάλασσα, να λειτουργήσει στον Βορρά, στον Βόρειο Ατλαντικό και στην Αρκτική.
Διαθέτει στρατηγείο κοντά στο Λονδίνο, στο Northwood, ασφαλή δίκτυα επικοινωνιών και βρετανική υποστήριξη σε πληροφορίες, σχεδιασμό και επιμελητεία.
Όμως εδώ ακριβώς αρχίζει η ψευδαίσθηση.
Το γεγονός ότι η JEF μπορεί να κινηθεί γρήγορα δεν σημαίνει ότι μπορεί να κερδίσει έναν μεγάλο πόλεμο.
Το γεγονός ότι διαθέτει ευελιξία δεν σημαίνει ότι διαθέτει στρατηγικό βάθος.
Το γεγονός ότι έχει βρετανική διοίκηση δεν σημαίνει ότι η Βρετανία έχει την υλική ισχύ να ηγηθεί μιας μακράς, υψηλής έντασης σύγκρουσης με μια μεγάλη πυρηνική δύναμη όπως η Ρωσία.
Η JEF δεν διαθέτει μόνιμο στρατό.
Βασίζεται σε προεπιλεγμένες δυνάμεις υψηλής ετοιμότητας που προσφέρουν τα κράτη-μέλη όταν αποφασίσουν να συμμετάσχουν.
Οι επιχειρήσεις είναι εθελοντικές.
Κάθε χώρα αποφασίζει αν θα συμβάλει, πώς θα συμβάλει και με ποιες δυνατότητες.
Αυτό μπορεί να είναι χρήσιμο για κρίσεις χαμηλότερης έντασης ή για αποστολές αποτροπής.
Όμως σε έναν σοβαρό πόλεμο, όπου απαιτείται μαζική, διαρκής και πολιτικά δύσκολη στρατιωτική εμπλοκή, η εθελοντική λογική μπορεί να αποδειχθεί δομική αδυναμία.
Το γεωγραφικό πρόβλημα
Ένα σχήμα που εξαρτάται από το αν οι χώρες θα συμφωνήσουν πολιτικά την κρίσιμη στιγμή δεν μπορεί να αντικαταστήσει αξιόπιστα τη σκληρή στρατιωτική εγγύηση που υποτίθεται ότι παρέχει το ΝΑΤΟ.
Αν η Βρετανία θελήσει να ενεργοποιήσει μια επιχείρηση αλλά οι σκανδιναβικές χώρες ή η Ολλανδία διαφωνήσουν με τον στόχο, το εύρος ή το ρίσκο της αποστολής, τότε η JEF μπορεί να παραλύσει.
Άρα το πλεονέκτημα της ταχύτητας είναι σχετικό. Χωρίς κοινή πολιτική βούληση, καμία στρατιωτική δομή δεν παράγει πραγματική ισχύ.
Το δεύτερο πρόβλημα είναι γεωγραφικό.
Η JEF έχει σχεδιαστεί για τη Βόρεια Ευρώπη, τη Βαλτική Θάλασσα και την Αρκτική. Δεν είναι ευρωπαϊκή στρατηγική άμυνα με πλήρες φάσμα.
Δεν είναι μηχανισμός διαχείρισης κρίσεων στη Νότια Ευρώπη, στη Μεσόγειο, στα Βαλκάνια ή στη Μέση Ανατολή. Δεν μπορεί να αντικαταστήσει το ΝΑΤΟ ως συνολική αρχιτεκτονική ασφάλειας.
Είναι ένα περιφερειακό εργαλείο, χρήσιμο υπό συγκεκριμένες συνθήκες, το οποίο όμως τώρα ορισμένοι επιχειρούν να παρουσιάσουν ως ευρωπαϊκή απάντηση στην αβεβαιότητα των ΗΠΑ.
