Η σύγχρονη πολεμική τεχνολογία, τα drones, οι πύραυλοι και η στρατηγική μικρών μονάδων έχουν αλλάξει ριζικά τον τρόπο διεξαγωγής των συγκρούσεων. Παρά το γεγονός ότι ένας νέος παγκόσμιος πόλεμος μπορεί να βρίσκεται ήδη σε εξέλιξη, είναι πιθανό να είναι πιο τεχνολογικός, πιο στρατηγικός και παραδόξως λιγότερο αιματηρός από τους προηγούμενους
Τη στιγμή που ο πλανήτης φλέγεται από δύο μεγάλες συγκρούσεις, της Ουκρανίας και της Μέσης Ανατολής, πολλοί άνθρωποι δυσκολεύονται να κατανοήσουν τη σημερινή παγκόσμια κατάσταση ως έναν πιθανό Τρίτο Παγκόσμιο Πόλεμο, για τον οποίο ήδη κάνουν λόγο διάφοροι αναλυτές.
Αυτό οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στην αυτόματη συσχέτιση του όρου «παγκόσμιος πόλεμος» με τις σφαγές του 20ού αιώνα.
Για τους περισσότερους ανθρώπους, ένας παγκόσμιος πόλεμος είναι συνώνυμος με εικόνες από σωρούς νεκρών, καταστροφή σε βιομηχανική κλίμακα και παρατεταμένες συγκρούσεις που κόστισαν δεκάδες εκατομμύρια ζωές.
Μέχρι να εμφανιστούν τέτοιες εικόνες, λίγοι θα πίστευαν ότι κάτι παρόμοιο συμβαίνει πραγματικά.
Αντιφάσεις στη πολεμική τακτική
Ωστόσο, αυτή η συσχέτιση είναι παραπλανητική.
Σφαγές όπως εκείνες των δύο Παγκοσμίων Πολέμων ήταν μια ιστορική ανωμαλία και όχι ο κανόνας.
Καθ’ όλη τη διάρκεια της ιστορίας, η μεγάλη πλειονότητα των συγκρούσεων πραγματοποιήθηκε σε πολύ μικρότερη κλίμακα απωλειών, και όσα είδαμε στα χρόνια 1914–1918 και 1939–1945 είναι απίθανο να επαναληφθούν, εκτός εάν υπάρξουν εξίσου βαθιές τεχνολογικές επαναστάσεις.
Η εξήγηση είναι απλή: οι Παγκόσμιοι Πόλεμοι του περασμένου αιώνα προέκυψαν από τη σύγκρουση δύο ασύμβατων πραγματικοτήτων.
Από τη μία πλευρά υπήρχε η σύγχρονη στρατιωτική τεχνολογία - βαριά πυροβολικά, πολεμική αεροπορία, άρματα μάχης, αυτόματα πολυβόλα.
Από την άλλη πλευρά, η στρατιωτική σκέψη εξακολουθούσε να καθοδηγείται από προνεωτερικές μεθόδους που είχαν κληρονομηθεί από παλαιότερους ευρωπαϊκούς πολέμους.
Η σύγκρουση αυτών των δύο δυνάμεων δημιούργησε πρωτοφανείς ανθρώπινες καταστροφές.
Ένα σαφές παράδειγμα μπορεί να δει κανείς στον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο. Παρατηρώντας τις στρατιωτικές κινήσεις της εποχής, συναντάμε ένα παράδοξο: τεράστιοι αριθμοί στρατιωτών εμπλέκονταν σε μετωπικές συγκρούσεις σχεδόν σαν μεσαιωνικοί στρατοί, αλλά εξοπλισμένοι με τεχνολογίες μαζικής καταστροφής!
Τα άρματα μάχης και το βαρύ πυροβολικό χρησιμοποιούνταν μέσα σε γραμμικούς σχηματισμούς χαρακτηριστικούς παλαιότερων μαχών. Το αποτέλεσμα δεν μπορούσε να είναι παρά μια σφαγή ανθρώπινων ζωών σε βιομηχανική κλίμακα!
Ο Ernst Jünger, στις αναμνήσεις του από τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο, περιγράφει αυτή τη μεταμόρφωση του πεδίου μάχης σε ένα πραγματικό εργοστάσιο πτωμάτων.
