Η ευρωπαϊκή ασφάλεια βασιζόταν επί δεκαετίες στις εγγυήσεις των Ηνωμένων Πολιτειών, υπό την ομπρέλα του NATO, μια ισορροπία που χρονολογείται από την εποχή του Ψυχρού Πολέμου.
Ωστόσο, αυτή η περίοδος φαίνεται να πλησιάζει στο τέλος της.
Ο αθόρυβος επανεξοπλισμός της Ευρώπης
Τα τελευταία χρόνια η Ευρώπη έχει ξεκινήσει έναν σταδιακό αλλά έντονο επανεξοπλισμό, με τις αμυντικές δαπάνες να αυξάνονται κατά 150% μεταξύ 2020 και 2025, φτάνοντας σε ιστορικά υψηλά επίπεδα, σύμφωνα με το Modern Diplomacy.
Το 2024 η Ευρωπαϊκή Ένωση παρουσίασε τη European Defence Industrial Strategy, την πρώτη ολοκληρωμένη στρατηγική αυτού του είδους, με στόχο τη δημιουργία ευρωπαϊκής βιομηχανικής βάσης για αμυντική τεχνολογία και την εμβάθυνση συνεργασιών με χώρες όπως η Ουκρανία και το NATO.
Αυτή η πρωτοβουλία ακολούθησε τη δημιουργία του European Defence Fund το 2021, με προϋπολογισμό 7,3 δισεκατομμύρια ευρώ για ερευνητικά και αναπτυξιακά έργα έως το 2027.
Παράλληλα, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο δεσμεύτηκαν για 1,5 δισεκατομμύρια ευρώ σε επιχορηγήσεις μεταξύ 2025 και 2027 μέσω του European Defence Industry Programme, καθώς και για 150 δισεκατομμύρια ευρώ σε δάνεια μέσω του προγράμματος Security Action for Europe, με στόχο την ενίσχυση παραγωγής πυρομαχικών, κοινών προμηθειών και στρατιωτικής κινητικότητας.
Όλες αυτές οι δράσεις εντάσσονται στο σχέδιο Rearmament Europe Readiness 2030, που στοχεύει στην «πλήρη αμυντική ετοιμότητα» της Ευρώπης έως το 2030.
Το νομικό και πολιτικό υπόβαθρο
Οι προσπάθειες αυτές συνδέονται με τη ρήτρα αμοιβαίας άμυνας του άρθρου 42.7 της Συνθήκης της Ευρωπαϊκής Ένωσης (EU), που προβλέπει ότι τα κράτη-μέλη οφείλουν να συνδράμουν όποιο μέλος δεχθεί ένοπλη επίθεση «με όλα τα μέσα που διαθέτουν», σύμφωνα με τις δεσμεύσεις τους προς NATO και ΟΗΕ.
Το ερώτημα γιατί η Ευρώπη άργησε τόσο να προχωρήσει σε μια κοινή αμυντική πολιτική παραμένει κεντρικό.
Μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, οι ΗΠΑ ενθάρρυναν την ευρωπαϊκή στρατιωτική ολοκλήρωση, αλλά η Γαλλία και άλλες χώρες αντιστάθηκαν.
Αργότερα, στη δεκαετία του 1990, οι ΗΠΑ μπλόκαραν νέες προσπάθειες στρατιωτικής ενοποίησης της Ευρώπης, φοβούμενες αποδυνάμωση του NATO.
Ο ρόλος Trump και Putin στην επιτάχυνση του επανεξοπλισμού
Η εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία το 2022 και η επιστροφή του πολέμου στην Ευρώπη, σε συνδυασμό με την απομονωτική εξωτερική πολιτική του Donald Trump και τις απειλές του για αποχώρηση των ΗΠΑ από το NATO, έχουν επιταχύνει δραστικά τις ευρωπαϊκές αμυντικές εξελίξεις.