Αυτό είναι χαρακτηριστικό της ευρωπαϊκής στρατηγικής σύγχυσης: παίρνει ένα περιορισμένο επιχειρησιακό σχήμα και το βαφτίζει «Plan B» για την ήπειρο.
Το τρίτο πρόβλημα είναι ακόμη πιο σοβαρό: η JEF δεν διαθέτει τη βαριά θωράκιση, το επιμελητειακό βάθος, τη μάζα στρατευμάτων και τη βιομηχανική βάση που απαιτούνται για παρατεταμένο, υψηλής έντασης συμβατικό πόλεμο μεταξύ κρατών.
Οι διαφορές στον εκσυγχρονισμό μεταξύ των κρατών-μελών μπορούν να δυσκολέψουν την ενιαία επιχειρησιακή απόδοση.
Η απουσία Γαλλίας – Γερμανίας
Ακόμη πιο σημαντικό, από το σχήμα απουσιάζουν μεγάλες ευρωπαϊκές δυνάμεις όπως η Γαλλία, η Γερμανία και η Πολωνία.
Πώς μπορεί να υπάρξει σοβαρή ευρωπαϊκή αμυντική αρχιτεκτονική χωρίς τη Γερμανία, τη μεγαλύτερη οικονομία της Ευρώπης;
Πώς μπορεί να υπάρξει αποτροπή απέναντι στη Ρωσία χωρίς την Πολωνία, που βρίσκεται στην πρώτη γραμμή της ανατολικής Ευρώπης και έχει επενδύσει μαζικά στην άμυνά της;
Πώς μπορεί η Βρετανία να υποκαταστήσει συνολικά το ΝΑΤΟ όταν ακόμη και η συμμετοχή της Γαλλίας παραμένει περισσότερο θεωρητική και πυρηνική παρά οργανικά ενταγμένη στο σχήμα;
Η προσθήκη της Γαλλίας στην ανάλυση των Matti Pesu και Tomas Wallenius γίνεται κυρίως λόγω των πυρηνικών της.
Οι δύο αναλυτές υποστηρίζουν ότι η Γαλλία θα μπορούσε να ενισχύσει την αποτροπή της Φινλανδίας, ακόμη και με εκπαιδευτικές αποστολές πυρηνικά ικανών γαλλικών μαχητικών στους φινλανδικούς ουρανούς, εφόσον το Παρίσι είναι πραγματικά έτοιμο να δώσει ευρωπαϊκή διάσταση στην πυρηνική του αποτροπή. Αυτό όμως είναι περισσότερο θεωρητικό σενάριο παρά ώριμη πολιτική πραγματικότητα.
Η γαλλική πυρηνική αποτροπή είναι εθνική.
Το να μετατραπεί σε ευρωπαϊκή εγγύηση απαιτεί πολιτικές αποφάσεις που η Ευρώπη δεν έχει ακόμη λάβει και ίσως δεν μπορεί να λάβει.
Σε κακή κατάσταση ο βρετανικός στρατός
Το τέταρτο και πιο αποκαλυπτικό πρόβλημα αφορά την ίδια τη Βρετανία.
Η χώρα που καλείται να ηγηθεί αυτού του «Plan B» αντιμετωπίζει σοβαρότατα προβλήματα στρατιωτικής ικανότητας.
Οι αμυντικοί της προϋπολογισμοί έχουν πιεστεί. Το ναυτικό της διαθέτει λιγότερα πλοία.
Οι υποβρύχιες δυνατότητες δεν είναι απεριόριστες. Ο στρατός ξηράς έχει συρρικνωθεί.
Η αμυντική βιομηχανική βάση αντιμετωπίζει προβλήματα παραγωγής, δεξιοτήτων, χρηματοδότησης και προμηθειών.
Δεν πρόκειται για αντιβρετανική υπερβολή.