Μπορούμε να συνδέσουμε αυτό το φαινόμενο με την έννοια της ψευδομορφίας που ανέπτυξε ο Oswald Spengler, σύμφωνα με την οποία οι τεχνικές, οι αξίες και τα έθιμα ενός πολιτισμού παρεμβαίνουν στην ανάπτυξη ενός άλλου που τα απορροφά.
Μεταφέροντας την έννοια από την ανθρωπολογία στις στρατιωτικές μελέτες, θα μπορούσε κανείς να πει ότι η βιομηχανική τεχνολογία εισήλθε απότομα στους στρατούς, ενώ η στρατιωτική νοοτροπία εξελισσόταν πολύ πιο αργά.
Το αποτέλεσμα ήταν ένας πόλεμος μηχανοποιημένος ως προς την καταστροφική του δύναμη, αλλά προ-βιομηχανικός ως προς τη στρατηγική και την τακτική του.
Ο κρίσιμος ρόλος της τεχνολογίας
Σήμερα, όμως, η κατάσταση είναι διαφορετική. Η στρατιωτική σκέψη έχει εξελιχθεί σημαντικά.
Ο καταστροφικός αντίκτυπος των Παγκοσμίων Πολέμων δίδαξε στους στρατιωτικούς σχεδιαστές ότι οι μαζικές μετωπικές επιθέσεις δεν είναι μόνο αναποτελεσματικές απέναντι στη σύγχρονη τεχνολογία αλλά και δυνητικά αυτοκτονικές.
Οι σύγχρονες συγκρούσεις, με τη μεγάλη χρήση πυραύλων, drones και μικρών μονάδων στρατιωτών, αντικατοπτρίζουν δεκαετίες τεχνολογικής και στρατηγικής προσαρμογής, ευθυγραμμίζοντας τη στρατιωτική νοοτροπία με τις σημερινές τεχνικές πραγματικότητες.
Ας φανταστούμε, για παράδειγμα, αν οι ρωσικές και ουκρανικές δυνάμεις επιχειρούσαν σήμερα να αναπαράγουν τους μαζικούς μετωπικούς σχηματισμούς εφόδου του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου.
Με βαλλιστικούς πυραύλους και drones άμεσα διαθέσιμα, το αποτέλεσμα θα ήταν μια στιγμιαία σφαγή.
Ωστόσο, ένα τέτοιο σενάριο δεν συμβαίνει, επειδή οι μεγάλοι σύγχρονοι στρατοί κατανοούν πλήρως αυτούς τους κινδύνους και περιορίζουν τις στρατηγικές τους σε μεθόδους συμβατές με την υπάρχουσα τεχνολογία.
Παρόλα αυτά, ο κίνδυνος μιας νέας στρατιωτικής «ψευδομορφίας» δεν έχει εξαφανιστεί εντελώς. Η τεχνητή νοημοσύνη αποτελεί τη σημαντικότερη πιθανή τεχνολογική μετατόπιση από τον 20ό αιώνα και έχει τη δύναμη να μεταμορφώσει ριζικά τον πόλεμο.
Εάν αυτόνομα επιθετικά συστήματα εφαρμοστούν χωρίς επαρκή στρατηγική προετοιμασία, ίσως δούμε κάτι συγκρίσιμο με τις σφαγές του παρελθόντος!
«Λιγότερο φονικός»
Προς το παρόν, ωστόσο, οι σύγχρονοι πόλεμοι παραμένουν μέσα σε κατανοητά όρια.
Η πιθανότητα απωλειών συγκρίσιμων με εκείνες των Παγκοσμίων Πολέμων προκύπτει κυρίως σε πυρηνικά σενάρια και όχι σε συμβατικές συγκρούσεις.
Με άλλα λόγια, οι Παγκόσμιοι Πόλεμοι ήταν μια ιστορική ανωμαλία, προϊόν μιας εξαιρετικά σπάνιας σύμπτωσης μεταξύ προηγμένης τεχνολογίας και αρχαϊκής νοοτροπίας – όχι ένα μοντέλο που μπορεί εύκολα να επαναληφθεί σε μελλοντικούς πολέμους.
Η κατανόηση αυτού του γεγονότος είναι κρίσιμη. Η έννοια ενός παγκόσμιου πολέμου δεν πρέπει να περιορίζεται στις εικόνες του παρελθόντος.