Παράλληλα, οι ανησυχίες για ρωσικό «υβριδικό πόλεμο», κυβερνοεπιθέσεις και επιθέσεις σε κρίσιμες υποδομές ενισχύουν την αίσθηση ότι η Ευρώπη δεν μπορεί πλέον να βασίζεται αποκλειστικά στις Ηνωμένες Πολιτείες για την ασφάλειά της.
Εσωτερικά και εξωτερικά εμπόδια
Παρά την πρόοδο, η ευρωπαϊκή αμυντική ενοποίηση αντιμετωπίζει σοβαρά εμπόδια.
Σε πολιτικό επίπεδο, υπάρχουν διαφορετικές προσεγγίσεις απέναντι στον Trump, με χώρες όπως η Ιταλία, η Πολωνία και μέχρι πρόσφατα η Ουγγαρία να υιοθετούν πιο θετική στάση, σε αντίθεση με τη Γαλλία, τη Γερμανία και την Ισπανία.
Επιπλέον, κράτη όπως η Μάλτα και η Ιρλανδία διατηρούν ουδέτερη στάση, δημιουργώντας ερωτήματα για το πώς μπορεί να συνδυαστεί η στρατιωτική ολοκλήρωση με την εθνική κυριαρχία.
Μετά το Brexit, η σχέση με το Ηνωμένο Βασίλειο αποτελεί επίσης κρίσιμο ζήτημα, καθώς η χώρα διαθέτει έναν από τους ισχυρότερους στρατούς στην Ευρώπη, αλλά δεν ανήκει πλέον στην ΕΕ.
Μια δύσκολη ισορροπία
Παρά τα σχέδια στρατηγικής αυτονομίας, η Ευρωπαϊκή Ένωση παραμένει σε μεγάλο βαθμό εξαρτημένη από τις Ηνωμένες Πολιτείες, τόσο σε τεχνολογικό επίπεδο όσο και σε ενεργειακές εισαγωγές (όπως το υγροποιημένο φυσικό αέριο LNG).
Έτσι, ο ευρωπαϊκός επανεξοπλισμός εξελίσσεται ως μια λεπτή ισορροπία ανάμεσα στην αυτονομία και τη συνεχιζόμενη διατλαντική εξάρτηση.
www.bankingnews.gr
Ωστόσο, αυτή η περίοδος φαίνεται να πλησιάζει στο τέλος της.
Ο αθόρυβος επανεξοπλισμός της Ευρώπης
Τα τελευταία χρόνια η Ευρώπη έχει ξεκινήσει έναν σταδιακό αλλά έντονο επανεξοπλισμό, με τις αμυντικές δαπάνες να αυξάνονται κατά 150% μεταξύ 2020 και 2025, φτάνοντας σε ιστορικά υψηλά επίπεδα, σύμφωνα με το Modern Diplomacy.
Το 2024 η Ευρωπαϊκή Ένωση παρουσίασε τη European Defence Industrial Strategy, την πρώτη ολοκληρωμένη στρατηγική αυτού του είδους, με στόχο τη δημιουργία ευρωπαϊκής βιομηχανικής βάσης για αμυντική τεχνολογία και την εμβάθυνση συνεργασιών με χώρες όπως η Ουκρανία και το NATO.
Αυτή η πρωτοβουλία ακολούθησε τη δημιουργία του European Defence Fund το 2021, με προϋπολογισμό 7,3 δισεκατομμύρια ευρώ για ερευνητικά και αναπτυξιακά έργα έως το 2027.
Παράλληλα, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο δεσμεύτηκαν για 1,5 δισεκατομμύρια ευρώ σε επιχορηγήσεις μεταξύ 2025 και 2027 μέσω του European Defence Industry Programme, καθώς και για 150 δισεκατομμύρια ευρώ σε δάνεια μέσω του προγράμματος Security Action for Europe, με στόχο την ενίσχυση παραγωγής πυρομαχικών, κοινών προμηθειών και στρατιωτικής κινητικότητας.
Όλες αυτές οι δράσεις εντάσσονται στο σχέδιο Rearmament Europe Readiness 2030, που στοχεύει στην «πλήρη αμυντική ετοιμότητα» της Ευρώπης έως το 2030.