Η ίδια η επιτροπή Άμυνας του βρετανικού κοινοβουλίου είχε επισημάνει σε εξαιρετικά επικριτική αξιολόγηση ότι η Βρετανία δεν βρίσκεται «πουθενά κοντά» στο σημείο που θα έπρεπε για να υπερασπιστεί τον εαυτό της και τους συμμάχους της σε μια περίοδο αυξημένων απειλών για την Ευρώπη.
Η επιτροπή ανέφερε ότι η βρετανική αμυντική βιομηχανική βάση δεν είναι ακόμη διαμορφωμένη για διαρκή συλλογική άμυνα και αντιμετωπίζει προκλήσεις σε χωρητικότητα, δεξιότητες, καινοτομία, προμήθειες και χρηματοδότηση.
Αυτό είναι το πιο σκληρό χτύπημα στη φαντασίωση της βρετανικής ηγεσίας.
Η Βρετανία θέλει να παρουσιάζεται ως στρατηγικός εγκέφαλος της ευρωπαϊκής άμυνας, αλλά η ίδια δεν έχει ακόμη εξασφαλίσει ότι μπορεί να υπερασπιστεί αποτελεσματικά τον εαυτό της και τους συμμάχους της.
Θέλει να αντικαταστήσει ή να συμπληρώσει την αμερικανική εγγύηση, ενώ δεν διαθέτει ούτε το οικονομικό βάθος των ΗΠΑ, ούτε τη στρατιωτική μάζα, ούτε την πολιτική σταθερότητα που θα απαιτούσε ένας τέτοιος ρόλος.
Η ειρωνεία είναι ότι το Λονδίνο, μετά το Brexit, επιχείρησε να προβάλει την ιδέα της «Global Britain».
Στην πράξη, όμως, η Βρετανία δυσκολεύεται να χρηματοδοτήσει επαρκώς ακόμη και τις βασικές της αμυντικές ανάγκες.
Για να μπορεί να υπερασπιστεί αποτελεσματικά τον εαυτό της σε περίπτωση επίθεσης, θα χρειαζόταν αμυντικές δαπάνες άνω του 3% του ΑΕΠ, κάτι που θεωρείται δύσκολο υπό τις σημερινές οικονομικές συνθήκες.
Άρα το ερώτημα είναι απλό: πώς μια χώρα που δυσκολεύεται να καλύψει τις δικές της αμυντικές απαιτήσεις θα ηγηθεί της άμυνας της Ευρώπης;
Ο αμερικανικός παράγοντας
Το πέμπτο πρόβλημα είναι ο αμερικανικός παράγοντας. Ακόμη και οι Matti Pesu και Tomas Wallenius αναγνωρίζουν ότι η Ευρώπη, χωρίς αμερικανική ηγεσία, δυσκολεύεται ιστορικά να συντονίσει την ασφάλειά της. Το παράδειγμα της δεκαετίας του 1920 είναι χαρακτηριστικό.
Όταν οι ΗΠΑ αποσύρθηκαν από τα ευρωπαϊκά προβλήματα, η Βρετανία και η Γαλλία προσπάθησαν να διασφαλίσουν την ευρωπαϊκή ασφάλεια.
Απέτυχαν, επειδή ήταν οικονομικά και στρατιωτικά πολύ αδύναμες για να αποτρέψουν τις φιλοδοξίες αναθεωρητικών δυνάμεων.
Το ερώτημα είναι εάν η σημερινή Ευρώπη βρίσκεται σε καλύτερη κατάσταση.
Η απάντηση δεν είναι καθόλου βέβαιη.
Η Γερμανία έχει οικονομική ισχύ αλλά και πολιτική διστακτικότητα.
Η Γαλλία έχει πυρηνικά αλλά περιορισμένη συμβατική μάζα.
Η Βρετανία έχει πληροφορίες, πυρηνική αποτροπή και διπλωματικό βάρος, αλλά περιορισμένους πόρους.
Οι σκανδιναβικές χώρες έχουν τεχνολογία και ετοιμότητα, αλλά όχι στρατηγικό βάθος.