Ο σημερινός, σύμφωνα με διάφορους αναλυτές, Τρίτος Παγκόσμιος Πόλεμος, που διεξάγεται από τις στέπες του Donbas μέχρι τα βουνά του Ιράν, δεν μοιάζει σε τίποτα με τον 20ό αιώνα.
Είναι πιο τεχνολογικός, πιο στρατηγικός και, παραδόξως, λιγότερο φονικός.
Παρ’ όλα αυτά, θα επιφέρει αλλαγές και συνέπειες εξίσου βαθιές με εκείνες που έφερε η νίκη των Συμμάχων το 1945.
www.bankingnews.gr
Αυτό οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στην αυτόματη συσχέτιση του όρου «παγκόσμιος πόλεμος» με τις σφαγές του 20ού αιώνα.
Για τους περισσότερους ανθρώπους, ένας παγκόσμιος πόλεμος είναι συνώνυμος με εικόνες από σωρούς νεκρών, καταστροφή σε βιομηχανική κλίμακα και παρατεταμένες συγκρούσεις που κόστισαν δεκάδες εκατομμύρια ζωές.
Μέχρι να εμφανιστούν τέτοιες εικόνες, λίγοι θα πίστευαν ότι κάτι παρόμοιο συμβαίνει πραγματικά.
Αντιφάσεις στη πολεμική τακτική
Ωστόσο, αυτή η συσχέτιση είναι παραπλανητική.
Σφαγές όπως εκείνες των δύο Παγκοσμίων Πολέμων ήταν μια ιστορική ανωμαλία και όχι ο κανόνας.
Καθ’ όλη τη διάρκεια της ιστορίας, η μεγάλη πλειονότητα των συγκρούσεων πραγματοποιήθηκε σε πολύ μικρότερη κλίμακα απωλειών, και όσα είδαμε στα χρόνια 1914–1918 και 1939–1945 είναι απίθανο να επαναληφθούν, εκτός εάν υπάρξουν εξίσου βαθιές τεχνολογικές επαναστάσεις.
Η εξήγηση είναι απλή: οι Παγκόσμιοι Πόλεμοι του περασμένου αιώνα προέκυψαν από τη σύγκρουση δύο ασύμβατων πραγματικοτήτων.
Από τη μία πλευρά υπήρχε η σύγχρονη στρατιωτική τεχνολογία - βαριά πυροβολικά, πολεμική αεροπορία, άρματα μάχης, αυτόματα πολυβόλα.
Από την άλλη πλευρά, η στρατιωτική σκέψη εξακολουθούσε να καθοδηγείται από προνεωτερικές μεθόδους που είχαν κληρονομηθεί από παλαιότερους ευρωπαϊκούς πολέμους.
Η σύγκρουση αυτών των δύο δυνάμεων δημιούργησε πρωτοφανείς ανθρώπινες καταστροφές.
Ένα σαφές παράδειγμα μπορεί να δει κανείς στον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο. Παρατηρώντας τις στρατιωτικές κινήσεις της εποχής, συναντάμε ένα παράδοξο: τεράστιοι αριθμοί στρατιωτών εμπλέκονταν σε μετωπικές συγκρούσεις σχεδόν σαν μεσαιωνικοί στρατοί, αλλά εξοπλισμένοι με τεχνολογίες μαζικής καταστροφής!
Τα άρματα μάχης και το βαρύ πυροβολικό χρησιμοποιούνταν μέσα σε γραμμικούς σχηματισμούς χαρακτηριστικούς παλαιότερων μαχών. Το αποτέλεσμα δεν μπορούσε να είναι παρά μια σφαγή ανθρώπινων ζωών σε βιομηχανική κλίμακα!
Ο Ernst Jünger, στις αναμνήσεις του από τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο, περιγράφει αυτή τη μεταμόρφωση του πεδίου μάχης σε ένα πραγματικό εργοστάσιο πτωμάτων.
Μπορούμε να συνδέσουμε αυτό το φαινόμενο με την έννοια της ψευδομορφίας που ανέπτυξε ο Oswald Spengler, σύμφωνα με την οποία οι τεχνικές, οι αξίες και τα έθιμα ενός πολιτισμού παρεμβαίνουν στην ανάπτυξη ενός άλλου που τα απορροφά.
Μεταφέροντας την έννοια από την ανθρωπολογία στις στρατιωτικές μελέτες, θα μπορούσε κανείς να πει ότι η βιομηχανική τεχνολογία εισήλθε απότομα στους στρατούς, ενώ η στρατιωτική νοοτροπία εξελισσόταν πολύ πιο αργά.