Το νομικό και πολιτικό υπόβαθρο
Οι προσπάθειες αυτές συνδέονται με τη ρήτρα αμοιβαίας άμυνας του άρθρου 42.7 της Συνθήκης της Ευρωπαϊκής Ένωσης (EU), που προβλέπει ότι τα κράτη-μέλη οφείλουν να συνδράμουν όποιο μέλος δεχθεί ένοπλη επίθεση «με όλα τα μέσα που διαθέτουν», σύμφωνα με τις δεσμεύσεις τους προς NATO και ΟΗΕ.
Το ερώτημα γιατί η Ευρώπη άργησε τόσο να προχωρήσει σε μια κοινή αμυντική πολιτική παραμένει κεντρικό.
Μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, οι ΗΠΑ ενθάρρυναν την ευρωπαϊκή στρατιωτική ολοκλήρωση, αλλά η Γαλλία και άλλες χώρες αντιστάθηκαν.
Αργότερα, στη δεκαετία του 1990, οι ΗΠΑ μπλόκαραν νέες προσπάθειες στρατιωτικής ενοποίησης της Ευρώπης, φοβούμενες αποδυνάμωση του NATO.
Ο ρόλος Trump και Putin στην επιτάχυνση του επανεξοπλισμού
Η εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία το 2022 και η επιστροφή του πολέμου στην Ευρώπη, σε συνδυασμό με την απομονωτική εξωτερική πολιτική του Donald Trump και τις απειλές του για αποχώρηση των ΗΠΑ από το NATO, έχουν επιταχύνει δραστικά τις ευρωπαϊκές αμυντικές εξελίξεις.
Παράλληλα, οι ανησυχίες για ρωσικό «υβριδικό πόλεμο», κυβερνοεπιθέσεις και επιθέσεις σε κρίσιμες υποδομές ενισχύουν την αίσθηση ότι η Ευρώπη δεν μπορεί πλέον να βασίζεται αποκλειστικά στις Ηνωμένες Πολιτείες για την ασφάλειά της.
Εσωτερικά και εξωτερικά εμπόδια
Παρά την πρόοδο, η ευρωπαϊκή αμυντική ενοποίηση αντιμετωπίζει σοβαρά εμπόδια.
Σε πολιτικό επίπεδο, υπάρχουν διαφορετικές προσεγγίσεις απέναντι στον Trump, με χώρες όπως η Ιταλία, η Πολωνία και μέχρι πρόσφατα η Ουγγαρία να υιοθετούν πιο θετική στάση, σε αντίθεση με τη Γαλλία, τη Γερμανία και την Ισπανία.
Επιπλέον, κράτη όπως η Μάλτα και η Ιρλανδία διατηρούν ουδέτερη στάση, δημιουργώντας ερωτήματα για το πώς μπορεί να συνδυαστεί η στρατιωτική ολοκλήρωση με την εθνική κυριαρχία.
Μετά το Brexit, η σχέση με το Ηνωμένο Βασίλειο αποτελεί επίσης κρίσιμο ζήτημα, καθώς η χώρα διαθέτει έναν από τους ισχυρότερους στρατούς στην Ευρώπη, αλλά δεν ανήκει πλέον στην ΕΕ.
Μια δύσκολη ισορροπία
Παρά τα σχέδια στρατηγικής αυτονομίας, η Ευρωπαϊκή Ένωση παραμένει σε μεγάλο βαθμό εξαρτημένη από τις Ηνωμένες Πολιτείες, τόσο σε τεχνολογικό επίπεδο όσο και σε ενεργειακές εισαγωγές (όπως το υγροποιημένο φυσικό αέριο LNG).
Έτσι, ο ευρωπαϊκός επανεξοπλισμός εξελίσσεται ως μια λεπτή ισορροπία ανάμεσα στην αυτονομία και τη συνεχιζόμενη διατλαντική εξάρτηση.
www.bankingnews.gr
Σχόλια αναγνωστών