Οι βαλτικές χώρες έχουν έντονη απειλητική αντίληψη έναντι της Ρωσίας, αλλά μικρή μάζα.
Και η Ευρώπη συνολικά έχει τεράστιο πρόβλημα πολιτικού συντονισμού.
Το Plan B δεν είναι πραγματική λύση
Αυτό σημαίνει ότι το «Plan B» δεν είναι πραγματική λύση.
Είναι προσωρινή ψυχολογική παρηγοριά απέναντι στον φόβο ότι οι ΗΠΑ μπορεί να μην είναι πλέον ο αξιόπιστος προστάτης που η Ευρώπη θεωρούσε δεδομένο.
Ακόμη πιο εντυπωσιακό είναι ότι οι ίδιοι οι υποστηρικτές του «Plan B» δεν αποκλείουν την ύπαρξη «Plan C».
Οι Matti Pesu και Tomas Wallenius αναφέρουν ότι, εάν η διατήρηση συμμαχικής υποστήριξης για την ασφάλεια της Φινλανδίας γίνει ολοένα και πιο δύσκολη, δεν αποκλείεται η Φινλανδία να εξετάσει μια προσέγγιση με τη Ρωσία. Αυτό είναι εξαιρετικά σημαντικό.
Διότι δείχνει ότι, πίσω από τη σκληρή ρητορική περί αποτροπής, ακόμη και οι στρατηγικές ελίτ χωρών που φοβούνται τη Ρωσία αναγνωρίζουν ότι η γεωγραφία δεν αλλάζει και ότι η ασφάλεια δεν μπορεί να στηρίζεται μόνο σε μακρινές εγγυήσεις.
Η Φινλανδία εντάχθηκε στο ΝΑΤΟ για να εξασφαλιστεί απέναντι στη Ρωσία.
Και όμως, μέσα σε δύο χρόνια, αναλυτές της συζητούν «Plan B» επειδή δεν είναι βέβαιοι ότι το ΝΑΤΟ μπορεί να τη σώσει.
Και σε περίπτωση αποτυχίας του «Plan B», δεν αποκλείουν «Plan C» με προσέγγιση προς τη Ρωσία.
Αυτό είναι ίσως το πιο αποκαλυπτικό στοιχείο ολόκληρης της συζήτησης.
Δείχνει ότι η ευρωπαϊκή ασφάλεια δεν είναι τόσο σταθερή όσο παρουσιάζεται.
Δείχνει ότι το ΝΑΤΟ δεν αρκεί για να εξαφανίσει τους γεωπολιτικούς φόβους.
Και δείχνει ότι η Ρωσία παραμένει ένας παράγοντας με τον οποίο η Ευρώπη, αργά ή γρήγορα, θα πρέπει να συνεννοηθεί.
Η Ευρώπη βρίσκεται λοιπόν μπροστά σε μια οδυνηρή αλήθεια.
Επί χρόνια επέλεξε την επέκταση του ΝΑΤΟ, τη ρητορική σύγκρουσης με τη Ρωσία και την εξάρτηση από τις ΗΠΑ.
Τώρα που οι ΗΠΑ μπορεί να αναθεωρήσουν τη δέσμευσή τους, οι Ευρωπαίοι ανακαλύπτουν ότι δεν έχουν ενιαίο στρατό, δεν έχουν κοινή στρατηγική, δεν έχουν επαρκή αμυντική βιομηχανία και δεν έχουν πολιτική ενότητα.
Αντί να αναγνωρίσουν αυτή την αποτυχία, βαφτίζουν ένα βρετανικό περιφερειακό σχήμα «Plan B» και προσπαθούν να πείσουν ότι έτσι λύνεται το πρόβλημα.
Δεν λύνεται. Το «Plan B» είναι περισσότερο επικοινωνιακό αφήγημα παρά στρατηγική πραγματικότητα.