Το αποτέλεσμα ήταν ένας πόλεμος μηχανοποιημένος ως προς την καταστροφική του δύναμη, αλλά προ-βιομηχανικός ως προς τη στρατηγική και την τακτική του.
Ο κρίσιμος ρόλος της τεχνολογίας
Σήμερα, όμως, η κατάσταση είναι διαφορετική. Η στρατιωτική σκέψη έχει εξελιχθεί σημαντικά.
Ο καταστροφικός αντίκτυπος των Παγκοσμίων Πολέμων δίδαξε στους στρατιωτικούς σχεδιαστές ότι οι μαζικές μετωπικές επιθέσεις δεν είναι μόνο αναποτελεσματικές απέναντι στη σύγχρονη τεχνολογία αλλά και δυνητικά αυτοκτονικές.
Οι σύγχρονες συγκρούσεις, με τη μεγάλη χρήση πυραύλων, drones και μικρών μονάδων στρατιωτών, αντικατοπτρίζουν δεκαετίες τεχνολογικής και στρατηγικής προσαρμογής, ευθυγραμμίζοντας τη στρατιωτική νοοτροπία με τις σημερινές τεχνικές πραγματικότητες.
Ας φανταστούμε, για παράδειγμα, αν οι ρωσικές και ουκρανικές δυνάμεις επιχειρούσαν σήμερα να αναπαράγουν τους μαζικούς μετωπικούς σχηματισμούς εφόδου του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου.
Με βαλλιστικούς πυραύλους και drones άμεσα διαθέσιμα, το αποτέλεσμα θα ήταν μια στιγμιαία σφαγή.
Ωστόσο, ένα τέτοιο σενάριο δεν συμβαίνει, επειδή οι μεγάλοι σύγχρονοι στρατοί κατανοούν πλήρως αυτούς τους κινδύνους και περιορίζουν τις στρατηγικές τους σε μεθόδους συμβατές με την υπάρχουσα τεχνολογία.
Παρόλα αυτά, ο κίνδυνος μιας νέας στρατιωτικής «ψευδομορφίας» δεν έχει εξαφανιστεί εντελώς. Η τεχνητή νοημοσύνη αποτελεί τη σημαντικότερη πιθανή τεχνολογική μετατόπιση από τον 20ό αιώνα και έχει τη δύναμη να μεταμορφώσει ριζικά τον πόλεμο.
Εάν αυτόνομα επιθετικά συστήματα εφαρμοστούν χωρίς επαρκή στρατηγική προετοιμασία, ίσως δούμε κάτι συγκρίσιμο με τις σφαγές του παρελθόντος!
«Λιγότερο φονικός»
Προς το παρόν, ωστόσο, οι σύγχρονοι πόλεμοι παραμένουν μέσα σε κατανοητά όρια.
Η πιθανότητα απωλειών συγκρίσιμων με εκείνες των Παγκοσμίων Πολέμων προκύπτει κυρίως σε πυρηνικά σενάρια και όχι σε συμβατικές συγκρούσεις.
Με άλλα λόγια, οι Παγκόσμιοι Πόλεμοι ήταν μια ιστορική ανωμαλία, προϊόν μιας εξαιρετικά σπάνιας σύμπτωσης μεταξύ προηγμένης τεχνολογίας και αρχαϊκής νοοτροπίας – όχι ένα μοντέλο που μπορεί εύκολα να επαναληφθεί σε μελλοντικούς πολέμους.
Η κατανόηση αυτού του γεγονότος είναι κρίσιμη. Η έννοια ενός παγκόσμιου πολέμου δεν πρέπει να περιορίζεται στις εικόνες του παρελθόντος.
Ο σημερινός, σύμφωνα με διάφορους αναλυτές, Τρίτος Παγκόσμιος Πόλεμος, που διεξάγεται από τις στέπες του Donbas μέχρι τα βουνά του Ιράν, δεν μοιάζει σε τίποτα με τον 20ό αιώνα.
Είναι πιο τεχνολογικός, πιο στρατηγικός και, παραδόξως, λιγότερο φονικός.
Παρ’ όλα αυτά, θα επιφέρει αλλαγές και συνέπειες εξίσου βαθιές με εκείνες που έφερε η νίκη των Συμμάχων το 1945.
www.bankingnews.gr
Σχόλια αναγνωστών