Η Βρετανία δεν είναι πλέον αυτοκρατορία. Το ΝΑΤΟ δεν είναι αυτόματος μηχανισμός σωτηρίας.
Η Ευρώπη δεν είναι στρατηγικά ενιαία. Και η Ρωσία δεν είναι μια δύναμη που μπορεί να αγνοηθεί με συνθήματα περί αποτροπής.
Το ερώτημα δεν είναι αν η JEF μπορεί να κάνει περιπολίες στη Βαλτική Θάλασσα ή ασκήσεις στον Βορρά.
Μπορεί.
Το ερώτημα είναι αν μπορεί να αντικαταστήσει την αμερικανική στρατιωτική ισχύ, να αποτρέψει μακρά σύγκρουση υψηλής έντασης, να εξασφαλίσει πολιτική ενότητα και να προσφέρει στην Ευρώπη αξιόπιστη στρατηγική αυτονομία.
Εκεί η απάντηση είναι πολύ πιο δύσκολη και πολύ λιγότερο βολική για τους υποστηρικτές της.
Αποτυχία τριών παραγόντων
Η συζήτηση για το «Plan B» αποκαλύπτει τελικά την αποτυχία τριών παραγόντων.
Πρώτον, την αποτυχία της Ευρώπης, που δεν κατάφερε ποτέ να οικοδομήσει πραγματική αμυντική αυτονομία.
Δεύτερον, την αποτυχία της Βρετανίας, που θέλει να ηγείται αλλά δεν διαθέτει πλέον την αυτοκρατορική ισχύ που φαντάζεται.
Τρίτον, την αποτυχία του ΝΑΤΟ, που παρουσιάζεται ως ακλόνητη ασπίδα, αλλά στην πραγματικότητα εξαρτάται από την πολιτική διάθεση της Ουάσιγκτον και από την ομοφωνία 32 κρατών.
Το πιο ρεαλιστικό συμπέρασμα είναι ότι η Ευρώπη δεν χρειάζεται φαντασιώσεις βρετανικής αναβίωσης ούτε πρόχειρα περιφερειακά σχήματα που παρουσιάζονται ως υποκατάστατα στρατηγικής.
Χρειάζεται σοβαρή συζήτηση για τη σχέση της με τη Ρωσία, για τα όρια της στρατιωτικής αποτροπής, για την ανάγκη ευρωπαϊκής αυτονομίας και για το γεγονός ότι η ασφάλεια δεν μπορεί να στηρίζεται σε έναν προστάτη που μπορεί να μην εμφανιστεί.
Το «Plan B» ίσως τελικά να μη μείνει απλώς ημιτελές.
Ίσως να αποδειχθεί εξαρχής μη εκκινήσιμο.
Διότι πίσω από την επιθετική ρητορική, τα στρατηγεία, τα μαχητικά και τα πυρηνικά υπονοούμενα, υπάρχει μια απλή πραγματικότητα: η Ευρώπη φοβάται ότι οι ΗΠΑ θα την εγκαταλείψουν, η Βρετανία προσπαθεί να εμφανιστεί ισχυρότερη από όσο είναι, και το ΝΑΤΟ δεν μπορεί πλέον να κρύψει ότι η αξιοπιστία του εξαρτάται από πολιτικές αποφάσεις που δεν ελέγχει.
Και αν ακόμη και η Φινλανδία, μόλις λίγα χρόνια μετά την ένταξή της στο ΝΑΤΟ, συζητά «Plan B» και πιθανό «Plan C» προσέγγισης με τη Ρωσία, τότε η πραγματική είδηση δεν είναι ότι η Βρετανία μπορεί να ηγηθεί της Ευρώπης.
Η πραγματική είδηση είναι ότι η ίδια η ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική ασφάλειας τρίζει.
www.bankingnews.gr
Σχόλια αναγνωστών